This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
atjhttp : //books . qooqle . com/
X
PATROLOGLE
CURSUS COMPLETUS,
»0 RIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA
OHNIll SS. PATRIM, DOCTORli, SCRIPTORUMQUE EMLESIASTKORH,
SIVB LATINORCM, 8IVB GRJ5CORUM,
QUI AB JRVO APOSTOLICO AD jETATEM INNOCKNTII Ul (AlfN. 1116) PRO LATINIS, ET AD PBOTII TEMPORA (ANN. 863) PRO GRjBCIS, FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNlllM QUjE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLlCiE TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA
EGGLESIiE SiECULA ET AMPLIUS,
JUXTA EDITIONES ACCUBATIS81MAS, INTEB 88 CUMQUB N0NNULLI8 C0DICI8U8 MANUSCBIPTI8 COLLATAS,
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA;
DI8SERTATIONIBU8, C0MMENTARII8 TARIISQUB LECT10NIBU8 CONTINRNTER II.LU8TRATA;
OMN1EU8 0PEMBU8 P08T AMPLISBIMAS ED1TI0NE8 QUJL TRIBU8 NOVISBIMIS S4CULI8 DgDENTVB ARSOLHTAS
DETECT18, AUCTA; 1ND1CIBU8 PABTICULARIDU8 ANALTTICI8, SINGULOS 8IVB TOMOS, SIVE AUCTOBES ALICUJUS MOMENTI
SUB8EQUENTIBU8, DONATA ; CAPITIILISINTBA IP8UM TEXTUM RITB DISPOS1T1S, NBCNON ET TITULI8SINGULARUM PAGINABUM MaBGINBM 8UPERIORRM DISTINGUBNTIBUS SUBJECTAMQUB MATEBlAM 8IGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; OPERIBUS CUM DUBII8, TUM APOCRTPHISy ALIQUA VERO AUCTORITATB IN ORDINB AD TBADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA; DUCENTIft ET AMPLIUS INDICIBU8 LOCUPLETATA ; SED PRASERTIM DUOBUS IMMRNSI8 ET GENEBALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVB PATER, VF.RUM AUTEM UNI1SQUISQUE. PATRUM, ABSQUE ULLA EXCEPTIONE, 1N QUODLIBET TnEMA 8CBIPSBBIT, IINO INTUITU CONSPICUTUR ', ALTERO SClUPTUHiE SACR/E, EX QUO LECTORI COMPBRIRR SIT OBVIUM QUINAM PATRR8 BT IN QUIBU8 OPEBUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBBORUM SCRIPTURJS VER8US , A PRIMO GENESEOS USQUE AD MOVIS8IMUM APOCALTP8I8, COMMENTATI 8INT. EDITIO ACCURATISSIMA,CJZTERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PEBPENDANTUB CHABaCTEBUM NITIDITA89 CIIABTiB QUALITA8, INTBGRITAS TEXTU8, PERFBCTIO CORRECTIONI8, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS TUM NUMERU8, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO 0PEBI8 DECURSU CONSTANTBR SIMILIS,PRETII EXIGUITAS, PRJZSERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIIODICA ET CBRONOLOGICA, 8EXCENTORUM FRAGMBNTORUM OPUSCULORUMQUE HACTBNU8 HIC ILLIC SPARBORUM, PRIMUM AUTEM IN N08TRA BIBLIOTUBGA , BX OPEBIBU8 AD OMNE8 ATATES, LOC08, LINGUAS FOBMASQUB PBRTINENTIBU8 , COADUNATOBUM.
SERIES LATINA,
IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORBSQUE ECCLESLE LATIftE A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III.
ACCURANTE J.-P. MIGNE, BlMtotbceae clcri nnirerm»,
8IVE COBSUUM COMPLBTORUM Iff *NGCL09 SCIENTIJ3 ECCLES1ASTICJ3 RAMOS ED1TORB.
PATROLOGIA, AD JNSTAR IPSIUS ECCLESIJS, IN DUAS PABTES DIVlDITUB, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GRJSCO-LATIKA. LATINA, JAM PENITU8 EXARATA , VIGINTI-QUINQUB ET DUCENTIS VOLUMINIBUS MOLE SUA 8TAT, AC QUINQUE- YIGINTI-CENTUM ET MILLE FRANCI8 VENIT. GRJJCA DUPLICI RDITIONB TTPIS MANDATA EST. PRIOR GRJttOM TEXTUM UNA CUM VERSIONB LATINA LATEBALI AMPLECTITUR, KT FORSAN CENTUM VOLUMINUM EXCEDET NU- MERUM. POSTEBIOR AUTEM BARC VERSIONEM TANTUM RXHIBET, IDEOQUB INTRA QUINQUAGINTA ClRCITER VOLU- MINA BET1NEBITUR. UNUMQUODQUE VOLUMEN GKJECO-LATINUM OCTO, UNUMQUODQUE MERE LATINUM QUiNQUE FRANCIS SOLUNMODO EMITUR l UTROBIQUE VERO, UT PRRTH IIUJUS BENEFICIO FRUaTUR BMPTOR, COLLECTIONKM INTEf.RAM, SIVE GBACAM SIVE LATIAAM COHPAHET R£CR*.ti£'EBiY;'S4«:U£ ENIM CUJOSQUE VOLUMINIS AMPLITU- DINEM NECNON RT DIFFICULTATES V^*(# 4*ETU JftJlABINT; \~ ' •
tATROLOG\MJ,AJlNM TOMUS LL
S. PROSPER AQUITANUS, IDATJUS A&JjEFLAVIENSIS EPlSCOPUS, MARCELLINUS COMES.
EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM ,
IN VIA DIGTA PAMROISE, OLIM PROPK PORTAM UJTETIiE PARISIORUM VULGO FEtiFER
NOMINATAM, SEU PETIT-MONTIIOUGE, NUNC VERO INTRA MUENIA PARISINA.
1861
( .Sl
SMCVLVM V, AMI UO-460.
S. PROSPERI
AQUITANI ,
S. AUGUSTINI DISCIPULI, S. LEONIS PAPjE NOTARII,
OPERA OMNIA
jTJTTA HSS. CODICES, NECNON KDITIONES ANTIQUIORES KT CASTIGATIORBS AGGURATB RBCOGNITA»
SECUNDUM ORDINBM TRMPORUM DISPOSITA, BT CHRONICO INTEGRO BJUSDEM, AB ORTU
RERUM USQUE AD OBITUM VALENTINIANI III ET ROMAM A VANDALIS CAPTAM
PERTINBNTE, LOCUPLBTATA.
ACCEDDNT
IDATII ET MARCELLINI COMITIS
CHRONICA
AD BXQUISTTAM SIRMONDI EDITIONEM RBCENSITA.
ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSGENTE J.-P. MIGNE, BIBUWTHBCiB CLEBI VNIVBRSiB,
srvE CURSUUM COMPLBTORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLBSIASTICJE RAMOS BDITORB.
— ^ — ■
TOMUS UNICUS.
i • - *
" '$toF:&J9ivis§ uiLLtcte. ■ "■
EXCUDEBATUR ET VENIT APCD J.-P. MltiNE EDITORElf ,
W VIA DICTA VAMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETLA PARISIORUM VULGO DENFER
NOMINATAM, SEU PETIT-MONTRQUGE, NUNG VERO INTRA MOENIA PAIUSINA.
1801
II PRiEFATIO. t*
toor se recepisse ipsis D. Prosperi episcopi ipsorum lucubrationes typis suis excudere : nec statim id pnestare potuisse, propter exemplaria tum parum accurale descripta, tum non- nullis desideratis opusculis imperfecta. « Quapropter (subdit) ut vobis gratiGcarer, atque studiosorum commodis inservirem, editionem minime pnecipitandam putavi : sed primum vehementer copandum, ut opus, si quo paclo Geri posset, prius prislino nitori, germanaque integritati restitaeretur. Proinde huc illuc missis litteris, negotium dedi amicis el Gallis et Germanis, prtBserlim humani»>rum litterarom studiosioribus, ot quidqaid hujus auctoris apud eos in antiquis bibliothecis lateret, tam lacerum quam integrum ad me transmitterent. A quibus inler alia vetustissima cxempiaria allata sunt simul qu© desiderabantur opuscula : iiempe duo versu heroico, de Providentia Dei unum, alterum mpl |Ax«/H<rra>v; praeterea Expositio in poslremos unutn et quinquaginta psaimos : omnia, ot opinor, a noslne tem- pestatis hominibus non visa. His igitur omnibus siqaul inter se diligentissime collatis, effcci tandem ut hic vesler Prosper, vir tam sanctus quam eruditus, tot retro saeculis in tenebris delitescens, situm cariemquc passus, totus nitidus, purus, integerqoe in lucem exiret. » Hactenus Stephanus Gryphius. Ex cujus verbis colligitur, quaecumquc ante se fuerant edita tunc a viris doctis rccognila, omissis tamen tam epistola Ccelestini pap» ad episcopos GalliflB pro Prospero et Hilario, quam sedis apostolic© sententiis de gratia Dei et libero ar- bitrio : alia vero his addita, qu® ab eo recensentur : quibus annumerand® Responsiones ad Capitula Gallorum, et ad Capitula objectionum V incentianarum. Hisque omnibus praefigi curavit vitam ejusdem Prosperi a Joanne Antonio Flaminio Imolensi contextam : de qui quid sentiendum legi potest infra articulo 10 Vit» sancli Prosperi.
Verum annoChrisli 1565, Joannes SotellusMontinensis, Lovanii minoris collegii theolo- gorum alumnus, reverendo in Cbristo Patri D. Carolo Vander Linden sacne theologia; baccalaureo, et monasterii Parcensis ordinis Praemonstratensis apud Lovanium abbali nun- cupavit novam quam instituil Operum Prosperi nostri emendationem. In qua quidem edi- lione uihil priorum reprsesentarc omisit, et nonnulla alia proprio labore addidil : scilicet Libros duos de Vocatione Gentium, qui alias Ambrosio, et aliis quibusdam afGcti legebantur : ille autem falso quidem S. Mediolanensi Antistiti tribui fatelur, at auctori suo Prospero putat restituendos, « non tantam ob styli et phrasis similitudinem, sed eliam quia in bibliotheca Kegularium S. Martini Lovaniensiset in bibliotheca abbati® Camberonensis, necnon in Bonncfliensi abbatia apud Namurcum in antiquissimis exemplaribus mss. habentur nomine beati Prosperi. Certe Ambrosii non esse (ait ille) ex stylo clarius apparet, quam ot ulla oslensione egeat : et ex eo maxime, auod post damnatos Pelagianos (ante quorum damna- lionem e vivis excesseral Ambrosius) sint scripti, ut videre est in cap. 22 libri prioris. » Ejusdem quoqoe Prosperi censet epistolam quam addidil ad Demetriadem virginem, partim ob stylum, partim ob argumentum. «Dirigitur enim posl damnatam Pelagii haeresim contra epislolam ejusdem Pelagii de sancta Virginitate ad eamdem Demetrtadem, qu« habetur in initio tomi iv apud Hieronymum : quce epistola, vivenle adhuc Ambrosio, non videtur exsti- tisse. » Sedde his nos in admonitione otrique praGxa sat multadisseruimus. Addidilquoque Prosperi epistolam ad Augustinum de reiiquiis Pelagiana hcereseos in Gallia subolescentibus, inter Prosperi opera nondum editam : omissamque in Lugdunensi editione C&lestini papce Epistolam cum sententiis subjici solitis vir ille non omisit : primusque interomnes iibris Prosperi noslri adiunxit, nec immerilo, ut nos postea dicturi sumus, Canones alterius con- cilii Arausicani. Vitam qfuoque ex suo ingenio suisque parlim conjecturis, judice Labbco (Script. Eccl. tom. II, pag. 2b9), concinnatam prcemisit : in qua quid sibi de singulis a se editis operibus videretur aperuit : et inter csetera, Carmen de providentia Dei a D. Prosperi operibus removendum duxit, quia Pelagian® doctrin» est, cui Prosper infeslissimus fuit. De quo in admonitione pag. 779 diximus. Libros vero de Prcedictionibus et Promissionibus Dei , quatcnus sibi licuit, puros iutegrosque edidil, sed ab alio quam a Prosprro scriptos ex styli phrasisque dissimililudine, et Gennadii Trilhemiique silentio probari posse arbitratur.
Anno autem 1576, iidem omnes S. Prosperi libri denuo ad examen revocati in editione Duacensi per Joannem Olivarium, qui hanc suam editionem dicat Joanni Sarraceno priori Tedastino Atrebatensi: cui suscepti a se laboris rationem reddensin epistola nuncupatoria, Prospeh opera mittere sc gloriatur superioribus quidem editionibus non satis expurgata, tunc vero nitidiora et non modica accessione cum variarum lectionum, tom plurium laru- narum, maximeque unius perquam insignis supplemento locupletiora. Emcndationes plu~ rimas, ilemque varias lectiones parlim suppeditarat liber ab ipsomel reverendissimo priore collatus cum antiquis codicibus, partim vetustissimum volumen bibliotherae Camberoncn- sis, quod habebat manu descriptos de Vita contemplativa libros tresy de Vocatione Gmtium duos, etunum Epigrammatum. Ex quo his in libris multa facta meliora, quae deerant sup- plela, annotata plurima, nec acerrimo quidem patroni sui, cui libenler illa submittit, judicio (ut sperat) improbanda.
Ad postrem» hujus editionis Duacensis normam anno 1630 prodiit, qu® Coloniae Agrip- pin® facla notatur sumplibus hteredum Joannis Crithii sub signo Galli; ac reliqu» omnes qitffi dcinccps ad nostra usque tempora diversis annis variisque in urbibus excus® fuerunt. Unde de prioribus S. Prosperi Operum editionibus haec satis erunt. Ad hauc noslram tandeni est descendendum.
in ca adornanda hac nobis mcns hic Gnis fuit, ut, quantum Geri potuisset , amplissima ,
.«
13 PRiEFATlO. 14
eastigatissima ♦ et optimo ordine disposita prodiret : ut etiam ex illa aliquid adjumenti lecto- ribus subministraretur ad erroris Scmipelagiani bistoriam plenius cognoscendam. Amplio* rem quidem exhibere nequivimus , quam in eam conferendo qoidquid Operum S. Prosperi genuinorum , aut ipsi afGctorum haclenus in lucem prodierat. Hinc non negleximus illud opusculum quod a Sirmondo primum publicatum est anno 1619, sub hoc titulo, Confessio Prosperi Tyronis Aquitani, cx bibliotheca Valicana posl Eugenii et Dracontii carmina : de qna qnid sentiendum eruditis viderelur, aperuimus in praevia illi operi admonilione pag. 767 4. Exhibuimus etiam Chronicum integrum, opus a prioribus Prospen editoribus omissum : cojug omissionis ratio ea a Stephano Gryphio m Lugdunensi anni 1539 editione affertur : qoia inler Eusebiana aliorumquc Chronica esset excusum , et quod ob nimiam corruptio- nem lectori fastidio fore videretur. Non enim inde Prospero nostro praejudiciura inferri de- bere credidimus, quod aliquidipsius aliorum fortunis annexum habcretur, quin eidem data occasione esset resiituendum, tam i psius ornamento, quam lectorum commodis profuturum. Nec certe tam corruptum censeri nunc debebit, quam ante centum et septuaginta annos ; cura a viris peritis ad mss. codices recensitum, emendatum et auctum habeatur, tam ab An- drea Duchesnio tom. I Hist. Francorum , quam a Philippo Labbeo, qui integrum edidit tomo 1 Bibliothec® nov® mss. Cujus editionem, quasi ampliorem emendatioremque, nos secuti , non omissis aiiarum editionum differentiis, novo etiam labore cum mss. Colberti- nis quinque contulimus.
Castigavimos etiam singulos edilionis hujus libros ad 6dem tot mss. quot per concessi temporis limiteslicuitreperire et consulere, probatiorum quoque qu© antea prodierant edi- tionum; quorum indicem damus infra statim post Opera, et ante Appendicem Operum Prosperi nostri. Et ne inter varias quae in libris occurrerunt loci ejusdem lectiones temere se legisse, et doctiorum palalo prsejudicare voluisse arguamur, visum est in marginem in- feriorem cojusque paginaeeas quas negleximus rejiccre, ut erudito lectori liberum maneat , quam sibimagis saperejudicaverit usurpare. Hiucquoque non immerito videbitur castiga- tum opus universum , quod spuria a veris et dubiis, dubia quoque a veris et genuinis, et sede, et characlere , et admonitione prieambula distingui curavimus, adductis de unoquoque eorum eruditorum virorum sentenliis , nec cujusquam judicio censura conGdentiori prceju- dicantes.
Ordinem porro eum inter opera sancti Prosperi statuimus, qui fuisse demonstretur scri~
ptioniseorumdem, sive ex textu ipso iibrorum, sive ex materia, sive ex doclorum gustu et
testimonio. Hinc Epistolam Prosperi adAugustinum de reliquiis Pelagianw hareseos in Gal-
lia subolescentibus9 etc, tamquam primum Auctoris noslri contra illos grati» adversarios
conalum, primo loco exhibuimus ; cum eas litteras quas ibidem testatur se antea ad eum
dedisse, aut quas ab ipso se accepisse gratulalur, ullibi nancisci non sit concessum. Hanc
sequitor Epistola HUarii de eodem argumento ad Augustinum quoque lempore eodem
scripta, et per eum qui prioris perlator fuit transmissa. Utrique vero com responsum fuerit
S. Anlistftis Hipponensis libris duobus de Pradeslinatione sanctorum et de Dono perseveran-
tice ad Prosperum etHUarium directis ; miraii sumus nominem antea animadvertisse, quanto
jure hos sibi libros Prosper nosler vindicaret, et quam utilem, immo necessariam cum ejus
sociique Hilarii epislolis connexionem retinerent. Unde non visum esl satis consultum foro
a nobis sludiosorum affectui etulilitati, nisi hos statim sequi curassemus. Rufini Epistolam
adhuc in vivis agente Augustino ad Prosperum scriptam longius differre non oportuit : nec
insigne el numquam satis pro merito priedicandum Carmen Prosperi nostri de Ingratis in-
scriptum , quod pariter tunc exaratum probalur cum nondum inter coeliles assumptus fuis-
set Auguslinus, cujus fam® ac doctrinae contra Semipelagianorum murmura cl obtrectatio-
nes vindicandsB gralia fuerat susceptum. Huic majoris perspicuitatis ergo utiliter adhibita
nemo, ut speramus, inGciabitur tum brevia cujusque loci argumenta, quae jam antea lege-
bantur in eodem Poemate in vernacolam linguam, tam soluta quam stricta oratione conver-
so ab anno 16*6, tum nolas grammaticales et criticas a Martino Steyaert Lovaniensi doctore
non ita pridcm defuncto eidem operi subjunctas in Opusculis Lovanii cdilis anno 1703, qui-
bus etiam Epigrammata duo in Augustini Obtrectatorem et Epitaphium utriusque hcerescos
Pelagianwet Nestoriana, de quibus mox, eiucidanlur. Duo epigrammata illa pariter & Car-
mine contra Ingratos edito divelli nondebuere, quseei non multo posleriora hinc probantur
quod in his Auguslinus superstes esse insinuetur. Hisque subjicilur Epitaphium Nestorianos
et Pelagiance hcereseon propter rerum com praecedentibus alGnitatem, elsi forte tcropore
posteriori, postdamnatos nempe iterum cum Nestorianis Pelagianos, exaratum.
Responsiones Prosperi ad Gullorum et ad Vincentii Objectiones contra doclrinam Augustini auctorisque noslri famaro disseminatas, atquead Excerpta et dubia Genuensium presbytero- rumf qoia Romano Prosperi el Hilarii itineri priores credimus, stalim etiam post prsemissa exhibemus : elsi non dissimulandum , aliis quibusdam visuo esse illas ipsoruinreditui po- steriores statuendas : de qoo penes lectores esio judicium,
Rediit Roma in Gallias cum Hiiario suo Prosper noster, celebri WXdiCalestini papce ad Gal- lioj episeopos Epistola tnunilus : cui adjunctte fuisse creduntur, quce subjungi soient, sedis apostolicce episcoporum Auctoritates de Gratia Dei et Libero voluntatis Arbitrio e scriuiis ecciesiasticis deprompt®, ul infra pag. 263 etscquentibusdicetur. Quibus armatus slrenuus
* Hic et ubiubi S. Prosperi operum aliqau citalur locus, rc\ocalur lcctor ad uumcros crassiores lexlui bnjus uostr» ediiiouis coalin*.uier ioscrlos.
15 PRiEFATIO. 15
Augostini grattoque ab eo propugnat» defensor, majori adhuc confidentia manus conseruit cum Semipelagianis Massiliensibus, et hos inter contra Cassianum Massiliensium presbyte- rorum Augustinique obtrectatorum primiceriom scribere aggressus est. Hujus viri in lucera prodierant Collationes salutaribus documentis quidem refert», sed aliquol in locis non extra omnem reprehensionem posit» : quas inter legebatur circumferebaturque Collatio tertia de- cima9 de Protectione Dei, in qua novam et a se primo excogitatarn distinctionem, omnipo- tenliae divins juribus, et peccali originalis fldei non parum derogantem, evulgare non dubi- larat. Hanc nos collationem san» doclrioffi, quamubique luetur S. Prosper, non obfuturam, si eo loci legeretur; immo ex oppositione libri Prosperi contra eamdem exarati orthodoxce sententi» lucem allaturamarbitratisumus. lllam enim excipit stalim Liber sancti Prosperi Aquitani de Gratia Dei et Libero Arbitrio eontra Collatorem, id est, conlra Cassianum cotla- tionis isliusce auctorem , quem tamen honoris causa, et ex pacis studio proprio nomine in- digitare noluit. Sequuntur Psalmorum a c ad cl Expositio; Sententiarum ex operibus S. Augustini Hip-
fwnensis episcopi delibatarum liber unus. Item ex sententiis sancti Augustini Epigrammatum iber unus : quse cum Augustini libros aut exscriptos de verbo ad verbum, aut sensuum ipsius perfeclam imitalionem fere ubique exhibeant, Prosperum arguunt in sanctissimi Doctoris libris diurna nocturnaque manu versandis a puero exercitalissimum : quorum tempus in admonitione cuique prsefixa satis probabile eflicitur.
De Chronico integro nonest quod plura narrentur, prseler ea quse superius dicta sunt, et in admonitione ejusdem fusius disserentur. Hoc solum his addendum restat , quod huic emeudando proter mss. codices supra notatos, ac editiones Ducbesnii , Labbei , et eam quce inseritur lomo VIH Bibliolhec© Patrum Lugdunensis anni 1677 consuluimus etiam cditionem ejusdem Chronici ab Arnoldo Pontaco episcopo Vasatensi ad mss. viginti octo et octo edi- tiones emendatam , ac nolis ejusdem illustratam, et anno 1604- Buraigal» apud Simonem Milangium excusam.
Slatim posl Chronicum legitur Conciliumll Arausicanum deGratia etLibero Arbitrio, anno, ut creditur, 515, celebralum. Quod eo jure Prosperi operibus annecti coepit ab anno 1565, in edilione Lovaniensi , et deinceps, quod concilii hujus Patres eam doctrinam definierint, quam S. Prosper contra Massilienses defenderat, et non paucos canones suos ex ipsismet, non Auguslim solum , sed eliam Prosperi nostri verbis contexuisse notentur ; ac in canone ultimo illam Cassiani duplicis generis priedestinatorum distinctionem , quce a Prospero tam egregie in libro adversus eum edilo confutata fuerat , auctoritatesua, Scripturarum effatis, autiquoruroque definitionibus munita, aperte rejecerint ac reprobaveriut.
El ea quidem cerla etindubitatasunl sancti Prosperi opera. Hcec sequuntur alia qusedam, quce dubiis accensenda judicavimus : scilicet Confessio, qua dicitur Prosperi Aquilani, de qua nonnihil supra; Poema conjugis ad uxorem ; de Providentia divina Carmenf quod a no- bis primum in capita divisum, et capilum argumenla operi prefixa , resque de quibus in singulis ejos parlibus tractalur in margine collaterali breviter notal». Postea autem haben- tur libri duo de Vocatione omnium gentium cum argumentis in capite et in corpore operis, quffi in Leone novissim» editionis feguntur. Ac demum Ad sacram Virginem Demetriadem Epistola , seu de Humilitate Christiana Tractatus operum genuinorum dubiorumque seriem claudit. De singulis non pauca in admonitione unicuique pr®Gxa reperienlur.
De Appendice, quam in partes duas distinximus, non est quod plura hic referamus, prae- ter ea qu» in admonilione librorum de Vita eontemplaliva el in ea qu® librum de promissio- nibus et Prcedictionibus Dei praecedit, qui duo primam Appendicis partem, cum Pseudo- Chronico admonitione sua munito, constituunt, dicta legunlur. Alleram vero Appendicis nostrffi partem qum scriptaet monumenta impleant, quo consilio, quo fructu ibidem sint collocata fuse satis expositum in admonitioue eo loci exhibita. Ibi quoque monuimus his scriplis monumentisque leclionem Operum sancti Prosperi ac ipsam Semipelagianoruin historiam lucem(ut speramus) esse accepturas. lndicem denique rerum, verborum, loco- rum, personarum, sententiarum notatu digniorum quce occurrent legenti Prosperum , et ea Opera qu® Prospero cum aliquo fundamenlo, elsi non cerlo, tribui posse videntur, statim post Opera ipsa el syllabum codicum emendationi adhibitorum edimus. Eorum autem scri- ptorum et monumentorum , quce Appendicis parlcm ulramque constituunt, in voluminis tolius calcem rejicimus.
Hffic suntquffi ad publicam ulilitatem promovendam, et iis obtemperandum jussis qu» negligere non erat mlegrum, vel tentata vel effecta sunt. ln quibus si quid minus recti contra mentem nostram admissum fuerit , benigne ignoscet lector lequus el eruditus. Si quid vero boni et ulilis a nobis prffistilum judicetur, totum in illum nobiscum refundet a quo Omne datum optimum et omne donum perfectum (Jacob. i, 17), qui docet hominem scientiam [Ps. xcm, 10) linguasque infantium, si ei placuerit, faciet disertas (Sap. x, 21).
17
VITA S. PROSPERI AOUITANL
1*
VITA S. PROSPERI AQUITANI,
EX OPERIBUS IPSIUS ET SCRIPTORUM ECCLBSUSTICORUM LIBRIS CONCINNATA
ARTICULUS PRIMUS. A
Veterum et recentiorum de Prospero encomia^ el quit ejut sttjlut.
Inter eos qui beati Augustini doctrinae propugna- tores exstiterunt, principem locum et eruditionis laude, et auctoritatis pondere, et nominis celebritate sibi vindicat sanctus Prosper (Labb. de Script. t. II, p. 251). Hunc amicus et collega ejus Hilarius (Protp. ep. ad Aug.)t cujus horlaiu videlur in id certaminis desceudfese, ad Auguslinum scribens, tum moribut, tum eloquio, et ttudio clarum, adeoque notitia tanti viri dignum afirmat (Uilar. ep. ad Aug.). Hunc Vi- ciorius, qui anno 457, Prospero forsiian adhuc in vivis agente, scribebat, virum tanctum ac venerubilem appeilat (Bueher. CgcL p. 6, 7). Hunc concilium Ro- mae sub Gelasio pontiflce anno 494 habitum, dum B scripta ejus approbat, virum dicit reliqiotittimum (ConciL t. IV, p. 426). Gennadius ipse, licet illi haud saiis aequus, ut qui nimis feliciter cum Cassiano pugnaverat, tamen eloquio polentem, et (ut loquitur iile) termone scholatticum, attertionibutque nervotum agnoscit (Gennad. EccL ScripL c. 84). S. Fulgenlius (Lib. ad Mon. c. 30), cum beatus Augustinus celeri praeventus obitu Galiorum presbyterorum objecta re- fellere non potuisset, dicta ejus recta flde ei copioso sermone a Prospero viro erddito et sancto fuisse defensa observat. Nonnulla mox ab eodem Prosperi loca proferantur : « Ut cuncti noverint, inquit, quid debeant de praedestinatione sanctorum impiorumque sentire.iEademrepetit Fulgentius alio in loco (Lib. u, c.i).«ltautpleriqne, inquit, iicel in ea (quae-C stione nempe de diversitate praedestinationis justorum et iniquorum) soleant non leviter permoveri, facile possint, et divinorum librorum teslimoniis instrui, et sancti Augustini libris, et Prosperi erudilissimi viri responsionibus informari. > Quaecumque vero ad laudem ejus faciunt apud Gennadium, ea omnia, non reliqua, exscribit ad annum 403 Marcellinus. A Cassiodoro tancti appellatione cohonestatur (Inttit. c. 17), a Beda aulem (UitL Angl. L i, c. 10) rhetorit sive oratorit. Pholius denique (Cod. 54) eum vere hominem Dei fuisse affirmat.
Yeieribus aslipulantur receniiores ; quos interlegi potestTrithemius,quiProsperum noslrum « indivinis Scripturis eruditissimum, et in saecularibus uobiliter doctum, carminc excelleniera et prosa, eloquio di- D serlum, sensu profundum, ingenio subtilem, asser- tione nervosum, vita et conversalione sanctissimum apparuisse > teslatur (Trith.de Script Eccl. p. 52). Sixtus Senensis«vividoquodamacsolerli prxdilum iugenio, genere orationis conciso, excelso, eleganii, in divinis humanisque litleris versatissimum ; ad
baec mirabili vitae sanclitate commendabilem > asserit (Biblioth. Sacr. L iv, p. 369). Censet Scaliger (Ad Euteb. Chron. not. pag. 8) illum omnium aetatis suc longe doctissimum ac peritissimum fuisse. Scriptas ab eo et ab Hilario ad Angustinum in Semipelagianos epistolas, tantae apud posteros admirationi fuisse ait Garnerius (Adcommonit. M. Merc. tup. nom. Coti.), ut eas novissimis magni gratiae doctoris operibus, ut suppares adjunctae sint. ls praecipue animadvertit in Prospero oculotadmodum curiotot, quos vix quid- quam posset fugere. Addil ad magnam ejus eruditio- nem accedere paremjudicii tagacitatem.
EratProsper, testibus tum aliis, tum Gennadio (Script. Eccl. c. 84), in Aquitania provincia natos, unde fit ut Aquitanut dici soleat, ut ab aliis ejusdem nominis viris facilius distinguatur. Qua vero ex parte amplissimae isliusce regionis, qur.ve ex urbe oriun- dus fuerit, non constat omnino. Hinc palttquam non magna sit habenda ratio codicis cujusdam mana- scripti, neque admedum vetusti, Colberlinae biblio- thecae, ad cujus solius fidem emendatus legilur liber Sententiarum ex Augustino excerptarum per doctis- simos operum S. Auguslini editores in appendicis toini X parte tertia (Nottm Patrolog. t. XLY), in quo habetur : « Prosper iste Equitaneus fuit (forte pro Aquitanus fuit) Telonentit civis, qui reliciis sae- cularibus rebus ad divina se negoiia transtulit. > Sitn est enim civiias Toionensis in Yiennensi Gal- liarum provincia. Patel etiam quam illi parum sint audiendi (Dupin. I. IV, p. 430),qui,nullosuffulliar- gumento, Prosperum nosirum vocant Regientem tn Aquitania, unde procul abest Regium.
Profert Sirmondus (Prmd. Uitt. cap. 5, p. 51) quasi rem indubitalam, illi cognomen fuisse Tironi ; quod non sat scimus utrum in manuscriplis aliquot deprehenderit, quemadmodum ct in suo Chronici Prosperiani manuscripto legi testatur Bucheriua (Cycl. p. 21 () ; etex altero ms. citat idem Vossiua (Vottiut Poet. Lat. L n, c. 17) : an potius non du- bitanter existimaverit adjudicandum nostro Prospero carmen quoddam quod inter ejus opera exstat, et a Beda Tironi Prospero ascribitur (Vid. S. Paulin. 1685, ditterl. 6, p. 136; et Mon. Ecclet. tom. XIV, not. 4).
Ex ejus scriptis facile quivis judicare potest, eum in artibus ingenuis, ac pracipue in poetica baud me- diocriter e*se vers9*.um ; quam ipse et Panlinus multo majori cum laude excoluere, quam quilibet alius eorum omnium qui Ecelesix mancipati huic ss studio dedidere. Sed Prosper eam sanctioribus etiam monumenlis consecravil quam Paulinus. In pedestri quoque illius oratione nescio quid eminet quod poe*
19 VITA S. PROSPEM AQUITANI, 10
Um redoleat, sublimitas, vehementia, sermo acer et A nibus Galliis sicut divitiis primos, sic vitiis crimi- uervosus, crebrae illi sententiae, verba ad acumen natur.
styli subire videntur ; atque etiam mulio roagis lecto- rem percellit, sive elocutionis dignitate, sive solidae el inconcusss argumentationis viribus. Sed illi suf- ficit sermonis sui nativus decor, nec ad ornalum aceersit aot in eumdem sonum cadentia verba, aut plenos ac numerosos modos, aut aequabiles modula- tasque periodos, aut denique affeclata illa pigmenta quae a Leone et aliis ejusdem aevi auctoribus ad sa- tietatem usque ingeruntur. Cum esset eorum dux qui catbolicam de Gratia Christi doctrinam tueban- tur, scmperque ineo totusesset ut adversarios Eccle- siae iinpugnaret, aut eam ab illorum incursu defen- deret ; lacerlosom, si sic dici fas est, et miliiare
Ut ut sit, is dequo agimus, cum per innumeras saevissimarum dominationum vicissiiudines , non subjectione corporis, sed aniraae sudore serviret, et indignis confusus officiis, pejore status sui condi- tione turbaretur, quae sunt ipsius verba (Infra^ p. 769, 770), coepit erubescere, et subtraxit sef quantum ab instantibus domini? licuit, in occulium spiritus cordisque secretum : et apprebenso sancta- rura Scripturarum volumine, quid sibi adhuc spd superesset inspexit: ac ex his certior factus para- tissimam semper eis esse Dei misericordiam quos male actae vilae ez animo poeniieret, multo perfusus imbre lacrymarum ingemuit, quod se Dei redemptum
scribendi genus usurpat, resque accuratius multo B sanguine peccato venumdedisset, quodque sibi ini-
quam verba perpendit. Hinc est quod orationis ipsius eompositio nonnumquam subobscura sii. Sed res ipsae, quantumvis intricatae sint, eas ille tamen faciliime illustrat, nec minori perspicuitate quam acrimonia enucleat. Vere itaque illud de Prospero statui potest, illius orationem non esse tanto artifl- cio elaboralam, nec tot etoquentte luminibus dis- tinctam, quot in scriptis quorumdam aliorum repe- riri queant ; sed prae se ferre multo plus sanitalis, ingenii, vebementiao.
flac de S. Prosperi stylo praemisisse operae pre- tium fuit, qoo certius ilii abjudieentur opera quae- dam ejus nomine hacienus inscripia.
