This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online. It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you. Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. We also ask that you: + Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes. + Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web atjhttp : //books . qooqle . com/ X PATROLOGLE CURSUS COMPLETUS, »0 RIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA OHNIll SS. PATRIM, DOCTORli, SCRIPTORUMQUE EMLESIASTKORH, SIVB LATINORCM, 8IVB GRJ5CORUM, QUI AB JRVO APOSTOLICO AD jETATEM INNOCKNTII Ul (AlfN. 1116) PRO LATINIS, ET AD PBOTII TEMPORA (ANN. 863) PRO GRjBCIS, FLORUERUNT; RECUSIO CHRONOLOGICA OMNlllM QUjE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLlCiE TRADITIONIS PER DUODECIM PRIORA EGGLESIiE SiECULA ET AMPLIUS, JUXTA EDITIONES ACCUBATIS81MAS, INTEB 88 CUMQUB N0NNULLI8 C0DICI8U8 MANUSCBIPTI8 COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA; DI8SERTATIONIBU8, C0MMENTARII8 TARIISQUB LECT10NIBU8 CONTINRNTER II.LU8TRATA; OMN1EU8 0PEMBU8 P08T AMPLISBIMAS ED1TI0NE8 QUJL TRIBU8 NOVISBIMIS S4CULI8 DgDENTVB ARSOLHTAS DETECT18, AUCTA; 1ND1CIBU8 PABTICULARIDU8 ANALTTICI8, SINGULOS 8IVB TOMOS, SIVE AUCTOBES ALICUJUS MOMENTI SUB8EQUENTIBU8, DONATA ; CAPITIILISINTBA IP8UM TEXTUM RITB DISPOS1T1S, NBCNON ET TITULI8SINGULARUM PAGINABUM MaBGINBM 8UPERIORRM DISTINGUBNTIBUS SUBJECTAMQUB MATEBlAM 8IGNIFICANTIBUS, ADORNATA ; OPERIBUS CUM DUBII8, TUM APOCRTPHISy ALIQUA VERO AUCTORITATB IN ORDINB AD TBADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA; DUCENTIft ET AMPLIUS INDICIBU8 LOCUPLETATA ; SED PRASERTIM DUOBUS IMMRNSI8 ET GENEBALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TALIS TALISVB PATER, VF.RUM AUTEM UNI1SQUISQUE. PATRUM, ABSQUE ULLA EXCEPTIONE, 1N QUODLIBET TnEMA 8CBIPSBBIT, IINO INTUITU CONSPICUTUR ', ALTERO SClUPTUHiE SACR/E, EX QUO LECTORI COMPBRIRR SIT OBVIUM QUINAM PATRR8 BT IN QUIBU8 OPEBUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBBORUM SCRIPTURJS VER8US , A PRIMO GENESEOS USQUE AD MOVIS8IMUM APOCALTP8I8, COMMENTATI 8INT. EDITIO ACCURATISSIMA,CJZTERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, 81 PEBPENDANTUB CHABaCTEBUM NITIDITA89 CIIABTiB QUALITA8, INTBGRITAS TEXTU8, PERFBCTIO CORRECTIONI8, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS TUM NUMERU8, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO 0PEBI8 DECURSU CONSTANTBR SIMILIS,PRETII EXIGUITAS, PRJZSERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METIIODICA ET CBRONOLOGICA, 8EXCENTORUM FRAGMBNTORUM OPUSCULORUMQUE HACTBNU8 HIC ILLIC SPARBORUM, PRIMUM AUTEM IN N08TRA BIBLIOTUBGA , BX OPEBIBU8 AD OMNE8 ATATES, LOC08, LINGUAS FOBMASQUB PBRTINENTIBU8 , COADUNATOBUM. SERIES LATINA, IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORBSQUE ECCLESLE LATIftE A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III. ACCURANTE J.-P. MIGNE, BlMtotbceae clcri nnirerm», 8IVE COBSUUM COMPLBTORUM Iff *NGCL09 SCIENTIJ3 ECCLES1ASTICJ3 RAMOS ED1TORB. PATROLOGIA, AD JNSTAR IPSIUS ECCLESIJS, IN DUAS PABTES DIVlDITUB, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GRJSCO-LATIKA. LATINA, JAM PENITU8 EXARATA , VIGINTI-QUINQUB ET DUCENTIS VOLUMINIBUS MOLE SUA 8TAT, AC QUINQUE- YIGINTI-CENTUM ET MILLE FRANCI8 VENIT. GRJJCA DUPLICI RDITIONB TTPIS MANDATA EST. PRIOR GRJttOM TEXTUM UNA CUM VERSIONB LATINA LATEBALI AMPLECTITUR, KT FORSAN CENTUM VOLUMINUM EXCEDET NU- MERUM. POSTEBIOR AUTEM BARC VERSIONEM TANTUM RXHIBET, IDEOQUB INTRA QUINQUAGINTA ClRCITER VOLU- MINA BET1NEBITUR. UNUMQUODQUE VOLUMEN GKJECO-LATINUM OCTO, UNUMQUODQUE MERE LATINUM QUiNQUE FRANCIS SOLUNMODO EMITUR l UTROBIQUE VERO, UT PRRTH IIUJUS BENEFICIO FRUaTUR BMPTOR, COLLECTIONKM INTEf.RAM, SIVE GBACAM SIVE LATIAAM COHPAHET R£CR*.ti£'EBiY;'S4«:U£ ENIM CUJOSQUE VOLUMINIS AMPLITU- DINEM NECNON RT DIFFICULTATES V^*(# 4*ETU JftJlABINT; \~ ' • tATROLOG\MJ,AJlNM TOMUS LL S. PROSPER AQUITANUS, IDATJUS A&JjEFLAVIENSIS EPlSCOPUS, MARCELLINUS COMES. EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM , IN VIA DIGTA PAMROISE, OLIM PROPK PORTAM UJTETIiE PARISIORUM VULGO FEtiFER NOMINATAM, SEU PETIT-MONTIIOUGE, NUNC VERO INTRA MUENIA PARISINA. 1861 ( .Sl SMCVLVM V, AMI UO-460. S. PROSPERI AQUITANI , S. AUGUSTINI DISCIPULI, S. LEONIS PAPjE NOTARII, OPERA OMNIA jTJTTA HSS. CODICES, NECNON KDITIONES ANTIQUIORES KT CASTIGATIORBS AGGURATB RBCOGNITA» SECUNDUM ORDINBM TRMPORUM DISPOSITA, BT CHRONICO INTEGRO BJUSDEM, AB ORTU RERUM USQUE AD OBITUM VALENTINIANI III ET ROMAM A VANDALIS CAPTAM PERTINBNTE, LOCUPLBTATA. ACCEDDNT IDATII ET MARCELLINI COMITIS CHRONICA AD BXQUISTTAM SIRMONDI EDITIONEM RBCENSITA. ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSGENTE J.-P. MIGNE, BIBUWTHBCiB CLEBI VNIVBRSiB, srvE CURSUUM COMPLBTORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLBSIASTICJE RAMOS BDITORB. — ^ — ■ TOMUS UNICUS. i • - * " '$toF:&J9ivis§ uiLLtcte. ■ "■ EXCUDEBATUR ET VENIT APCD J.-P. MltiNE EDITORElf , W VIA DICTA VAMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETLA PARISIORUM VULGO DENFER NOMINATAM, SEU PETIT-MONTRQUGE, NUNG VERO INTRA MOENIA PAIUSINA. 1801 II PRiEFATIO. t* toor se recepisse ipsis D. Prosperi episcopi ipsorum lucubrationes typis suis excudere : nec statim id pnestare potuisse, propter exemplaria tum parum accurale descripta, tum non- nullis desideratis opusculis imperfecta. « Quapropter (subdit) ut vobis gratiGcarer, atque studiosorum commodis inservirem, editionem minime pnecipitandam putavi : sed primum vehementer copandum, ut opus, si quo paclo Geri posset, prius prislino nitori, germanaque integritati restitaeretur. Proinde huc illuc missis litteris, negotium dedi amicis el Gallis et Germanis, prtBserlim humani»>rum litterarom studiosioribus, ot quidqaid hujus auctoris apud eos in antiquis bibliothecis lateret, tam lacerum quam integrum ad me transmitterent. A quibus inler alia vetustissima cxempiaria allata sunt simul qu© desiderabantur opuscula : iiempe duo versu heroico, de Providentia Dei unum, alterum mpl |Ax«/Hv; praeterea Expositio in poslremos unutn et quinquaginta psaimos : omnia, ot opinor, a noslne tem- pestatis hominibus non visa. His igitur omnibus siqaul inter se diligentissime collatis, effcci tandem ut hic vesler Prosper, vir tam sanctus quam eruditus, tot retro saeculis in tenebris delitescens, situm cariemquc passus, totus nitidus, purus, integerqoe in lucem exiret. » Hactenus Stephanus Gryphius. Ex cujus verbis colligitur, quaecumquc ante se fuerant edita tunc a viris doctis rccognila, omissis tamen tam epistola Ccelestini pap» ad episcopos GalliflB pro Prospero et Hilario, quam sedis apostolic© sententiis de gratia Dei et libero ar- bitrio : alia vero his addita, qu® ab eo recensentur : quibus annumerand® Responsiones ad Capitula Gallorum, et ad Capitula objectionum V incentianarum. Hisque omnibus praefigi curavit vitam ejusdem Prosperi a Joanne Antonio Flaminio Imolensi contextam : de qui quid sentiendum legi potest infra articulo 10 Vit» sancli Prosperi. Verum annoChrisli 1565, Joannes SotellusMontinensis, Lovanii minoris collegii theolo- gorum alumnus, reverendo in Cbristo Patri D. Carolo Vander Linden sacne theologia; baccalaureo, et monasterii Parcensis ordinis Praemonstratensis apud Lovanium abbali nun- cupavit novam quam instituil Operum Prosperi nostri emendationem. In qua quidem edi- lione uihil priorum reprsesentarc omisit, et nonnulla alia proprio labore addidil : scilicet Libros duos de Vocatione Gentium, qui alias Ambrosio, et aliis quibusdam afGcti legebantur : ille autem falso quidem S. Mediolanensi Antistiti tribui fatelur, at auctori suo Prospero putat restituendos, « non tantam ob styli et phrasis similitudinem, sed eliam quia in bibliotheca Kegularium S. Martini Lovaniensiset in bibliotheca abbati® Camberonensis, necnon in Bonncfliensi abbatia apud Namurcum in antiquissimis exemplaribus mss. habentur nomine beati Prosperi. Certe Ambrosii non esse (ait ille) ex stylo clarius apparet, quam ot ulla oslensione egeat : et ex eo maxime, auod post damnatos Pelagianos (ante quorum damna- lionem e vivis excesseral Ambrosius) sint scripti, ut videre est in cap. 22 libri prioris. » Ejusdem quoqoe Prosperi censet epistolam quam addidil ad Demetriadem virginem, partim ob stylum, partim ob argumentum. «Dirigitur enim posl damnatam Pelagii haeresim contra epislolam ejusdem Pelagii de sancta Virginitate ad eamdem Demetrtadem, qu« habetur in initio tomi iv apud Hieronymum : quce epistola, vivenle adhuc Ambrosio, non videtur exsti- tisse. » Sedde his nos in admonitione otrique praGxa sat multadisseruimus. Addidilquoque Prosperi epistolam ad Augustinum de reiiquiis Pelagiana hcereseos in Gallia subolescentibus, inter Prosperi opera nondum editam : omissamque in Lugdunensi editione C&lestini papce Epistolam cum sententiis subjici solitis vir ille non omisit : primusque interomnes iibris Prosperi noslri adiunxit, nec immerilo, ut nos postea dicturi sumus, Canones alterius con- cilii Arausicani. Vitam qfuoque ex suo ingenio suisque parlim conjecturis, judice Labbco (Script. Eccl. tom. II, pag. 2b9), concinnatam prcemisit : in qua quid sibi de singulis a se editis operibus