ARTICULUS II. Protperi juventut et convertio.
Exstat opusculum quoddam, cui tilulus, Confettio Protperi Aquitani (Bibl. PP. tom. VIII, p. 195), aut, ul alii legunt, Tironit Prosperi Aquitani (Lab. de Seript. Ecel. tom. II, p. 201), a Jaeobo Sirmondoex ms. Vaticano editom anno 4619. Estillud satis ele- ganter scriptum, ut Magno Prospero tribui possit : elsi Antelmio (IWn. in Op. Leon. p. 370) in ea vix ali- quid deprekendi videatur Prosperi siylo satis simile, aut ejus famae valde consentaneum : eamdemque tanto paire indignam indubitanter pronuntiel Ludo- vicus Ellies Dupin (Tom.IV,p. iii). Habemus au- tem ex illa Prosperi confessione (Infra, pag. 769 «I «^70» eum inler tp^a vitae initia renatum in Cbristo Jesu, et, a misericorde Domino dimisso originis pec- " cato, prius adeptum libertatem quam ferocis domini a qup detinebatur intelligeret servilutem. Incusat sese quod acceptam a Patre munificentissimo sub- stantiam ea qua par erat cura servare neglexerit, quodque vitiis omnibus deditus, in iEgyptiorum, mox etiam in Babyloniorum Jura transiverit, nec ullum aliud praeierquam letifene voluptatis pretium Susb perdiUonis acceperit. Qua ex loquendi ratione, simul et ex iis quae pariler de primis vitae suae annis fefert Paulinus, quid colligi debeat diflcile est sla- fuere. Quamquam nota sunt quae de perditis Aquila- norum imprimis divitum moribus deplorat Salvianus \tk Gubern- Dei l. vn, p. 154, 160), dum iilos in om-
micissimis serviret dolens : mox confirmatus el ani- matus constitoit dirumpere graves quibus vinctus detinebatur calenas ; et ad eum reverti a quo fuerat ad vitam emptus, petere, quaerere, misericordiae di- vinae januam pulsare. Erubescebat quidem quia ani- mo nudus erat, et nihil babens quo membrorum, id est, morum suorum, inhonesta circumtegeret, ob- scoenae egestatis dedecore confundebatur , neque tantae familiae tantique Patris conspeclum subire au- debat. Quasi vero (inquit) tolerabiliut tit judicium aecutatit quam sponte confettit, reit contumacibut quam tupplicibut, ad tremendum Dei tribunal in morte exhibitit quam ante obitum ad Patrem mise- ricordissimum ex animo revertit. Hinc tandem haec C apud se statuit : Habeat quantatlibet crucet el igno- miniat pmitentiat levior erit ignit verecundice quam gehennm. Quibus verbis an significet se publicae poe- nitentiae labores amplecti decrevisse, non staiim asseruerimus. Verisimile tamen est, si id consilii cepisset Prosper, aliquam ea de re in scriptis ipsius superfuturam fuisse mentionem.
Neque vero si illum angebant amissa ejus quam in Baptismo acceperat gratiae munera, ideo non grato animo adorabat velocem dignationem el properatain clemenliam, qua etiamnum infanlulus fuerat rege- neratus. Longe ab illis dissentiebat qui ad excusa- tionem violatae regenerationis rudem cetatem et im- prudentet annot causabanturt tanti sibi immerilis collati beneficii immemores.
lnnuere videtur se tum in medio alienae gentis fuisse, cum ad Deum conversus resipiscere inslituit, seque solum fuisse mulaturum, ni Barbarut regni sui limitet ditpotitit tervauet excubiit. Haecque abillo proprie vereque dici potuerunt. Etenim nemo nescit quasstrages collecli e diversis gentibus Barbari, tum in universa Gallia, lum maxime in Aquitania saecuio quinto ineunte ediderint.
Prosper quoque in Carmine de Providenlia divina, si tamen genuinus ille Prosperi fetus credi debeat, queritur urbem suam a Getis incendio deletam, se- ipsum captum a Barbaris, inter eorum turmas ab- actum,ac peditem ire coactum. Praesulem suum tina cum affiictis et miseris gregis sui reliqniis scdem
II VITA S. PROSPERl AQDITANI.
aliquam, aut potius eisilii Iocum quacsiisse (Infra, A Ut autem erat superstes ejus uxor
p. 787).
ARTICULUS III.
Pro$perum cni sui calamitates ad pietatem exeitant.
Coniumacee nonnullorum querelae cattigat.
21
illam hortatur
ut pariter Deo se dedicet, quo uterque raulua ope
firmatus, validius ac felicius cum hoste dimicent :
hanc ideo sic alloquhur (Pag. 779, v. 115 et teq.) :
B
Quod Carmen* Prospero Tironi a Beda trihuitur (Monum. Ecclet. tom. XIV, not. 4), id exsiat inter Paulini Nolani Opera , eoque minime indignum a viris doctis judicatur. Ul autem illud cum hujus hi- storia conciliare perquam difficile est, ita nihil in eo reperus qnod cum rebus gestis Prosperi non optime cohaereat. Et huic quidem non Bedae solius, sed et codicum aliquot manuscriptorum auctoriute adjudi- catur. Unum est quod morari possit : nempe Car- men illud ornatius est, et liberius fluitquam utPro- speri Opus esse videatur. At quidni hic alio qnidem scribendi genere usus tum fuerit, cum profanorum scriptorum litteras ac saecularis eloquenliae studia non iu pridem dimisisset ; alio cum de expugnando errore dumUxat sollicitus , talia verba adhibuit qualia graves sententiae firroaeque rationes postula- bant.
Verum quisquis Undem fuerit Carminis illius scriptor, certe conjugio illigatus erat, et id Operis sui uxori suae nuncupal (Infra, p. 773, 779). Com- motus tum perpetua rerum huroanarum mobiliUte, tum asperrimis aetatis suae aerumnis, sese ad pieu- tem novo in dies studio colendam adhorUtur. Ac multi quidem illius temporis oppressi calamiutibus
obduruerant, Deumque ipsum nefariis vocibus in- _ 8oluU,tuinstrictaorationeOperibusstylumexercere. — - ~r — M*k'4", ' Q"'m A* CmU nw l;k Cum vero Gallia a decennio, hoc est a desinent*
Tu modo, fida comes, mecum isti accingere pugo«f
Quam Deus infirmo prabuit auxilium. SolliciU elaium cohibe, solare dolentem,
Exemplum viiae simus ulerque piae. Custos esto lui custodis, niulua redde,
Erige labentem, surge levanlis ope. Ut caro non eadem Untum, sed mens quoque nohts
Una sit, atque duos spiritus uuus alat.
Quas tunc temporis ex hominum gcnere vindex Deus reposcebat poenas, iis scelestissimi quique, quos veniam supplices pelere oportebat, ad accu?an - dum non sine blasphemia Deum adducebantur (In- fra, pag. 785, v. 15 et $eq\. Hi manifeslissimis di* vinae providentiae argumentis ad ipsam oppugnandam. abusi, quod bonos insontesque pariler et noxios iis- dem viderent premi malis, negabant res humanas a Deo gubernari, et ad futilero quamdam fatorum vim ac siderum potestatem confugiebant (lnfrat pag* 809, v. 624 et $eq.).
Hujusmodi blasphemi» quae beatum Auguslinum ad ingens et eximium illud de Gvitate Dei Opus scribendum impulerant, scribendo quoque anno 416 Carmini de Providenlia divina occasionem dedere (Pag. 785, v. i et teq.). Gonsueverat autem auctor illius Garminis, qui insignem ubique eximiae adver- sus Deum pietatis sensum prae se fert, variis tum
cusare non reformidabant ( Salv. de Guber. Dei lib. vu, p. 152, 153). Hic vero profitetur se suam spem omnem infixisse ac collocasse in solo Deo, cujus beniguiute ipse terrae hujus incola, patriae alterius, coelestis nimirum, civis fuerat effectus. Pollicetur se non ignarum terrenas opes perbrevi jure obtinerl, iu snis usurum, quasi suae non essent : eas se jam non miraturum, non consecUturum honores, neque fore umquam ut qui divite Christo fruatur, saevien- tem metuat paupertatem, qua mente prospera sus- cepturus sit , eadem adversa sustentalurum, ita sci- licet ut nec malis vinci se aut dejici, nec bonis capi efferrique permittat, debitas semper Cbristo grales acturum, ejusque laudes ac honorem ore memori celebraturum (Infra9 pag. 775, v. ISetteq.; pag. l&5,v.inet$eq.).
Postquam paucis ea retulit qnae hominum causa Deus et fecit et pertulit, haec subjungit (In(rat p. m,v.Met$eq.):
Quidnam igitur Unta pro spe tolerare recusem,
Aut quid erit quod me separet aDomino? Ignem adhibe, rimare manu mea viscera, lorkor :
Effugient pcenas membra soluU tuas. Orcere si c«co claudar, nectarque catenis ;
Uber in excessu menlis adibo Deum. Si mucrone paret cervicem abscindere lictor,
Impavidum inveniet mors ciia, poeaa brevis : Non metno exsilium, mundus domus omnibus una est.
Sperno famem, Domini Qt mihi sermo cibus. Nec Umen ista mihi de me fiducia surgit.
Tu das, Christe, loqui, tuque pati tribuls. In nobis nibil andemus, sed fldimus in. te.
Quos pugnarc jubes, et superare facis.
anno 406, quo in eam irruperant Barbari, innume- ris cladibus conflceretur, moestum hominis inge- nium comprimebat dolor, eumque jam per totum anni unius spatium silere coegeral , ul qui non par- vam patriae suae malorum partem tulisset (lbid.) ; ctmmotus est tamen aliquando temerariis blasphe- morum hominum , quorum aliqui Gbrislianam fldem profiteri se jactabant, conviciis : acriusque impia- rum linguarum jaculis quam omni sievientium Go- ihorum crudelitate stimulatus, ad vindicandam stylo Dei providentiam , ac relundendas ejus iniroicorum conlumeliosas voces accessit (Pag. 789 , v. 87 et $eq.). ry Hoc imprimis dogmate suo in Opere nititur, quod per hujus vitae calamiutes Deus impios plectat, bo- nos peccatorum sordibus mundet, tepidos accendat, et erigat, virtutum decoribus augeat aique ampli- licet (Pag. 821, v. 902 et $eq.). Tum Deum precalur ut his se societ quos peccantes bonus arguit, pa- trioque emendat flngello ; potius quam illis quos, summoto jam verbere, cursu volunutis ire et pro- pria libidine ferri permittit. ln hoc opere multa in- venias qu« de divina gratia egregie dicta , Pro- speroque nostrohaudindignavideantur. Gonlrasunt nonnulla quae cum assertionibus ab eo postea tam strenue quam feliciter propugnatis cohaerere vix ju- dices. Quo fit ut id Operis illi alioquin convenientis- simum non facile inlcr ejus opcra rcfcratur. Fieri
1S VITA 8. PROSPEM AQUITANL U
umen potest ut hanc lucubrationem anie susceperit, A tummo tacerdotH homre tupereminerent. Uodie fate-
quara doctrinae de Gratia satis magnam operam im-
pendiaset (Antel. Dittert. Oper. Leo. p. 405 et teq.9 ae
alii).
Haec de primis Prosperi annis eruimua e tribus
acriptis quorum auctoritae, ul nec plane rejicienda,
ita nec citra omne dubium admittenda visa est. Quss
poathac a uobis dicenda sunl, ea certis et indubitatis
ipsius Operibus nitentur.
ARTICULUS IV
Doctrinam de gratia advertut Semipelagianot tuetur.
Utrum saevitia Barbarorum, an quavis alia re
compulsus Prosper ei Aquitania migraverit, id qui-
dem parum liquet. Iliud certius, eum anno 428, vel
tur eruditissimus quisque nuiium esae antiquitatis monumentum ex quo eum alia ac laicos conditione fuisse effici qneat. Habetur ex uno codice ins. eum relictit rebut tmeularibut ad divina te omnino negolia tranttulUte. Nempe ex eorum numero fuit qui di- miseo sssculo vium in secesau agebant, nuiii tamen ofestringebant se monasterio : ut Paulinus, Pamma- chius , Severus Sulpicios, aliique aeutis ejusdem , qui monacborum appeliatione continebantur : ac iilud quidem S. Prosper aecutus est vivendi genus. Nee illud praetereundum videtur, quod a Garnerio pie juxta et prudenter eat obscrvatum, in praefa- tione (Pag. 7) in omnia Marii Mercatoris Opera. c Affimadverti aliquando (ait ibi) nec sine magna 4*9, aut forte jam 426, in Provinciam Dei nutu do- B admiratione, Deum, qui amat bumiiium manu resi-
ductum fuisse, ut Ghristianam de gratia doclrinam a beato Augustino elucidatam defenderet ac tuere- lur. Uanc quidem in illis locis vellicabant viri non- nulli , tum dignitate, tum virtutis ac pietatis fama conspicui(Vide S. Aug. Vt/am, { 343, tom. XIII Mon. Eeelet.).
Erat quidem Attguslino Prosper ignotut (acie, nee uiei animo ae termone unis ad eum datit vieittimque receptit ab eo litterit compertut (lnfra9 pag. 4). At leetia sancti viri scriplis, Deique misericordia praelu- cente veriutera edoclus, pro ea viribus lotis propo- gnavit (Pag. 6) : adeo ut Hilarius, alter ejusdem ve- ritatis strenuua defensor ad Auguttinum, cui erat notior, scriplurus, cum Prospero egerit, ut simul et
atere superbis, tribus hseresibus, Pelagianae, Nesto- riame et Massiliensi, quae prae caeteris superbiaea Patribua accusantur, opposuisse primum laicos lio- minea : ut, quod ait Apostolus, per contemptibilia mundi confonderet forlia, et tumidam quasi Pharao- num polentiam confunderet ab infirmis. Gerte Pela- gianis primus obstitit Gonsuntius ex Vicano (sic enim legendum est) Romae babitans. Primus Ne- atorii dolum detexit, cleroque ostendit, affixa ad ecelesiae valvas obtestatione, Eusebius tunc tempo-
riS ffX&ftOTtXOf TOC ^«^lXiiof KWVffTOVTtVOVffollWf^Ut
loquitur Theophanes, vel rhetor, ut tradit Nicepho- rus, vel judex forensis, ut scribitLeontius. Restitere primi Massiliensibus presbvteris laici duo Ililarius
ipse suaa ad eumdem daret iitteras (Pag. 48); ratua G et Prosper , monuer untque Augustinum epistolis ,
illum et sancti praesulis aropliori notltia dignum, et eum esse qui et in quo positus esset adveraariorum error enocleate proponeret, et referret quaenames- aent in istis quaestionibus obscuriora , et ad perci- piendum difficiliora, quae lucidissimis expositionibua a praestantissimo Doctore aperiri oporteret.
Enimvero morero gessit Hilario Prosper, et cele- bratissimam illam, quae etiamnum exsiat, dedit epistolam anno 428 exeunte, vel 429 ineunte : pro- fessus tcribere te fidei qua Eccletia vivit affeetu (Pag. i et teq.). Molus amborum studio Augustinus, duoa ad eosdem libroa de Praedestinatione Sanctorom, et de Dono Perseverantiae scripsil. Aliquas quoque idem fortasse ad eos dedit lilteras, quae quidem exci- derunt (Infra, pag. 23 et teq.).
Constat quidem Hilarium tunc temporis ex ordine laicorum fuisse (Pag. 48, a), Prosper diaconus fuisaefPog. 4, a) ex eo forsitan videri potest, quod de Leontio diacono loquens fratrem suum eum ap- pellat, et ab Auguslino (De Prasd. SS.) et ab Goele- aliuo prior Hilario nominatur. Nec ex ipso tamen Hilario de Prospero ad Augustinum acribente, ne* qie ab ullo alio e veteribus apparet eum fuisse ali- quo ecclesiastici ordinis gradu insignilum (Infra, pag. 25). Ipse tesUtur (Infra, pag. 6) se non quidem argumentis perverse sentientium de veriute, sed amcterilati imparem, eo quod multum ipti eum et vitas merkit anjecellerent, et aliqui eorum adepto nuper
quaa conseqoens aetas iu suspexit, ut supremis tua- f ni gratiae doctoria iaboribus conjungeret quasi sup- pares. i
Qni sanae de Ghristi gratia doctrinae adversaban- tur, non eoa libri utrique a beato Auguatino ad Pro- aperaa et Hilarium acripti auctorius a sententia dimovit, hique posterioribus aaeculis Semipelagiani merito sunt appellati. Non Romana tolum Africana- que concilia (Infra, pag. 89) , et per omnet mundi partet univerti promittionit fUH qui extra Gallias versabantur, ted in iptit ettam GalUit plurimi eum beati Auguttini doetrina (Ibid.)f ticut in tota fidet ita tti gratioj confettienecongruebant, ei ad perceptionem evangelicw apottoliemque doetrinm taiuberrimit ejut D ditputationibut tmbuebantur. Verumumen e Gallis non pauci aancto Antialiti , preecipua Ucet tunc ettet portio Domini tacerdotumf occultit tuturrationibut Qbloquebanturt et prout opportunat aliquorum auret reperiebantf tcripta ejut , quibut error Pelagianorum impugnalurf infamabant, tantmque pietatit viro paga- norum et Manicheeorum impietatem atcribebant. Ita in eum ttatum deducere cautam Eceietim motiebantur9 ut dum catholicot afirmabant non veradter pro gratia locutot, Pelagianot injuste damnatot fuitte pertuade- rent (Infra, pag. 308).
Qum ti vera ettetU (Pag. 89 et teq.)9 et in aliquo er- ratum fuisset ab Augustino, cur ipsi praedicationibus ejus non rcsistebant, nec saltem aliquibus scrtptis
SS VITA S. PROSPERl AQUITANI
enm a quo tatis emanabat doetrin* non conveniebant. A
Is profceto auscolure non renaitset moneniibus,
quantora ipei salva veritate licnissei. Et sane magna
gtaria sua oonsulnissent hnmsno generi, si Aogo-
stinmn ab errore rovoeassent. Neqoe erat quod cen-
sereot magnorom prius meritorum seni, cujus libros
nemo reciperet, bonorabiiiter alqne miseTicorditer
ignoscendum,
At timidi eensores adversarios tanii viri palam proflteri se non audebaat, gnari perhonorificum esse omniumdeeojadictam,necdeesse quifamam ejusfor- titeracstrenue tnerentnr. Moteste ferebantquod his quae adversos excellentissimce auctoritatis vbrum intet mulias coUationes asseruerant Prosper resisieret. Nee dubitabanl, siquam hmemovereni quantionem in quati-
lasanas pepulere ferts, indostria mafor, Majus opus, toium prasuntius irobuit orbem. Nain quocumque gradum convertit callidus hosiis, Quaque per ambages aneeps Her egit operlas, Hujus ab occursu esi pneventus, mflle viarum Insidiis aditum non repperientibus ullum. Curoque forls rabies avidoram exclusa luporum Frenderet, inque omnes mendacia verteret artes : Ne menies ullarum ovium corrumpere posset, Neu dubia obliquis turbaret corda querelis, Istius ore viri fecitDeus : istius ore Flumina librorum mundum effluxere per omnem, Qu» mites humilesque bibunt, campisque animorum Certant vitalis docirinse Immittere rivos.
Fidelium fratrum suorum charitate ductus Opos sascepit tam arduum, quo pias mentes studio verila- tisaccenderet, giiscentes malignis hostiom artibus errores ab iis depelleret, gratiamque meritorum no- strorum artiflcem non opus esse iuculenter ac jucun-
bet fraquenisa sacerdotumf inquatibeUongregationepo- B de edoceret: quod ipse sic exprimit in capite totius
pulorumfcenienis sibi beatissimi Augustini voluminibus obviandumfore :qu& com tenebris calumniarum dis- pulsis, cordibus audientium manifestare coepissent potentissimam Christian» fidei veritatem, veUrent a piis et fidelibus recipt amaritudinem illam fumosae ▼aniutis volentiom In sua justitia magis quam in Dei gratia gloriari. Igitur satis habebant occulta enm obtreclalione mordere, quem non audebant constanter arguere (Pag. 87). Insuper eosdem rumores in ejus discipnlos diseemmabant, ne quisjam superesset cujus aocioriute peileretuur errores , quos illi a fideiibns probari cnpiebant (Pag. 98).
ARTrCULUS V.
Suam Augustinique famam defendit S. Prosper, scri-
bitque adversus ingratos.
Rufinus Prosperi amicus rumoribus iis qui de er- roribns familiari suo temere affictis disseminabantur eommotus, litteras ad enmdedit (Infra, pag. 87). Ac cjus qnidem litteras, ui fraternm sollicitudinis etsin- cerissimm chariiaiis indices Prosper accepit, plori- busquead eum rescripsit, pienissims veriute pandens omnia quae tnm de Augustino ipso, tum de ipsius discipulis ad inanem invidiam ferebantur refereban- turqoe. Multis in locis hujus suae epistolae de Augu- stino loqoitur Umquam adbue superstite : qui com die28 Augusti anni 430 viu excesserit, prorsus ante linem bnjus anni epistolam scrrpUm fuisse necesse est ( Infra, pag. 89, 99). In ea animadverlit ple- rasque gentestunc primmnChristianaegratiaefieri cce-
poematis [Infra, pag. 415, v. i ei seq.) :
Congenitae in Christo «enlis mlhi castus ab allo
Insinuatus amor propnas excedere vires
Me jubet, atque pias accendere carmine mentes.
Ne post confcclum celebris victoria bellum
Securos aniinos incauU pace resolvat.
Ceu metus eliso jam uullus ab hoste supersit,
Nec caput attriii virosum palpitet anguis.
Garmen illud suum inscripsit de Ingratit. Nemo enim gravius ingrati animi vitio laborat quam qui ea in seipso liberique arbitrii viribus posita putat, q>» maxima misericordiae ac omnipolentiae Salvatoris do- na sunt ac beneficia. c Hoc porro poema omnium splendklio8 proliiiusque quae Prosper edidit, nul- Imnque aliud in quo ejus ingenii vis et acnmen elu7 C ceat magis. Nobile Opus, roagnis sententiis, magnis sensibus, magnificis denique verbis et locutionibus eo- alescens : quamvis ejusmodi materiam traclet,qu si libe- ros illos ac vehementes, quales poesis postulat, motus vhcadmitut (Antel. Diss. Op. Uon. p. 417;. i Carmen illud vernacule reddidit tum stricta,tum sotuu orationo vir sevo superiori eximiae pietatis laude insrgnis. Ejusdemquoque ab eruditissimo novae Ecclesiastico- rum Scripiorum Bibliothecse auctore fusa et copiosa confecia est analysis (Dupin. tom. IV p. 443 et seq.). Accusati a Prospero Semipetagiani , quod dete- gere sua sensa reformidarent, videntur illam crimina- tionem repeliere voluisse. Ex iis unus sub alieno no« mine aut scripsit, aut scribere se velle professus est. Hunc Prosper duplici epigrammate pravertit pisse participes, quam revera circa hanc actaiem ^ (lnfra% p. 191), in quo Augnstiuum adhuc iu vivis
beatos PalladiusHibernisintulit (Noris. Hist. Pelag. I. 1 c. 3).
Adbnc vixisse videtur Augustinus cum a Prospero in Carmine adversus Ingratos um magniflcis extolle- baior laudibus (Infrat pag. 146, v. 90 ef seq.; Merc. tom.l pag. 101):
An alium in flnem posset procedere sanctum Coneihum, cui dux Aurelius, ingeniumque Augustinus erat, quem Christi gratia cornu Uberiore rigans, nostro lumen dedit ®vo, Accensum vero de lumine : nam cibus illt £t vita et requies Deus est; omnisque volupUs. Unus amor Cbristi est, unus Chrisii est houor illi? El dum nulla sibi tribuit bona, fit Deus illi Omnia, et in sancto regnat Sapienlia templo. Istius ergo inter cunctos qul de grcge sancto
fuissevidetnrvelutrem indubiuum supponere. Haec Prospero tribuenda in dubium revocare videtur Gar- nerius (Merc. tom. II, adm. incoUect. excerp. Neslor.) : cujus sux suspicionis momentum ullum non protu- lit, nec forie facile repcrisset, cum a Beda unum ex his sub nomine Prosperi rhetoris ciutum legator; illud nenipe quod ab his verbis incipit : Contra Am- gustmum, etc. Utroque loco Vincentium Lirinensem designari quidaro suspicantur, quem ementito nomi- ne Commonltorium suum conira Augustinum edi- disse anno 434 criminantur. Non alius erat magis idoneus qui Augustinum scriptis provocarct, qoam Cassianus, quein duobus Epigrammatis peti alii au.
17 VITA S. PROSPEfU AQUITANI. fi8
tumant. Al idem nihil videtur in sanetum Dociorem A toluta professione respondeo ; in nulio recedens a fra-
palaui edidisse. Quae vero collatio ejus est numero teriio decima, eam anno 426 et scripsit, et sub pro- prio nomine edidit, licet prava quae in eadem ha- henlur dogmata, ex alterius persona proponai (In(rat 310). Neminem praeter hunc ad annum usque 435 scriptis sensa sua mandare ausum esse apparet. Ita- qtie aut tcripior ille, de quo Prosper, aliquot sal- tetn annos siluit, admonenti Prospero morem gerens ; aut si quis promissum et jactatum a Semipelagianis Opus idem atque tertiam decimam collalionem esse contenderit, is epigrammata duo de quibus hic ser- mo est ad annum 420 revocet, ac Prosperum Semi- pelagianis jam lum indixisse bellum concedat ne- cesse est.
rnite earum definitionum quce in sancti viri disputatia- nibus coniinentur. Et eae sunt Responsiones ad Capi- tula Objectionum Gallorum calumniantium. Harum postremae duae laudantur a Fulgentio (Pag. 25), qui Gallorum objectiones librum Auguslini de Praedesti- natione Sanciorum potissimum spectare animadver- lil. f Non autem ignoras (Monimum affatur) etiara praeterilo tempore ilii lucuientissimo sancti Augu- stini Operi, quod scripsit de Praedestinatione Sancto- rum, a quibusdam Gallis objeclum, quod beatus Au- gustinus in assertione praedestinationis divinae, pec- catores, non ad solum praedestinatos diceret judi- cium, sed etiam ad peccatum : cujus dicta, quia ipse celeri praeventus esl obitu, Prosper vir eruditus et san-
c Gratiae adversarios non compescuere Prosperi B ctus recta defendit fide el copioso sermone. i HaecS.
carmina. Haeretici enim» ut hac ipsa de re agens ait Barouius (Ad an. 431), confuUri possunt, quia leves sunt et infirmi ; victos se a veritale faleri non pos- sunt, quia probantur pervicaces. i Qui tamen prae- sules Augustini doctrina aliquantum commoti ac pertorbati fuerant, in quibus Hilarius Arelatensis prassul, ii aut veritatem landem aliquando agnove- rant, aut certe taciti quietique exspectabant dum eam sibi aperire ac detegere dignaretur Deus (Hau- guin. tom. II, p. 475). Pauci quidam presbyteri Ec- clesiarum dissensioni studentes, doctrinam beati Atigustini carpere nou desinebant (Infra, pag. 260, 261), objiciebantque quod peccatores non solum ad judicium peccatis debitum, sed etiam ad peccalum
Fulgentius itiitio capitis 30 libfi primi ad Monimuro. ARTICULUS VI.
Respondet S. Prosper Vincentio et presbyteris Genuensibus.
Non aequiores in discipulum adversarii fuere quam in magistrum. Quidam enim Christianae ac fraternas charitatis obliti (Infrat pag. 227, in Prcef.), in tan- tum existimationem ejus quoquomodo studebant lcedere, ut suam se evertere nocendi cupiditale non viderent. Contexebant enimt et qualibus poterant sententiis com- prehendebant ineptissimarum quarumdam blasphemia- rum prodigiosa mendaciat eaque ostendenda el inge- renda multis publice privatimque circumferebant, aste- rentes talia in Prosperi sensu ette, qualia diabolico
ipsum diceret praedestinatos : Prosperum quoque etC (»t loquitur) indicuto continebantur. Ouor sanctus no-
Hilarium criminabantur praedicare adversanlia veri- tati (Fulg. ad Mon. /. i, c. 30). Horum quae in beati Augustini lihris damnabilia se reperisse jactabant in- diculum confecerunt , el ea distribuerunt in quin- decim capitula, quae damnationis, seu, ut in aliis codd. rationis titulo praenotarunt : in quibus louge alium sancto doctori sensum affingebant ab eo qui in ejus scriptis inerat (Infra, pag. 260, 205). Ac illud quidem anno 431 fieri potuit. Tunc enim e vita vir sanctus migraverat, quem Prosper in pra fatione responsionis ad Gapitula Gallorum sanctas memorm episcopum nuncupat (Infra, pag. 203). Illi tamen in defendenda graliac doctrina successor surrexerat sanctus Prosper (Fulg. p. 25) : unde fit ut una cum
Sler falto in se ad excitandam mvidiam jactitari, facile et sufficientersubscriptione unius anathematis probasset. Sed ne matignitas eorum qui se gravari putabant si de iUo bene sentiretur9 ipsam subscriptionis brevitatem suspectam esset habitura9 necessarium conveniensque crediditf ut sive ad calumniantium animos mitigandos9 sive ad eos quorum auribus iate aliquid intonuistet in - struendot, quantum adjuvante Domino fieri potuit, plene tucideque panderet quid de perversis definitioni- bus judicaret. Propositis igitur sigillatim sedecim ca- pitulis, sub unoquoque eorum sensus sui, et fidex, quam conlra Pelagianos ex Apottolicce sedis auctoritate de- fendebatt verba ponere maluit : ut qui paululum se ad legenda hac dignarentur occupare, evidenter agnosce-
eo et beato Hieronymo iis annumeretur qnos Deus D rent impiarum profanarumque opinionum nullum cordi
constituerat a quibus quid de hoc argumento esset credendura alii omnes edocerenlur (Cassiod. in Ps. l, pag. 47i, 2). Et sane lubens noster et copiosum sermonem et fidem integerrimam cxseruit in defen- dendis magislri sui vocibus et sententiis. Scriptum ergo in lucem edidit, in quo singulis Gailorum ralio- nibos aut Capitulis respondit (Infra, pag. 204), et ex Augustino ipso, quinam verus ac sincerus illius esset sensus ostendiU Ne, inquiebat ibi, hanc persua- sionem temere quis recipiat, ei talem putet sensum scriptis cathotici inetse doctoris, qualem eum qui (rustra calumniantur ostentant ; singulis capitulit qum damna- Uonis (alias rationis) iitulo pramotarunt brevi tt ab-
suo inhcctitte vesligiumt et blasphemias quas sua per- spexissent professione damnarit in earumdem reperto- ribus censerent debere puniri. Haec ex ipso ad longum hic descripsisse proderit, ut quo zelo noster prava dogmata respueret et recta tuerelur lectoribus fiat roanifestum. Quo tempore id Operis confectum fuerit non liquet omnino.
Hujus libri titulus est, Pro Augustini doctrina Re- tpontiones ad Capitula Objectionum Vincentianarum (In(rat p. 229). Quo ex titulo apparet a Vincentio quodam contextum fuisse perversum bunc et diabo- licum, ut ipse Prosper eum vocare non dubitat, in- dicuium. Erat tunc temporis in Urincnsi monasterio
19 MTA S. PROSPERI AQUITANl. 50
Yincentius ille, edilo adversus haereses omnes Coui- A mandatis ipsorum obsequium suum non subtraxit :
roonitorio perquam celebris. Yossius qui eum Augu- stinianae doctrinae infensum contendit (De Hist. Pe- iag. i. i, c. 9), ea fretua ratioiie qua probari quoque posset eum Coelestini epistola scieniem et volentem abusum fuisse, censet illas calumnias adversus Pro- sperum ab eodem esse conflctas. Qua in re Vossio astipulantur eminentissimus Henricus Norisius S. R. E. cardinalis (L.u Bist. Pel. c. 41), atiiquequi hnne Yinceutium Semipelagianorum dogmata sectatum esse existimanl (Ant. Ditt. Op. Leon. p. 419).
Qui vero de ejus doctrina melius sentiunt, sive ii Augustinum in iis quae de gratia sunt sequantur du- cem9 aive ab ejus mente aliqua ex parte recedant ; omnes in eo consenliunt, ut alium perquirant Y^n-
non quasi plus in se quam in illis ad haec introspi* cienda esset ingenii, ac non magis in hoc exainine facultalis suae debuissenl ipsi exercere mensuraro, et si aliqua eos morabatur obscuritas, decurrere ad Patrem luminum, a quo desrendit omne datum oplimum et omne donum perfectum, el a quo datur Spiritus sapienliae et intellectus ; sed adjuvame Do- mino qui sapientiam praestat parvulis, de Capitulis istis quid cum sanctis et erudilis fratribus senliret, breviter indicare aggreditur : petens tamen ne ubi srmpiicijUs ^sset obedientjae, presumptionem puta- rent*es&Q do<ftr!na: flaecqbe fKfel Augustini mortem contigere. ° * #
ARTICULUS Vlf.
centium, cui has objectiones tribuendas velint. Cen- B SknsNs * i*rhspcr Rqtham chni TJilario "proficiscitur,
sei Raronius (An. 431), quem et atii sequunlur (Jfl-
rasus, deScript. pag. 66; Maug. Vind. t. II, p. 448;
Labb. de Script. I. II, p. 252), eas esse posse cujus-
dam Vincentii, quem et sacerdolem et Gallum, ut
illum Lirinensem, a se visura fuisse testatur Genna-
dius (De Script. Ecct. c. 80). Nec quidquaro vetare
eredimus eum esse Yiucentium presbyterum , qui
nomine Coustantii seu Constantiani Deensis, ut pro-
babile est, episcopi, anno 439, Regiensi synodo in-
lerfuit. Etsi enim Gelasio papae, qui anno 496 obiit,
superstes fuit Gennadius, non idcirco tamen euro,
qui anno 430 scribebat, videre non potuit. Ut est non
parcus eorum laudator qui, quemadmodum ipse, in
Augustinum minus bene erant animati ; hunc Vin-
Ccelestinus pomifei utfuthqUe lcrtptis* defendit. De Venerio Massiliensi episcopo.
Non destitere Semipelagiani Prosperum et Hila- rium, ipsumque adeo Anguslinum erroris insimulare. Ad haec ea unlummodo sequi et probare se professi sunt, quos sacratissima beati apostoli Petri sedes contra inimicos gratice Dei per ministerium prcesulum suorum sanxerat et docuerat. Recurrerunt igitur ad aposioli- cam sedem Prosper et Hilarius, et Romam profecti querelas suas ad pnntiflcem Coelestinum delulere. H»c eorum circa Deum sotliciludinem laudavit ; et quamvis ipsi sibi lelices viderentur quos persecutio- nem propter juslitiam sustinentes beatitudo promissa manebat; harum tamen religiosarum animarum ,
centiom ait in divinis Scripturis exercitatum, lin- G quas haec pati nelas erat, afflictione, quia membra
guam babentem usu loquendi et majorum lectione politam : commentatum addit in Psalmos; cujus operis legeril aliqua sancto homini DeiCannati, ipso audiente, promittens simul, si Dominus vitam et vires daret, se in toto psalterio eodem studio tobo- raturum; llassili» quidemet in aliis provinci» Eccle- siis die Octobris 15 colitur sanctus Cannatus : at is episcopus Massiliensis dicitur, et a Guesna?o ponitur anno 621; adoctissimis Sammarlhanis anno 480 assi- gnatur. Nihil in eum Guesnaeus citat, prxter vitam rudi stylo conscriptam tempore comitum provincia?, in qua narratur fuisse filius regis Aquisextiensis, qui Sereno successit, et Iconoclastarum aequalis fuit. Porro conslat Serenum fuisse S. Gregorio Magno
sua erant, pius ponlifei macerabatur. Hae menle animatus celebrem ad Galliarum episcopos dedil epi- stolam, qua et prseclarum judicii sui de Prospero ae Hilario testimonium iropertiit, et Augustini famam tuilus est his verbis : Augustinum tancice recordaiionis virum pro vita sua atque meritis in nostra communione semper habuimus : nec umquam hunc sinistrce suspicio- nis saltem rumor aspersit ; quem tanlce uieniice olim fuisse meminimus% ut inter magistros optimos etiam a meis semper decessoribus haberetur. Bene ergo de eo omnes in commune senserunt ; utpote qui ubique cunctis et amori fuerit et honori. Itaque jubet episco- pos imponere silentium improbis obtrectatoribus. Ergot ait, corripiantur hujusmodi : non sit his liberum
supparem, ut probant variae ejusdem S. papae epi- D habere pro voluntate sermonem. Desinat, si ita res suntf
stoke ad Serenum datae, videlicet lib. v epist. 52, lib. vii epist. 110, lib. ix epist. 9, et ejusd. libri epist. 52.
Quae Gallos presbyteros conturbabant , iisdem etiam Genuenses movebantur (Infra, p. 241). At hi prudentiores moderatioresque se prsestitertint. Ex his enim duo Camillus et Theodorus, cum eos in li- bris beati Augustini de Praedestinaiione Sanctorum et de Dono Perseverantiae quxdam insolita aut mi- nua elara movissent, ea ad beatum Prosperum de eontextu disputationis excerpta miserunt, ut quo in- lellectu, quove judicio illa acccpisset noscerent. Pre- cibus iilorum, vel, ut ipse prae modestia loquitur,
incessere novitas vetuslatem, desinat Ecclesiarum quietem inquietudo turbare. Arguit insuper iisque im- putat quod ipsis tacentibus presbyteri illi supra epi- scopos haberent copiam disputandi. Licet episcopos, non presbyieros notum sit a Deo positos ad docen- dum, nec in talibus suspicione careat taciturnitas : quia occurreret veritas , st falsitas displiceret. Subdit- que super his multa a se jaro dicia eo tempore quo ad fratris, id esr, episcopi Tuentii, dederat scripta respousum : quibus verbis et sequentibus suadetur in ea ad Tuentium epistola potius actum fuisse de quaestiombiis quac graliam Chrisli spectarent, quam contra illos qui viros laicos in episcopos cito citius
M
VITA S. PROSPERI AQUITANI.
32
sublimarent, qua de re etiam hic conqueritor Ccele- A dici tuo inier ejutdem pontiflcii decreta. Paque ea
stinus. Verum de illa Cceleslini ad Tueniium epistola nitiil aliunde iiobis innotcscit.
Haec ?ero qua episcopos horlalur Ccelestinus, ut Augustini doctriuae ac famae detrahentibus obsiste- rent, mortuo demum sancto Doctore scripta patet ex his Terbis supra relatis, Augustinum sanctce recorda- tionit virum : et paulo supra, Nec tamen mirari pos- $umu$ $i hmc erga siventes hi nunc audent tentare, qui mtuntur etiam quiescenlium fratrum memoriam di$si- porefPap. 262). Ergo anno 431, vel 432 ineunie, quo etiam Coelestinus e vjta ipigcavjt. Euit toc.apu* antiquos notissitta^ Jatnqjie fb»pnno A33 ajit Uft V non a Prospero sdlam libfo* cbnVra Votlaiorem capite
ipsa sunt Capitula ad quae Hormisdas suromus pon- tifex Possessorem episcopum reraittit, ut ex Hs quid de gratia et libero arbitrio credendum sit ediscat : cujus verba legere est in epistola apud Fulgentiom 45 episcoporum Africanorum in Sardinia exsulum ad Joannem et Venerium, num. 48, pag. 275 : De arbi- trio tamen et gratia Dei quid Romana, hoc e$tt calho- iica sectelur et servet Ecclesia, ticet in variis libri$ beati Augustini, et maxime ad Prosperum et Hilarium abunde cognosci potsit, tamen et in scriniis eccle$ia$tici$ ex- pressa capitula conlinentur. Postremi horum capitult verba multam disputationis materiam eruditis prae- buerunt, in quo agitur de profundioribus difficiliori-
alias 42, nunca 21 % cijaja.. Perm huuc 4>irun+ (jfy jiic : ^D^ue parlibus incurrentium quaestionum, quas la-
!_-..__ n____-_-__*-_.\»_'' __•_..____ _»_•_-#«- %_!• __•__•!_.• *9 _•_•_•_•_•_•• _.*.;_-. n_»iM/.i*M.-i _•..: i.«.___» _:__:__ __-*_..:..___
loci Prosper:);wJrtJ $aM\as M%ip$it:qui $avfit[u\ morice Augntttttt icriplaWprehendunt maleloquentim est adempta tibertas : quando consutentium actione su$- cepta , et tibrorum qui erranlibut displicebant pietate laudataf quid oporteret de eorum auctoritate sentiri $ancto manifestavit eioquio9 evidenter pronuntians quanr tum sibi prcesumptionis istius novitas displiceret, qua auderent quidamadversut antiquos magittros intolenter insurgeref et mditciplinata calumnia prcedicationi ve- rkatis obttrepere : Auguttinum inquiens sanctce recor- dationis virum etc., quae supra jam cilata leguntur; nee a Prospero tantum, sed etiam a Vincentio Liri- nensi laudaia est. Hanc suo Canonuro Codici Diony- •ius cognomento Exiguus inseruit. Commemorat etiam Photius Coefestinum pro Auguslino scripsisse
fc-tfps pertraclarunt qui hacrelicis restiterunt, quasque Collectionis auctor, quisquis ille sit, nec audet con- temnere, nec necesse habet astruere. Nec forte valde necessarium duci debet magna contentione iuquirere quid significare Toluerit is qoi mentem snam clare aperiendam non censuit, neque ex loco obscuro ali- quid adjumenti ad rem difficilem explanandam duci licet. Unde notatu dignum, exortis nono saeculo cora- pluribus de gralia controversiis, nullam tunc opinio- nem ab aliquo auctoritate hujus capitis fuisse reje- ctam. Neque ipsi Semipelagiani quidquam inde erro- ribus suis quod faveret eruere ausi esse dicuntur. Illud vero vel ex hoc ipso capite certum est , nihil hoc ad ea atlinere quae necessaria sunt ut gratiae divinae operi ac dignationi nihil penitus subtrahalur.
ad episcopos, el adversus eos qui Pelagianorum hae- C Neque ea intelliguntur verbis istis quae sive ipaa col-
resim instaurabant. ' Ccelestini epistolam excipiunt coliectae aliquot Ro- manoram pontificum, Africanorumque conciiiorum a Romanis praesulibus approbatorum sententiae, sub hoc titulo : Prceteritorum $edis apostolicce episcoporum auctorilate$f de gratia Dei et libero voiuntatis arbilrio. Quae collectio ideo contexta fuit, ut Semipelagianis negantibus se alia secuiuros quam quae ab apostolica sede juclicata essent contradictionis ansa toileretur. Ea autem ab epistola Ccelestini tum stylo ipso, tum praeeuntis epistolae clausula disjuncU esse convinci- tur. Quo fit ut eam Ccelestino abjudicet Sirmondus, et vel Prospero, quod una cum eo alii quoque sen- tiunt, aut Leoni, ut P. Quesnellius,ascribere malint.
leclione, sive ipsius epistolae corpore coraprehendan- tur, aut quae cum his necessario connectantur : nec etiam suspicari licet has voces aut ad initium fidei, aut ad praedestinationero sanclorum reCerendas, qua de re Semipelagianos inter el Prosperum certamen erat inslitutuin : cum pontificem Ccelestinum constet huic favere, illos reprobare. De quo si quid dubiia- tionis superessel, id omne prorsus tolleretiu a pon- tifice Hormisda declarante loco ante pauca citato (Conc. tom. IV, p. 4532), Ecclesiam Romauam ab iis polissimum libris quos de praedestinatione sanctorum ad Prosperuro et Uilarium scripsit Augu- stinus suamde gratia doctrinam petere. Quae omnia tum fusius, tum accuratius a P. Quesnellio disputata
Id autem sciri ut non facile potest, ita non multum D legi possunt in una ejus de S. Leone diatriba; neque
inlerest, cujus potissimum manu exarau fuerit, cum eam jussu Ccelestini confectam et in Gallias missam facillime judicari queat. Siquidem laudatur tamquam pars ipstusmet epistolae a Petro Diacono et aliis ad beatum Fulgentium et aliquot alios episcopos Cbristi confessione decoratos tunc in Sardinia exsulantes, Hiscongrue, inquiunt illi, bealitsimusCcclettinus in epistota ad Gattos data : Cum enim, inquit, sanctarum ptebium prm$utes9 etc, quae totidem verbis habenlur cap. 8 Colleciionis de qua est sermo, alias cap. 41 epistoto collectioni junctae : a Cresconio quoque et variis noni saeculi scriptoribus, ac demum ab uni- vcrsis veteribus. A Dionysio Exiguo inseru est Co-
iudiligenter eadem tractata sunt a Lud. EUies Dupin, doctore Sorbonico meritis et scriptis notissimo (Du- pin. tom. IV, p. 90, 91).
Ccelestini epistola (Inter epp. Coel. notlro tom. L) universe quidem ad Galliae episcopos data cst, no- minatim tamen ad Venerium, Marinum, Leontium, Auxonium, Arcadium, et Philtanium, seu Sillucium : de quibus pauca hic notari non ingralum forte le- clori videbitur (Infra, p. 271).
Erat vero Venerius ille non quidem, ut quibusdam piacuit ( Dupin. t. IV, pag. 78), Blediolanensis epU scopus: cum tunc temporis episcopus Mediolanensis Gailiarum episcopis non accenseretur, et in cathedra
55 VITA S. PROSPERl AQUITANI. M
Mediolanensi sederet anno451 Martinianos, qoi Ma- A dilor, Filtanius vero Apteosts : quippe qui saitctum rolio Venerii alterius decessori successor (ueratsub- Castorem exceperit anie annum 446.
rogatus; sed9 ut verisimUius apparet, Massiliensi Ecclesi* prseerat Vwierius, de quo Gennadius in Ca- talogo virorum illuslrium capiie 79. Etenitn Massi- liae potissimum Semipelagiani, duce Cassiano, vige- bant. Ex inscripiione quadam habemus illum in mo- nasterio versatum esse una cum Rustico, qui anno 430 ad Narboiiensem episcopatum assumplus fuii, ambosque simul presbyteros Massili» ministrasse. Proculio illi celebratissimo successisse credilur, qui anno adhuc418 vivebat. De Paulo enim eo qui me- dius inter otrumque k Guesnaeo mira de eo praedi- cante recensetur, ne verbum quidem exstat apud Pseudo-Deitrum. Quapropter & Sammarthanis prx-
ARTICULUS \II1.
Saiiclus Prosper scribit advertus Cassianum. x
Redux in Gallias S. Prosper, epistola CoeleMini pontificis, ut credere promptum esi,muuitusf magna spe animabatur fore ut turbas omnes pondus aucto- ritatis tanue compriineret. Verum bac in occasione expertus est quam id verum esset quod ipse tanta mentis constantia tuebatur, uisi gratia ipsa intus in animis opereiur, vanum et irritum esse quidquid prsesidii ac luminis aliunde advenerh. Cum ergo Au- gustini doctrinam ac fidem verbis generalibos tantum laudasset probassetque Coelestinus, et librorum pro quibus in epittola papce acium est non expressus esset
termittitur. Ccelestinus certe in epistola sua, vm B ^i^ ncc gpeciatim iibris ab eo novissime scriplis
kal. Augusti anno 428 daU, Viennensis ao Narbo-
nensis provinciae prsesulibus permittit causam Mas-
siliensis episcopi, qui fratris sui nece usque eo Iseta-
tus fuisse arguebatur, ut interfectori ab ejus caede
redeunli obviam prodiisset. Quid id rei sit nobis non
liquet. Necatus quidem fuit Patroclus Arelatensis, at
anno 426.
Venerius inter Galliarum episcopos qui ad beitum Leonem anno45t scripserunt ordine tertius appella- tor: quibus kalend. Februarii anno 452, Leorescri- psiu Narrat Gennadius in Calalago eap. 70, de Mu- s*o, Massiliensis Ecclesiae presbytero, viro in divinis Scripturis docto, et in earum sensibus subtilissima exercitaiione limato, iingua quoque scholastico,
speciale discrelumve perhibuisset leslimonium ; au- debanl quidatn inferre quod hinc eos appareat non pro~ batosy et istam in sanetum Augustinum laudationem pro anleriorum scriptorum meritis fuisse collalam. Sed prvterquam quod tatis cavillatio superflua erat nullo- que nixa fundaroenio; satis babuisseni Augustini discipuli si Semipelagiani, qui proxime editos libros Augustini refutabant, anlerioribus ejusdem adversus Pelagianos scriptis acquievissent, el iis qux prius pro gralia Christiana fuerant scripta consensisseul. In his enim eorum errores damnari facile agnitum fuisseu Sed non faciebant : Sciebant enim% ut recte observat S. Prosper, omnia Pelagianis esse conlraria, seu, ot babet alia leclio, omnia Pelagiana, id est,
, ^ — , — _ . __ _ — , _ . .
quod horiaiu sancti Venerii episcopi exscnpstt ex ^ contra Pelagianos directa, sibi esse contraria; et
sanclis Scripturis lecliones totius anni festivis aptas diebos, responsoiia, etiam psalmorom capitula tem- pori et lectionibus congroentia. Quod opus ( subdit ille) tam neeessarium 4 lectoribus in Ecclesia pro- balur, ot expetitum et soliicitudinem tollat et mo- ram, plebique ingerat scientiam, celebritatem, et decorem. Quo opere videlur originem dedisse Eccle- siastico precum cursui, cui posiea Breviarii nomen est inditum. Vcnerium excepit Eusuchius.
Marinua qui proxime post Venerium 4 Coelestino appellatur, is forusse est ad quem anno 4i9scripse- rat Bonifacius. Qtianam vero fuerit ejus sedes non indicaiur. Inde jodicare licet Venerium, qui huic pneponitor, annosaltem 419 episcopatu fuisse insi- gnitum.
Leonlius ille profecto est celebris Forojuliensium episcopus, qui anno demum 452 obiit.
Commemorant Sammarihani (Gal. Chr. tom. III, p. 786) Auxentium Niciensem. At illum sancto Va- leriaoo qui anno 455 superstes adhuc erat posterio- rem.
Narrant iidero Auxonium Vivariensem, qui sedem episcopolem ex orbe Alba a Croco Vandalo, ut aiont, devastau Vivariam transtulii. Crocus quidem per Gallias grsssabatur imperante Gallieno, ut habet Gregorios Turonensis. At de Vandalis in Gallia ante anoum 407 nonduin fieri mentio coeperaL
Arcadius quidem Venciensis Episcopus fuisse cre-
nihit sibi posse competere ad consequentium rcsolutio- nem, si confUerentur in prcecedentibus consistere veru talem. Iuque suhlato e vivis Coelesiino, anno Domini 432 Augustinum calumniis proscindere, graiiam ab eo male defensam clamitare, pacemque victricis Ec- ctesiat inquietare non desierunt, resumptis hostium ejus armis, insutiratisque damnatorum querelis ac maxime procacissimis Juliani conviciis.
Cum ii qui iromoderatis calumniislibros Augustini
contra errorem Pelagianum conditos impetere noii
quiescebant, essent hujusmodi, ut nec ordo eorum in
Ecclesia, nee ingenia despicienda viderentur, siquidem
habentes speciem pietatis in studiot cujus virtutem
n difitebantur in sensu, trahebant ad se muilos inerudi-
tos et non habentia spirituum discretionem corda con-
turbabant ; matum hoc ab occultis parvisque seminibus
augebatur quotidie, et ab ortu suo tatius longiusquo
distendebatur. His rebus adductus foil sanctos Pro-
sper ut eoruro conatibus iterum obsisteret, quo illa-
tum tum Augustino, tum reliquis omnibus, ac prse-
cipue npostolicae sedis pontificibus, qui Augustini
dogmata sua fecerant, injuriam propulsaret. Qoo
effcctom est ul cautius dil;gentiusque attenderet
quid sentiendum de illis docirinae emendatioris pa-
tronis, qoi censores agebant ejus viri, quo duce Ti-
ginli amplius annis contra inimicos gratiae Dei ca-
tholica acies pugnare et vincere consueverat.
Unius potissimom definitiones, quem non dubiom
35 VITA S. PROSPLRI AQUITANI. a>
erat illis omnibus in sanciarura Scriplurarum studio A tentio quam desperanda correctio , ut donec Dominus
praestare, impugnandas suscepit. Quas etiam ob hoc tolum in disceptationem assumi oportere credidit, qjtia utrum ita se haberent non poterat dubitari. Scriptae enim erant, et auctoris sui editione pubii- cat33 : nec jam, an essent quaerendum erat, scd quid docerent ipsi incumbebat demonstrandtim. Illius quidem nomeu non exprimit ; at dubilat nemo, quin Cassianum fama notissimum, tunc temporis adhuc supersiitem signiflcet. Librura ergo edidit, in quo ipsamet Collationis tertiae deciroae viri hujus, cujus praenotatio est de Protectione Dei, verba referens, errores omnes quibus illa scalet refellit, ostenditque quantum ab Ecclesiae dogmatis discreparet, et quam ipsum sibi non constaret hujusmodi Opusculum.
per Ecelesice principes, et legitimos judiciorum suorum ministros, heec quce per paucorum superbiam et quo- rumdam imperitiam sunt turbata componat , nobis Deo adjuvante sit studium quieta modestaque patientia odiis dileclionem reddere, et ineptorum vitare conftictus t veritatem non deterere, nec cum falsilate certare ; sem- perque a Deo petere ut in omnibus cogiialionibus , in cmnibus votunlatibus , in omnibus sermonibus atque aclionibus nostris ipse teneat principalum, qui dixit se esse principium.
ARTICULUS IX. DealiisS.ProsperiOperibus , deque ejusdemChronico. Quid rerum egerit Protper ab anno 432, quo in Cassianum scripsit, ad pontificatum usqueS. Leonis,
De hoc Prosperi nostri Opere pro ingenio suo sic B qui anno 440 inchoatus est, nusquam occurriL Hoc
loquitur Gennadius in Catalogo, cap. 84, qui est de Prospero: c Legi et librum adversus opuscula, sup- presso nomine Cassiani : quae Ecclesia Dei salutaria probal, ille infamat nociva. Re vera enim Cassiani et Prosperi de gratia Dei et libero arbitrio senteniiae in aliquibus sibi inveniuntur contrariae. i Sed fru- stra est quae priori allati loci parte de Ecclesiae sensu profert Gennadius, quem hac in parle Ecclesia ipsa non obscure improbavit. Etenim Concilium Roraanum, Gelasio pontiflce,ut quidem creditur, anno 494 habitum, Prosperi scripta probat, Cassiani vero reprobat (Conc. t. IV p. 1263, 1265). Cassio- dorus quoque ( Inst. c. 29, p. 245 ), minime parcua licet Cassiani laudator, dum ad ejus iectionem mo-
fortasse temporis intervallo nonnulla quae etiamnum exstantscripta composuit. Utraque haeresis Nestorii et Pelagii ab Ephesina synodo anno 431 proscripta fuerat, cum epigramma quoddam scripsit Prosper, quod utriusque haereseos epitaphium appellavit. Nempe iu hoc utraque consentiebai , quod altera af firmaret Christum labore acoperibussuisdivinitatem consecutam fuisse, ahera de justitia fidelium idem prardicaret. Quare aiebat Prosper Nestorianam hae- resim, quae gratiaro in capite destruebat, Pelagianae genitricem, quae eamdem gratiam in membris ejus evertebat : etsi alio sensu filia dici deberet, utpoto quae damnatis demum Pelagianis prodiisset. IIoc idem epitaphium a Prospero nostro utriusque haere-
nachos alumnos suos coliorlatur, eosdem tamen ad- C sis tumulo appensum negarat Jo. Garnerius in cap. 7
monitos vull illura caute admodum legendum in his quae habet de libero arbitrio, de quo fuerat a beato Prospero merito redargutus. Idem laudibus ornat episcopum quemdam qui Cassiani libros emendave- rat, ipsequoque novis curis simili labore perfunctus fuisse narratur (Ado in Chr. l. VII, p. 356). De hoc vero quod ait Gennadius, suggillans plane Prospc- rum quod adversusCassianum scripscrtt, cnjus Opera falso jactat ab Ecclesia calholica esse probata : Quae- namista est, inquit Baronius (An. 466) locumGen- nadii confutans, Ecclesia Dei, quae ut catholica pro- bat Cassiani Opuscula ? Certe non dicenda calholica, sed Pelagianorum Ecclesia. Non aequo animo fert Labbens si quis societatis suae scholam Cassiano ad-
dissert. 7 ad Marii Mercatoris Opera ; simile quiddam aenigmali proferri contendens, cum dicitur alteram haeresim alterius fuisse matrem simul et filiam : quae ingeniose quidem dicta fatetur, sed vere fuisse ne- gat ; hincque probare nititur quod a tertio saeculo per deliria Samosateni Nestoriano errori praeiudi cceperit : subjicitque dandam eo faciliorem veniam Poetae nostro, quod ipse quoque Cassianus in eodem peccaverit, et suam in sententiam traxerit Leonem Magnum aliosque postmodum plures eorum auctori- tatem secutos. Quibus non obslantibus tale Opuscu- lum Prospero asscrit Antelmius dissert. 9 in Opera SS. Leouis et Prosperi ; tum propter auctoritatem Cassiani et Leonis Magni, quibus si hoc licuit serio
▼ersus Prosperum favere dixerit (Scr.Ecd. (.II,pafif. D disserenlibus, multo indulgentius Poelae condouan
254). in congregationibus de auxiiiis hoc inter ntrimque contendentes sine ulla coniroversia conve- nit,ab Ecclesia rejici ac reprobari Cassiani opiniones. Ad damnandum eum couditi stinl non pauci Arausi- eanae synodi canones.
Concludit Prosper his verbis memoratu quam maxime dignis ( In[rat pag. 369 et seq.) : Sufficien- ter$ ut arb\troTt demonstratum est, reprehensores san- tti Augustini et vana objicere , et recta impugnare, et prava defendere; peremptorumque armis intestinum Mlum moventes , dictis divinis atque humanis consti- tuHonibus rebellare. Quorum tamen , dum adhue non suntafratema societate divisi, toUranda magis est in-
dum, non tam ad historiae normam loquenti, quam consepultis erroribus laxatis habenis inflatisque, ul aiont, tibiis illudenli. Maxime cum Iiaec utrius.jue haereseos comparatio non semel ab eo usurpata de- prehendatur : sed et in Cbronico ipso narret quod apud Ephesum Neslorius cum haeresi nominis sui, et curo mullis Pelagianis, qui cognaturo errori suo ju- vabantdogma, lueritdamnatus: ethanc ipsam utrius- que erroris contesseraiionem Cassiano exprobret Hbri adversus eum scripti cap. 21. Per hunc virum (Ccelestinum) etiam Orientales Ecclesies gemina peste purgatm suntt quando Cyrillo Alexandrina* urbis An- tittiti ad exsecrandam JSestohanam impielatem , apo*
37 VITA S. PROSPERI AQUITANL ft
ttolico auxiliatus ett gladio, quo etiam Pelagiani, dum A pora jucunda qoadam brevitate deduxit. Eosebii
quidem ad annum usque 5*6, Hieronymi vero ad 578, Chronica secuius. In eo consules enumerat ab
cognatis confosderantur erroribus, iterum prosterne- rentur.
Scripsit preter haec sex supra centum epigramma- ta, qoae effata et senteniias totidem ex Augustino, ut praefert titulus, depromptas exhibent ( lufra, pag. 615 et seq.). Has primum prosa oratione, deindever- sibus exprirait. Cum in toto opusculi hujus decursu Prosperi ingenium facile agnoscitur, tum in eo po- tissimum quod ex Augustini diclis colleclum sit (An- tel. Dist. in Op. Leon. p. 417, 418 ). Ad illud elabo- randum ideo accessit, ut menlcm sacris loquelis exer- ceret, coelestique anituum pane pasceret ( Infra, pag. 615, in Prcef.) :
Nec nostrae hoc opis esi{inquit)sed ab illo sumitur hic ros, <)ui siccam rupem fundere jussit aquas.
Ut quod in affectum cordis pietate magisira Venerit, hoc promat Carmine laeta fides.
Quibus verbis praeludii insUr toti Operi appositis, qua mente susceptum a se fuerit Opus indicat, et quidquid recti ki eo fuerit, quidquid allqua iaude dignum reperialur, tolum illud ad supernum fontem onde efQuxerat refluere velle se protestalur.
Videtur quodam in loco ( lnfra% pag. 651 et $eq.)t id est,epigrammatis 65 et66, Eutychianos impugnare, negantes Christi carnem ejusdem cum noslra esse snbstantiae.Unde hocOperis sub Chalcedonensis con- cilii, anno 451 habiti, tempora compositum fuisse non immerito quis colligat, cum Prosperi vitam etiam ulterius produci oporteat, ut postea vide- bimus.
Aiiam insuper edidit Collectionem sententiarum 392, alias 388, ei Augustini Operibus, tum iis quae etiamnum exstant, lum iis quae interciderunt. Illius nonnumquam mentem exprimit potius quain voces refert. Liber ille existimatur esse instar compendii cujusdam theologici, quod in proprium usuin Prosper contexuerat, ut praecipua Augustinianae doctrinae ca- piu sibi notiora et magis famiiiaria redderet. Aliquot ex hoc libro sententiae inter Arausicani secundi con- cilii canones relatae sunt, et permultae sub Prosperi nomine citantur a Floro.
Ejus expositio in postremos unum et quinquaginta psaimos pariter ex Augustino tota ferme excerpta esl. Yidetur Psalterium integrum simili ratione ex- planasse, siquidem praetermisso psalmo cvu, remit- tit ad ea qox de lvi el lix dixerat. Ad psalmum ulit diserlis verbis negat duplicem esse in Christo personam : qua de re cum nihil hoc loco dicat Au- gustinus, manifestum esl Nestorii baeresim hic a Prospero refelli : quo fundamento id Operis anno ci- lios 434 assignandum putamus. In hoc libro depre- hendilur nervosum illud concisumque dicendi genus, quse propria est Prosperi nota. Ibidem quoque fa- cile animadvertas sanctum virum non iti sola circa Christi gratiam doctrina, sed etiam in aliis omnibus capitibos magni Augoslini discipulum.
Aliquantum etiara nomen soum corameudavit ex Chronico, qood ab orbe condito ad sua usque tem*
ulroque Gemino annoque Tiberii 15, qui est aspe communis 29. Exstabnt solum postrema pars hujos Chronici, ea scilicet quam ab anno 378 deductam Hieronymiano Prosper addideral; anno vero 1657, integrum et absolutum editum est a Philippo Labbeo in primo novae suae Bibiiothecae mss. tomo.
Ad conflciendum Chronicon suum Prosper vide- tur ter accessisse, illiusque tres, ut iia dicamus, editiones adoroasse, annis videlicet 453, 445 et 455. Quod ex eo conjicitur, quia in pluribus libris ibidein legitur chronologiae totius compendiuro. Alterum quidem iegiturChronicon, quod Prospero
B nonnulli ascribunt. His autem id unum concedi po- test, Chrouicon illud esse quidem Prosperi noslri, sed ab altero corruptum et depravatum, qui et in bi»tp- ria rudis fuerit et peregrinus, et taro invidus Augu- stini iauduro oblrectator, quam Prosper studiosos illius cultor fuit. Is sub uomine Tironis Prosperi, quo primum appellatus esl, licet immerito, a non- nullis interdum citalur.
Refert Gennadius in Catalogo cap. 87 conditom a Prospero fuissc Cyclum Pascbalera, post Theophi- lum quidem, Eusebium, et Hippolylum, sed ante \ictorium, hoc est imer annos 380 et 457. Si ille 84 annorum cyclus sit anno 382 conditus, ut Bucbe- rio videtur, nullatenus ab Aquilano Prospero, qui anno 453 adhuc scribebat, editus fuit. Sin rainus,
C saiis probabile fuerit Prosperum, quem alia nuila ratione designat Gennadius, illuin ipsum esse quem quarto ante capite appellarat : praesertim cum eum hujusmodi compulationibus operam dedisse indicio sit ejus Chronicon, in quo non semel cyclum illum 84 annorum commemorat. Neque vero aliunde mul- tum nolus est ille cyclus : quo tamen Ecclesia Ro- mana Leonis Magni aetate usa videtur. Bucherius, Jicet incerlus, ita lamen argumenta deducit, quasi cyclum illum Prosperi esse abunde perspectum ha- beret.
ARTICULUS X
Sanctus Prosper scribit adversus Eutychianos pro
S. Leone. Ejus mors. Non fuit episcopus.
Sanctus Leo dum in Galliis versaretur anno 440, D in summuro ponliflcem assnmplus , inde fortasse Prosperum nostrum una secum abduxit, cujus con- siliis uteretur et calamo, interrogantibqs consulen- libusque Ecclesiis responsa daturus : quemadmodum Damasus Hieronymum ad idem munus adbibuerat. Ait enim Gennadius, Prospero alioqui non satis aequus, i epislolae quoque papae Leonis adversum Eutychen de vera Christi Incarnatione ad diversos datae ab ipso dictaiae creduntur. > Quod etiam a Marcellino ad annum 469 exscribitur. Id auiem potissimuro de celebri illa ad Fiavianum episiola solet intelligi : eslque extra dubium omne positum, refragantibus licet Beilarmino et aliis quibusdam. Poluit autem Prosper illarom litterarum argumenta
69 YITA S. PROSPERl AQUITANI. 40
*
et quasl materiam suppeditasse, quam recognium A sacruroque ejus corpus asservat in percelebri abba-
Leo slyio suo et oratione vestierit, venustiore qui- dem ilia et ornatiore quam Prosperi : quamquam hic in id quoque fortasse incubuerit, ut ad pontificis cui operam suam praesUbat stylum ac scribendi ge- nus conformaretsuura. Hac de causa ab Adone (An. 458) aliisque sequioris xvi scriptoribos dicilur fuisse Leonis Magni notarias, seu amanuensis. Fieri enim potest ut illi in scribendis tura epistolis, lum eiiam concionibus famuiatiis sit. Gerte in iibro ante 900 annos manu esarato Prosperi nomen prae se fert sermo quartus in die anniversario assumptionis Leonis ad pontiflcatum, et fortasse aiii. inde existi- mare iicel euro magnam partem sustinuisse eorum qu» gessit in Peiagianos Magnus Leo : videlurque
tia a comitissa Matbiide institota : quo tamen ex alia ejusdem urbis basilica ab ipsomet in honorem S. Apollinaris exstructa allatum jam inde a regis Luitprandi temporibus narratur. IIujus epitapbium a Vossio (Hist. Pelag. L i, c. 18) referlur, quod ideo compositum fuerat, nt novo inscriberetur tumuio qui propterea consiitutus fuerat, quod veterem tur- ris cujusdam ruina comminuisset. At illud epita- piiium in aede Carmelitarum conspici idem afflrtnat. Uabetur apud Surium (25 Jun.) Vita S. Prosperi Regiensis a Flaminio proprii ingenii libidine meris- que conjecturis ducto conscripta, ait Labbeus (Scr. Eccl. totn. II, p. 449). Deeaseverius etiam est NorUii judiciuin (tiisl. Pel. L n, c. 15). Is censet Prospcrum
Ado pariter illi tribuere quse a Leone fuerant lum B hunc forsitan esse aactorem libri de Promissionibus
in Eutycbianos, lum in Pelagianos scripu; neque huic contradicit cardinaiis Norisius (Hist. Pelog. L n, c. 45). liiud vero in historia non omissum, quod cum Roin» nonnuiii Pelagianam hseresim denuo su- scitare conarentur, suamque ea de re mentem ausi essent patefacere: Prosper statim libellos obtulerit tum Leoni adhuc superstiti, tum imperatoris minis- tris, perfeceritque ut illorum hominum conatus ina- nes irritique ceciderint.