videretur aperuit : et inter csetera, Carmen de providentia Dei a D. Prosperi operibus removendum duxit, quia Pelagian® doctrin» est, cui Prosper infeslissimus fuit. De quo in admonitione pag. 779 diximus. Libros vero de Prcedictionibus et Promissionibus Dei , quatcnus sibi licuit, puros iutegrosque edidil, sed ab alio quam a Prosprro scriptos ex styli phrasisque dissimililudine, et Gennadii Trilhemiique silentio probari posse arbitratur. Anno autem 1576, iidem omnes S. Prosperi libri denuo ad examen revocati in editione Duacensi per Joannem Olivarium, qui hanc suam editionem dicat Joanni Sarraceno priori Tedastino Atrebatensi: cui suscepti a se laboris rationem reddensin epistola nuncupatoria, Prospeh opera mittere sc gloriatur superioribus quidem editionibus non satis expurgata, tunc vero nitidiora et non modica accessione cum variarum lectionum, tom plurium laru- narum, maximeque unius perquam insignis supplemento locupletiora. Emcndationes plu~ rimas, ilemque varias lectiones parlim suppeditarat liber ab ipsomel reverendissimo priore collatus cum antiquis codicibus, partim vetustissimum volumen bibliotherae Camberoncn- sis, quod habebat manu descriptos de Vita contemplativa libros tresy de Vocatione Gmtium duos, etunum Epigrammatum. Ex quo his in libris multa facta meliora, quae deerant sup- plela, annotata plurima, nec acerrimo quidem patroni sui, cui libenler illa submittit, judicio (ut sperat) improbanda. Ad postrem» hujus editionis Duacensis normam anno 1630 prodiit, qu® Coloniae Agrip- pin® facla notatur sumplibus hteredum Joannis Crithii sub signo Galli; ac reliqu» omnes qitffi dcinccps ad nostra usque tempora diversis annis variisque in urbibus excus® fuerunt. Unde de prioribus S. Prosperi Operum editionibus haec satis erunt. Ad hauc noslram tandeni est descendendum. in ca adornanda hac nobis mcns hic Gnis fuit, ut, quantum Geri potuisset , amplissima , .« 13 PRiEFATlO. 14 eastigatissima ♦ et optimo ordine disposita prodiret : ut etiam ex illa aliquid adjumenti lecto- ribus subministraretur ad erroris Scmipelagiani bistoriam plenius cognoscendam. Amplio* rem quidem exhibere nequivimus , quam in eam conferendo qoidquid Operum S. Prosperi genuinorum , aut ipsi afGctorum haclenus in lucem prodierat. Hinc non negleximus illud opusculum quod a Sirmondo primum publicatum est anno 1619, sub hoc titulo, Confessio Prosperi Tyronis Aquitani, cx bibliotheca Valicana posl Eugenii et Dracontii carmina : de qna qnid sentiendum eruditis viderelur, aperuimus in praevia illi operi admonilione pag. 767 4. Exhibuimus etiam Chronicum integrum, opus a prioribus Prospen editoribus omissum : cojug omissionis ratio ea a Stephano Gryphio m Lugdunensi anni 1539 editione affertur : qoia inler Eusebiana aliorumquc Chronica esset excusum , et quod ob nimiam corruptio- nem lectori fastidio fore videretur. Non enim inde Prospero nostro praejudiciura inferri de- bere credidimus, quod aliquidipsius aliorum fortunis annexum habcretur, quin eidem data occasione esset resiituendum, tam i psius ornamento, quam lectorum commodis profuturum. Nec certe tam corruptum censeri nunc debebit, quam ante centum et septuaginta annos ; cura a viris peritis ad mss. codices recensitum, emendatum et auctum habeatur, tam ab An- drea Duchesnio tom. I Hist. Francorum , quam a Philippo Labbeo, qui integrum edidit tomo 1 Bibliothec® nov® mss. Cujus editionem, quasi ampliorem emendatioremque, nos secuti , non omissis aiiarum editionum differentiis, novo etiam labore cum mss. Colberti- nis quinque contulimus. Castigavimos etiam singulos edilionis hujus libros ad 6dem tot mss. quot per concessi temporis limiteslicuitreperire et consulere, probatiorum quoque qu© antea prodierant edi- tionum; quorum indicem damus infra statim post Opera, et ante Appendicem Operum Prosperi nostri. Et ne inter varias quae in libris occurrerunt loci ejusdem lectiones temere se legisse, et doctiorum palalo prsejudicare voluisse arguamur, visum est in marginem in- feriorem cojusque paginaeeas quas negleximus rejiccre, ut erudito lectori liberum maneat , quam sibimagis saperejudicaverit usurpare. Hiucquoque non immerito videbitur castiga- tum opus universum , quod spuria a veris et dubiis, dubia quoque a veris et genuinis, et sede, et characlere , et admonitione prieambula distingui curavimus, adductis de unoquoque eorum eruditorum virorum sentenliis , nec cujusquam judicio censura conGdentiori prceju- dicantes. Ordinem porro eum inter opera sancti Prosperi statuimus, qui fuisse demonstretur scri~ ptioniseorumdem, sive ex textu ipso iibrorum, sive ex materia, sive