Ex iis quae de Prosperi Glironico diximus, liquet eum adhuc vixisse anno 455. Labbeus insequente anno mortoum propterea putat ; quod scribens anno 457, Yictorius virum sancium ac venetabilem eum appellet, qua ex re profecto iilud elici nequit. Ae-
et Prsedictionibus : cujus rei nullum peculiare sup- petit argumentum. Flaminius et Ugbellus sutuunt *um a S. Leone episcopum fuisse creaturo, annoque 106 mortuum esse. Cujus anni nola e magno forsi- UD Prospero desumpta fuit : quemadmoduni bujus episcopatum ab altero illo mutuati sunt. Tritbemius Umen Prosperum successorem assignat Faventio, qui anno 451 in concilio Medioianensi sedit, tam- quam antistes Regiensis. Medium inter eos locat Ughellus Elpidium. Porro dies festa S. Prosperi agitur 25 Junii, qua die magni Prosperi festum ce- lebrari putatur.
Oe Prospero pariter festus dies recolitur quoun- nis die 24 Novembris apud Ganonicos regulares Gal-
cedil quod Marceiiintis anno 465 de Prospero tam- G licanae polissimum congregationis, et in regali cce- quam adhuc superstite mentionem faciat. lllum in id usque tempus vixisse non inficias eunt Norisius (tftsl. Pelag. L u, c 14) et Bucherius (CycL pag. 444), qui multa scripsit in \ictorium.
Hucusque nihil est a nobis observatum, neque ab ullo veterum quidquam accepimus, unde appareat Presperum fuisse gradu ac ordine laicis aut mona- chis superiorem. Yolunt tamen recentiores prope- modum omnes eum fuisse episcopum sive Rciensem in Provincia, sive Regiensero in Longobardia. Qoi- bus si opponas a vetentm nuiio ei datam episcopi appellationemf reponunt id inde accidisse quod vete- ribus ille nonnisi ex libris suis ante episcopatum scriptis, adeoque episcopi titulum non pracfereniibus,
nobio S. Yictoris Parisien3is, qui dies translationis essehujus aut alterius Prosperia nonnullis reputatur. Qui vero eum Reiensepi episcopum fuisse volue- runt, iis ita sentiendi locum prabuit Prosperi epi- scopi nomen , qui conciliis Carpentoractensi et Vasionetnsi subscripsit : quae quidem concilia circa annum 442 babita illi finxerunt. Cum vero hodie in- ter eruditos con veniat, illa anno 527 aul 529 celebra- U, Prosper ilie qui iis subscripsit, altero longe sit posterior necesse est. Accedit quod Maximus Reiensi Ecclesiae praeerat vivente adhuc Hilario Arelatensi, boc est ante annum 450, immo ante annum 452aut 455, ut demonstratum a nobis est. Itaque permul- tum abest quin Prosper, qui anno certe 455 adhuc
fuerit cognitus. At profecto luec ratio nullius est D vivebat, fueritejusdecessor, utvult Baronius (Ann.
roboris, sive Gelasium spectes, sive Gennadium, aut Fulgentlum, aut etiam Cassiodorum. Hi omnes viri doctrina insignes, Prosperoque alate proximi ignorare non potuerunt an vir tanti nominis fuisset necue episcopus. Quod ad Victorium attinet, is qui- dem ea de re silere forusse diceretur, quod Prosper nonuisi post annum 457 ad episcopalem dignitatem evectus fuerit.
lilud profecto falsae isli de Prosperi episcopalu opinioni ortum dedit, quod alter fueril ejusdem no- minis episcopus Regiensis in Longobardia : quod quidem videtur in dubium revocari vix posse. Siqui- dem eum Regiensis Ecclesia patronum veneratur,
466). Ex S. Sidonio (Lib. vm, ep. 25) ostenditur Faustum, qui sancto Prospero superstes fuit, Maxi- mo successisse. Quare fieri nequit ut Prosper fuerit episcopus Reiensis.
ARTICULUS XI.
De quibusdam operibus sancto Prospero ascriptis.
Nihii ampiius dicendum videtur, sive 4e veris in- dubitatisque Prosperi operibus, sive de aliis quac illi tribui posse probabilis aliquaratie suadeat. Superest ut ea comimemorentur, quaa quamvis constet ab eo scripu non esse , sub ejus tamen nomine vulgata sunt. Neque ea sunt ignobilia , immo non parvara in Ecclesia auctoriutem consecuu sunt.
41 YITA S. PROSPERI AQUITANI. 41
HorUtur Gassiodorus (Intt. c. 1) ut sanctum Pro- A Non serael eas deplorat calaniiutes quas aciate sua
sperum sedula cura legamus, qui tret libros totius luctoritatis divime in cenlum quiuquaginU tribus tilulis comprehendit, ad instar piscium quos Evan- gelica retiade hujus saeculi lempestuosa profundiuie iraxerunt. Dubitari nequit quin respezerit ad librum de Promi$$ionibu$ tt Prcedictionibus Dei , hodie in partes quinque distributum : quae quidero divisio ab ipsomet auctore instituu fuerat, qui dum alludit ad centum quiuquaginta tres pisces in Evangelio nar- ratos,titulis totidem voluit universa Cbristi promissa aacris libris consignau conchjdere, eorumque fidem exbibium demonstrare. Quoniam vero hsec pro- ntssa et ante iegem , et sub lege dau, sub gratia deroum impleU sunt , ideo nonnullis visum est boc
in populos peccata devocarant, ita ut sacrificia ab exteris conculcau essenl, sacraque vasa in Barba- rorum principum potesutem devenissent. Is quidem scribcbat Yalentiniani 111 temporibus ; sed inortua jam, ut videtur, Placidia, adeoque post annum 450, ante 455. In multis rebus Augustinum scquitur, ejusque testimonia proferl nonnumquam. Fateniur Lovanienses, quorum opera Prosper typis exrusus prodiit anno 4565 librum istuin ab illius phrasi et stylo ac eruditione longe abesse, ejusque textum nou paucis in lociscorruptum sibi mansisse ac mutilum. Cui vilio nos, quatenus licuii, ope ms. Remigiauo-Re- mensis et editionura veterum mederi conati sumus. Libri de Vita Contemptativa sub nomine sancti
opus appellare Librumante tegem, tub tegeet $ub B Prosperi passim laudabantur nono saeculo, immo
fratia. Hujus ex secunda parte locum unum sub beati Prosperi nomine refert Cassiodorus (In Pt. xiy, eujus auctoriute nescimus an adduci nos opor- teat ad opus iilud alicui Pruspero, quisquis Undem iilesit,ascribendum. Abhac certe opinione propius abest Ludovicus Dupin (to. IV p. 449), quam Jose- phus Antelmius (Antel. DUt. in Op. Leo. p. 365). Res ininime dubia videtur eminentissimo Norisio (ffisJ. Pet. /. ii, c. 44), qui Prosperum illura Re- giensem episcopum opinatur. Ulud certum, opus de quo agitur non esse Magni Prosperi, cujus eiegan- tiam nec stylo nec ingenio ille scriptor assequitur. Rujus oratio bumilis, jejuna et simplex ; Prosperi loquendi genus abnndans , dives viribus, et nervis
jam a medio octavo saeculo, a Cbrodogango scilicet Bletensi episcopo. Verum quod a nervosa illa pressa- que Prosperi eloquentia valdo discrepat laxus qol- dam et copiose fluens stylus quo libri illi conscripti sunt , bos Juliano Pomerio, qui exeunte quiuto ssb- culo vivebat, esse tribuendos, Um validis argumentis demonsiravit Jacobus Sirmondus (Sot. ad Aquit* gran. concit.), ut nulla cuiquam hodie ea de re du- biutio supersit,
Contendunt viri sngacilate ingenii et eraditionis laude prassuntes, qui libros de Vocatione omnium Gentium diligenter evolverunl ac scrutati sunt, in iis reperiri nihil quod non optime cohaereat cum do- ctrinasancti Prosperi, cui, et Hincmari judicio, et
valeos, locuples senientiis. Satis apparet eum fuisse C tri"m vetastissimorum codicum manu exaratorum
Africanum : unde mirum videri non debet quod ister complures haereticorura sectas, Donatisus po- tissimuro, immo Blaxiroianistas appellet, quod Ty- ebonii famosi Donatistae meminerit, quod res quas- dam non vulgares in Africa gestas refcrat. Ipse ad- hoc adolescens tunc aderat Carthagine, cum Aure- lios episeopus celeberrimum Cosleslis Deae templum io ea urbe Christo dedicavit, anno forUsse 399; ct dam una cum sociis et amicis (ut se adolescentium atas impatiens circumquaque verlebat), dum cu- riosi singula qua^que pro magnitudine inspicerent, iniruin quoddamet incredibile suo tesutur aspectui jugestum, hunc nempe titulum aeneis grandioribus- que litteris in frontispicio templi conscriptum :
auctoriute, tribuuntur. Mulu etiam in iis habentur illis plane consenunea, quae a Prospero tum in cav- teris operibus, tum in carmiue de Ingratis scripu sunt. Nec repugnat temporis ratio. Cum enim nee confecti sint inilio lurbarum quas Semipelagiani edidere, et tamen a Gelasio laudentur, velut opus cujusdam Ecclesia) Magistri 9 superest ut ciica an- num 440 editi fuerint. Yerum artiflciosios composiu oraiio, et placidius ieniusque disserendi genus mi- nus congruit cum iis quae apud Prosperum Invenies. liaque, ut eos omitiamus qui hoc opus S. Ambrosio, inulto anle illas lites exortas defuncto, gratis perpe- ramqueascripsere, abaliis tribuilurHilario Prosperi nostri socio, abaliis S. Prospero Aurelianeiibiuin
Aurelius Pontifex dedicavit Idem Carthagioe ^ episcopo, circa annuiu 470. Sunt qui existimentoput
eiiam versabatur eodem quo Aspar V. I.consul( Vide append. p. 193), boc est, anno 451 aut 432, et rei cojusdain stupendae, quam diligenter enarrat, testis fuit. Neque silentio prxterit quemdam specie mona- cburo, qui cum Carthaginem advenisset, qusedam signa curationum operari se jaciabat, adhibito oleo . nescio cujus mortui osse infuso. At ubi se proditum fallacesque suas artes sensit detecUs, aufugit.
Erat prsefatus scriplor in Campania cum sanctus pontifex Leo Manicbseos subverteret, et contereret Pelagianos; nempe anno circiter 443 Africa videtur expulsus fuisse a Vandalis, expugnata forUsse Car- tbagineanno 439, cujus rei quodam loco meminit. Patbol. Ll.
esse alicujus Africani, ex eorum forUsse numero qui a Genserico pulsi anno440in Italiam appuleranu Quesnellus ostendere nititur h< s libros esse sancti Leonis, el id quidem styli siiniiitudineductusasserit, (Leo. to. II, p. 558 ei teq.) Ab eo quidem aute pon- Uflcitum editos, at iion inscripto suo nomine. Quo factum est ut eum illorum auctorem esse Geiasius ipse nescierit. Hanc sentemiam prolixa disputatione a Quesnello prolatam, prolixiori lucubratione im- pugnavit Anlelraius , librosque de quibus agimus Prospero reslitutos voluit (Antet. Dit$. in Op. Leo. p. 113 et teq.). Momenla utrimque co'lata paucis collegit Ludovicus Dupin, sutuitque nihil esse quod
3
43 SCHCENEMANNl NOTITIA IIISTORICO-LITTCRARIA 1N S. PROSPERUM. 44
Prospero cribuantor illi libri (Dupin to. IV, pag. 452 A analyai comprehendit (Dupin to. IV, p. 451 et teqq.).
et teq.). Eorom si spectetur stylus ac rernm tractan- darum ratio, videri qoidem inter Leouis opera re- ferendos : nihii aflerri posse, quam ob rem ei abjudi- centur. Sed nullo quoque argumento certo eidem asseri : quippe quos absqoe nomiue auctoris in lucem prodiisse constet, fierique perfacile potuerit ot multi tunc lemporis el Romae et aliis in locis fuerint, quorum scribendi ratio Leonis stylum refer- ret ac redoleret. Atque hoc qoidem in statu et sita estetiamnumet diu rcmansura videtur percelebris illa et vulgatissima quaestio. Existimavit eminentii- simus Norisius (HUt. Pel. I. n,c. 14) librorum ho- rum scriptorem iu esplanandis iis quae ad gratiam
Ita concinit stylus epistolae ad Demetriadem, gtylo librorum de Vocatione Geniium, ut eidem bactenus aoctori utrumque opus merito sit ascriptum, sive eum Ambrosio datum, sive cum Prospero. Norisius (Bist. Pel. t. u) quidem epistolam ad Demetriadem sancto Prospero adjudicat; verumalios hujusauctori- tas a pristina sententia minime depulit, iisque item ut antea visa est haec epistola oratione eadem ac stylo exarata ac libri de Vocatione Gentium, proin- deque eidem scriptori tribuenda.
Scribit Trithenrius (Script. Ecct. p. 57) Prospe- rom alia insuper nounulla scripsisse : librum nnum Epistolarum ad diversos; libruin unuro de Viris
.. . .. . „. . Illustribus, ac deCapiivitate Romac librum onum.
pertinent, non aliam solum viam mire ab ea quam 0 „ • *...., .
. . _ ..... B Hos vero hbros a Tnlhemio nusquam inspectoseo
verisimile est, quod eorum initia non subjiciat, ut
Augustinus et Prosper tenuere, sed et de ipsa re ab utroque nonnullis in capitibus dissidere. Reposuit Quesnellus (Leo. to. II, p. 581 et $eq.) scriptorem illum nullatenus ab Augustini placitis, ab Ecclesia eomprobatis et adoptatis , recessisse. Qua in re ab hoc prorsus stare videlur Ludovicus Dupin, qui quaecomque hoc opere continentur satis uberiore
cxlerorum. Aiioquin recentior est ille qoam ot ejus testimonio qoisquam nitatur. Addit qnoque idem : c Alia insuper nonnulla scripsisse dicitur; sed ad manus nostras non venerunt. > De quibus proinde cum illinihil suspicari Ilcuerit, nec nobis pariter quidquam augurari est bactenus concessum.
NOTTTIA HISTORICO-LITTERARIA IN S. PROSPERUM.
(SchoDnemanni Biblioth. Hist LiU. Pat. Lat. tom II.)
S I. Vita. G
Aquitani noroine distinguitur ab aliis haud incele-
bribus ejusdem artalis scriptoribus, inter quos notis-
simus Prosper Ttro poeta, cujus Beda meminit,
eujusque cognomen ipsi Aquitano affingere quondam.
ausos est Sirmondus. Nalus est eiennte saeculo
quarto aol quinti initio , in Aquitania. Sed qua in
orbeaut loco tam amplae hnjus provinciaB, non liquet ;
sienti de parentibus , educatione atque prima tetate
ejus aeque omnia ignorantur. Attamen ex iis quae
retiquit ingenti sui monumentis satis patet eum haud
letiter liberalibus studiis et artibus ingenuis, praeci-
pue poeticse, iucobuisse. Aquitania, incertum qui-
bos de causis relicta , in Provincia domiciliom po-
suit, obi certe jam anno 428 commorabatur t ibique
concertationes suas pro doctrina Aiigostini contra
loannem Cassianom aiiosque qui eam respuebant, D
Gtlliae seu Provincto magis presbyteros ezorsus est.
Fovh hoc ejus in Augtistinum hac ex parte studium
llilarins qoidam , cui , quoniam de rebus domeslicis
e]os nihil amplius constat, ab bac ipsa cum Prospero
, censuetudine Protperiani nomen inditom fuit. Dede-
rat qoidem Prosper jnm antea ad Augustinum litte-
rts per Leontium diaconum, ab eoque responsorias
aeeeperat. Hic antem , qni ipse qoondam cum do-
ctore Hipponensi versatos erat, ut eumdem propius
amico admoveret et conciliaret, Prospemro impulit
ot denuo secum litteras ad eum scriberet , id quod
anno 428 seu 429 contigit. In iis igitur Augustino
exponunt quce in tcriptU eju$ contra Petagianos con-
ditfi plurimi apud Mauiliam comtituti monachi et
eaeerdotu Patrum opinioni et Eccteeia umtti adversa putent, pericula quae ipsis ex iilorom csecitate aot pravitate imminere videantor , et qoemadmodum iis reniti coeperint, declarant; denique tcl tuarum diiputationum prattidio iptorum ienuitatem roborare velit, rogant. Ac Augustinus sane votis eorum obse- culurus ad eos direxit Iibros de Praedestinatione sanctorum et Dono perseverantix. Sed com uterque tanto ardore flagraret , nec tamen adversarii crebris disputationibos ac scriptis flecti nossent, ambo Ro~ mam perrexerunt, eosque apud Coslestinum papam calumniae in Angostinam et haereseos accosarunt, ab eoque a. 451 obtinuerunt celebrem illam ad episco- pos Galliarum epistolam, in qua eos graviter repre- hendit, qnod, auctoritatis suae tam parum memores, presbyieros novas et indisciplinatas quaestiones quo- quomodo proferre sinant , aique monet ut iis silen- lium imponant , nec memoriam Augustini , quem impense laudat, affligi patiantur. Dac igiiur epistola freti iu Galliam revertuntur , tantoque alacrius sus- ceptaro contra Semipebgianos cnusam defendere studuerunt, imprimisque Prosper scriptis contendere ccepit , quorum varia intra hoc tempus emissa ad nostram merooriam pervenernnt. Percrebrescfnie autem de doctrina etpietate ejus fama, eveni&se vo- lunt, ut a Leone arcbidiacnno Roniano inter Aetiura et Albinum in Galliis amicilias redintcgrante in fami- Iiaritat*m reciperetur, et cum is ab eodem negolio ad occupandam sedem apostolicam evocatus esset, Romam una addureretur et ornarelur inunere no- tarii pontiflcis. Enimvero qui sic statuunt. conjectura
45 SCUGENEM ANNl NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA 1N S. PROSPERBM. 4«
delectanlur, cujus ne fundamentum quidem satis A partitio continetur. Vero auiem simile est, eum non exploratum ett. Nam quod Leonis uotarius fuerit
Prosper , nonnisi seriorum scriptorum (a) et uuius ms. codicls Corbeiensis Gennadii valde dubio tesii- monio nitilur, quod recentiores quidam styli ac sen- tentiarum, quam inter utriusque scripta deprehende- runt, similitudiue roborare eonaii snnt. Reliqua viiao Prosperi incerta sont. Ecclesiastico aliquo munere iiium non functum esse, verp simillimuro (b). Igno- rtrons etiam quando diem obierit ; tametsi ex Chro- nico ejua constat enm anno 453 adhuc in vivis fuisse , aliique multo diutius eum vixisse et Leoni snperstitem fuisse, ex Marccllino, ad a. 465, cogno- scere sibi videantur.
S II. Scripta.
Scriptu Prosperi genuina juxta seriem (emporis, quam novissima etiam tenet Parisiensis editio, sunt :
I. Epistola ad AugusUnum de reliouiis Pelagiana Harrcseos in Gallia, etc, scr. a. 428 aut 429.
U. Epislola ad Rufinum de Gratia et Libero Arbi- trhy scr. anno 429, vivo adhuc Augusiino.
III. Carmen de Ingratis scr. circa annum 429 aut 450.
IV. Epigrammata duo in obtrectatorem S. Augu- stini, scr. forte circa a. 430.
V. Epitaphium Nestorianm et Pelagiaum Hwre$eos9 scr. post damnatam hseresim Neslorii in concilio Kpbesino a. 431, Augustino jam mortuo.
VI. Pro Augustino Re$pon$ione$ ad Capitula Obje- ctionum Gallorum ealumniantium, scr. a. circiter 431
uuo dHCiu toium ahsolvisse, sed variis identidem i diumentis perfecisse et quasi iterato edidisse , et sunl sane qui tre$ diversas ab ipso auctore edUioncs paratas esse existiment : quarum primam conclusisae putaut Tbeodosio xiv et Maximo coss. anno Christi 435, quandoquidero eo anno omnium priorum anno- rum epochas summasque collegerit, quod nonnisi in Operum fine fieri solet , nisi forte aliqua peculisris causa accidat, quae hic nulla esse videlnr; $ecundam censent 12 annis auciam et ad Vaientiniani vi ae Nonii consulatum, seu annum Chr. 445 produetam fuisse , quo vulgare ejus Chronicon Eusebiano et Hieronymiano subnecti solet; tcrtiam denique editio- nem fuisse volunt quae ad captam a Genserieo Ur- B bero, seu ad Valentiniani Aug. vm et Anthemii eon* sulaturo seu annum Chr. 455, exiensa fuerit. Ulrius* que posterioris ciiamnunc exemplaria stipersunt* Dubia aucloritatii sunt :
I. Confe$$iot qua» ipsius dicitur.
II. Pocma Conjugis ad Uxorem.
III. Carmcn de Providentia divina, quod alias BUm rio tribuilur.
IV. Dc Vocatione omnium Gentium libri duot in i quibusdam Ambrosio ascripli. At viri docti in ( sas de auctore abierunt invicem sententias. Alii eniro, veluti Erasmus, Euchenio; alii, inter quos Vossius, Hiiario Prosperi familiari tribuerunt; Qties» nellus autem Leoni M. illos adjudicavit : cui se et proposito opposuit Josephus Antelmius, 1'rospero
VII. Pro~ Auguttini doctrina Responeioncs ad C«- C vindicans. Scripti exislimanlur circa annum 440.
pitula Objectionum Vincentianarum, scr. forte paulo post superiores Responsiones.
VIII. Pro Auguttino Re$pon$ionc$ ad Exccipta quat dc Gcnmensi civitatc $unt mi$sat scr. eodem forle tem- pore cum superioribus.
IX. De Gratia Dei et Libero Arbitrio liber contra CoUatorem , i. e. conira Cassiani presby leri librum qui tiiulo dc Protectionc Dd praenotatur, scr. cir- ciier a. 432.
X. P$atmorum a c u$quc ad cl cxpo$itiot scr., ut videlur, ante annum 424.
XI. Sentcntiarum cx Operibut S. Augustini deUba- tarum liber unu$t scr. forte circa a. 450 aut 451.
XII. Epigrammatum liber unu$ ex eentcntiis S
Sed muito serius (ante annum tamen 496) conditos esse censent Ballerinii in Observationibus ad 2 Ques> nelli dissert. de horum librorum auciore, ubi, colla- tis utriusque arguinentis, nentrius sententiam veram pronunliant, et singula quae in disputationem venire poterant momenta accurate et sagaciter examinant. Qims adeat, cui luber. in tomo II Opp. Leonis,psg. 662 seqq.
V. Ad $acram virginem Demetriadcm cpi$toUt9 seu de Humiiitale Christiana tractatus, scr. circiter annnm 440. Olim inter Ambrosii Opera vulgata fuit, in epi- stolarum numero 84, a Soiello primum una cum libris de Vocatione omnium Gentium Prosperi Operi- bus adjecta, non aliani ob causam quam pb styli
Augustini, scr. non longe ante tempus concilii Chal* " quamdain similittidinem. Enlmvero nusquam in
cedonensis,quod anno 451 congregatumesse constat. XIII. Chronicum integrum in duas partce distribu- tum , iu annum 455 desinens. Novimus ex Viciorii, seu Victorini, Gennadii, Cassiodori el Isidori llispa- lensis teslimonii* , Prosperum lioc opus ab origine mundi ad Valentiniani ni obitum et Romain a Van- dalis captam perduiisse, ita ut Eusebium et Hlero- nymum, quatenus ilii porrigerentur, abbreviaret, rcliqtia atitein, i. e. ab anno 379 ad a. 455, de uovo contexeret; in qua studii ejus diversitaie ipsa operis
(a) Vocatur Leoni$ nolarius ab Adone saec. noni scripioreinChronico aliisque sequioris aetatis aucto- ribos.
codicibus utrumque opu«culum siroul inveniri, tum Ambrosii editorum exemplo, tum ex iis quos ipsi inspeserunt, testanmr Ballerinii. Prirous hanc sen- tentiam impugn .re coepit et evertere studuit Ques- nelIus,Leonique vindicaium ivit in Dissertatione4d6 auctore bujus Irbelli. Quem contra insorrexit Antel* mius in laudaio libro pro Prospero pugnans. Balle* riuii inter utrumque lancein tenentes, ueutro incli- nare intellexemnt, adeoque incerlo auctori relin* quendam censuerunt. Cf. eoruro Obss. ad 4 Quesn.
(b) Errore satis communi codicum mss. et editio- numaniiquiorum,cujusori20 nondum pziei, epi&copus Regien$i$ (oppidi Riet in Provincia) audire sofet.
47 SCHCENEMANNI NOTITIA IIISTORICO
Diss. l. II p. 745 seqq. Antelmio tamen astipulantur A editores novissimi Operuin Prosperi.
VI. Prateritorum sedit apottolicos epitcoporum Auctoritatet de£ratia Dei et Libero voluntatit Arbitrio, qu» vulgo subjici solent epistolae Coelestini ponti- ficis ad episcopos Gallos. Collectae putantur circa annum 431. Primus eas Dionysius Exiguus vulgavit et epistolae Coelestini subjecit. Illam aulem ei scri- niis Romauia eas sumpsisse fiormisdae papae impri- mis testimonio demonstrant Ballerinii. Nec tamen Cudestini ipsius sunt, quemadmodura nec Leonis, ut iidem evicerunt in Observaiionibus ad laudatam Quesnelli dissertatiouem t. II p. 719seqq. Antelmii, qui Prospero asserit , scntenliam secutus et magis etiam confirmare siuduit Pagius ad a. 431, num. 49. Mem Coustantius fecit(in admonitione ad laudatam B Coslestini episto1am),lnsuperque occasionem hujus lucubrationis investigare conaius esl. Atque Balle- rinii etiam huic sententiae calculum adjicere non dubitarunt, ita lamen ut in nonnullis a Couslnntio dissiderent. Cf. Obss. in Diss. 3 Quesn. l. II Opp. Leonis,pag. 719 seqq.
Omnino non ad eum perlinent : Libri tret de Vita Contemplativa, qui verius Juliani Pomerii nomine insigniuutur ; de Promistionibut et Prcedictionibut Deiy incerti auctoris, et Chronieon atterum, quod volgo Pteudochronicon vel etiam Tironit Protperi Chronicon dicKur. Orditur a morce Valentis impera- toris, et ad captamaGenserico Urbem procedit. Cum snperius imlicato non pauca quidem communia ha- bet, sed longe plura ab eodem diversa, et praecipue G hoc, quod non pcr consules, sed juxla imperatorum seriem digestum sit. Pithoeus, qui primum illud evul- flavit, ipsum verum Prosperi Chronicon esse, ejus- que adeo ingenium referre contendit, ut nou imme- rito sibi videatur membrum csse amplioris ejus, quod ipsius nomine ab orbe condito ad caplam a Vandalis Urbero Gennadius legisse testatur; et mire- tur adeo, unde factum sit ut aliud Chronicon per consules digestum in omnibus Hieronymiani Chro- nici editionibus Prosperi nomine subjungatur. Pithoeo assentiri visus est Labbeus. Sed Bucherius et saga- eiores cum eo viri docuerunt, confusum et pertur- balum hujus Chronici ordiuem, innumera menda in rectam chronologiae rationem, levissimam et Unlum nonuullam de Pelagianis meuiionem, denique qnod D Id unum de Augustiuo in eo observetur, quod plu- rima libris innumeris disseruerit, et Praedestinalo- rum haeresis, Prospero certo certius iguota, ex Augustino (Auguttini librit inlrudere ausus fuil Piihoeus) orta dicatur : haec singula lotidem esse argumenta quae Prospero indignum et ab ingenio ejus alienum evincant; quemadmodom luculenta nanatio, et ordo, praecipue autem diligens rerum S. Augnsttni et haereseos Pelagianae iractatio, et lam AugusiHii quam Leonis nonnisi cum summa vene- ratione commemoratio in altaro (pro genuino habito) discipulnm Augustini et dodrinae ejus de gratia defensorem omnibus agnoscendum praebeat. Fuerunt
LITTERARIA IN S. PROSPERUM. 48
» itaque qui suppositum hoccc Chronicon Prosperiano
nomini putarent , ut inde tum ipse, tum Augostinus
in contempium et invidiam adducerentur. Sed pro-
b ibilior est sententia, quam Antelmius quoque tue-
tur, absque fraude a Prospero quodam vel etiam
alius nominis auctore composituro, et quia in exem-
plaribus nomine careret, Prosperi, quem ejusdem
aetatis Chronicon scripsisse palam constabat, nomen
ei indilum fuisse; vel denique genuinum Prosperi
Chronicon a Semipelagiano quodam in privatum
usum sic interpolatum et diminutum esse, quemad-
modum nunc comparet.
Sed qnoniam Antelmii toties in his mentio facta est, alia insuper ejus opinio non praelenmtti debet, quae omnes omnino Leonis papae lucubrationes Pro- spero tamquam notario Leonis adjudicavit, magnas- que ei cum Quesnello lites excitavit. Proposuit eam in eodem qnem antea commemoravimus libro,cujus, cum rarissime jam occurrit in bibliothecis, notitiam hoc loco appendamus :
De verit Operibut SS. Patrum Leonit Magni et Protperi Aquitani Distertalionet Criticee, quibut Capi- tula de gratia Dei, Epittolam ad Demetriademt tiec non duot de Vocaiione omnium Gentium librot Leoni nuper atcriptot abjudicat et Protpero pottliminio retti- tuit Jotephut Antelmiut. Accettere cum iptiut judiclo de celebri Leonit ad Flavianum, et aliit ad diversotf Protpero dictatit in cauta Eutychit cceteritque Epitto- tff, etc. Paritiit apud Dexatlier. 1689, 4°.
Auclor ortu Forojuliensis, natus a. 1648, post confecta studia in urbe patria canonicus, ab anno autem 1684 episcopi Pamiensis J. B. de Verthaunoti magnus vicarius et oflicialis (f 1697), Quesnelli ns- sertionibus obviaoi iturus, per tres priures Disscrla- tiones, tria modo laodata Opuscula Prospero vindi- care conatus, qtiarta Leonis Magni duas coutra Pela- gianos epistolas aggreditur, quarum akeram ad Januarium Quesnellus authemicam declaraverat, alteram ad Septimum supposititiam ; Autelmius vero posteriorem veram, priorem ad Januarium ficlam esse conlendit. Dissertatione quinta Gennadium et alios antiquos, qui epistolam Leonis ad Flavianuui in causa Eutychis ( apud Ballerin. 28) a Prospero tamquam ejus notario dictatam scribunt, adversus Bellarniinum Labbeumque vindicat, et non solum in hac, sed et in aliis Leonis epislolis haud obscura siyli Prosperiani vestigia depreheudit. Nec pauciora in Sermonibus hujus simililudinis indicia agnoscere sibi visus, hi Dissertatione sextt varia promit exem- pla, impritnis ex sermone 4 (ed. Quesn.) in Natali Leonis et ex sermonibus de Collectis et Jejuuio. In causas autem hujus rei inquirens, potiorem judicat morem n-tatis istius, quo sermones ab aliis episco- pisreciundos frequenter expeti consueverint, si qui- dem Gennadius testetur Salvienum presbyterum multas pro ejmcopis homilias composuisse, indeque magittri ephcoporum laudew, non, ut vulgo volunt, quta Salonium et Veranum episcopos in adolescentia docuerat, reporusse. llinc colligil, tanlo magU
49 SCJIGBNEMAlNNI notitia qistorico-litteraria IN S. PROSPERUN. 50
Leonis summi pontificis, sermones expetitos fuisse, A 1531, a quibus baud longo spatiodiremplae emerse-
cui interdum aliquot orationit ornatui contuierit Pro- tper, vir tui arvi doetittimut et facundi$simutt qui occupatittimo pontifici a consiliit ac epittolit aut pro> cipuus fuerit, aut unicut. In sequenlibus reliqua Opera Prospero ascripta percenset, nempe in septi- ma dissertaiione Opus de Promissionibus et Praedi- ctiooibus, quod a Cassiodoro falso Prospero tribui, et auctorem ex Africa oriundum habere statuit; iibros de Vita Contemplativa, quos Juliano Pomerio assignat, atque de eo accurate agit; Confessionem Tirouis Prosperi, a Sirmondo editam, quam vix ali- quid exbihere censet Prosperi stylo et famae satis consentaneum. Octayam dissertationem Prosperi Chronico impendit, idque, prout vulgo exsiat, Pro-
runt epistola ad Rufinum et Responsiones ad Excer- pta Genuensium, Venetiis apud Bernard. Slagninum 453«, in-8°.Mox etiam inGryphiana Lugdunil539: Respnusiones ad Capitula Gallorum et Objeetiones Vincentianas una cum Carminibus de Providentia et de lngratis (c). Scilicet ab hac Sebastiani Gryphis opera altera incipit editionum Prosperi aetas. Is enim primus inscripsit Opera, et collalionc vetutto- rum codicum recognovitte professus est. Repettta est Coloniae a. 1540, et addita epistola ad Auguslinum nonniillisque ad Prosperum non pei linentibus Opus- culis ibideml5G5, per Joannem Solellum. Eamdem, sed in nonnullis perpurgatam, dedit Joannes Oliva.- rius Duaci 1577, cujus ab hoc lempore recensio,
spero adversus Garnerium prolixe vindicat, prout B uisi forte Theoph. Raynaudus in ed. Paris.a. 1671
vero a Pithoeo editum est, interpolatum infartumque probat. Nona dissenatio Prosperi Carmina exaroinaf , ita ut illud de Providentia supposititium judicet ; Anacreonticum ad Uxorem dubium relinquat ; Epi- laphium haereseos Pelagianae et Nestorian» Prospero Aquitano conlra Garnerium asserat; Carmen de In- gratis cum Epigrammatibus 97 et aliis duobus in Augustini obtrectatorem genuina maxime arbilretur, illumque obtrectatorem non alium quam Vincenlium Lirinensem existimet , qui in Commonitorio suo Aogustini etiam doctrinam perstringere affeclaverit. Inter bsec autem novum bujus Vincentii Opus Sccre- torum Lirinensium producit Antelmius, In quo ordi- nando ct illustrando totum se esse significabat, ejus-
nliquid mutaverit, ad annum usque 1711 semper viguit. Doc autem anno prodiit Parisiis in-folio editio, si non omnibus numeris absoluta, certe co- dicuin mss. apparatu ediiorisque (Joanuis le Brtui de Marette e congreg. S. Mauri) siudio atque etiam eruditione, longe super auteriores excellens. Pro- curavit eam D. Mangeaut, ejusdem congregationis socius; unde fortassis colligas , Lebrunum nondum omuia perfecisse, dum Opus e manihus illi excute- retur. Facile autem quae desunt diligens et sagax. historiae temporum illorum lector, vel a Ballerinii* per ista locacircuinductus, animadverlei. Neque vero post htiiusce editionis commemoratiouem silentio pretenmni debcnt quae a. 1732 Joannes Salinasius
que etomnium Prosperi editionis promissione totum C et a. 1758 P. J. Fogginius, Romae uterque ad or- volumen claudit (a). Caeterum Antelmio w% respon- nanda Prosperi Opera contulerunt.
Bura est a Quesnelld epistola Gallice scripta in Ephe- meridibus Parisiensibus die 8 et 15 Augusti 1G89. Cui non cuncianter quidem Antelmius duas alias epistolas ad abbatem...duabus epistolaeP.Quesnelli partibus responsorias Parisiis a. 1690, in-4°, repo- suit ; sed Quesnellus iis non magis quam Disserta- tionibus ejus se convinci passus, nec transversum unguem a pristina sententia in editione Lugdunensi a. 1700, recessit.
( III. Editionet. Primum Opus quod inter caetera Prosperi typis mandari ccepit', fuere Epigrammata (b), quorum primaeditioapparuitMogunliaea.l494,in-4°,etsine
De Chronico separatim mouere necessum est, tres diversas genuini exstare cdiiiones , quarum pri- ma, vulgaris dicta , Eusebiauo et Ilieronymiano Chronico jungi solet el ab anuo 579, quo Hierony- mus desiit, ad annum 445 protendiiur, a CanUio etiam non parum a vulgato texlu divcrsa prodita cst ex ms. Augtistano; altcra priori decem annisan- ciior a Duchesnio primum inter Historicos Francia? cox»taneos vulgata est; terliam, Chronicoo integrum ab origine muudi ad annum 455 complexatn, Lab- bcus in Bibliotheca nova mss. a. 1657 exhibuit. In onmibus autem pars posterior ab anno 579 ad an- nuin 445 aut 455 mirum in modum variat, in aliis
anni nota, Taurini, eadem forma, nec non Venetiis D auctior quam in aliis, et modo dilutior ac jejuna , apud Aldum a. 1501. Huic proxima fuerunt liber modo accurata, cujusinodi depravationes aut negli- conlra Collalorem , Moguntiae a. 1524, emissus ac genliae librariorum , aul certo st.idiosorum consilio repetitus in Antidoto Sichardi Bas. 1528, el editio tribuendas esse patei. Praler h;ec Pseudochronicon Sententiarum ex Augustino excerpiarum, Colonix a. a Petro Pithceo e mss. codd. editum est a 1588, ite-
(a) Repetfta est hsee notitia ex M. Bibliotheca Ecci. Coion. 1. 1 p. 487, ctijus auctores eam se de- bere significant Actis Eruditor. Lip>. Supplem. t. I p. 431; neque tamen per omnia iis adhspsimtis. Nam quae de Antelmii sententia supcr epistolis ad Sepli- niuin el Januarium referunt, non concordant cum Balleriniorum cjusdem senlentise expositione, qui tamen, cum ulrumque et Quesneiluin et Antelmium refellerunl et utramque epistolam genuinam esse demonstramnt, potiores hac in re auctores habendi - sunt. Cf. Balleriniorum Admonittonem in duas prio-
res Leonis cptsiolas t. I Opp. Lconis pagg. 567- 590, tibi prolixu de ambabus ei 18 disputalio sub- junciliir.
(b) Editores Parisienses ordiuntur seriom impres- soriitn Prosperi a libro conlra Collalorem Moguntiae a. 1524 excuso.
(c) Ipse tamen Giyphius non significat Respon- siuues ad Capitula G.ill<>rum et Objectiones Vincen- tianas a seprimmn proferri , lametsi hoc ditertede alirs duobus Opu colis affirmet. Vide igitur anneall- qua editio praccesserit paucusimis fortassts visa.
51 SCHCBNEMANNl NOTITIA IIISTORICO LITTEIUIUA INS. PROSPERUM.
rumque I6U0, itidemque a Labbeo in Bibl. nova A Saculo xvi.
52
inss. a. 1657 recusum. Utrumquc denique , Um ge- nuinum, quam Pseudochronicon cum nolis et variis lectionibus rcddidit ediiio novissima Operum Pro- •peri Parisiensis et cum notis Basnagii eruditissimis in nova ed. Lectionum anliquar. Ilenr, Canisii a. 1725. Plura qui cupit, evolvat Annales editionum, quos jam subnectimus.
SACCJLO xv.
1494. Moguntice, per Pet. Friedbergensem; tn-4*. Epigruiuinata sancti Prosperi episcopi Regiensis de viliis et virtutibus ex dictis Augusiini.
Incipit volumcn in ipso statim tituli folio pagina aversa provio elogio Prosperi ex Tritbemio. In fine ( folio 22 p:»gina aversa ) ; Expliciunt Epigrammata
1501. Venetiit, apud Aldum; tn-4*. Prosperi Aqui- tanici Epigrammata super D. Aurelii Augustini sen- lemias quasdam; cum Aratonis Carmine Historia Apostolicae, Probae Falconiae Centonis excepto 9 Joan. Damasceni bymnis et Cosmae HierosolymiUai (opusculis) aliquot. In exemplari hujus libri, quod servat Biblioibeca Bernensis (Cat. t. I,p.n), Prosperi Epigrammatibus varias leciiones e mss. codd.ascri- psit Bongarsius.
1524. Moguntice, apud Joan. Schceffer ; tn-4°. S. Proiperi, presbyleri Aquilanici, libellus adversus inimicos gratiae Dei contra Collatorem ; et Aurelii, Carlbaginieusis episcopi, epislolacontraPetagianos; Coelestini papae, et aliorum Romanorum pontificuna
sanctiProsperiepUcopiRegiensisdevUiisetvirtutibus*™*^^ «ralia D" pro Prospero et Hilario,
ex didit Attgustini. Impressa MogunUcc per Petrutn Friedbergen. Anno virginei partus 1494. llaec excipit folio 23 : Carmen Conjugis ad Vxorem inscriptum : Prosperde Fide et Moribus chr\stianorumet mariyrum, *c de Contemplu et Brevitate prossentis vtfar, qui titu- lus tamen inseritur dcroum post sedecim priores versus meiro Anacreontico exaratos. Denique in fine hujus,folio24, pagina aversa legitur : Commen- datio (anonymi) cujutdam in auctorem septcmdccini hexametris consians. Corrigendus ex his Cl. Braun in Not. Hisi. Lit. p. ut pag. 260, n.20.
Sineanno, Taurini; tn-4*. B. Prosper de VitaCon- templativa et deSepicinVirtuiibus,adjecti|^escioin cadem au in aversa pagina, tequentibus veMculis :
H«c Augustini ex aacris Epigrammata dictis Duicisono rhetor componens carmine Prosper, Versibus bexametris depinxit peniametrisque, Floribus cx variisceu vulget nexa corona. • Unde ego te, ledor, religis qui sub ba?c sedulus, oro IntenUs adhibere soois ccelestibus aures,- Isttc nam invenies, aoimum si cura subintrat, Maxime quid doceant sanct» moderamina legis Observare homines, vel quid vitare sub astra, Sidereum coeli cupiunt qui scandere regnum.
Nimirum ne Juliant Pomerii libros de Vita Contem- plativa, Prospero falso ascriptos, bic exhiberi pu- tes, nihil aliud complectitur hocce volumen qu»m Epigrammata ProspeH, quibus eosdem versiculos in antiquo ms. ad calcem adjectos vidit et cx eodem recodi curavit Muratorius in Anecd. t. II p. 210, (a) testibus auctoribus Ilisloriae Litterarix Galliae, a
adversus Pelagianos (industria Nicolai Carbacchii). Cat. Bibl. Paris. (c).
Carbacchius libelli bujus exemplum repererat In Bibliotheca religiosorum fratrum Benediclinorum montis sajicti Jacobi (Moguntiae).
1524. Basilece; t'n-8\ Prosperi, Augustini et Am- brosii Opuscula de Libero Arbitrio, ex editione Joan- nis (Dcolaropadii. Cat. Bibl. D-.lui. t. II, p. 4001.
Nuro praeter librum adversus Collatorem aliud quid- piam Prosperi insit, dicere non ausim. Sub Ambro- sii nomine procul dubio nihii aliud hic evulgatur quam libri de Vocatione omnium Gentiumt Ambrosio a multis tributi.
1528. Basilea; apnd Henr. Petri; in-fol. Prosperi C Aquitanici libcllus de Libero Arbitrio contra Colla- torem; in Jo. Sichardi Antidoto contra omn. h*r. p. 215 s«iq.
153!. Colonia imprimebat Joannes Prcel.; tn-8°. Sentenliae aliquot velut aphorismi, cx S. Augustinj et aliorum libris selecla», studio et labore Prosperi, episcopi Regien is. Cat. Bibl. Reg. Paris. Cf. praef. ed. Paris.
1553. Parisiis; in-16°. D. Prosperi Aquitani libel- lus Adversus inimicos gratiae Dei : accedunt epistola Aureiii cpiscopi Carthaginensis ad episcopos per Byzacenarn et Arziguitanam provinciam constitutos; excerpta ex gestis synodalibus conlra PelHgium hae- reticum; et Coelestini papae epistola ad episcopos Galliae de erroribus Pelagii. Cat. Bibl. Baluz. I. I.
quibus insuper discimus accessisse commenlarium D Itecusa est, ut equidem arbitror, edilio Moguntina.
Latinum anonymi cujusdam, de quo cum exploratius aliqnid expetrret Hambergerus, deprehendil in Ca- talogo codd. mss. Biblioth. Taurinen. inter codicei Latiuos n. 781, e, II, 10, pag. 256, codicem Epigram- matum Prosperi cum commentario , qui forte ab hoc non diversus est ; sed cujus sit, non magis ex sub- scriptione ejus quam aliunde elucet(ft).
la) Hist. Lit. de la France, t. II, p. 384, 85.
(b) Hamberger Zuverl. Nachr., t. III. p. 215. sub- scriptum erat : Hoc opus scripsit Frater Tibaldut de Guerris de Castro novo Terdonensi ord. fratr. min. tuncBachalarius convenlutChtrii, 1466, die 12 Auausti.
(c)Paulo aliter, sed rcclios, puto (uam RegiiCata- logi auctores titulos interdum coiitrahere, iuterdum 61 conteatis libris aliquid addere araant), hic titulus
1534. Parisiis apud Anl. Augerellum; tn-16*. S. Prosperi de Cratia et Libero Arbitrio ad Rufinum et Responsiones ad excerpta Genuensium. Cat. Bibl. Baluz., ibidemet Bibl. Tellerianae p. 198 b. Aucto- res llistoriae Litt. G;illiae ejiisdem libri exemplar vi- disse teslanlur, cui inscriptus fuerit anuus 1533.
1538. Venetiis, per Bernardinum Stagninum; in-&9*
profertur in praefatione novissimse editionis Pari* siensis, videlicet : Libcr suncti Prosperi de Cratia Dei et Libero Arbitrio, pro defensione dici Aurelii Augu. sti$ii episcopi ; contra Cassiani presbyieri librum qui titulo de Protcctione Dci pratnotatur. Item capitula tredecim decretorum Ccelettini papv pro Prospero ti Hilario, de Cratia Dei9 adversus quosdam Calliarum presbtfteros Pelagii sectatores, etc.
65 SCHOENEMANM NOTITIA HISTORICO LITTfiRARlA W S. PROSPERUM. 54
Opuscula de Gralia et Libero Arbitrio S. Prosperi A gustinum, de reliquiis Pelagianae baereseos, ad fidcra
vetusli exemplaris restitutse, cum Honorii Augusto-
Aquiiani episcopi Regiensis, viri religiosissinii, divi Augustinidiscipuliet indivinis Scripturts eruditissimi.
Continentur in boc volumine, 4* Epistola S. Pro- speri ad Rufinum ; V Ad excerpta Januensium (Ge- nuensium); 3° Liber S. Prosperi contra Cassianum; 4* Epislola Aurelii Carlhaginiensis episcopi ; 5° Cce- lestini epistola ad episcopos Galliae et auctoritates sedis apostolicas, etc. ; 6° Epigrammata S. Pro«peri et Carmen ad Uxorem. Ex quibus num. 4 et 1 nunc primum eduntur. Praef. ed. noviss. Paris.
1539. Lugduni, apud Seba$tianum Gryphium; tn- foL D. Prosperi, Aquitanici, episcopi Regieneis, opera, ad vcmstorum exemplarium coilationem emendata et recognita, Cat. Bibl. Reg. Paris.
donensis dial. de Praedestinatione el Libero Arbitrio» Cat. Bibl. Bunav. t.III, p. 208.
4556. Bavlecey ex oficina Henr.Petri; in-fol. Pio- speri Aquhanici adversus Collucuiorem ($ic) de U- bero Arbitrio in Joan. Heroldi llaeresiologia,p. 664- 675. Edidit ex antiqoo codice Laurissensi, in quo lamen aliquot in fine libri v«rsus deerant.
1565. Colonim^ apud hmredet Arnoldi Birckmanni, in pingui GaJlina; in-4° maj. D. Prosperi Aquilanici, episcopi Regiensis, Opera accurata velustoruiii exemplarium collatione per viros eruditos a mendis pene innumeris repurgata. In flrie : Lovanii9 tupi$ Joannit Bogardi. Qua loci et typogrnphi nota, sed
Sebastunus Gryphius epistolam dedicatoriara ad B pracfixo anno 1566, hanc ipsam baud dubie edilio-
Senatum populuraque Reg>ensem auspicatur ab excusatione, quod, quem ante annos plus minus quatuor ipsorum rogatu suscepisset laborem omnes Prosperi episcopi quondam ipsnrum lucubrationes typis excribendi, haud prius emittere potuerit : id quod exemplaribus, partim non accurate satis de- scriptis, partim desideratis oonnullis Opusculis ifti- perfectis.tribuit. c Quapropter, inquit, ut vobis gratificarer atqne siudiosorum commodis inservi- rem, editiouem minime pracipiiandam putavi : sed primum vehementcr conandum, ut opus, si quo pacto fieri possei, prius pristino nitori Germanaeque integritati restituerctnr. Proinde hnc illuc missis litteris, negotium dedi amicis el Gallis et Germanis,
nem indical. Cat. Bibl. Reg. Paris.
Superioris editionis conienia juxta elenchum in aversa pagina tituli hujus editionis subjectum sic se habebant : Opus de Prcedictionibu* ei Promissionibut Dei, quo nescio quando et per quem numerus Ope- rum Prosperi auctus fuerit; de Vita Comtemplativa libri iii ; ad Rufinum epistola, Responsiones ad Ca- pitula Gallortiui, ad Objecliones Vinoentianas, et ad excerpta Genuensinm , conlra Cassianum de Prote- ctione Dei liber i ; Sententiarum ex Operibus Auguslini excerptarum liben;ex iisdem sententiis Epigram- matun liber i ; de Provideutia divina Opusculum ; de lugratis lib. i; Gommeniarius in psalmos c-gl, Inlcraccessioneshujuseditioni* numeranttir, 1° de
pr.Tsertiro humaniorum litterarum stadiosioribus, ut C Vocatione omnium Gentium libri n ; 2° epistola ad
quidquid hujus auctoris apud eos in antiquis Bi- bliotheds laterel, tam lacerum, qnam integrum ad me transmitterent. A quibus inter alia vetu&tissiroa exemplaria atlata sunt simul quae destderabantur Opuscula : nempe duo versu heroico, de Providentia Dei uniiro, alterum Utpl *Ax«/»t0T&v : praeterea Expo- silio in postremos unum et quinquaginta psalmos; omnia, ut opinor, a nostrae tempesiatis hominibus non visa. His igilur omnibus simul inter se diligen- tissime collatis efifeci tandem ut hic vester Prosper, vir tam sanctus quam eruditus, tot retro saeculis in tenebris delitesoens, situm cariemque passus, totus nitidus, purus, integerque in lucem exiret. » Hacte- nus verba Gryphii» quae ex laudaia epistola produ
sacram virginem Demetriadem ; 3° epwtola ad D. Au- gustinum;4* Cceleslini pro Prospero et Hilario epi- stola (quatenus illa scilicet in Grypbiana omissa fuerat); 5* Canones alterius concilii Arausicaui. Ei his, num. 3 plane nova fuil acquisitio. Num. 4 et 2 Ambrosio bactenus tributi et cum ejus Operiuus vulgati fuerant. Nunc priores non tantum ob stylt et pbrasis similitudinem, sed etiam ex codicum mss. fide, posterior eiiani , partim ob stylum, partim ob argumeotum, Prospero vindicantur. Affirmat eoiio hujus editionis curator Joannes Soteaux (Sotellus) Montinieosis in praefatione ad lector?m (quae a V.ta Prosperi incipit), deprehendisse se libros de Voca- tione omnium Gentium in antiquissimis mss. Biblio-
euntur in praefatione novissimae editionis Parisiensis. & thecae regularium S. Martiui Lovanii , Bibliothecaa
Addunt tamen ejusdem auctores, qui parum perspi- cua in his utuntur oraiione, accessisse de novo, pra> ter enumerata, Responsiones adCapitnla Gallorum, et ad Capilula Objectionum Vincentianarum. Omi- sit autem Chronicom imegrum, quod inter Euse- bianaaliorumqueChronica excusum esset, et quod ob niroiam corruptionem lectori fastidio fore videretur.
4540. Colonia ezcudebat Bero Alopeciut ; tn-89. D. Prosperi, Aquitanici , episcopi Regiensis , Opera, collatione vetustorum exemplarium recognita. Cat. Bibl. Reg. Paris. Gryphianae repetitio.
4552. Colomw, apud Lamb. Sylvium; tn-6#. Pro- ppcri et Hilarii Arelatensis epistolae duae ad B. Au«
abbatiae Cambronensis et Boneffiensis abbatiae apud Namurcum, Prosperi nomine inscriptos. De caeteria sic monet editor : c Libros dePraediciionibus et Pro- roissionibus Dei non ignoramus plurimis in locia roendosos, et (ut apparet) mutilos esse, tametsl haud ita at>|ue cum eos in manus legendos accipe- remus. Sed cum nobis exemplaria correctiora non suppetereiit,noluimus quidquam ex conjectura im- muiare. Si cui ob minorem erudilionem videantur a divo Prospero adhuc jtiniore, jamque primum in sacris litteris sese exercente scripti, obstabit quod trigesimo oclavo capite secundae partis auctor ipse its ioquitur velut jam annos juventutis escetscni.
85 SCOOENEM ANNI NOTITIA HISTORICO LITTERARIA IN S. PROSPERUM.
Ut certe t>rosperi non videantur, non eo tantom flt A s*cclo xvii.
probtbile, quod Gennadins et Trithemius recensen- les quae ab illo scripta sint, hujus Operis non me- rninere, sed etiam ex phrasisac atyli maxima dissi- militudtne , quod<|ue saepissime toto Opere auctor bisce sententiis ut sibi familiarissimis utatur : Non Umlum $ibi, quantum etiam *uii, etc, etc, nen tan- ium prmteriU, quantum etiam pra$enti$, elc, quas in ipsis D. Prosperi libris non rcperies usquam. Faten- dom tamen est ab homine scriptorum ac librorum divi Augustini atudiosissimo scriptos esse. Nam et Ipsa Augustini verba non semci citat : quae quo loco apud iilum habeantur, in margine annotavimus. Li- bri contra Gollatorem (<iui et mendis scatebat et or- dinis plane erat perturbati, quoniam in eo passim vcrba Prospcri impressa erant lamquam Cassiani es- aent) casligationea subministravii eruditus et exi- mius vir, sacrae theologiae Regius Lovanii professor, X. Joannes Hessels a Lovanio, sicut et magnam partem eorum quae tecum hnc usque locuti surous, lecior Christiane. i In eadem prafatione remotum a ae dicit Carmen de Providentia, quia Pelagiaoae do- ctrina3 sit; attamen in ipso volumine eodem ordine Impressum exstat quo a praecedenti editione exlii- bitum (a) fuerat. Accesserunt denique buic ediiioni indices locupletissiini rerum et Scriptiirariim , in ti- tulo etiam notati. Inscripsit eanTSotellus Carolo van der Linden monasterii Parcensis ord. Praemonstrat. apud Lovanium abbati, epistola data Lovanii ex mi- nori collegio Theologormn 13 kalendas Maias 1575,
1601. lngol$tadiit ex ofiuina Ederiana; tn-4°. Pro- aperi Aqu. Chronicon integrum , in dtias partes tri* butum, item pars posterior (a vulgatis admodum recedens) ex ms. Augusiano; in Henr. Ganisii Le- ciionibusantiquis, t. I.Videed. Baanagianam,a. 1725.
1604. Burdigalce , apud Simonem Millangium , tn- folio. Prosperi Aqu. Ghronicon a morte Valentis, etc, in Arnaldi Pontaci Chronicia trium illustrium auctorum Eusebii, llieronymi el Prospcri, pagg. 198-210. Notae exstanl pagg. 760-790.
1606. Lugd. Bat. exc. Thom. Bauon. eumptib. Commelin.; in-folio. Eadem pars Chronici , in Jos. Scaligeri Thesauro Temp.,pp. 188-197, et ibiJ. in edit. Amstelodamensi apud Joan. Jansson. 1658. R 1609. Colonice Agrippinas excudebat Arnoldu$ Kem- pen$i$ $umptibu$ JoannU Crithii ; tn-8°. D. Prosperi Aquitanici.... Opera accurata exemplarium vetusto- rum collatione a mendis pene innumeris repurgata. Repetitio edilionis Joan. OHvarii.
1609. Pari$ii$, ex off. Nivelliana apud Sebast. Cra- moity ; tn-4*. Cbronicon Prosperi Tironis Aqniiani a morte Valentis imp. ad captam a Genserico Urbem. Nu.ic primum in lucem edilum, longe aliud ab eo quod bactenus B. Hieronymi Chronico subjunctom est Jtem Fragmentum ex Chronico Victoris episcopi Tunnensis Africae, quod subjecit Chronico Prospcri ; m Petri Pitlicei Operibus pagg. 329-42. De edilione prima a. 1588, nondum miiii certi aliquid constat. 1611. Romce9ex lypogr. camerce apo$tolicm.... D.
1577. Duaciy ex off. Joanni$ Bogardi , typogr. C Prosperi.... Opera (ex edit. Joan. Olivarii). Beucdd.
ex Cat.Bibl. Cordesianac(Parii.l643ftin-40),p. 73.
1619. Pari$ii$ i«-8°. Tironis Prosperi Aqui-
Uni Confessio nunc primum edita ex codice Vatf- cano per Jac Sirmondum ; cum Eugenii ep. Tolet. Opuscnlis, quihus Dracontii aliorumque vet. Eccles. SS. quaedam (poemata) adjecta sutit. Recusa sunt haec omnia in Operibus Jac. Sirmondi, Paris, 1696, !• U, P»gg* 913, 914.
1632. Helmmtadii, typi$ hceredum Jacobi Lucii; in-8°. S. Prosperi Sententiae ex B. Augustini mo- numentis collectae, unde et a quihusdam Sententiae Augustini appellantur ; in gratiam pictatis et veri- tatis amantium seorsim editae; cum indice alpha- bctico copiosissirao, in quem pene omnes sententiar
jurati, $ub Bibliis aurei$; in-8°. Divi Prosperi Aqui- tanici, episcopi Regiensis, Opera, accurata vetu- storum exemplarium collatione a mendis pene innu- meris repurgata.
Superioris editionis substantia non aucta est. Sed qme in eadem non satis expurgata fuisscnt Prosperi scripla, nunc nilidiora, et nou modica accessione eum variarum lectionum , tum plurium lacunarum , maximeque unius perquaiu insignis supplemeuto lo- evpletiora &e dare professus est Joannes nescio quis Olivarius (b) in epistola ad Joannem Sacracenum priorem Vedastinum Atrebati (dat. Duaci idib. iVo- uemb. 1&76). c Emendationes (enim) plurimas, in- quit, item varias lectiones partim suppeditavit nobis
libcr tua singulari industria collalus cum antiquis D relatae sunt.
oodicibus, panim vetusiissimuin volumen biblio- taecae Cambronensis , quod habebat manu descri- ptos, de Vita Contemplativa libros tres, de Vora- tione Gentiiun duos et unum Epigrammatum. (taque ex eo its in libris mulia sunl facta meliora, quae deerant , suppleta , annotata plurima ; ne acerrimo quidem j.idicio tuo, cui libenter illa siibmiltimus, improbanda. i Caeterum totus superioris editionis ordo, indices item atque ad«o Joannis Sotelli praefa- lio ad lectorem hic servala sunt.
(a) Ftigit hoc editores Parisienses, qnod ipsum 1i- brnm inspicere supersederunl. ib) In liUtrn tantum humanioribu$ vcnatum atque
1656. Lutetice Pari$iorum9 $umpt. Seb. Cramoi$y ; in-[ol°. Prosperi Aqu. Chronicon...... ex ed. viri
cl. Petri Pithaei; in Duchesne Scriptorib. Franciae GoaeUneis, tomo I, pagg. 196-201. Item Chrouicon ab orbe condiio, pars posterior, Eusebii et Hiero- nymi Chronicis adjungi solita, multo quam in vul- gatis exemplaribus emendatior et auctior ex mss. codd. Jac Sirmondi et Petri Franc. ChifQetii, pagg. 201-409.
1657. Parisiis, apud Seb. et Cabr. Cramohy; in-fot°.
a sacro theotogico $tudio plane alienum ae dicit pcr occasionem excnsationis , quod scriptori ecclesia- stico manus admoverit.
87 8CH0ENEMANNI NOTITIA H1ST0RICO-LITTERARIA IN S. PROSPEMJM. 81
Viri clarissimi Tironis Prosperi AquiUni Gbronicon A Neqae enim Benediclini solnm in Historia Lilterario
integrnm ab Adamo ad Romam captam a Genserico Wand. rege, m duas partes distributum. Prhna pors, ab ortu rerum ad mortem Valeniis cum anno- tatkme consulum, nunc primum ediia ex variis eodi- cibus catamo exaraiit. Pars attera, ab a. 379 ad 455, auetior atqua emendatier in piuribut quam qum aniea vulgata est. Ejusdem alteriusve Prosperi Chronicon, edilio PithcBana emendata muliis in locis, ei colla- tione codicum mss. Omnia in Bibl. nova mss. libro- nun PbUippi Labbei lomo I, pagg. 16-60.
4671. Parisiis, sumptibus Petri Variquet; fn-faf . D. Prosperi episcopi Rhegiensis Opera, quae quidem editio innumeris prope quibus praecedentes scatebant mendis fuit perpurgaia ; accesserunt Heptadi Prae-
Galliae ejus meminerunt, sed ipsi editores Parlsioi in piaemonitione ad bocce Carmen disertis verbis Lo* vanli eam prodiisse indicant; quin ipse Clerieus in praef. ad appendicem Augusiinianam testatur Lovanii editas fuisse basce Steyartii notas.
1703. Antuerpim, apud Petrum Mortier; in-fol°. Sancti Prosperi Aquitanici Carmen Utpl %kx*pi**m9 hoc est, de Ingratis, accurantc et illustranle tbeologo Lovaniensi, in appendice Augusiiniana seu tomo XII Operum Augustini curante Joan. Clerico, pp. 1-50«
Ante omnia, inquit Clericus in prsefatione ad boe volumen,ante omnia oculis se subjicit legendum Poema S. Prosperi de Ingratis, in quo doctrinam S. Augustini, Pelagii et prscsertim Seniipelagianorti
aulum a Theophilo Raynaudo editce et posthac sas- R versibus quidem non opiimis, sed intelleclu minrme
pius, h. I. et a. vero ultima vice recusse.
1677. Lugduni, apud Anissonios; fn-/b/°. Prospe- ri.... Opuscula diversa soluta oratione et carmine scripta, ex recoguitione Joannis Olivarii ; ejusdem tlve Prosperi Tironis Chronicon, ex ediiione Henr. CanisH nee non Chronieon Pitliosanum; in Bibl. Max. PP. tomo VII I, pagg. 1-203.
1690. Parisii$f apud Franc. Muguet; in fot°. Pro- speri Aquitani pro Augustino, contra iniquos doclrinae illius de gratia et praedestinatione reprebensores , Apotogetica opuscula; nec non ejusdem Prosperi liber Senientiarum ex Anguslino; in in parte ap- pendicis ad t. X Operum S. Auguslini curanlibus monacbis e congreg. S. Mauri ad S. Germanum in Pratis; in ed. Anluerp. p. 110-170.
Comprehenduntur una : 1* epistola ad Rufinum recognita ad antiqnissimum exemplar Remensis ab- batiae S. Remigii ; 2° liber contra Collatorem castign- ms ex vetustissimo codice Corbeiensi et secundum optimas editiones , velut Moguntinam, Lovaniensem et Antuerpiensem.
1699. Traj. ad Rhcn. et Lugd. Bat. apud Franc. flalmam et Petrumvan der Aa; in-[or. Prosperi Aqu. Cbronicon integrum juxU Labbeanam editio- nem expressum : in Joan. Geo. Grsevii Tbesauro Antiqq. Rom. t. XI, p. 369 seqq. SiSCDLo xrin.
1703. Lovanii, apud JEgidium Denique ; tV8° . D. Prosperi Aquitanici Peri Achariston ; hoc est, dc In-
difficilibus exponit. Cos tamen eruditus Lovanienats theologus sat diligenler illustraverat notis quas bie vides. Ecnots, viridocti manu emendataeetaucua. a nobis ediiae sunt quales transmissae fuerant, srne ulla additione aut detractione. Erant prius editss Lovanii, nomenque praeferebant Marlini Sleyartii, qui tbeologus fuit ejus Academiae, non ita pridem mortuus, et qui dicitur primum fuisse in eorum par- tibus qui Augustinianam doctrinam tuentnr, deiode in partes contrarias transiisse, quod satis liqoet ox variis libellis Gallicis, qnibuj eum oppugnavit vir disertissimus Antonius Arnaldus doctor Sorbonicns, Augustinfanarum partium in Gallia facile princens. Nomen lamenSteyartii deleri voluertiutqu^opusculum C boc ad bibliopolam (appendicis hujus redemptorem) transiniserunt; quod nos dissimulare non potuimus. 1711. Parisiis, sumpt. Guil. Despre% et Joan. De$- ouartz; in~fol°. Sancti Prosperi Aquiiani, S. Ao- guslini discipuli,S. Leonis papae primi notarii, Opera omnia, ad manuscriptos codices, nec non ad editio- nes antiquiores el castigatiores emendala, nunc pri- mum secondum ordinem temporum disposita, ot Chronico integro ejusdem , ab ortu rerum usque ad obitum Valentiuiaiii ni et Romam a Vandalia ca- ptam pertinente, locupleuta.Quibus praefigilur ejus- dem S. Prosperi Aquiiani Vita, ex Operibus ipsius, et Scriptoruin ecclesiasticorum libris concinuata.
Edilores Joannes Le Rrun de Marelte et D. Man- gelius (Mangeaut) hunc finem sibi in adornanda bao
gratisCarmen, accuratum et notis miscellaneis il- ^ editione fuisse profitentur, ut quantum fieri poluif-
lustratum a Martino Steyartio (Steyaert) in tomo III Opusculorum seu Lucubralionum Steyartif.