ex doclorum gustu et testimonio. Hinc Epistolam Prosperi adAugustinum de reliquiis Pelagianw hareseos in Gal- lia subolescentibus9 etc, tamquam primum Auctoris noslri contra illos grati» adversarios conalum, primo loco exhibuimus ; cum eas litteras quas ibidem testatur se antea ad eum dedisse, aut quas ab ipso se accepisse gratulalur, ullibi nancisci non sit concessum. Hanc sequitor Epistola HUarii de eodem argumento ad Augustinum quoque lempore eodem scripta, et per eum qui prioris perlator fuit transmissa. Utrique vero com responsum fuerit S. Anlistftis Hipponensis libris duobus de Pradeslinatione sanctorum et de Dono perseveran- tice ad Prosperum etHUarium directis ; miraii sumus nominem antea animadvertisse, quanto jure hos sibi libros Prosper nosler vindicaret, et quam utilem, immo necessariam cum ejus sociique Hilarii epislolis connexionem retinerent. Unde non visum esl satis consultum foro a nobis sludiosorum affectui etulilitati, nisi hos statim sequi curassemus. Rufini Epistolam adhuc in vivis agente Augustino ad Prosperum scriptam longius differre non oportuit : nec insigne el numquam satis pro merito priedicandum Carmen Prosperi nostri de Ingratis in- scriptum , quod pariter tunc exaratum probalur cum nondum inter coeliles assumptus fuis- set Auguslinus, cujus fam® ac doctrinae contra Semipelagianorum murmura cl obtrectatio- nes vindicandsB gralia fuerat susceptum. Huic majoris perspicuitatis ergo utiliter adhibita nemo, ut speramus, inGciabitur tum brevia cujusque loci argumenta, quae jam antea lege- bantur in eodem Poemate in vernacolam linguam, tam soluta quam stricta oratione conver- so ab anno 16*6, tum nolas grammaticales et criticas a Martino Steyaert Lovaniensi doctore non ita pridcm defuncto eidem operi subjunctas in Opusculis Lovanii cdilis anno 1703, qui- bus etiam Epigrammata duo in Augustini Obtrectatorem et Epitaphium utriusque hcerescos Pelagianwet Nestoriana, de quibus mox, eiucidanlur. Duo epigrammata illa pariter & Car- mine contra Ingratos edito divelli nondebuere, quseei non multo posleriora hinc probantur quod in his Auguslinus superstes esse insinuetur. Hisque subjicilur Epitaphium Nestorianos et Pelagiance hcereseon propter rerum com praecedentibus alGnitatem, elsi forte tcropore posteriori, postdamnatos nempe iterum cum Nestorianis Pelagianos, exaratum. Responsiones Prosperi ad Gullorum et ad Vincentii Objectiones contra doclrinam Augustini auctorisque noslri famaro disseminatas, atquead Excerpta et dubia Genuensium presbytero- rumf qoia Romano Prosperi el Hilarii itineri priores credimus, stalim etiam post prsemissa exhibemus : elsi non dissimulandum , aliis quibusdam visuo esse illas ipsoruinreditui po- steriores statuendas : de qoo penes lectores esio judicium, Rediit Roma in Gallias cum Hiiario suo Prosper noster, celebri WXdiCalestini papce ad Gal- lioj episeopos Epistola tnunilus : cui adjunctte fuisse creduntur, quce subjungi soient, sedis apostolicce episcoporum Auctoritates de Gratia Dei et Libero voluntatis Arbitrio e scriuiis ecciesiasticis deprompt®, ul infra pag. 263 etscquentibusdicetur. Quibus armatus slrenuus * Hic et ubiubi S. Prosperi operum aliqau citalur locus, rc\ocalur lcctor ad uumcros crassiores lexlui bnjus uostr» ediiiouis coalin*.uier ioscrlos. 15 PRiEFATIO. 15 Augostini grattoque ab eo propugnat» defensor, majori adhuc confidentia manus conseruit cum Semipelagianis Massiliensibus, et hos inter contra Cassianum Massiliensium presbyte- rorum Augustinique obtrectatorum primiceriom scribere aggressus est. Hujus viri in lucera prodierant Collationes salutaribus documentis quidem refert», sed aliquol in locis non extra omnem reprehensionem posit» : quas inter legebatur circumferebaturque Collatio tertia de- cima9 de Protectione Dei, in qua novam et a se primo excogitatarn distinctionem, omnipo- tenliae divins juribus, et peccali originalis fldei non parum derogantem, evulgare non dubi- larat. Hanc nos collationem san» doclrioffi, quamubique luetur S. Prosper, non obfuturam, si eo loci legeretur; immo ex oppositione libri Prosperi contra eamdem exarati orthodoxce sententi» lucem allaturamarbitratisumus. lllam enim excipit stalim Liber sancti Prosperi Aquitani de Gratia Dei et Libero Arbitrio eontra Collatorem, id est, conlra Cassianum cotla- tionis isliusce auctorem , quem tamen honoris causa, et ex pacis studio proprio nomine in- digitare noluit. Sequuntur Psalmorum a c ad cl Expositio; Sententiarum ex operibus S. Augustini Hip- fwnensis episcopi delibatarum liber unus. Item ex sententiis sancti Augustini Epigrammatum iber unus : quse cum Augustini libros aut exscriptos de verbo ad verbum, aut sensuum ipsius perfeclam imitalionem fere ubique exhibeant, Prosperum arguunt in sanctissimi Doctoris libris diurna nocturnaque manu versandis a puero exercitalissimum : quorum tempus in admonitione cuique prsefixa satis probabile eflicitur. De Chronico integro nonest quod plura narrentur, prseler ea quse superius dicta sunt, et in admonitione ejusdem fusius disserentur. Hoc solum his addendum restat , quod huic emeudando proter mss. codices supra notatos, ac editiones Ducbesnii , Labbei , et eam quce inseritur lomo VIH Bibliolhec© Patrum Lugdunensis anni 1677 consuluimus etiam cditionem ejusdem Chronici ab Arnoldo Pontaco episcopo Vasatensi ad mss. viginti octo et octo edi- tiones emendatam , ac nolis ejusdem illustratam, et anno 1604- Buraigal» apud Simonem Milangium excusam. Slatim posl Chronicum legitur Conciliumll Arausicanum deGratia etLibero Arbitrio, anno, ut creditur, 515, celebralum. Quod eo jure Prosperi operibus annecti coepit ab anno 1565, in edilione Lovaniensi , et deinceps, quod concilii hujus Patres eam doctrinam definierint, quam S. Prosper contra Massilienses defenderat, et non paucos canones suos ex ipsismet, non Auguslim solum , sed eliam Prosperi nostri verbis contexuisse notentur ; ac in canone ultimo illam Cassiani duplicis generis priedestinatorum distinctionem , quce a Prospero tam egregie in libro adversus eum edilo confutata fuerat , auctoritatesua, Scripturarum effatis, autiquoruroque definitionibus munita, aperte rejecerint ac reprobaveriut. El ea quidem cerla etindubitatasunl sancti Prosperi opera. Hcec sequuntur alia qusedam, quce dubiis accensenda judicavimus : scilicet Confessio, qua dicitur Prosperi Aquilani, de qua nonnihil supra; Poema conjugis ad uxorem ; de Providentia divina Carmenf quod a no- bis primum in capita divisum, et capilum argumenla operi prefixa , resque de quibus in singulis ejos parlibus tractalur in margine collaterali breviter notal». Postea autem haben- tur libri duo de Vocatione omnium gentium cum argumentis in capite et in corpore operis, quffi in Leone novissim» editionis feguntur. Ac demum Ad sacram Virginem Demetriadem Epistola , seu de Humilitate Christiana Tractatus operum genuinorum dubiorumque seriem claudit. De singulis non pauca in admonitione unicuique pr®Gxa reperienlur. De Appendice, quam in partes duas distinximus, non est quod plura hic referamus, prae- ter ea qu» in admonilione librorum de Vita eontemplaliva el in ea qu® librum de promissio- nibus et Prcedictionibus Dei praecedit, qui duo primam Appendicis partem, cum Pseudo- Chronico admonitione sua munito, constituunt, dicta legunlur. Alleram vero Appendicis nostrffi partem qum scriptaet monumenta impleant, quo consilio, quo fructu ibidem sint collocata fuse satis expositum in admonitioue eo loci exhibita. Ibi quoque monuimus his scriplis monumentisque leclionem Operum sancti Prosperi ac ipsam Semipelagianoruin historiam lucem(ut speramus) esse accepturas. lndicem denique rerum, verborum, loco- rum, personarum, sententiarum notatu digniorum quce occurrent legenti Prosperum , et ea Opera qu® Prospero cum aliquo fundamenlo, elsi non cerlo, tribui posse videntur, statim post Opera ipsa el syllabum codicum emendationi adhibitorum edimus. Eorum autem scri- ptorum et monumentorum , quce Appendicis parlcm ulramque constituunt, in voluminis tolius calcem rejicimus. Hffic suntquffi ad publicam ulilitatem promovendam, et iis obtemperandum jussis qu» negligere non erat mlegrum, vel tentata vel effecta sunt. ln quibus si quid minus recti contra mentem nostram admissum fuerit , benigne ignoscet lector lequus el eruditus. Si quid vero boni et ulilis a nobis prffistilum judicetur, totum in illum nobiscum refundet a quo Omne datum optimum et omne donum perfectum (Jacob. i, 17), qui docet hominem scientiam [Ps. xcm, 10) linguasque infantium, si ei placuerit, faciet disertas (Sap. x, 21). 