De auctore, doctore quond;>m theologiae Lova- niessi, qui magnain nominis celebritaiem apud suos obtinuit, adeundus Joan. Franciscus Foppons in Bibl. Belgica p. 861, ubi et effigies ejus cernitur : est au- tem bic in Prosperi libellum commentarius Opus posthumum. Neque enim seorsim, sed in hacce Ope- rum ejus edilione (quae VI tomis consiat) primum prodiit. Notae vero omnes iraducUe sunt in editionem Parisionsem. Errat igitur Joan. Alb. Fybricius, si editionem Lovaniensem Steyartianx lucubrationis re vera Amslelodami non Loyanii prodiisse affirmat.
set, amplissima, castigatissima ei optimo ordine dia- posita prodirel : et ut etiam exilla aliquid adjumenti lectoribus subministraretur ad erroris Semipelagiani liistoriam plenius cognoscendam. Quapropler primo in eam comulerunt quidquid genuiuorum S. Prosperi Operum hactenus in lucem prodierat, non omissis Confessione quam prinium evulgavit,el Chronico in- tegro, quod omnes superiores editores spreverant. Casiigarunt deinde singulos hujus edilionis libros ad fidem editionum probatiorum et tot mss. quof per concessi temporis angustiasreperireeiconferrelicoJL Erat enim in littcris regiis datis d. 14 Decembris 1709, qu» bujus aliorumque librorum imprimondo-
SCBOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA IN S. PROSPERUM. 60
rum et recudendoruro privilegium bibliopol s indul- A "^"^
seranl. mandatum ut«Prosperi Opera intra duorum annorum spatium absolvereiitur. Et ne inter varia$ q*ce tn Hbrii oecurrerent loei ejusdem lectiones temere seUgisse ei doetiorum palato prajudicare voluisse nr- guerentur, in marginem infeiiorem cujusque pagiu» ilke quas neglexerunt rejectae suni. Nec vero intra boa limites crisin suaro coniineri voluerunt, sed se- dulo etiam laborarunt ut apuria et dubia a veris et genuina tam sede accbaractere quam admonitionibus praeambulis distinguerent, simulque eruditorum vi- rorum de uooquoque sententias afferrenl. Ordo libro- rum idcm est quo supra scripta singula enumeravi- mus, iia tamen utvaria aliorumquseeademaltinent, inserta sinl, itemque dnbia cum certis ac genuinis una serie exhibeanlur, ad easque simul index uber- rimus rerum et nominom et sententiarum memora- biliuni speclel, pone hunc demum appendix sil an- nexa. Videlicet inserla suut post Prosperi epistolam ad Augustinum : Hilarii epistola ad eumdem, item Augustini de Prsdestinatione SS. et de Dono per- severantiae libri n ; | ost Responsiones ad Excerpta Genuensium : Coelestini pontificis pro Prospero et Hilario epistola una cum sedis apostolicas episcopo- ram aucioritalibus de Gratia et Joannis Cassiani eollatto 13; post Chronicum integrum : Concilium u Araosieanum, quae rtliqua dubiae fidei scripia eodem ordine quo supra proposita sunt excipiunt. In ap- pendice continentur , priiua parte, Juliani Pomerii
Horum opusculorum editio ad idem consilium spectat cum editis ab ipso soperiori anno Vincemii Lirinensis et Hilarii Arelatensis lucubrationibus , nempe triumviros hosce a Semipelagianisroi obje- ctione liberandi. Quapropter additurus erat tertium volumen et in peculiari disserlatione ostensurus , Vincentiiim , Hlarium et Honoratum re vera ab or- tbodoxis doctoribus non ditsentire , una cum obser- vationibus quas sludiose collegerat de Lirinensi coenobio. Sed mors doctas ejns meditationes inter- cepisse videtur. In boc volumine scripta aliquot pra- cipuse dignationis, ex quibus de orlhodoxorum sen- tentia de gratia Dei judicium ferri potsit, pioposuil, videlicet Prosperi et liilarii epistolas ad Augustinum, g exParisiensi editione, addiiis quibusdam variantibus leclionibus e codicibus nonnullis Vaticanis deproro- ptis ; porro cannen de Ingratis ex eadem editione cum deleetu notarum Stcyartii, quae ibidem adjeci* couspiciuntur, et ullimo loco Ilonorati Vitam Hila- rii , de qua alio loco dicetur. Ex eadem Parisiensi editioue bic repelita sunt Testimonia velerum de 8. Prospero, item Vita ejos ex Operibus ipsius et aliis scriptoribus erclesiaslicis concinnata cum observa- tiouibus Saliuasii et synopsi cbronologica Operum et gestorum ejus Suppedilaruut hanc editionem Suppl. ad N. Acta Erud. Lips. t. II, p. 17 (a. 1731). 1740. Verona; in-foP. Prosperi Aqu.... Chronici pars posterior, cum Eusebii et Hieronymi Cbronn cis; in ed. Operuin Hieronymi Dominici Valiarsii
de Viu Coniemplaiiva libri m, de Promissionibus c lomo vm pagg, 8*3.56, editionis Veoetse t. Vlfl, et Pnediclionibus Dei liber, Chronicou Prosperi Ti- p> j p»gg. 824-56.
ronis ; in secunda parle, varia scripta et monumenta qoorum lectio Operibus sancti Prosperi ac historia3 Semipelagiaoae lucem afferunt, ac inter iila primo loco S. Auguslini de Correptione et Gratia ad Va- lentinum librum 1. Cxterum libris qui in prima ap- pendicis parte exhibentur non roinor cura est adhi- bita ab editoribus quam reliquis Prosperi Scriptis, sicuti in tolam appendicem peculiaris index hatid vulgari cura exaraius accessii. Singulare denique hiijus editionis ornamentnm esl Vila Prosperi ex Operibus ipsius et Scriptorum ecclt* siasticorum libris concinnata, quse 11 articulis constat et proxime post pnefationem est subjecta.
illi.Verutiis; in-folio. S. Prosperi.... Opera. Nou recordor amplius ubi hanc editionem notatam inve- nerim. Haud dubie est recusa Parisiensis.
4 7 58. Romce, apud fratres Palearinios ; in-8\ S. Prosperi Aquitani S. Leonis M. notarii de Gratia Dei et Libero Arbitrio bominis et Prsedestiuatione sanctorum Opera omnia. Editionem emendatissimam et variis lectionibus undique colleciis,praecipue vero ex codd. mss. Vaticanis adornatam curavit P. F. F.
Niiidissima haec Prosperi opusculorum editio par- tem lertiam facit Operum Seleclorum SS. Patrum de Gratia Dei et Predestinatione sanctorum. Editor fuit Petrus Franciscus Fogginius. Complexus est ia
4725. Antuerpiat, apud Rudolphum et Gerhardum hoc volumine episiolas ad S. Augustinum et r\uii-
Westenioe; in-fot0. Tironis Prosperi Aquitani Chro- nicon integrum in duas partes tributum. Pars prima, edita ex vsriis codicibus calamo exaratis; pars altera ex Canisio. Eadem ex ms. Augu»tano (monasterii SS. Afrae et Udalrici) ; item Chronicou Pithoeanum : omnia ex recensioue et cum notis Jacobi Basnagii ; in Thesauro Atonumenlorura ecclesiasticorum et his- toricorum seu Henrici Canisii Lectionibus Anliquis ad sseculorum ordinem digeslis. T. 1, pp. 252-318. 4732. Romce, ex typographia Antonii de Rubeis ; •n-8* Sanctorum Prosperi Aquitani et Honorati Mas- siliensis Opera (aliquot), notis observaiionibusque illusirala a D. Joanne Saliims, Neapolilano, cano- nico regutari Lateranensi , ac S. thcol. lectore ad
num. Responsiones ad Capitula Gallorum, Objectio- nes Vincentianas et Excerpta Genuensium, Librum contra Collatorem, carmen de Ingralis, Epigrauima- tum triadem adversus Hassilienses et Epigramma- tum ex sententiis Augustini spicilegium, omnia dili- genterex editione; Parisiensi expressa, addilisque non solum variis Jectionibus in eadem, sed novis etiaro sua ipsius opera ex Vaticanis codicibus colle- ctis; praeterea carroen de Ingratis, cujus mss. exem- plaria nulla reperire ei coatigit, nec non tria epi- grummata quaeilli adjungisolenl,perpetuis scboliis tx prolixioribus Martini Steyartii el Parisiensiujn editoruro instruxit. Inscripsil Cleroenti XIU. 4759. Romce* tn-12. S. Prosperi carmen de
«1 SCHOENEMANNl NOTITIA HISTORICO-LITTEKARIA LN PROSPERUM. 62
Ingratis ei Epigrammata selccta. Sic legitur in Cat. A nium, necnon Semipelagianos Massilienses spectan-»
tibus qiuesiionibus nomine apparalua ad disquiai-
Bibl. comitia Caroli a Firtnian t. I, p. 53, n. 3027. Yersiones.
Pneter poema de Ingratis, pauca Prosperi in re- centiorcs linguas conversa exstmt.
Gaitica. — 1647. Paris chez la veuve Martin Du- rand; iit-4*. Poeme de S. Prosper contre les Ingrats, oik la doctrine catbolique de la grace est expliquee etsootenue contre lea Pllagiens; traduit en fran- $ais, en vers et en prose, avec les vers mis a c6td, par Louis-lsaac le Mattre de Saci. Eadem versio recoaa est Parisiis apud Guil, Deaprcz et Joan. Des- essarts a. 1717, in-12; addita epistola ad Rufinum ct EpUome totius doctrinae Prosperianae de gratia el libero arbitrio ex Operibus ipsius.
tionem insignita sint. Scite auctor Viator a Cocea- leo (Yiatore da Coccaglio) Capucinus sermonem ad amatores doctrinae Prosperi direxit, alioquin nemo faciie dixerit cui baec scripu sint. Nuncupavil au- tem voliimen souin cardinali Dominico Passioneo.
1760. In Brescia, dalle stampe di Giamb. Bosiim; ift-4°. Lo Spiriio filosofico.... tbeologico.... ascetko di san Prospero d*Aqttitania ne'suoi Epigrammi.
Idem auctor est Yiaior de Coccaleo, idemque api* ritus in Commentariis, aed volumen apisaiua. Sin- gulis Epigrammatibus Latinis subjungitur versto Italica, quain prolixisshna excipere solet, non de arte pocmaiis seuteniiaeve tractatione, aed ex pro-
4649. Paris, chezJean Henault; in-8°. S. Prosper, R prio auctoris iugenio super idem quod poeta attigit
de la Yocatiou des Gentils, ou la doctrine catbolique de la libertl et de la grace est declarle conire lea erpeors des hcVeiiques; traduit en fran$ais avec des rlflexions, par le P. Antoine Girard.
Italicm. — 1586. /n Boma; in-8°. Sentenze di S. 1'rospero sopra le Promissioni e Predizioni di Dio, iradotte da Giulio Folco; in Eff&tti inirabili de la Limosina e Sentenze degne di memoria apparte- nenti ad esaa , raecolte per opera di Giulio Folco. Argelati, 1. mox laudando.
1751. ln Venezia, per Carlo Pecora; i»-fc\ II poema ili S. Proapero Aquitano degl* Ingrati, o sia sopra la Grazia. Traduxione in ottava rima deiP abate Gian- francesco Giorgetti , dedicato a monsignor illustriss.
argumentum, quasi in datum lextum commentatio. Dedicavit opus Carolo Yictorio Amadeo cardinali deile Lanze, archicpiscopo Nicosio et regi Sardinie a confesbionibus.
1764. In Verona, per Agostino Caraltoni; in-4\ Di san Prospero Aquitauo notaio di *-an Leone magno il poema degr Ingrati ovvero Semipelagiani recato in versi Italiani sciolii dal rtverendiss. Padre don Francesco Maria Ricci Romano abate Renedel- lino.... Casinese.
E regione versionis ltalicae appositus est textus Latinus, additaeque sunt annotationes et lectionea variantes. Sed haec omnia ex Parisina ediiione de- cerpta sunt. Nuncupavit ediior versionem suam Ni-
e reverendiss. Aluise Foscari, pitriarca di Yenezia C colao Antonio Justinianoepiscopo Yeronae.
e primate della Dalmazia, etc, con una Disseria x one sopra la Yita, eFOpere di S. Prospero Aqui- tane, econannotazione filologxlie, istoriche,critiche.
Accedit textus Latiuus. Noveile Lett. di Firenze a. 1751, 24 Sptembr., p.610; et Nov. Leu. di Vene- xia num. 44, p. 345; et qui ex iis hausit Argelati in Bibl. degli Yolgarixz. 1. 111, p. 503.
1753. In Venezia, presso Simone Occhi; in-S\ I mille Yersi Lalini di S. Prospero di Aquitania con- iro i Semipelagiani, tradotii in versi Italiani dal P. CarF Agosiino Ansaldi de' predicatori, fra gli Arcadi della Colouia di Trebbia, Clomoneo.
Et hic interpres textum Latinum el notulas in in- feriori niargine apposuit. Argelati, 1. 1.
1756. In Brescia, presso Giammaria Bizzardi; in-4* D maj. Ricerca Sistematica sul testo, e suila roente di S. Prospero d'Aquitania nel suo poema contra gli Ingrati.
Praeier carmen de Ingratis insunt etiam Epigram- mata doo Prosperi in obtrectatorem Aognsiint et Epitaphium Nestorians et Pelagianaj hsereseon, omnia Laline juxta textum editionis Parisinae cum Lattnis raarginalibus et in adversa pagina versione Italica, cum iisdem marginalibus conversis et notia eodem idiomate scriptis criticis, bistoricis ei theo- logicis. Qis subjecta est promissa in tilalo disqui- sitio, qus prscter introduciionem et conclusionem, 70 annotationibus seu capitibus constat, adeo ut ipsa carmina cum variis ad noetam cjusoue inge-
1764. Codices ex quibus Prosperi scripta aul pri- mum edita aut deinceps emaculata sunt.
I. Codex. ms. lienedictinorum montis S. Jacobi Moguntiae, undeeditio Mogunlinensis a. l5£4prodiit.
II. Quae Sotellus ex mss. exemplaribus petiit suh- sidia, pauca fuertrot et supra sunt a nobis indicata.
III. Joannes Olivarius unum tantommodo codicem Cambronensem commemorat, ex quo plurima ab ipso in textu Prosperi castigata fuerint. Sed is ex genuinis Prosperi scriptis non nisi Epigrammata, de cseteris libros de Yita Contemplativa et de Yoca- tione omnium Gentium continebat.
1Y. Benedictinoruro, editorum Operum S. Augu- stini.
1. Codex Corbeiensis, ex qoo eroendarunt librom conira Collatorem. Ante annos fere nongentos ex- aratus. Pro tilulo erat : Liber sancti Prospcri pro Pradicatoribus gratia Dei , contra librum Cassiani presbyteri qui pramotatur de Protectione Dei.
2. Remigianus, de quo sub num. 4.
3. Colbertinus lil)ri Senlentiarum ex Augostino delibalarum, notatus num. 303, nec admodum vetus complectebator non plures qoam septuaginta sex sententias, nempe octodecim primas, et omissa de- cima nona, vi^esimam, vigesimam primam et aliag ex subseqnentiuw serie selectas. ln edilis trecentas el nonaginta exstant.
Y. Parisiensibus autem editoribus prxslo fue- runt :
65 S. PROSrCRI AQUITANI 61
1. Codices Bibliothecae Regise Parisiensis, qoomm A nes ad Objectiones Gallorum, Vincentianas et Ex- ex uno castigata sunt epistola ad Augusiinum et cerpta Genuensiura , librum contra Collatorem, Ii- Responsiones ad Capitula Objectionum Gallorum , brum Senientiarum ev Augu>lino delibaiarum 9 li- item Sententiae ex Operibus Augustini delibatse, et brumEpigrammatum,Confessioiiem,poemaCoiijugi8 in Appendice libri de Vita Contemplaliva 9 ad duos. ad Uxorem et ex Appendice ad libros de Vita Con-
2. Codex Remigiano-Remensis, i. e., abbaliae S. templativa et Pseudocbronicon.
Retsigii ordinis S. Benedicti apud Remos, unde va- 4. Codices Bibliothecae Colbertinae, quorum unns
riantes lectiones ipsis transmiss» fuerant. Ex hoc profuit epistolae ad Ruftntim, tres libro Epigramina-
plurlmi libri castigati snnt, videlicet epistola ad tum, quinque Chronico inlrgro et adulterino. Nempc
Rufinum, Responsiones ad Objeciiones Gallorum, in duobus Clironicis Eusebii et Hieronymi subjun-
Viocentianas et Excerpta Genuensium, Kber contra gebatur Cbronicum vernm Prosperi, in tribus aliis
Collatorero et liber Sententiarum ex Augustini Ope- autem Pseudochronicon. Quatuor denique ejusdem
rtbus delibatarum. Nec alius ab hoc fuirse videtur Bibliotliecae codices collaii fuerunt cum libris de
codex ex quo variantes in librum de Promissionibus Vita Contemplaliva in appendice.
et Pnedictionibos accepit , quamquaiu miruiu videri 5. Codex ms. Theodoricensis, i. e., monasterii possil quod huic soll, non item ad antecedenies li- B S.Tbeodoriciprope Reinos,cujus variantes in Chro-
bros9aetatis nota addita fueiit. Traditur eoiro 800 nicntn integrum ex monasterio isto ad eos missx
annos excedere et saeculo nono opera Leutberti ei erant. Prauer hos etiam :
Adeloldi monachorum scriptus esse. Sed siniilia de 6. Codex Viciorinus Pseudocbronici , unde Pi-
Remigiano codice, quocum omnes modo laudatas ttaoeus hauseral, iterum ad eumdem librum excussus
Prosperi lucubrationes contulerunt, Benedictini edi- est.
tores Augustini doceni , ante annos fere nongentos VI. Codices Vaticani, ex quibus variantes in epi-
euro scriptum esse afiirmantes. Nisi forte hic com- stolam ad Augusiinuni excerpsit Salinasius. De iis
putus strictissime accipi deueat et ab eo diversus propter ipsius editionis defectum miiii non constat.
sit codex Remigianus, quem ad Responsiones ad VU. Codices Fogginii. Plures babuit Vaticanos
Capiiula Objeciionum Vincentianarum laudant anie opiimae nolae, e quibus diserte laudat unmn ociin-
annos plus minus octiogentos scriptum. gentorum circiter annorum, notatum num. 558, qni
5. Codex Joliensis, qui olim fuerat Claudii Joly olim fuerat Majoris Domus Carthusiae et praeter
praecentoris el canonici ecclesiae metropolitanae et alw coniinebal S. Prosperi Responsa ad Capitnla
ex legato ejus ad capitulum illius ecclesiae pervene- Gallorum, Objectiones Viuccniianas, Excerpta Ge- rat. Hunc totum a capite ad calcem ipsi excusserunt ^ nuensium, Epigrammata, nec non librum contra
editores et quidem ad epistolam Ruflui, Responsio- Collalorem.
SANCTI
PROSPERI AQUITANI
OPERUM OMNIUM
PARS PRIOR ,
"'•«..:•.:? COItTINEKS
S. PATRIS OPERA GENUINA.
ADMONITIO IN EPISIOLAM S. PROSPERI AD S. AUGUSTINUM.
Cum tanctut Auguttinut majorem vitm partem m revincendit diverti generit hwreticit intumpsittet : poti partam Ecctetice ab eo perfectam de Arianit , ManichaHt Donatittitque victoriam , novittime turrexit Pelagiana hmretit gratice Dei inimica , quam ipse ab anno 41$ tcriptit librit de Peccatorum Remitiione et de Baptitmo Parvulorum , et aliit , annit tubtequenHbut , ut tete obtuiit occatio , ttrenue debellare non cettavit , quoutque pluribut epUcoporum conciliit twnmorumque pontifUum decretit damnata, viret amittere , defentorumque numero ccepit aecretcere. At vero uliima tanctittimi Doclorit eelate , viri quidam , aliat catholici , ted aut ndnut eruditi , el in Scripturit , unie doctrinam tuam hauterat Auauttinut , non tatit vertati , aut forte minut demitu quam oporluerat de teiptit tentientet , lectit Auguttini libnt aut turbati , aut etiam tcandalixati tunu
C5 EPISTOLA AD AUGUSTIMJM. M
Turbas inter Adrumelinot tit Afrtca monachos , qui abbati Valentino parebant , exeitatat non mgre tedaruni tum tiber de Gratia et Libero Arbitriof tum otiut dt Correptione et Cratia9 qui mentibut eorum obductat du- kntattonum nubet luce tua dttsiparunt.
At perniciem multo majorem Ecctetim, apud Galliat prmtertim, creavit tureulut aliut havretit Pelag;anm f aui tanto tatius diffudit tete , atque altioret radicet egit , quanto it prima fronle apparuit minut injuriotut in Chritti Salvatorit gratiam , quam haud parum quoque amplificare videbatur. Hujut initia qumdam prodierani cmm no9o doamate Vilatit , viri atiunde calhotici , qui cum etset in Carthaginensi eruditut Eccletia , prmei- fuam quamaam docirinm tancti Cypriani ejus urbit epitcopi venerationcm debebat : a qua illum tamen temere diteedere eonquerebalur Auguttinut (Epiu. £17). Et Vitalem quidem hmrelicum Petagianum et\e sanetut doctor non eredebat ; ted minime tam orthodoxum ette audierat , ut nihii tlliut ad eum transiitset vei in eo reUnqueretur errorit. Pelagiani quippe omnia , ut eidem scribit ( lbid. ) , ad fidetem piamque vtam hminum pertineniia ila tribuunt tibero voluntatit arbitrio , ut habenda ex nobis , non a Domino putent e*se poscenda : iile autem iiiiliiim fidei, ubi ett etiam initium bonm9 hoc ett , pim voluntatitf nolebat donum esse Dei, sed ex nobts nog babere eontendebat , iii credere incipiamus : cmtera autem religiotm vitm bona Deum per gratiam
' mare consentiebat. Bunc Vitalis errorem , quem iptum
ijam ex fide petentibut , aumrenUbus , pulsaniibus donare consentiebat. aune Vitalis errorem , quem iptum
amptexi tunt qui vocati tunt Semipelaaiani , epistota ad eumdem scripta inde potissimum refetltt Augustinus ,
Sod Ecelcsia precet apud Deum fundat pro infidetibut , ut convertantur9 et gratiarum actionet pro tisdem ad em eonvertit rependat ; nee non pro fidetibus adhibeat orationet , ut in eo quod este emperunt ejas munere perseverent : quce epistola ad Vitalem videri pjtest Adrumetinorum ditsei.tione ac libris ad eam componendam editispotterior, et ad annum 426 aui 427 revocanda.
Diffusis autem tonge lateque posterioribus istis Augustini lucnbrationibut tfuerunt Matsilim aliitque in tocit GaUiarum , non pauci qui sibt ex imperitia pertuaderent quidquid tuit in Peiagianos libris de Vocatione ete- etorum secundum Dei beneplacitum scripserat Auguttinut% id totum a Patrum opinione atque Ecctesim sen- tentia abhorrere (Vide infra in epitt. S. Prosperi ad Aug. n. 2). Itiud \dem sanctis juxta ac peccatunbus negli- gentiam teporemque injicere : quia quoquo modo te egetint, non posset aiiud erga eos , quam Deut definivit , accidere. Ac proinde ut maxime vera etset illa doctrina , non tamen evutgandam este : qnippe qum , cum nequa- quam ettet necettaria , effectut trahcret admodum periculosos , necnon cohortantium incitamenta vana castaque redderet. Qum sua eral a cathotico illo dogmate , unde eontecutionet tam odiosas celligebant , abalienaiio , eos in celebres Semipeiauianorum ( quippe hoc nomen merito suo consecuti sunt ) errores impuht. Num itli prius metiora et magis orthodoxa sentiebant : sed certis regulis ac fundamentis destituti , modo huc , modo illuc men- tem atque opinionem trantferebant (lbid.% n. 6). Vitum Ulis initium fidei , et in finem perteveranliam tie este in nostra potettate , ut non tint dona Dei ; aut a Deo nonnisi taiem dari perseverantiam , a qua vossit homo tua votuntate deficere ( Aug. n lib. de Prmd. sanct. c. 17, n. 48 ). Nec deerant etiam qui a Pelaqtanis semitit adeo non deciinabant , ut nuttam aliam gratiam quam ralionem , tiberumque arbitrium homini nihil priut me- renti a Creatore datum% agnoteere viderentur ( Infra epitt. S. Proip. ad Aug. n. 4).
Nihilominut tamen qui ampleetebantur hotce erroret viri erant inter cmteros clari , qui virtutum omnium tludio ac probitatis aua futgebant opAnione magnam tibi auctoritatem apud simpliciores quosque paravrrant. Sed nulli recipiendis Pelagianorum impiis placiiis magis ubnoati sunt% nisi a se ipsis sibi caveant, quam isti ; nee fere repertuntur qui Dei beneficiis abutantur faciliut illit intumetcendo , et sibi iptit accepta referendo, quam qui pluribut ab eo fuere cumulali. Massiltensium Christi tervorum, hoc etif monachorum% magnam partem pettit illa corripuerat : neque ullut ett qui ignoret Joannem Cassianum , a quo isthic monasterium constitulum fuerat , hune eumdem errorem propagasse uriptit suit , ac potissimum coltatione ttrtia decima , quam sub an- num 426 in lucem emisit (Infra append. part. n, p.272)9 uno videlicet anno postquam V atentinianut 111 Gal- lieanot epitcopot qui Pelagti dogmata sectabantur, abdicari expellique jusserat. Ad hmc , auctorilaiit non itit- nimum eidem errori hinc aecedebat , quod eorum a quibut defendebatur nonnulli summo saeerdotii honore , id ett , epitcopatu , nuper obtento prmeminebant. Hiiariut quoque ipse episcoyut Arelatentit , qui Honorato circa finem anni 428 tuccesserat , in cmteris doctrinm Angustini sectator et admtratorf in iis tamen qum ad prmdesti- nationem spectant , angebatur, ac nonnihii in querelam trahebat , superque hoe cogitata sua cum tancto doctore conferre cupiebat.
Virorum tam Ututtriumsiamque in Eectesia et pietate et dignitate prmstanium auctoritas eorum errorem eum tibimetiptit , ium aliit magis pericutosum reddebat ; debita enim eisdem veneratio et rudet in imitalhnem per- trahebat, et simut peritiorum linguat inutili tilentio eohibebal ; ita ut vix reperhretur ullus qui vei iptot aamo- neret , vet errori quem docebant occurreret , prmter paucot perfectm aratim intrepidos amdtores ( Infra ettist. S. Prosp. ad Aug. n. 7). Horum e numero fuere S. Protper9 et Hitartut quidam , aiius ab episcopo Aretatensi ; cum itle ordinis estet laicorum , ut infra futiut demonttraturi tumut , tn admonitione epittotm ejutdem ad S. Auguttinum mox ucuturm pott ittam de qua hic aaimut.
Sanclut Prosper autem , qui pottea Auguttino tn defendendm gratim munus ac taborem tuccettil , Aquitanut erat , termone tcholatticut , hoe ett , egregie litteralut , et omnino vir tum moribus , tum etoauio et studio cta- rut , nee tancti Auguttini notitia indignut : quamvit te ipte tantum ex ordine taicorum futste quodam modo indicet , ubi profitetur minime te parem auctoritali memoratorum Semipelagianorum , a quibut multum et vitm meritit et summo tacerdotii honore tuperabaiur (Gennad. Catal. c. 84). Auguttinum numquam viderat , ted tan- tummodo efficiosh tatutaverat tiuerit , quas per Leontium diaconum direxerat , per quem et taneti antistitit acceperat respontionem ; hat utriutque ad invicem litterat non tuperette amptiut merito deptoramut. Verumta- men ille, et Augustini eiucuhrationum assidua lectione, et superna Dei revetatione, edoctut pervertittimum etse , negata prmdestinatione ac prmvenienle gratia , dicere quod initium salutis ex eo qui tatvaturt non ex eo stet qui tatvat , quodque voluntat hominit divinm gratim pariat opem , non gratia humanam tibi tubjiciat volunta- tem ; tprelit atiorum adversis conatibut , non tnodo nae in fide perstitit , sed et eamdem contra impugnantet propvgnavii, tum sancti doctoris Operibut atque iilic allatit Scripturarum testimoniit utut, tum argumentit qum per te ipse a potitis per Augustinum fundamentis ducebat ; pugnans videticet validis raliociniit , el nervotit iilit attertionibut , quibut idem ipte , juxta Gennadii quoque atlestationem , pollebat.
Inter prima hujut disputatioms exordia Massitienset atiquantisper mnluerunt vitium intputare tum tardilati , quam dogma a te non intellectum damnare : immo fuere inter eos nonnulli qui Augustinum consultum vettent% rogatumque ut lueidiorem atque apertiorem super hoc expotitionem duret. At vero contigit , Dei miscrentit nutu% ut Mastiliam per id temporis deferretur liber de Correptione et Gratia , quo tibro monachis Adrumetinis ad ea- dem ipsa qum Mattilientibut facettebant negetium tam plene respondebatur, tamque absolute , ut idem liber ad tomponendat qum in Gatiiit excitatm erant cententionum turbas conscriptns videretur. Verum conspecto tibro , qui apostoticam Augustini doctrinam tequebantur, ipsi quidem novum inde lumen et majora ad eam defenden*
6? S. PROSPERI AQUITANI 68
dam ptaesidia traxerunt : atii autem , quorum mentes error ante occupaverat , taligine yropria impediti , nihil aliudillic niti offentionis adhuc ei ardentioris in veritatem odii materiam invenerunt. Opinionem suam vetustatit nomine defendentet , prmdettinalionU dogma nota novitatit inurebant. Locot Pauli huc pertinenlet dicebant a nemine umquam tie intellectot : eumque rogarentur quonam ipti modo exponi eot veltent , nullum re vera qut placeret , tentum tibi occurrere fatebantur ; ted de hit taeeri jubebant quorum altitudinem nuliut attigUtet. Sen- tentiat Auguttini ex Operibut ante Pelaqianam hmresim ab eo compositis producebant , tamquam tum ipsorum Opinioni ptane congruentet. Quin etiam qum idem ex adversa parte aibi opposuit in libro de Correptione et Gra* tia , hmc omnia pro se isti magna contentione repUcabant. At plurimum iptit displicebat itutitutum ibidem dis- crimen inter gratiam qum Adamo daia fuerat , et qum nobis nunc datur. Denique prmdestinationit exempium nolebant tumi ex parvutit , de quibut nempe alia priut fuisset opinio iptiue quoque Augustini in Ubrit de Libero Arbitrio.
Cum autem illorum quibus spirilut Pelagianm itnpietatit tic itludebai auetoritale premerentur veritatU defen- $oret% compulti sunl a sancto antistite poscere ut suam ipte auctoritatem iliit obiiceret. Hac de re duat ad iptum episiolat tcripsit Hilarius , quarum priore , qum excidit , fortasse referebalur odiota iUa prmdicandm prmdestina- tionis formuta, quam ex adversarns objectavit tibi Auguttinut (Lib. u de Prmd. SS. c. 22, n. 57 ). Potteriore vero Hilarius postquam de adversariorum querelit egit , Quidquid , ait , pro ea gratia , quam in te pusilli cum magnis miramur, volueris aut valueris, gracissime accipiemus, umquam a nobis ciiarissima et reverendis- sima auctoriiate decretum. Ac tignificai te Prosperum quoque impulisse ad scribendum proprias in eamdem rem Utteras , quat ei cum tuit conjunctim dirigit. Et ilim tunt quat hic exhibemut Protperi Utterm , quarum itle exordio tettatur te tancto doctori , non tolo salutandi eum , ut in priore ( non exstat ) quadam epistola fecerat , ttudio , ted etiam fidei qua EccUtia vivit affeclu tcribere. Excubaute enim , inquit , pro universis membris corporis Cbrisli vigilantissima industria tua , et adversus li&reiicarum doctritiarum insidias veritatis virtute pugnanle , nullo modo milii verendum puiavi , ne onerosus tibi aut imporiunus essem in eo quod ad roul- torum salulem , ac perinde ad pieiatem tuam , pertinet ; cum potius reum futurum esse me crederem , si ea quse valde perniciosa esse intelligo , ad spbculem patronum fidei non referrem. Et pott expotitam qum in UUt Petagianm pravitatit reliquiit inerat non mediocrem virutentiam, tubjicit : Speramus non solum tenui- Utem nostram disputaiionum tuarum praesidio roborandam v »ed etiam ipsos quos meriiis atque honoribos claros caligo isiius opinionis obscurat , defrcatissimuin lumen gratiac accepturos.
Bmc porro tancti Protperi epittola tcripta (uit anno 428 aut 429 , per id temput quo Areiatenti Eccletim prmerat Hilariut, ex num. 9. Hic vero ex Lerinensi monacho creatus fuit Aretalensis episcopus pott ttonora- tum , anno 428 aut 429 ineunte denatum. Quippe Honoratut tuffeciut Patreclo , qui anno 426 , juxta Protperi Chronicum , interfectut ett 9 Cathedram Arelatensem , leste Honorato Matsiiiensi in Vita Uilarii Arelalensi$t per biennium occupavit.
S. PROSPERI
AQUITANI
' EPISTOLA AD AUGUSTINUM,
De reliquiis Pelagianm hcercseos in Gallia subolescentibus, deque huiusmodi hominum querelit adversus prosdestinalionis et gratim doctrinam. Augustini opuscutis, prmsertim libro de Cor- reptione et Gratia, explicatam.
Domino beatissimo papse, ineffabiliter mirabili, in- A Hensi urbe consistunt, in sanctilatis tuae scriptis comparabiliterhonorando, prastantissimo patrono, fl,ia5 adversus Pelagianos hareticos condidisti, con-
AUGUSTINO PrOSPER. ^ ... ...
trarium piilanl Patruin •pnuoni et ecclesiastico-
ll.Ignotus qnidemtibi facie,sed jamaliquatenus, sensui quidquid in eis de vocalione electorum se-
si reminiscaris, animo ac sermone compertus; nam cundum Dei proposiluni disputasti. Et cum aliquam-
per sanctum fratrem meum Leontium diaconum diu tarditatem suam g culpare maluerint quam non
misi b epistolas et recepi ; nunc quoque beatitudini imellecla repretiendere, quidamque eorum lucidio-
tuae scribere audeo, non solum salutatiouis, ut tunc, rem super hoc alque apertiorem beatitudinis lu*
sttidio; sed etiam fidei qua Ecclesia vivit afTeclu. expositionem voluerinl poslulare : evenit, ex dispo-
Excubante enim pro universis membris corporis sitione misericordfo Dei, ut cum A quosdam intra
Cbristi vigilantissima industria tua , et adversus Africam similia movissent, e librum de Correptione
hxreticarum doctrinarum insidias veritaiis virtute et Gratia, plenum divinae auctoritatis, emitteres.
pugnante, nullo inodo mihi verendumputavi neone- Quo in notitiam nostram insperata opportunitate
rosus tibi aut importunus essero in eo quod ad mul- delato, putavimus omnes querelas resistentium so* torum salutem, ac perinde ad pietatem tuam, per- piendas , quia universis quaestionibus de qnibus tiuel : cum potius reum futurum esse me crederem, B consulenda erat sanctitas tua tam plene iilic abso-
si ea quae valde perniciosa esse intelligo ad specia- luteque responsum est , quasi hoc specialiter stu*
Um patronum fidei non referrem. dueris ut quac apud nos erant lurbata componeres.