17 VITA S. PROSPERI AOUITANL 1* VITA S. PROSPERI AQUITANI, EX OPERIBUS IPSIUS ET SCRIPTORUM ECCLBSUSTICORUM LIBRIS CONCINNATA ARTICULUS PRIMUS. A Veterum et recentiorum de Prospero encomia^ el quit ejut sttjlut. Inter eos qui beati Augustini doctrinae propugna- tores exstiterunt, principem locum et eruditionis laude, et auctoritatis pondere, et nominis celebritate sibi vindicat sanctus Prosper (Labb. de Script. t. II, p. 251). Hunc amicus et collega ejus Hilarius (Protp. ep. ad Aug.)t cujus horlaiu videlur in id certaminis desceudfese, ad Auguslinum scribens, tum moribut, tum eloquio, et ttudio clarum, adeoque notitia tanti viri dignum afirmat (Uilar. ep. ad Aug.). Hunc Vi- ciorius, qui anno 457, Prospero forsiian adhuc in vivis agente, scribebat, virum tanctum ac venerubilem appeilat (Bueher. CgcL p. 6, 7). Hunc concilium Ro- mae sub Gelasio pontiflce anno 494 habitum, dum B scripta ejus approbat, virum dicit reliqiotittimum (ConciL t. IV, p. 426). Gennadius ipse, licet illi haud saiis aequus, ut qui nimis feliciter cum Cassiano pugnaverat, tamen eloquio polentem, et (ut loquitur iile) termone scholatticum, attertionibutque nervotum agnoscit (Gennad. EccL ScripL c. 84). S. Fulgenlius (Lib. ad Mon. c. 30), cum beatus Augustinus celeri praeventus obitu Galiorum presbyterorum objecta re- fellere non potuisset, dicta ejus recta flde ei copioso sermone a Prospero viro erddito et sancto fuisse defensa observat. Nonnulla mox ab eodem Prosperi loca proferantur : « Ut cuncti noverint, inquit, quid debeant de praedestinatione sanctorum impiorumque sentire.iEademrepetit Fulgentius alio in loco (Lib. u, c.i).«ltautpleriqne, inquit, iicel in ea (quae-C stione nempe de diversitate praedestinationis justorum et iniquorum) soleant non leviter permoveri, facile possint, et divinorum librorum teslimoniis instrui, et sancti Augustini libris, et Prosperi erudilissimi viri responsionibus informari. > Quaecumque vero ad laudem ejus faciunt apud Gennadium, ea omnia, non reliqua, exscribit ad annum 403 Marcellinus. A Cassiodoro tancti appellatione cohonestatur (Inttit. c. 17), a Beda aulem (UitL Angl. L i, c. 10) rhetorit sive oratorit. Pholius denique (Cod. 54) eum vere hominem Dei fuisse affirmat. Yeieribus aslipulantur receniiores ; quos interlegi potestTrithemius,quiProsperum noslrum « indivinis Scripturis eruditissimum, et in saecularibus uobiliter doctum, carminc excelleniera et prosa, eloquio di- D serlum, sensu profundum, ingenio subtilem, asser- tione nervosum, vita et conversalione sanctissimum apparuisse > teslatur (Trith.de Script Eccl. p. 52). Sixtus Senensis«vividoquodamacsolerli prxdilum iugenio, genere orationis conciso, excelso, eleganii, in divinis humanisque litleris versatissimum ; ad baec mirabili vitae sanclitate commendabilem > asserit (Biblioth. Sacr. L iv, p. 369). Censet Scaliger (Ad Euteb. Chron. not. pag. 8) illum omnium aetatis suc longe doctissimum ac peritissimum fuisse. Scriptas ab eo et ab Hilario ad Angustinum in Semipelagianos epistolas, tantae apud posteros admirationi fuisse ait Garnerius (Adcommonit. M. Merc. tup. nom. Coti.), ut eas novissimis magni gratiae doctoris operibus, ut suppares adjunctae sint. ls praecipue animadvertit in Prospero oculotadmodum curiotot, quos vix quid- quam posset fugere. Addil ad magnam ejus eruditio- nem accedere paremjudicii tagacitatem. EratProsper, testibus tum aliis, tum Gennadio (Script. Eccl. c. 84), in Aquitania provincia natos, unde fit ut Aquitanut dici soleat, ut ab aliis ejusdem nominis viris facilius distinguatur. Qua vero ex parte amplissimae isliusce regionis, qur.ve ex urbe oriun- dus fuerit, non constat omnino. Hinc palttquam non magna sit habenda ratio codicis cujusdam mana- scripti, neque admedum vetusti, Colberlinae biblio- thecae, ad cujus solius fidem emendatus legilur liber Sententiarum ex Augustino excerptarum per doctis- simos operum S. Auguslini editores in appendicis toini X parte tertia (Nottm Patrolog. t. XLY), in quo habetur : « Prosper iste Equitaneus fuit (forte pro Aquitanus fuit) Telonentit civis, qui reliciis sae- cularibus rebus ad divina se negoiia transtulit. > Sitn est enim civiias Toionensis in Yiennensi Gal- liarum provincia. Patel etiam quam illi parum sint audiendi (Dupin. I. IV, p. 430),qui,nullosuffulliar- gumento, Prosperum nosirum vocant Regientem tn Aquitania, unde procul abest Regium. Profert Sirmondus (Prmd. Uitt. cap. 5, p. 51) quasi rem indubitalam, illi cognomen fuisse Tironi ; quod non sat scimus utrum in manuscriplis aliquot deprehenderit, quemadmodum ct in suo Chronici Prosperiani manuscripto legi testatur Bucheriua (Cycl. p. 21 () ; etex altero ms. citat idem Vossiua (Vottiut Poet. Lat. L n, c. 17) : an potius non du- bitanter existimaverit adjudicandum nostro Prospero carmen quoddam quod inter ejus opera exstat, et a Beda Tironi Prospero ascribitur (Vid. S. Paulin. 1685, ditterl. 