2. Multi ergo servorum c Christi qui in Massi- Recensito autem hoc beatitudinis tua libro, sicul
• Scripta est anno 428 aut 429. tor, ipsius Prosperi conlra Collatorem libro postea b Quattior mss., epistolam. llaec non exstat. confutaius.
• Servvrum ChrUti, id est, monachorum, quorum d ld est, Adrumetinns monaclios. noiuinatissimus Joanues Cassianus Collationum edi- « Habetur infra Append. part. n, pag. 221.
69 EPISTOLA AD AUGISTINUM. 10
qui sanctam atque apostolicam doctrinae tuae au- A testimoniis divinarum Scripturarum instructa pro-
ctoritatem antea sequebantur, intelligentiores multo fnstructioresque sunt facti; ita qui persuasionis suae impediebantur obscuro, aversiores quam fuerant recesseruni. Quorum tam abrupta dissensio primum propler ipsos metuenda est, tie tam claris tamque cgregiis in omnium virtutum studio viris spiritus Pelagianae impietatis illudat : • deinde ne simplicio- res qoique, apud quos horum reagua est de probi- tatis eontempUlionc 3 reverentia, hoc tuiissimum sibi aestiment, quod audiunt eos quorum auctorita- tein sioe judicio sequuntur a«serere.
3. Haec enim ipsoruin deflnitio ac professio est : Omnem quidem bominem Adam peccante peccasse ; et Bemtnem per opera sua, sed per Dei gratiam re-
ferimus, ac9 secundum formam dfcputationum t«a- rum, d aliquid etiam ipsi quo conclodantur ailrni- mus; obstinationem suam vetustate defendunt, et ea quae de Epistola apostoli Pauli Romanis scriben- tis ad manifestatioiiem divinae gratiae praevenientis electorum merita profernntur, a nullo umquani ecclesias'icorum ita esse intellccla ut nunc sentiun- tur 4 affirmaut. Cuniqueui ipsi ea ciponant secun- dum qnorum velint sensa deposcimus, nibil se pro- fitentur invenis>e quod placeat, et de bis taceri exigunt quorum altitudinem nullua atitfcerit. Eo postreroo pervicacia toia descendit, al fidem no- stram acdificationi audientium contrariam esse defl- niant; ac sic etiara si vera sit, non promendam :
generationesalvari;universistamen liominibuspro- Bqttis et perniciose non rccipienda tradanlor, et
pitiationeni quae esi in saeramento sanguinis Chrisii sine exceplioue esse propositam ; ut quicumque ad fldem et ad baptismnm accedere voluerlnt, salvi ease possini. Qui aotem eredituri suni, quive in ea fide, qaae deineeps per Dei gratiam sit juvanda, mansuri sont, prarscisse anie roundi consiitutionem Deum, et eos prasdestinasse in regnum suum, quos gratis vocatos, dignos futorot electione, et de bac viu booo fine exeessuros esse praeviderit. Ideoque omaem bominem ad credendum et ad sperandum divinis institutionibus admoneri, ut de apprehen- denda vita aeterna nemo desperet, cum volontarias devotioni rerouneratio sit parata. Hoc autem propo- situm vocationis Dei,quo vel ante mundi inilium,
nullo periculo quae intelligi nequeant conliceantur. 4. Qnidam vero borum in tantum a,Pelagianis semitis non declinant, ut cum ad confitendam eam Christi gratiam quae omnia praeveniatmerita human* cogantur, ne si meritis redditnr, frustra graiia nomi« netur; ad conditionem bnnc veliut uniuscujusque ho- minis pertinere, in qua eum riihil prius merentem, quta nec existentem, Hberi arbitrii et rationalem gratia Creatoris instituat, ut per discretionem boni ac raali, et ad cogoitionem Dei, et ad obedientiam mandatorum ejus possil suam dirigere voluntalem, aiqueadhanc gratiam qua in Christo renascimor pervenire, per naturalem scilicet facultatem, pe- te ndo, quaerendo, pulsando : ut ideo aceipiat, ideo
vel in ipsa oondilione generis homani, eligendorum G inreniat , ideo introeat, qoia bono naturae bena
et rejieiendorum dicitur facta discretio, ui, secun- dura quod piacuit Creatori, alit vasa honoris, alii vasa contumeliae sint ereati, et lapsis curam resur- gendi adimere, et sanctis occasionem teporis af- ferre : eo quod in utraque parte superfluus labor sit, si neque rejectus ulla industria possit intrare, neque eleetus ulla negligentia possit excidere. Quo- q«o enim modo se egerint, nbn posse aliud erga eos quam Deus definivit, accidere : et sub incerta spe cursum non posse esse eonstantem ; cum si aliud babeai praedestinantis electio, cassa sit annitentis intemio. Removeri itaque omnem industriam, tol- lique virtutes, si Dei constitutio bumanas prave- aiat ▼oionUtes : et sub hoc praedesiinationis no
usus, ad istam salvantem gratiam initialis gratiae ope meruerit pervenire. Propositum autem vocan- trs gratia? in hoc omnino definiunt, quod Dcus con- stituerit nullum in regnum suum nisi per sacramen- tum regeneraiionis assumere, et ad hoc saHitie donnm omnes homines universaliter, sive per natu- ralem, sive per scriptam legem, sive per evangcli- cam praedicationem vocari : ut el qul voluerint fiant filii Dei, et inexcusabiles sint qui fideles esse noluerint : quia justitia Dei in eo sit, ut qui non crediderint pereant; bonitas in eoappareat, si ne- minem repellat a vita, sed indiflerenter universos velil salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire. Jam hic proferunt lestimonia quibus divinarum
mine, fatalem quamdara induci necessitatem; aut D Scriptunrum cohortatio ad obediendum incitat ho-
diversarum naturarum dici Dominum conditorem, si nemo aliud posait esse quam b factus est. c Utque brevius ac plenius quod opinantur exponam, quid- quidin libro hoc ex contradicentium sensu sancti- tas tua sibi opposuit, quidquid etiam in libris contra Jolianum ab ipso s\ib bac quaestione objectum po- lentissime debellasti , hoc lotum ab istis sanctis intentiosissime conclamalur. Et cum contra eos scripta beaiitudints tuae validissimis et innumeris
* Abest vox haec deinde a mss. Reg. ducbus et Colb., sed sane ex lapsu amanuensium, ul patebtt legeuti locum.
b Ms. Reg. unus, faciu$ $it.
minum voluntates, qui ex libero arbitrio, aut fa- ciaut qui jubentur, aut negligant : et consequens putant ut qnia pracvaricalor ideo dicilur ion obe- disse, quia noluit, fidelis quoque non dubitetur ob hoc devolus fuisse , quia voluit; et quantum quis- qnc ad malum, tantum habeat facultatis ad bonum * parique momento animuin se vel ad vitia vel ad vir- tules movere, quem bona appetentem gratia Dei fovcat, mala sectantem damnatio justa suscipiat.
c Sic mss. duo Reg. et Colb. iinus, iiem edit. bujus epi&toix tomo X Operum S. Aug. nov. edil.; ali:isv Alque ut.
4 Ms. Reg. unus, aliud etiam.
71 S. PROSPERl
5. Comque inier haec innumerabilium illis multi- A tudo objicitur parvulorum qui utique, excepto ori- ginali peccato, sub quo omnes bomines similiier in priroi bominis damnaiione nascuntur, nullas adhuc habenies vulunUtes, nullas proprias actiones, non eine Dei judicio secernuntur, ut ante discretionem boni ac 5 mali de usu vitae istius anferendi, alii per regenerationem inter coelestis regni assumantur haeredes, alii sine baplismo inter morlis perpetuae transeant debitores : Ules aiunt perdi, ulesque sal- vari, quales fuiuros illos in annis majoribus, si ad activam servarentur aetalem, scientia divina prae- viderit. Nec considerant se gratiam Dei, quam co- mitem, non praeviam bumanorum volunt esse me- ritorum, etiam illis voluntalibus subdere, quas ab aa tecundum suam phantasiam, non negant esse B prseventas. Sed in tantum quibuscumque commenti- tiis meritia electionem Dei subjiciunt, ut quia prae- teriu quae non exstant, fuiura quae non sint futura coufingant; novoque apud illos absurdiutis genere, et non agenda praescita sint, et praescita non acta aint. Hanc sane de humanis meritis praescientiam Dei, secundum quam gratia vocantis operetur, multo sibi rationabilius videniur astruere, cum ad earum nationum contemplationem venitur, quae vel In praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi vias suas (Act. xiv, 15), vel nunc quoque adhuc in vefcris Ignorantiae impieUte depereunt, nec ulla eis aut Le- gU aut Evangelii illuminalio coruscavit, cum la- men, in quantum praedicatoribus ostium apertum •st, et via facu est, gentium populus qui sedebat G in tenebris et in umbra mortis, lucem videril ma- gnam(/ia. tx, 2; Malth. iv, 16); et qui quondam non populus,nunc aulempopulus Dei sit; etquorum aliquando non misertus est, nunc aulem misereatur (Otm ii, 24, et Rom. ix, 25) : praevisos inquiunt a Domino credituros, et ad nnamquamque gentem ita dispensau tempora ac ministeria magistrorum, ut exortura erat bonarum credulilas voluntaluro. Nec vacillare illud, quod Deus omnet hominet velit stUvos fieri, et in agnilionem veritalis venire (I Tim* n, *) : quandoquidem inexcusabiles sint, qui et ad nnius veri Dei cullum potuerint instrui intclligentia naturali, et Evangelium ideo non audierint, quia nec fuerint recepturi.
6. Pro universo autem humano genere mortuum D esse Dominum noslrum Jesum Christum, et nemi- nem prorsus a redemptione sanguinis ejus exceptum, etiamsi omnem hanc vium alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines perlineat divi- nae miaericordiae sacramentum : quo ideo piurimi non renovenlur, quia quod nec renovari vclle ha- beant praenoscantur. Itaque quantum ad Deum per- tinet, omnibus paratam vium .Tternam; quantum autem ad arbitrii liberutem, ab his eam apprebendi, qui Deo sponte crediderint, et auxilium gratiae me-
* In mss., summi.
* Mss. Reg. duo et Golb., si in istit.
* Ms« Reg. unus, eorreptionem boni.
AQUITANt 7*
rito creduliutis acceperint. In istam vero Ulis gra- tiae praedicalionem hi quorum contradictione offeu- dimur, cum prius meliora sentirent, ideo se vel maxime contulerunt; quia si proGterentur ab e* omnia bona merita praeveniri, et ab ipsa ut possint tsse donari ; 0 necessiute concederent, Deum, se- cundum propositum et consilium volunUtis suae, occulto judicio, et opere manifesto, aliud vas con- dere in honorem, aliud in conlumeliam (Rom. ix, 21) ; quia nemo nisi per gratiam justificetur, et nemn nisi in praevaricatione nascatur. Sed refugiunt istud fateri, dtvinoque ascribere operi sanctorum meriu formidanl : nec acquiescunt praedestinatum electo- rum numerum nec augcri posse, nec minui, ne lo- cum apud infideles ac negligentes cobortantium in- citamenta non babeant, ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cujus sludium cessante electione frustrandum sit. Iu demum enim posse unumquem- que ad correctionem aut ad profectum vocari, si ae aciat sua diligentia bonum esse posse, et iiberutem suam ob boc Dei auxilio jnvandam, si quod Deua mandat elegerit. Ac sic cum in his qui tempus acce- perunt iiberae voluntatis, duo sint quae humanam operentur salutem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia, priorem volunt obedientiam esse quara gratiam, ut initium salutis ex eo qui salvatur, non ex eo credendum sit sUre qui salvat; et voluntas hominis divinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi bumanam subjiciat volunlatem.
7. Quod cum perversissiroum esse revelante Dei misericordia, et instruente nos tua beatiludine, no- verimus, possumus quidem ad non credendum esse consuntes, sed ad auctoritatem talia sentientium non aumus pares : quia multum nos et vitae meritia antecellunt, et aliqui eorum adepto nuper • summo aacerdotii honore supereminent; nec facile quis- quam, praeter paucos perfeclae gratiae intrepidos amalores, Unto superiorum dispuutionibus ausus est contraire. Ex quo non solum his qui eos audiunt, verum etiam ipsis qui audiuntur, cum digniutibus crevit periculum, dum et roultos reverentia eorum aut inutili cohibet silentio, aut incurioso ducit as- sensu; et saluberrimum ipsis videtur, quod pene nullius contradictione reprehenditur. Unde b quia in istis Pelagianae praviutia reliquiis non mediocris virulentiae fibra nutritur, si principium saiutia maie in homine collatur ; si divinae voluntati Impie volun- tas humana praefertur, ut ideo quis adjuvetur quia voluit, non ideo quia adjuvatur velit ; si originaliter malus ' receptionem boni non a summo bono, sed a semetipso inchoare male creditur; si aliunde Deo placetur, nisi ex eo quod ipse donaverit : tribue no- bis in hac causa, papa beatissime, pater optime, quanlum juvante Domino potes, diligentiam pietatis tuae, ut quae in istis quaestiooibusobscuriora *, et ad
4 Editiones S. Prosperi. hic addunt, obtecro. Abest a mss.
71 ENSTOLA AD RUFINUM. 74 percfpiendnm difflciliora sunt, quam lucidissimis A nem uniuecujusque praviderit, et sab ipto graliae
expositionibus digneris aperire. 8 *djutorio in qua futurus esset voluntate et actione
7 8. Acprimom, quia pleriqoe non putant Chri- prae&cierit.
stianam fidem hac dissensione vinlari, quantum pe- 9. Quibus omnibus enodntis, et multis insuper,
riculi sit in eorum persuasione patefacias ; deinde quse altiore intuita ad causam banc pertinentia magii
qaomodo per istam praeoperantem et cooperantem potes videre, decussis, credimus et speramus non
graiiam liberuro non impediatur arbitrium; tum solum tenuitatem nostram disputationum tuarum
utrum praescitjftiia Dei ita secundum propositom praesidio roborandam, sed etiam ipsos, quos meritis
maneat, ut ea "ipsa quae sunt proposita, sint acci- aique honoribus claros caligo istins opinionis ob-
pienda praescita : an per genera causarum etspecies scurat, defaecatissimum lumen gratiac recpturos :
personarum ista varientur; ut quia diversae sunt nam unum eorum praecipuae auctoritatia ct spirita*
vocationes, in his qui nihil operaluri salvantur, lium studiorum virum, sanctum b Hilarium Arela-
quasi solum Dei propositnm videatur existere; in tensem episcopum, sciat beatiludo tua admiratorem
hi* autem qui aliquid boni acturi sunt, per prae- seclatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae,
scientiam possit stare propositum : an vero unifor- etde boc quod in querelam trahit, jam pridem apud miier, licet dividi praescientia a proposito leroporali B sanctitatem luam sensum suum per litteras wlle
distinctione non possit, praescientia tamen quodam conferre. Sed quia utrum hoc facturus, aut quo fine
ordine sit • siibnixa proposito: et sicut nihil sit quo- sit facturus, incertum est, et omnium nostrum fati-
romcumque negoiiorum quod non scientia divina gatio, providente hoc praesenti saecuio Dei gratia,
praevenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram par- in luae chariiatis et scientiae vigore c respirat : adde
ticipationem non Deo auctore defiuxerit. Postremo eruditionem humilibus, adde increpationem super-
qoemadmodum per banc praedicationem propositi bis. Necessarium et ulile est etiam quae scripta sant
Dei, quo fideles fiunt qui praeordinati sunt ad vitam scribere, ne leve existimetur, quod non frequenter
atternam, nemo eorum qui cobortandi sunt impedia- arguitur. Sanum enim puUnl esse quod non d dolet;
tur, nec occasionem nrgligentiae habeant, si se prae- nec vulnua superducta cute sentiunt ; sed intelligant
destinatos esse desperent. lllud etiam qualiter di- perventurum ad aectionem, qood habuerit perseve-
loatur, quaesumus patientcr insipientUm nostram rantem tumorem. Graiia Dei et pax Domini nostri
ferendo demonstres, quod rctraetatis priorum de hac Jesu Chrisii coronet te in omni tempore, et ambu-
re opinionibus, pene omnium par invenitur et una lantem de virtute in virtulem gloriOcet in arternum,
aementia, qua propositum et praedesiinationem Dei domine papa beatissime, ineffabiliter mirabilis, in- •ecundum praescientiam receperunt; ut ob hocDeus G comparabiliter bonorande, praestanlissime patrone. alios vasa honoris, alios conlumeliae feceril, quia fi-
• Ifs. Regius uniis, obnixa. nicum interrectus est, cathedram Arelatensem, teste
^ Pro Hilario putabant erudili legendum esse Ho- Uonorato Massiliensi in Vita Hilarii Arelatensis, per
noraium : sed inspecti mss. Hilarium oranes ferunt. bienniom occupavit.
Hibriua porro iste ex Lirineosi monacho creatua « In editis, $perat; in uno ms., spirat.
fuit Arebtensis episcopus post Honoratum, anno d In mss., quod non dolent, nee vulnut ivperdn-
428 aut 429 ineunte denatum : quippe llonoratus ctum eute tentiunt.
suffectus Patroclo, qoi anno 426 juxta Prosperi Chro-
Sequunturinantiqua Parwenn editione duo opu$cula9 nutlojure9 ni$i forU propter simUitudinem et quati ne- eeuUudinem thematis, Protperi lueubrationibut inlerponenda9 tcilicet : epistola Hilarii Arelalentit ad Augutli- nwn, hujusque Patris liber de Dono Perseverantiae. Quce, quoniam jam antea edidimut inter opera Auguttini, lomit II etl (XXXI II et XLIV nottrce PatroL), huc adhre velUUctor benevolut. Edit.
ADMONITIO
IN EPISTOLAM S. PROSPERI AQUITANI AD RUFINUM
De epittola ad Rufinum tria investigari pottunt : V Quit itte Rufinus, ad quem data itta epittola ; 2° quo tempore tcripta fuerit ; qua occatione et necessitate ad id S. Prosperum compellente.
De Rufino quidem quis ille (uerit9 inler multos hujutce nominit circa heec iempora notot, non faeile ett decerneret nec ab ullo hactenus pro certo definitum reperimus. Erat certe hic S. Prospero nostro amicut, eC ex his quos amicitia charilati spxritali innixa, pro amicorum satule sotticiios reddit. Unae cum ille de motis contra doctrinam S. Augustini conientionibus confusos rumoret audiisset , Pretperumque tibi amicitsimum male apud pterosque andire cognovisset , veritut ne animm tibi charissimce salus periclitaretur , nec etiam inaudilum preecipiti judicio damnare ausus, tatiut duxit ipsum tkterit convenire, cum forte ab eo tongo locorum intervatlo dissitut, \d verbit prasstare non posset, quas quidem communi amico deferendas commendavit. Nisi forle matueris vroficiscenti amico in mandatis datum ut piam quam gerebat pro amico sotlicitudinem coram ipse sine scripto exponeret. Neutrum enim pro cerlo elici videtur, sed atlerutrum certe contigisse judicatur ex primit epistolee sancti Prosperi verbis : Accepi, inquit ille, per communem amicum fraternae erga me sollkitudinis tuae signa, et curam sincerissimae charitalis gratulanier agnovi. Ac ne quid maligni rumores, io quantum se auribus tois subirahere nequeunt forroidmis tibi aut anxietatis inferrent, absolvere te abomni scrupulo, quantum Patwol. LI. 3
75 S. PROSPERI AQMTANl 75
epistolari licttlt germone, curavi ; in tantum studens omnia pleuissima veritate tibi pandere, ut qnia non potuisti ih totum qo* abadversaniibua disseminanUtr audirc, per me ipsum queas, quidquid dc nobis ad inanem invidiam fertur referturque cogno«cere.
De lempore vero tcriptionit hujus, hoc pro indubitato atteri fat ett eam, vivente adhuc Augutlino, ud ullimis tanii magittri annit exaratam. Quod certe indubitatum reddunt hmc epistotm ktius verba, Beatissimus quoque Augustinus, praecipua utique in h<*c tempore portio Dominisacerdoium; et in fine epktotm: Ut praxhcatia sumrai hoc tempore in Ecclesia viri, etc. Ultimos tero sancli doctoris vitm annot ctare demonstrant inshnulaii Gaili operum S. Augustini obtrectaloret infamatoretque, quot maxime offendit lectio libri de Correptione et (iratia pro monachorum Adrumetinorum inttitutione et emendatione, circa annum Chritti 426 aut 427 scripti. Hot autem ipsos depingit S. Protper, cumtubdit: Huic, id est% beatisshno Augustino% inter tot cerlawiiniun palmas, inter tot triumphorum coronas, ad ilJumin:uionem Ecclesiae et ad gloriam Christi, qua ipse ill»- stratus est praefulgenti, quidam nostrorum (quod de ipsis muliuui dolendum est) occuliis, sed non iucogniii* ausurralionibus ooloquuntur. Et proul sibi obnoxias aliquorum aures opportunasque repererint, scripta ejus, quibus error Pclagianorum impugnaturinfamant: dicentes eum fiberum arbitrium nenitus submovere, et sub graliae nomine necessitatem fatalem praedicare; adjicientes eiiam duas illum biimani geoeris massa*, et duas eredt velle naluras; ul scilicet lantae pietatis viro paganorum et Matiichsorum ascribatur impietas. Deinde vero Cattiani cotlationem decimam terliam, qum ett de protectione Dei, indigitare videtur cum ait : Volentes enim in sua justilia magis quam in Dei gratia gloriari, moleste ferunt quod his qu« adversum excelleutisMmae auctoritatis virum imer multas collationes asseruere, resistimus. Hmc autem collatio eum Honorato Mastitiensi cum aliit tex dicata legatur. ante annum 426, quo in epitcopum Massitiensem aesumpius ett tcripta esse convincitur.
Hmc autem occatio (ut jam intinuatum est) nata ett S. Protpero scribendm hujut epistolm, eum Rufinus rumoribut ab inimicis doctrinm tancti Angustini contra iptius Protperi Augutlini disciputi non occutti famam disseminaiis, molum se tignificastet, seque ab hoc tcrupulo absolvi optaret. Sanctus Prosper justit amici postu- iatit obtemperare tatagensf plenius exponit, qui rumores ab inimicis doctrinm sancti Augustint spargerentur, et tub quo prmtextu tanto doctoriobloqui non vererentur. Inter prmcipuot autem Pelagianorum errores esse. Gratiam Dei secundum merila hominum dari; quo incolumi tibi principio, ccetera dogmata sua fncHe resuscitabant. Primum quidem ipsot docuisse tantam humanw naturm eese sanital$m9 ut per tolum liberum arbitrium posset bonum implere. Quod cum tanm doctrinm adversum omnino paieret , ab omnibusque explotum etset cathoticit dogma, gratiam quidem ad incipiendum, proficiendum et perseverandum in bono necessariam profetsos este; ted intellectum, hoc taniummodo eos de gratia Dei confiteri, quod hmc vetut qumdam tibero arbilrio sil magitlra9 teque per cohortationet, per legem, per doctrinam, per creaiurarum contemplationem, per miracutaf perque terrores extrinsecus judicto ejus ostendal, quo umtsquitque secundum voluntalis sum molum, si qumsierit inveniat% si peiierit recipiat, ti pulsaverit introeat. Unde sequatur graiiam secundum merita hominum dari, ci proinde gratiam jam non este gratiam. Hanc vero filiorum tenebrarum versutiam et Orientaiium episcoporum judicio, et tedit apottoticw auctoritate, et Africanorum prcesulum vigilantia fuisse manifettatam. S. Augustinumt qusm dick S. Prosper tunc fuuse prmdpuom portionem Domini saceriotmn, hanc scriptis libris polemicis dt- ttruxissey talemaue hmresim omni ex parte debeltastc; quotdam tamen inter caiholicot in Galtiit inveniri , qui doctrinam ejus librotque malignit rumoribut infamarent, dicentet eum liberum arbitrium penitut tubmovere% et tub nomine gratim necetsitalem prmdicare fatatem, duas etiam ab ipto credi vette uno in homine naturas. Qua si ita se haberent, palam obtitterent, et noxiot erroret tcriptis librit refellerent, non vero occultit susurrt* nocere tentarent viro itlif cujut doctrina Romanm Ecciesim et Africanorum, immo et omnium toto orbe caiholicorum doctrinm congrueret. Ad hosausut impeiti hujutmodi homines, quod mgre ferrent iit resisli qum in suit Colla- tionibus Auguslinianm doctrinm adversa altuUranty nec ignatum iptit, quod si tatia in quaiibet frequentia tacer- dotum moverent, centenis tibi beatistimi Augusiini voiuminibas obvimetur ; quihus abunde probatum esset, iu nulto alio gloriandum, cum boni aliquid operaliswnus, quam in gratia Cltrisii Domini, non vero in viribus iiberi arbitrii. Sperare tamen se de misericordim Dei divitiis (lbid.% n. 5), quod quos tunc tibero faili arbitrio et ab humititatis via evagari patiebatur, non usquequaque, neque in finem> esset intettigentia fraudaturut.
In hoc autem errabant illi (Ibid. et num. seqq.), quod virtutum bonorumque operum principia in naturaU pottibilitate statuerent ; aut ti hmc a gratia fluere dicerent, hanc a bono at;quo opere aut ab atiqua bona volun- iale fuiste prmveniem, et tatium merita concestam. Hujusmodi errorem S. Prosper stdnlo evertit, ex Scriptu- rarum testimoniis probans, liomini post lapsum nullas ad bonum tuperetse vires^ nec ad merendum quidem , siue prmvenientis gratim auxilio : el a perdilione quam Adm peccato incurrerunt hominet solius Dei miserantis gratia gratuita erui potse. Quod efficit adducto infantium sme baptismo decedentium exempto, et earum gentium ad quas hactenus taiutit Evanaetium nondum noscitur pervenisse. Grana vero mn negari iiberum arbitrium, sed slatui et reformari. Quod sibi relictum ad matum et ad lapsum dumtaxai. hamini sufficiL, gratia vero sanandum est% qua aliter cogitare ei agere ipsi inspiratury tanitatemque tuamt non tibit sed medico suo acceptam rvferre docetur (Num. 19). Tandem tanctus Protper obductam Augustini doctrinm calumniarum nubem dissipat, qua fatum aui dupiicem naturam inducere fingebatur. Nihil tatibus erroribus proximum ab eo umquam tcriptum contendit. Auguttino aut discipulis ejus nihit quidquam fato cQtUingen, sed omuia divinm providentim ordinu - tione dirigi, docel. Nec duat ab illts slatui nalurot, unam bonam, maiam alleram, ted unam tmnino ; qum cum creata esset recia, a recliludine primi hominit peccato decidit, mortique mternm facta ett obnoxia : ted nova in Chritto creatione repajrandamt qui liberialem hominis reparando et conlinuis auxitiis prmveniendo salvaJ. f)peri finem imponit (Num. 20), Rufinum amicum exhortando ut Augustini disputalionibus cognotcendis curam tmpendat, si vere de sana circa Dei graliam doctrma inslrui desideret ticut cum desiderare cvnee- niebat.
n
EPISTOLA AD RUFINIM.
7«
S. PROSPERI
AQUITANI
EPISTOLA AD'RUFINUM.
BE GRATIA ET LIBERO ARBITRIO.
Domino * fratri dileclissimo in Christo, et merito A rectitadine ac possibililate subsistere, atque hanc
▼enerabili Rufibo, Prosper acternain c salutem
dicit.
87 Prolog.— i. Accepi per communem aroicum fraternae erga me solliciiudinis tuae signa, et curaro sincerissimx cbaritalis gratttlanter agnovi. Ac ne qutd naligni runiores, in quanlum se auribus tuis sublrabere nequcuut, formidinis tibi aut anxietati* inferrenl; absolvere te ab omni scrupulo, quantum epistolari licuit sermone, curavi : in tanlutn stu- dens otnnia plenissima veritate tibi panderc, ut quia non potuisti in totum qtue ab adversantibus disseminantur audire,per meipsum queas quidquid de nobis ad inancm invidiam fertur referturque co- giKHcere. Sed insinuanda prius sanctilati tu* est qualilas quxstionis, de qua ista nascuntur : quo tibi
• definitioncm doctritia sana respue rel ; damnatum a catholicis scnsum, h et multis postea haerelicflo faradis varietatibus coloralum, hoc apud se infenio servavenmt, ut ad incipiendum, et ad proficiendom, et ad perseverandum in bono necessariam homitit Dei graiiam profiterentur.
Caf H. — 3. Sed ln hac profdssione, * quo dolo vasa iras molireniur irrepere, ipsa Dei graiia vasis misericordi» revelavit. InteHeetlum est enim, salu- berrimeqjue persseetum, hoc tantum eos de grati;i confiteri, qood qucdam iibero arbitrio sit magistro, sequeper cohortationes, per legem, per doctrinam, i per creaturarum contemplationem , per miracuia, perque lerrores extrinserus judkio ejns ostentet, qoo unusquisque secundom vdutnatis sutt mottmt,
magis pateat filsitas obloquenlium et videas quam B si quaesierit, inveniat; si petieril, k accipiat; si pnr-
locein quibus tenebris conentur obducere. * Cap. I. — 2. Pelagiana igiiur hseresis, quo dogmate catholicam fidem destruere adorta sit, et quibus impietatum venenis viscera Ecclesiae alque ipsa vita- lia corporis ChrUti voluerit occupare, notiora suut quam ul opere narrationis indigeant. Ei his tamcn ona est blasphemia, nequissiir.um el aubfilissimum gemien aliarum , qua dicunl Graiiam Dei secundum merita kominum dari. Cum enim d primum taniam nature homanae vellent astruere sanitatem 'Alias sanctitatem], ut per solum liberum arbitrium • pos- set asseqdi Dei regnum : eo quod f lam plene ipso condilionis suae praesidio juvarelur, ul habens natu- raliter rationalem intellectum, facile bonum eligeret,
saverit, introeai. Quia scilicef gratiae ipsiue vocatio, hoc primum circa nos agat, ut nosira» facultatis ar- bitrium admoneat; nec aliud sit graiia, quam ler, quam propheia, quam docior, cui circa omnes ho • roines per universum mundum commune et gene- rale sit sludium, ut qui volueriut credant, et qui crediderinl, justificalionem merito fidei et bona» ▼olunlatis accipiani : l ac sic grartia Dei secundum hominum meritum iribuatur : atque hoc modo gra- tia non sil gratia : quia si meritis redditur, et non ipsa est bonorum crealrix, frustra gratia nomiiiatur. Cap. III. — 4. Has autem versiitias, quibus sa filii 89 tenebrariim in simililudinem filiorum lucis transfigurare voluerunt, cum et Orientalium episco-
malumque vitaret et ubi in ulraque parle libera es- C porum judicia, etapostolicasedisauctoriias, ei Afri-
sent opcra voluntatis, non facultalem his qui mali aant ad bonum ££ deesse, sed sludium. Cum crgo, at dixi, totam justiliam hominis ex nalurali vellent
* Scripta, vivente Auguslino, circiter aunum Chri- stiA29.
• Editiones Lovan. Duac. el Colon. aimi 4650 le-
Kint hic ad Ruffinum, et paulo infra Ruffino. Mss. emigiano-Remensis et Joliensis, capiluli Kccle>iae melropolilatife Parisiensis, cum edil. Lugdun. 1539, Venetiana 1538, et nova edilio Operum S. Auru* sliui terlia parte appendicis, ad Rufinum, et, Ru- fino.
b Antiquissimum exemplar Remcnsis abbatiae sancti Kemigii, de quo supra (ad quod Irac e pistola per viros doclissimos monachos ordinis saucli Bcne- dicti Saugermanensis caenobii fuerat jnm recognita), D boc loco praeteril fratri, sed ^ub fineiu t;unen cuui cduis conseniiens habet, venerati$$ime mthi frater.
c M». Jol., celernam salutem, absque voce hac di- eit.
d Ms. Jol. omittit banc vocem, primum. Alii codi- ccs nou omittunt.
canorum conciiiorum vigiiantia dcprebenderil : bea- tissimus quoque Augustiuus, praecipua utique in hoc tempore porlio Domini sacerdotum, m copiose el
• Ms. Jol., possit assequi.
1 Edilio Yeneta., tam plane.
s Ms. Jol. et edit. Yenet., diffinitionem.
h Ms. Jol omiilil particulam et.
1 Sic ms. Joliensis. Codex Remig., quod dolo. Editi aulem, quomodOy et paulo post idem. Jol. ms., in vatis misericordias.
i lia mss. Rt mig. cl Jol. Editi vero, per creaturamt pcr contemptationem. El post pauca uterque m . ottentetf ubi editi h.ibent, omendat.
k Sic ms. Jol. cii-m edil. Yeneta. Alii codices, re- cipiat.