6, p. 136; et Mon. Ecclet. tom. XIV, not. 4). Ex ejus scriptis facile quivis judicare potest, eum in artibus ingenuis, ac pracipue in poetica baud me- diocriter e*se vers9*.um ; quam ipse et Panlinus multo majori cum laude excoluere, quam quilibet alius eorum omnium qui Ecelesix mancipati huic ss studio dedidere. Sed Prosper eam sanctioribus etiam monumenlis consecravil quam Paulinus. In pedestri quoque illius oratione nescio quid eminet quod poe* 19 VITA S. PROSPEM AQUITANI, 10 Um redoleat, sublimitas, vehementia, sermo acer et A nibus Galliis sicut divitiis primos, sic vitiis crimi- uervosus, crebrae illi sententiae, verba ad acumen natur. styli subire videntur ; atque etiam mulio roagis lecto- rem percellit, sive elocutionis dignitate, sive solidae el inconcusss argumentationis viribus. Sed illi suf- ficit sermonis sui nativus decor, nec ad ornalum aceersit aot in eumdem sonum cadentia verba, aut plenos ac numerosos modos, aut aequabiles modula- tasque periodos, aut denique affeclata illa pigmenta quae a Leone et aliis ejusdem aevi auctoribus ad sa- tietatem usque ingeruntur. Cum esset eorum dux qui catbolicam de Gratia Christi doctrinam tueban- tur, scmperque ineo totusesset ut adversarios Eccle- siae iinpugnaret, aut eam ab illorum incursu defen- deret ; lacerlosom, si sic dici fas est, et miliiare Ut ut sit, is dequo agimus, cum per innumeras saevissimarum dominationum vicissiiudines , non subjectione corporis, sed aniraae sudore serviret, et indignis confusus officiis, pejore status sui condi- tione turbaretur, quae sunt ipsius verba (Infra^ p. 769, 770), coepit erubescere, et subtraxit sef quantum ab instantibus domini? licuit, in occulium spiritus cordisque secretum : et apprebenso sancta- rura Scripturarum volumine, quid sibi adhuc spd superesset inspexit: ac ex his certior factus para- tissimam semper eis esse Dei misericordiam quos male actae vilae ez animo poeniieret, multo perfusus imbre lacrymarum ingemuit, quod se Dei redemptum scribendi genus usurpat, resque accuratius multo B sanguine peccato venumdedisset, quodque sibi ini- quam verba perpendit. Hinc est quod orationis ipsius eompositio nonnumquam subobscura sii. Sed res ipsae, quantumvis intricatae sint, eas ille tamen faciliime illustrat, nec minori perspicuitate quam acrimonia enucleat. Vere itaque illud de Prospero statui potest, illius orationem non esse tanto artifl- cio elaboralam, nec tot etoquentte luminibus dis- tinctam, quot in scriptis quorumdam aliorum repe- riri queant ; sed prae se ferre multo plus sanitalis, ingenii, vebementiao. flac de S. Prosperi stylo praemisisse operae pre- tium fuit, qoo certius ilii abjudieentur opera quae- dam ejus nomine hacienus inscripia. ARTICULUS II. Protperi juventut et convertio. Exstat opusculum quoddam, cui tilulus, Confettio Protperi Aquitani (Bibl. PP. tom. VIII, p. 195), aut, ul alii legunt, Tironit Prosperi Aquitani (Lab. de Seript. Ecel. tom. II, p. 201), a Jaeobo Sirmondoex ms. Vaticano editom anno 4619. Estillud satis ele- ganter scriptum, ut Magno Prospero tribui possit : elsi Antelmio (IWn. in Op. Leon. p. 370) in ea vix ali- quid deprekendi videatur Prosperi siylo satis simile, aut ejus famae valde consentaneum : eamdemque tanto paire indignam indubitanter pronuntiel Ludo- vicus Ellies Dupin (Tom.IV,p. iii). Habemus au- tem ex illa Prosperi confessione (Infra, pag. 769 «I «^70» eum inler tp^a vitae initia renatum in Cbristo Jesu, et, a misericorde Domino dimisso originis pec- " cato, prius adeptum libertatem quam ferocis domini a qup detinebatur intelligeret servilutem. Incusat sese quod acceptam a Patre munificentissimo sub- stantiam ea qua par erat cura servare neglexerit, quodque vitiis omnibus deditus, in iEgyptiorum, mox etiam in Babyloniorum Jura transiverit, nec ullum aliud praeierquam letifene voluptatis pretium Susb perdiUonis acceperit. Qua ex loquendi ratione, simul et ex iis quae pariler de primis vitae suae annis fefert Paulinus, quid colligi debeat diflcile est sla- fuere. Quamquam nota sunt quae de perditis Aquila- norum imprimis divitum moribus deplorat Salvianus \tk Gubern- Dei l. vn, p. 154, 160), dum iilos in om- micissimis serviret dolens : mox confirmatus el ani- matus constitoit dirumpere graves quibus vinctus detinebatur calenas ; et ad eum reverti a quo fuerat ad vitam emptus, petere, quaerere, misericordiae di- vinae januam pulsare. Erubescebat quidem quia ani- mo nudus erat, et nihil babens quo membrorum, id est, morum suorum, inhonesta circumtegeret, ob- scoenae egestatis dedecore confundebatur , neque tantae familiae tantique Patris conspeclum subire au- debat. Quasi vero (inquit) tolerabiliut tit judicium aecutatit quam sponte confettit, reit contumacibut quam tupplicibut, ad tremendum Dei tribunal in morte exhibitit quam ante obitum ad Patrem mise- ricordissimum ex animo revertit. Hinc tandem haec C apud se statuit : Habeat quantatlibet crucet el igno- miniat