1 Editi Lugd., F^ovan., Dnac. et Colon., ac si. Editio Ven. confonniter mss. Remig. el Jol., ae sic.
m Ila ediii omnes. At vero ms. Remig. copiosaet
Sulchra in mullis voluminum disputatione destruxeriL Is. auicm Jol., copiosa et pulchra in muUorum ro/a- minum disputatione dtstruxil.
n
S. PROSrEall AQUITANI
83
pulchre, in multis voluminum disputationibus de- A in D*i grntia gloriari, moleste ferunt quod r lns quae
struxit : utpoto inter mtilla Dei dona, quibus illtim abundantissime Spiritus vcriutis implevit, babens etiam hanc scientiae et sapieniiae ex Dei charitate virtulem, ut non solum istam adhuc in suis detrun- cationis palpiunlem, sed etiam multas prius haere*es invicto verbi gladio debellaret. Cui inter tot eertt- minum palmas, inter tot triumphoram coronas ad illuminationem Ecclesioe, et ad gloriam Ghristi, qua ipee illustratus est, perfulgenti, quidam nostrorum (quod de ipsis multum dolendutn est) occultis sed noii incognilis susu» rationibus obloquunlur; et prout 8i bi • ohnoxias aliquorum aures opportunasque re- pererint, b scripU ejus, quibus error Pelagianorum iinpugnaiur, infamant; dicentes eum liberum arbi-
adversum excellentissimse aucioriiatis virum, inter multas * collationes asseruere, resistimus. Nec du- bitant, si quam binc moverint quaestionem, in qua- libet frequentia sacerdoiutn, in qualibet congrega- tione populorum, centenis sibi beatissimi Augustini voluminibus obviandum. Qnac cum h cordibus au- dientium mauifestare coeperinl potentissimam Chri- stianae fidei veritatem, et de fomihus divini eloquii praesentinm nnimos itmiidare, quis fidelium, quis piorum, recognilis et commendatis sibi salutis suae causis, ainaritudinem Liam volet fumosae recipere vaniutis? Ego quidein eliain hoc de divitiis miseri- cordiae Dei spero, quod quog nunc libero falli arbi- trio siio, el ab * bumiiitatis via patitur evagari, non
Iriucn penitus submovere, et sub graliae nomine B usquequaque neque in finem sit intelligentia frauda-
necessiiaiem praedicare fatalem. Adjicientes etiam, duas illura humani generis massas, et duas credi velle naturas : ut scilicel Untae pietatis viro pagano* rum et Mauichaeorum ascribatur impietas. Quae si vera sunt, cur ipsi tam negiigentes, ne dicam lam iropii, sunt, ut laro abruptam perniciem ab Ecclesia non repellant, tam insanis praedicationibus non re- sisUnt, nec saltem aliquibus scriptis eum, a quo ulis emanat doctrina, conveniant? Magna enim gloria s ua bumano generi consuluerint, si Augustinum ab errore revocaverint. Nisi forte modesti homines, novique censores, magnorum prius meritorum seni honorabiliter ac misericorditer parcunt, et securi quia libros ejus nemo usquam recipiat, conquies-
turus; sed bunc ipsum in longinquiora progressum, ideo ab eo tardius revocari, ut opus gratias ejus ma- jore gloria celebretur, cum sibi etiam adversantium corda subdiderit, quibus de virtutum studio exortum est periculum, et de morum probiute discrimen. Non quia quisquam carere hL debeat, sed quia roi- serrimus eorum usus esi, cum ex naturali putantur faculute i prodisse; aut ex largiutequidem gratiae, sed aliquo vel boni operis, vel bonae volunutis me- rito praecedente venisse.
Cap. V. — 6. Asserunt quidem baet quibusd^m sancurum Scripturarum testimoniis, sed non ratio- nabiliter assumplis. Ad defensionem enim alicujus definilionis ea promenda sunt, quae alteri intellectui,
eont; ' atque ignoverint, immo noverinl, non solum C a quo videturdefinitio dissonare, non cedant, et eam
Romanam Africanamque Ecciesiam , et per omnes mundi partes universos promissionis filios cum doc- trina hujus viri, d sicut in tota fide, ita iu gratiae confessione congruere : sed etiam in hi> ipsis locis, in quibus adversus eum querimonia conciutur, esse, propilioDeo, plurimos, qui ad perceptionem evan- gelicae apostolicaeque doctrinae saltiberrirois ejus dispuUtionibus imbuuntur, et quotidie in membris corporis 90 Chrisii, in quantum ea ipse multiplicai, dilatamur. Si recte repreliendimur, cur non consun- ter arguiinur? Si arguendi non sumus, cur occulu obtrecutione mordemur?
Cap. IV. — 5. Sed • quis nescit curista privatim de stomacho garriant, et publice de consilio conti-
rcgulam, cui suntaplata, non deseraut. Dictnm ergo aiunt libero arbitrio utenlibus : Venite ad me, omnet qui laboratit et onerati es/ti, et ego vosreficiam: tollite juaum meum tuper vos, et dhcite a me quoniam mitit $um et humilii corde; ei invenietit requiem animabut vestrh : jugum enim meum suave estt et onus meum leve (Matth. xi, 28). Quod ad omnes homines volunt pertinere, laboranies in incerlo istius viiae onera- tosque 91 peccatis, ut qui voluerint mansuetudinem et humilitalem Salvatoris imitari, el jugum manda- torum ejus subire, inveniant requtem k animabus suis l in spe vitae aeternae; qui autem haec facere nolnerint, sua culpa careant saluie; quam si vo- luissent , m potuerant obiinere. Sed audiaut ei
cescant? Volentes euim in sua justitia roagis quam Ddictum a Domino libero arbitrio utentibus : Sine
a Edit. Lov., Duac. et Golon., sibi noxias; minus bene.
h Ms. Jol. solus, scripturas ejus.
c Edit. Lugd., Lovan., Duac. et Colon., atque igno- terint. Immo noverunt. Mf Jol. post hanc vocem, eonquiescunt. Atqui non noverini, immo noveruntf etc.
d Ms.Jol., sicuttota fide.
• Ms. Jol., quisnesciat. Ms. Remig., qui nesciat. f Ms. Jol., in his qum% etc.
• Coilationes Fatrum inielligit, a Joanne Cassiano presbytero editas anno 426. Earum scilicet ille clas- •em secundam, quae ab undecima collatione incipit, Honorato et Eucherio inscripsit, nondum episcopis : quandoquidem eos in praefatione fratres appellat; ipee autem Honoratus Arelatensem episcopatum
diclo anno 426 obtinuit. Definitionibus porro tertiae decimae colUionis Augnstino contrariis sanctus Pro- sper voce ac sermone primum, deinde vero posi Au- gusiini obitum, scripto volumine, quod contraeolla- torem vocant, resistendum existimavit.
h Ms. Jol., cordibus obvianlium.
1 Edit. Lugd. et Ven., humanitatis; alii rectius, hundtitatis.
i Edit. Ven. sola, prodesse.
k Ms. Jol., animis suis.
1 Edilio Augusliniana &o\z,intpem.
m Sic mss. RemiK. et Jol. et edit. Operum S. Aug. At editiones Ven.r Lugd. et Lovan., potuerint. Duac et Coion., potuerunt.
81
EPISTOLA AD RUFINUM.
8*
m tukil potesiU facere (Joan. xv, 5) ; ei, Netno A in primo homine uuiversarum generatiomrm dan-
•duf ad me, nisi Pater qui mitit me, atlraxerit eum (Joan. vi, 44); et, Nemo potett venire ad me nU dalum ei (uerit aPaire meo (Ibid. 66); el, Sicut Pater vimficat mortuot, ita et Filiu$ quo$ vult vivificat (Joan. v, 21); et, Nemo novit Filium, nUi Pater% ne- qua Palrem quit novit ni$i Filiut, et cui voluerit Filiut revetare (Luc. x, 22). Quae oinnia cum sinl incom- uutabilia, et ne jueantulla interpretatione in sensum alium detorqueri, quis ambigal lunc liberum arbi- trium cohortationi vocantis obedire, cum iu illo gratia Dei affectum credendi obediendique • genera- verit? Alioquin sufficeret moneri bominem, non etiam in ipso novam fieri voluntaiem, sicut scriptum est : Prmparatur voluntas a Domino (Prov. viu, 35,
nata successio; et cum mortui viviflcantur, cum c*cl illuminantur, cum impii justificantur, confiteaniur vitam, ei lumen, ei justitiaro suam Jesum Cbristum; et qui gloriatur, in Domino gtorielur (I Cor. i, 31), non in se : qui cum esset impius, et caecus, et mor- tuus, a liberatore suo graiis accepil et justitiam, et lumen, et vitam. Non enim f justc agebat, et aucta est juitiiia ejus; nec ad Deum gradiebatur, et con- finnatas est cursus ejus; nec diligebat Deum, et inflammata eslchariiasejus; sed cum esset sine fide, ac proinde impius, accepit Spiritum fidei, el factus est justus : Jutlut autem ex fide vivit (Rom. i, 17); et, Sine fide nemo potest ptacere Deo (Hebr. xi, 6); et, Omne quod non ett ex fidet peccalum e$t (Rom. xiv,
justa LXI)\ et sicui ait Apostolus : Deu$ e$t enim B 23) : ut scilicet s intelligat jnstitiam iafidelium non
qui operatur in vobi$ et vette et perficere9 pro bona vo- tuntate (Philip. n, 13). Pro qua bona voluntate, nisi qoam in ipsis operatus est Deus, ut quod donaverat velle, donaret et facere.
Cap. VI. — 7. Dicunt etiam ad demonstrandam liberi arbitrii facultatem, magnum in centurione Cornelio exstare documentum : eo quod anie graliae perceptionem timent atque orant Deum, eleemosynis, etjejuniit, etorationi spontaneo studio fuerit intentut (Act. x, 2); atque ob hoc divino teslimonio laudatus, domiui regenerationis acceperit. Neque intelligunl omnem illam praeparationetn Cornelii per Dei gra- tiam fuis»e collalam (Vide ttjnodum Arauticanam infra). Siquidem cum sanclus Petrus per visionem
esse justitiamquia sordet natura sine gratia.
Cap. VIII. — 9. Amissa quippe nalurali innocentia, homo eisul ac perditus, ambulans sine via, profun* diores intrabat errores; sed quaesitus, et iiivemus, et reportatus est, et in via qu;e verilas et vita est introductus; h ac dilectione in Deum, qui illum uon diligeutem prior dilexit, *■ ignitus est : sicut dicit beatus apostolus Joannes, Aon quati not ditexerimut Deum, tedquoniam J ipte dilexit no$ (Uoan. iv, 10); et iterum, Not ergo diligamut Deum, quoniam Deut prior dilexit no$ (1 Joan. iv, 19); et idem dicit, Chn- rUtimi, diligamut invicem, quoniam charitat ex Deo e$t ; et omni$ qui diligit ex Deo natut est, et cognotcit Deum. Qui non ditigit, non novit Deum; quia Deut
b omne genus animalium, de baptizandoCornelio, ac C charitat eti (I Joan. iv, 7 et 8). Cui beatus Paulus
perinde de otnnibus gentibus doceretur, atque ille immundum et indiscretum cibum Judaica obser- vantia recusaret, trioaad eum vox ' factaest dicens, Qum Deus mundavit, tu ne commune dixerit (Act. x, 1 5). Quo satis aperte ostenditur omnia bona opera quse in Comelio prxcesserunt, d Dei gratia ad emunda- tionem ipsius inchoasse : nt cui Dominus jam iinper- tierat hoc donum, non dubitaret Apostolus conferre sacramentum, ne novs el necdum revelatae voca- tionis vacillaret exordium, nisi per ipsa indicia prac- cedentium studiorum, Deum in assuroendis constaret operalum. Nonenimomniume$t fide$ (11 The$$.m, t); nec 92 omnet credunt Evangetio (Rom. x, 16). Scd qui credunt, Dei aguntur Spiritu; qui non credunt,
congruit, dicens, In Chruto Jttu, neque ctrcumcUio, neque prctpulium valet aliquid, ted fidet quce per dilec- tionem operatur (Galat.v, 6). Undehubetur hgcfides connexa charilati, nisi unde eam ipse monstrat ac- ceptam, dicens, Quia vobi$ donatum ett pro Cliristo, non tolum ut in eum credatU, $ed etiam ut pro ipto patiamini (Phitip. i, 29). Quod uli<jue fierisine tmgna cbaritate non puterat. Et iterum, Charilat Dci diffuta ett in cordibut nosirit, per Spiritum sanctum qui datut ett nobit {Rom. v, 5). Sine qua cbaritate Apnslohis quantam fidem quantamque scientiam, quas vir- tutes, quse studia, quos labores, 93 nihil prodesse testalur(ICor.xin,3)?Q»iia scilicet multa laudabilia atque miranda possuni in liomine reperiri, quae sine
libero avertuntur arbitrio. Conversio ergo nostra D charitatis medullis habenl quidem pietatis similitu- ad Deum non ex nobis, sed ex Deo est : sicui Apo- dinera, sed non babent veritatem.
stolos dicit, Cratia talvi facti e$ti$ per fidem, et hoc non ex vobie, ud Dei donumett; • et non ex operibut, nequit gtorietur (Ephet. 11, 8). Ca*p. VII. — 8. Agnoscat se humana debilitas, ct
• Duac. et Colon., generavit. Tum Duac. et Colon., wficere. Ven., moveri hominem. Aliac cum mss., wfcerel moneri.
«> Ifs. Jol., omnigenum animatium.
< Ila Edit. Ven. Reliqui codices, facta sit.
4 Editio S. Augustini, Dei gratiam.
• Editio S. Aug. omiltit particulam et. f In ms. Remigiano deesi iu$te.
s Ms. Jol.f ut$ciiuet intetliqnt.
Cap. IX.— 10. Hoc ergo tanto et Um ineffabili bono, nemo inventus est dignus, k sed quicumque electus est a Deo, factus est dignus : sicut dicit Apostolus (Colo$$. i, 3), Gratia$ agentet Patrit qui
h Ediii, introductut ad ditectionem in Deum. Mss. Remig. et Jol„ introductus ; ac dilectione in Deum, eic.
1 Sic. mss. Hemig. el Jol. com uova edit. Augukt. Edili nostri oinnes, agnitus est.
1 Ms. Jol., ipte prior ditexit not; et post |>auca, prior dilcxit not Deut.
k lla3C verba, ted quicumque elcaut e$t a Dco, (ac* tut ett dignvt, non ieguntur in ms. JuL
83 S. PROSPERl AQLITANJ 84
djgno$ noi fecit iu partem sortis sanctorum in lumwe, A Dei, ideo qujdam resiliunt, ne cum eam lalem con-
mu* eripuil nos de poUstaie tenebrarum, ei trsmstulit w regnutn FHH diUctioms sum. £t idem ad Tnuo- tbeuui (,11 Tw- 1, 8) ; Contabora9 inquit, Evangeiio secundum virtulem Dei9 qui no$ liberavit et vocavit vocaiione sancla : non secundujn opera notlra, sed se- cundum suum proposilum, et groliaw, qum data esi nobis in Christo Jesu ante tempora scecularia. Et ad TilAun (TU. 111, 5) : Eramus9 inquli, e/ nosaiiquando insipienles el increduli, errantes et servietites desideriis et voiuptaiibus variis , in malitia et iuvidia agentes , odibiet, odientes micem : cum auiem bemgmtas et iiumanitas apparuU Saivaloris noslri, non ex operi- bus jusiitice * quce fttimus, sed seiuudum suam mite- ricordiam sakos nos fecit. Gratia igitur Oei quos-
fessi fuerinl, qualis divine eloquio pr&dieatur , et qualis opere «uae potestatis agnosckur, etiam noc necesse faabeani confiteri, qood ex omni nuoiere bo- minum per saecula cuncta natorum , certus apud Deum, defimtusque sit nomerus prsedestinati in vi- tam eiernam populi, et secundum propositum Dei vocanits eJecti.Quod quidwn tam impium e«t negare, quam ipsi gratias contraire. Neque enim remotum esl ab in«4>ectione communi quot saeculis quam in- Munera bominum millia erroribus suis impietaiibtis- que dimissa, sine ulla veri Dei * cognitiene defece- rint. Sjcut eliam in Actibus Aposiolorum, Pauli et Barnabae verba deciarant, dicentium € Licaoniis (Act. xiv, U) : Viri fratres, quid haic facitis t Et nos
cumque justiGcat, nou ,ex bonis roeliores, sed ex B mortales sumus, shniles vobis homines, ennuntiantes
inalis bonos facil; postea per profectuio, > ex bouis
factura meliores ; 11011 ademplo Ubero arbiirio, «ed
liberato : quod donecsiac Deo solum fuit, mottuuin
fuit juslilise, vixitque peccato : ubi aiitem ipsum rl-
UKnmavil misericordia Cltristi, erutumet a regno
diaboli, e| factum es* reguum Dei ; in quo ut per-
manerc possif, ne ea quidem facultaie sntficil sibi,
nisi inde arcipiat perseveraniiam, uode accepit in-
dustriam [Forfie justhiam].
Cijp. X.— U.Quoniamdl ipsius saocli Petri ar- dentissima fides in tentalionibus defecissel, ni«i « pro eo Duminos supplicasset : sicut £vangelista ms- nifesiat, 4icens (Luc. xxu, 51, 32) : Dixit autem Jesus petro, Simon, Simon, ecce Satanas postulavit ut vos cribaret velut triticum : ego autem rogavi pro te, ne deficiat fides tua : et tu tandem eonversus9 con~ firma fratres tuos ; et roga, ne uttretis in tentatio- nem (lbid.y 40). Et ut magis pmbaretur liberum ar- hitrium nibil posse sine gratia ; cui dictum fuerat, Confirma fratres tuos, et roga, ne intretis in tcntu-
tionem ; quique d responderat, utique ex libero arbitrio, Domine, tecum paratus sum et in carcerem, et in moftem ire (lbid.% 53) ; eidem praedicilur quod priusquam gallus cantei , ter Dominum negaturus sii. Quod quid cst aliud 94 quam quod in fide de- f.:ciurus sit ? Certe rogaveral pro eo Doroinus ne de- licerel fides ipsius : nec utique frustra rogaverat, cujns una erat cum eo quem rogaverat, operatio. Sed ne libcro arbitrio videretur stare qui de se
vobis ut ab hi$ vanis convertamini ad Deum vivum , 471x1 fecit coslum et terramt mare et omnia qurn in eis sunt ; qui in pr&teritjs generationibus, dimisit omnes gentes ingredi vias suas. Et quidem * non sine testi- monio semetipsum relinquens, benefaciens ei$% de cmlo dans pluviam et tempora fructifera , imptens cibo et leetitia h corda vestra. Cum uiique si eis vel naiura- lis inteiligentia, vel usus beneficiorum Dei ad ca- pessendam vilant aMernam suificere poiuisset, nos- tro etiam teropore rationalis nos contemplatio, et temperies aeris, el fructum eopia, ciborumquesal- varet : quia scilicel melius natura utentes, Crea- torem nostrum propter quotidiana ipsius dona cole- reraus.
Cap. XII. — 15. Sed absil ab animis pioruro ei Christi sanguine redemptorum suilia nimium et perniciosa persuasio. Naiurara humanam non l li- beral exlra unum mediaiorem Dei et hominum, ho- minem Chrhtum Jesum (I Tim. 11, 5) ; sine iilo ne- mini salus est (Act. iv, 12). Sicut ipse fecit noi, et non ipsi nos (Psal. xcix,3) ; ita ipse i reficit nos, et non ipsi nos. Ac ne sibi facultas hominis pretium reparalionis hujus, vel post restilulionem sui, per opera videretur justitiac repensare ; effuderunt 95 8e diviliaB bonitalis Dei ln ipsa quorumdam primor- dia parvulorum ; in quibus nec prxcedens etigilur, nec secutura devotio; non obedienlia, non discrciio, non volunlas. De his enim loquor qui mox ut nati sunl renascunlur, et rapti ab hac vita aelernre bca-
magna promiserat, permittitur periclitari ; ut con- litudini depul^ntur ; cum tamen iiinumerabilis mtil-
lurbatutn ac deficicntwn ille respiciat et reficiat, titudo, eju»dem natur», ejusdem conditionis infan-
sine quo nemo consistjl, nemo persistit. tiutn, sine regeneratione decedat, de qua dubitari
Ca*. XI. — 12. Ab hac autem coofessione gratia» non potest quod partem in Dei civitate non habeat.
• Ms. Joi., qumfecimx.s nos.
b Ms. Jol., ex bonis faclt meliores.
• Edit. Ven., pro ea.
*'Editi, respondit; mss. Remig. et Jol., respon- dnat.
• Ms. Remigiano-Remcnsis, cogitatione.
f Editi, Iconiis. Mss. duo liemig. et Jol., Licao- iifts, conlormiter sacro texlui.
s Ueroig. codex, Et quidem sine ttstimen.o : omis- ge non.
k Editi, corda eorum. Mss. Remig. et Jol., corda
vestra. .
t In ms. Jol. sic locus Iste legilur : Sed absU ab animis piorum. Stutta nimium et perniciosa persuasio naturam humanam non liberat. Extra unum mediato- rem . . . nemini est salus. Desuntque ibi h» du» vnces, sine t//e : ut el iti ms. Remig. qui sic locuin hunc exhibet, yaturam humanam natura humananon tiberat : extra unum mediatorem Vei et hommum ho- minem Christum Jesum, nemini salus est.
i Ms. Remig. et edit. Ven., refecit nos. In ms. Jol. desunt bsc : Ita ipse reficU no$9 et non ipsi nos
83 EPISTOLA
Cip. XIII.— 11. Ei uhi esl ilkid quod nobis qitasi eonlrariura a non intelligenlibus semper opponilur •, quod Deus omnes homines velit salvo$ fieri, et ad ag- niiionem veritalis venire(\ Tint. u, 4)? NumquRI non sunl de oninibus horainibus qui a praeteriiis genera- tionibus usque in hoc teuipus sine Dei cognitione perierunl ? Et si majoribus natu (quod non recie dicitur) mala opera quae libero arbilrio comrniseranl obfuerunt, qoasi boni, non mali gralia libereniur, imer salvatos parvulos et non salvato? parvulos, quae meritorum potuit esse discretio ? quid istos in- iroduxit iu regnum Dei ? quid islos exclusit a Dei regno? Equidem b si merilum consideres, non una pars salvarl meruit, sed ulraque damnari : quia omnihu* in Adae praevaricaiione prostraiis , nisi quosdam assumeret misericors gratia, manerel su- per uuiversos incalpata justitia. Qu* aulem sit dis- cretionis isuus iu secreto consilio Dei causa vel ra- tio, et supra frcultatem humanae cognitionis inquiri- tor, et aine Gdei diminutione nescitur : modn confi- teamor neminem immerito perdi, neminem mcrito liberari, et omnipotentlssimam Domini bonitatem omnes salvare, et omnes ad agnitionem veritatis imbuere, quos vult omnes fieri salvos, el ad agnitio- nem veritatis venire. Nisi enim ipso vocante, docente, salvaote, nemo venit, nemo eroditur, nemo salva- lur. Quia etsi indifferenter omnibus hominibus ju- beutur praedicare doctores, et semen verbi ubique di>serere ; tamen neque qui plantat, neque qui ri- gat est aliquid , $ed qui incrementum dat Deus (4 Cor. in, 7).
Cap. XIV.— 15. Unde cum apostoli gentibus Evangelium pracdicare coepissent, de parte quadam eorum qui audierant, Scriptura commemorat, di - cens, Audientes autem genies gavisce sunt, et glorifi- cabant • verbum Domini, et crediderunt quotquol erant prceordinati ad vitam alernam (Act. xm, 48). Et alibi, cum multae mulieres audirenl Paulum do- ceniem : Qucedam, inquit, mulier nomine Lydia, pur- puraria civitatis * Tyatirorum, colens Deum, audivit, cujus Dominus aperuit cor ut intenderet his quce dice- bantura Paulo (Act. xvi, 14). Et rursum eo ipso tempore, quo 96 ad omnes gentes praedicatio Evan- gelii mittebatur, quaedam loca • Aposloli adire pro- uibenfur ab eo qui vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire : multis utique in ilia relardatis atque aversis [Forte retardali alque aver- si| Evangelii mora, sine agnitione veriiatis et sine n generationis consecratione morituris. Dicat ergo Scriptura quod gestum est : Transeuntes autem, in- quit, Phrygiam et Galatice regionem, vetiti sunt a sancto Spiritu loqui verbum in Asia. Cum venissent autem in Mysiam, tentabanl ire in Uilhyniam, et non permisii iUos Spiritus Jesu (Ibid.). Quid autem mi-
* Ms. JoL, opponiiur de eo quod scriptum est, qui vult omnes homines, etc.
b Ms. Jol., si meritorum donnm consideres.
e Ediii, verbum Dei. M.s. Reing. cl JoI.f verbum Domwi.
AD RUPIMJM. f9
A rum, si tnter ipsa cvangelicae prxdicationisexordia, non poterant ire apostoli nisi quo eos Spirilus Dci ire voluisset ; cum vieVamus plerasqtie gentes modo primum Christianae graliae r fieri coepisse partici-
%pes, alias auteui nullum adhuc odorem boni iatio* attigUse ?
Cap. XV.— 16. An dtcendnm cst, votoniali Dei humanas obsistere volnntatis, et taiii feros tamqtto intnctahiles horum hominum esse mores, ut Evao- gelimn tdeo nen audiant, quia predicationi impia corda n'»n pnteant ? s Et quis istis corda mttlavit, nisi qui finxit singillatim corda eorum (Psal. xxxn, 15) ? Quis hujus rigoris durilieoi ad obediendi m<>U livit affectum, ni i qtii potens est de iapidibus Abrahat filios excitare (Matth. m, 9) ? El quis dabit prardi-
B cantibus intrepidam ilhtsamque constanliam, nisi iile qui ait Paulo, Noii timere, sed loquere, et ne ta» ceas ; propter quod ego sum tecum, et nemo appone- tur tibi ut noceat ie, quoniam populns est mihi multus in hac civitate (Act. xvm, 9) ? Puto autem qtiuri iiemo audeat dicere ullam mundi gentem, ullain tcrrai praetermiltendam esse regionem , ki qua non sinl Ecclesiae labernacula dilaianda, dicente Dco ad Fi- lium, Postula a me, et dabo tibi gentes hcereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrce (Psat. u, 8) ; et iterum, Reminiscentur et convertentur ad Do> minum universi fines terrce, et adorabunt in compectn ejus omnes patrice gentium (Psal. xxi, 28) : dicenta quoque kpso Domino, Pradieabitur hoc Evangelium in universo mundo, in festhnonium omnibus gentibus,
G et tunc veniet fini$(Matth.\uv, 14). Qua?cumque ergo gentes nondum audierunc, audient Evangelium , el credent quotquol ex eis prceordinati sunt in vitam mter- nam (Acl. xni, 48). Non eniin alii venienl in consor- tium haereditatis Christi, quam qui anie conslilulio- nem mundi electi sunt, et praedestinati atque pra> sciti, secundum propositum ejus qui emnia operatur secundum consilium voluntatis suee {Ephes. i, 11).
Cap. XVI.— 17. Conflteamur igitur opera Domiui, et glorificemus misertcordias ejus, nec impatienter feramus quod quae aut quanta sint eleciionis vasa non novimus. Quia et in anterioribus saeculis, quando de 97 umU9 genlis populo dicebatur, Notus m Ju* deea Deus, in Israel magnum nomen ejus (PsaL lxxv, 2) ; (utura gentium latebat electio ; et postmodum
D innotuit quod revelatum ante non fuerat : sicut di- cit Apostolus, Quod aliis generationibus non est agui- lum filiis hominum, sicut nunc revelatum est sanclis apostolis ejus et prophetis in Spiritu, esse gentes co- hmredes, et concorporale$,et comparticipes promissio- nis in Christo Je*u (Ephes. i, 11). Et ia Actibus apostolorum, Obstupuerunt, inquit, ex circumcisione fideles qui venerant cum Petro, quia et in nationes gratia Spiritus $ancti effusa est (Act. x, 45). Si enira
d Ms. Jol., Tyalireiomm.
e Editi, Aposiolis adire prohibebalur. Mss. duo, u| in textu.
f Ms. Jol., fideicoepisse. s Ms. Kemigianus, Et quid.
87 S. PROSPERl AQUITANI
lioc consilium vocationis suae Dominus, quamdiu A eursum est tapientia , primum quidem pudiea es f, <fa'n-
Toluil, abscondit ac distulit, et quando voluit, * re- velavit, sanclisque ejus ignorantia ista non nocuit, cur spei nostrae obesse credimus, si in quo numoro quibusve hominibus vasa misericordiae in gloriam praeparautur, occulitur ? cum tamen constet regnum coelorum omnes ingressuros bonos, boc eis donante Dei gratia, et nullos ingressuros malos, hoc ipsorum mereme nequitia.
Cap. XVII. — 18. Nimium vero inepte, nimium- que inconsiderate ab adversantibus dicitur quod per hanc Dei gratiam libero nihii relinquatur arbitrio. Quamvis enim in parvulis baptismum transeuntibus, manifestissime nullum opus nuliusque appetitus eo- rum voluntatis existat, et plerosque utenies quidem
de pacifiea , modesta , tuadibilis , d plena misericor- dia et fruclibus bonis, • non dijudicans$ sine simuta- tione (Jacob. 111 , 44, etc). Quicumque ergo his vir- tutibus studenl atque inhaerent, non sua, sed superna sapienlia illustrati sunt : Qnoniam Dominus dat sa- pientiam, et a facie ejus f scientia et intellecius (Prov. l, 6). Et haec eortim k verissima gloria est, si non iu se, sed in Domiuo gloriantur.
Gap. XVIII. — 19. Ea autem quae de fato et de duabus massis duabusque naluris, stultissimo men- dacio, * in tanti viri injuriam jactitanlur, neque ipsum quidem onerant , in cujus libris copiosissime hujusmodi destruuntur l errores; nec nos pertur- bant, qui tales opiniones cum suis auctoribus exse-
libero arbitrio, sed aversos a vero Deo, vitamque in B cramur (Vide Aug. lib. n contra duas epist. Pelag.
flagitiis exigenles iiberatrix regeneratio in ipso ex- halandi spiritus Gne sanctificet , tamen si eam filio- rum Dei partem quae ad pietatis opera reservatur, pio considererous intuitu, nonne in eis non perem- ptum inveniemus liberum arbitrium , sed renatum? Quod ulique cum solum esset, sibique permissum, non nisi in suam perniciem movebatur. Ipsum enim se excaecaverat, et ipsum se illuminare non poterat. Nunc autem idem arbitrium conversum est, non eversum , el donatum est ei b aliter velle, aliter sa- pere, aliter agere, et incolumitatem suam non in se, sed c in medico collocare : quia necdum tam perfe- cta utitur sanitate ui ea, quae ei nocuerant, nequeant jam nocere, aut ab insalubribus possit jam viribus
e. 6 et 7, ac lib. iv contra Julian, e. 8, infra append. parte n). Sed videant quomodo se a dedecore istius exuanl falsitatis, qui possunt tam inepta confingere, si hi quorum 1. abutuntur auribus, aliquantulum di- ligentiae ad cognoscenda ea quae praestantissimus k minister gratiae disputavit, intenderint : licet omnem istius inquisitionis moram ipsi, qui baec loquuntur, praevenire debereut, proferendo atque explicando libros, ullamve eorum particulam demonstrando, quam per dubium saltem intellectum tali interpreta- tioni obnoxium vir sanctus ediderit. Sed prorsus ni- hil tale apud nos audierunt, nihil tale legerunt: quia non fato quidquam geri, sed omnia Dei judicio novimus ordinari , nec ex duahus massis duabusve
auis temperare. Proinde homo qui in libero arbi- G naturis, sed ex una massa , quae est caro primi bo-
trio fuit maius, in ipso libero arbitrio factus est bouus ; sed per se malus, per Deum bouus ; qui eum ita in illum initialem honorem alio iuitio reforma- vii , ut ei non solum culpam malae voluntatis et ac- tionis 98 reniitteret, sed etiam bene vclle, bene agere, atque in bis permanere donaret. Omne enim9 inquit aposlolus Jacobus , datum optimum , et omne donum perfectum desursum est , descendens a Patre lu- minum (Jacob. i, 17). Qui quale sit liberum arbitrium quod humano spiritu agitur, et quale sit quod a Deo regitur, evidenter ostendit, dicens, Quod si xetum amarum habetis , et contentiones in cordibus vestrisf nolite gtoriari adversum veritalem , et mendaces esse; non est ista sapientia desursum descendens, sed terre-
minis, unam scimusomnlum hominum creatam crea- rique naturam, et earodem per ipsius primi hon.i- nis liberum arbitrium, in quo omnes peecaverunt (Rom. v, 22), esse prosiratam; nec ullo modo ab aeternae mortis debito liberam , nisi eam ad imagi- nem Dei l secundae creationis Cbristi gratia refor- maverit, libcrumque ejus arbitrium agendo, m aspi- rando, 99 auxiiiando, et usque in finem praeeuudo servaverit.
Epilogds. — 17. Unde quia perspicit sanctitas tua fsi tamen sermonis mei non obsislit obscuritas) fru- stra quosdam de nobis conqueri, et omnes illas iue- ptas ■ criminationes, ad exasperandos averlendosque animos eorum quibus aliud volunt persuadere, con-
rw, animati$% diabolica. Vbi enim zelus et contentiot 0 texi : o confide ergo in virtute misericoftiiae Dei, ibi inconslantia et omne opus pravum. Qwb autem de- quoniam haec contradictio, sicut in aliis mundi par-
* Ms. Jol., revelavit sanetis : qum eis ignorantia ista non noeuit.
)> Ms. Jol. addit baec verba, atiter velle, cum Lugd. et Ven. editis, et ros. Reroig. veteri. « Editio Veneta, m Mediatore. d Editi, plena misericordice.
* Ms. Jol., non dijudicans secundum simulationem. { Ms. Jol., scientice.
* Ms. Jol., veritsime gloria est.
h Editi, inlenti viri injuria jactitant. Mss. duo ut in tex:u: nisi quod unusex bis, jacilantur habet, pro, jaclitaniur. Editio Veueta, in lanti viri injuriai, forte pro, injuriam.
* Ms. Jol., doctores et errores.
i Ms. Jol., imbuuntur aures.
k In ms. Jol. a prima manu, magister gratim ; a po- steriori correctum, minister gratim.
1 Ms. Jol., secunda creationis Chrisli gratia refor- maret.
m Editi habebant, sperando. Melius correctum ex fide ms. veteris in Augu>tino, spirando ; nec minus bene forte quod substituimus ex ms. Joliensi, a$pt> rando. Anlerioribus editionibus in margine appos*- tum ex conjectur», Forte intpirando.
n Ms. Jol., qumstiones vel criminationes.
9 Apud Augusiinunx, confulo ego m vtrtute. Ms. Jol g eonfide ergo in virtute. Editi, in virtuUm.
89 CARMEN OE INGRATIS. 96
tibus f iu et in his reglonibus conquiescet : ut pne- a dispuuiionibus cognoseendis iropende cunm, ut in