pmitentiat levior erit ignit verecundice quam gehennm. Quibus verbis an significet se publicae poe- nitentiae labores amplecti decrevisse, non staiim asseruerimus. Verisimile tamen est, si id consilii cepisset Prosper, aliquam ea de re in scriptis ipsius superfuturam fuisse mentionem. Neque vero si illum angebant amissa ejus quam in Baptismo acceperat gratiae munera, ideo non grato animo adorabat velocem dignationem el properatain clemenliam, qua etiamnum infanlulus fuerat rege- neratus. Longe ab illis dissentiebat qui ad excusa- tionem violatae regenerationis rudem cetatem et im- prudentet annot causabanturt tanti sibi immerilis collati beneficii immemores. lnnuere videtur se tum in medio alienae gentis fuisse, cum ad Deum conversus resipiscere inslituit, seque solum fuisse mulaturum, ni Barbarut regni sui limitet ditpotitit tervauet excubiit. Haecque abillo proprie vereque dici potuerunt. Etenim nemo nescit quasstrages collecli e diversis gentibus Barbari, tum in universa Gallia, lum maxime in Aquitania saecuio quinto ineunte ediderint. Prosper quoque in Carmine de Providenlia divina, si tamen genuinus ille Prosperi fetus credi debeat, queritur urbem suam a Getis incendio deletam, se- ipsum captum a Barbaris, inter eorum turmas ab- actum,ac peditem ire coactum. Praesulem suum tina cum affiictis et miseris gregis sui reliqniis scdem II VITA S. PROSPERl AQDITANI. aliquam, aut potius eisilii Iocum quacsiisse (Infra, A Ut autem erat superstes ejus uxor p. 787). ARTICULUS III. Pro$perum cni sui calamitates ad pietatem exeitant. Coniumacee nonnullorum querelae cattigat. 21 illam hortatur ut pariter Deo se dedicet, quo uterque raulua ope firmatus, validius ac felicius cum hoste dimicent : hanc ideo sic alloquhur (Pag. 779, v. 115 et teq.) : B Quod Carmen* Prospero Tironi a Beda trihuitur (Monum. Ecclet. tom. XIV, not. 4), id exsiat inter Paulini Nolani Opera , eoque minime indignum a viris doctis judicatur. Ul autem illud cum hujus hi- storia conciliare perquam difficile est, ita nihil in eo reperus qnod cum rebus gestis Prosperi non optime cohaereat. Et huic quidem non Bedae solius, sed et codicum aliquot manuscriptorum auctoriute adjudi- catur. Unum est quod morari possit : nempe Car- men illud ornatius est, et liberius fluitquam utPro- speri Opus esse videatur. At quidni hic alio qnidem scribendi genere usus tum fuerit, cum profanorum scriptorum litteras ac saecularis eloquenliae studia non iu pridem dimisisset ; alio cum de expugnando errore dumUxat sollicitus , talia verba adhibuit qualia graves sententiae firroaeque rationes postula- bant. Verum quisquis Undem fuerit Carminis illius scriptor, certe conjugio illigatus erat, et id Operis sui uxori suae nuncupal (Infra, p. 773, 779). Com- motus tum perpetua rerum huroanarum mobiliUte, tum asperrimis aetatis suae aerumnis, sese ad pieu- tem novo in dies studio colendam adhorUtur. Ac multi quidem illius temporis oppressi calamiutibus obduruerant, Deumque ipsum nefariis vocibus in- _ 8oluU,tuinstrictaorationeOperibusstylumexercere. — - ~r — M*k'4", ' Q"'m A* CmU nw l;k Cum vero Gallia a decennio, hoc est a desinent* Tu modo, fida comes, mecum isti accingere pugo«f Quam Deus infirmo prabuit auxilium. SolliciU elaium cohibe, solare dolentem, Exemplum viiae simus ulerque piae. Custos esto lui custodis, niulua redde, Erige labentem, surge levanlis ope. Ut caro non eadem Untum, sed mens quoque nohts Una sit, atque duos spiritus uuus alat. Quas tunc temporis ex hominum gcnere vindex Deus reposcebat poenas, iis scelestissimi quique, quos veniam supplices pelere oportebat, ad accu?an - dum non sine blasphemia Deum adducebantur (In- fra, pag. 785, v. 15 et $eq\. Hi manifeslissimis di* vinae providentiae argumentis ad ipsam oppugnandam. abusi, quod bonos insontesque pariler et noxios iis- dem viderent premi malis, negabant res humanas a Deo gubernari, et ad futilero quamdam fatorum vim ac siderum potestatem confugiebant (lnfrat pag* 809, v. 624 et $eq.). Hujusmodi blasphemi» quae beatum Auguslinum ad ingens et eximium illud de Gvitate Dei Opus scribendum impulerant, scribendo quoque anno 416 Carmini de Providenlia divina occasionem dedere (Pag. 785, v. i et teq.). Gonsueverat autem auctor illius Garminis, qui insignem ubique eximiae adver- sus Deum pietatis sensum prae se fert, variis tum cusare non reformidabant ( Salv. de Guber. Dei lib. vu, p. 152, 153). Hic vero profitetur se suam spem omnem infixisse ac collocasse in solo Deo, cujus beniguiute ipse terrae hujus incola, patriae alterius, coelestis nimirum, civis fuerat effectus. Pollicetur se non ignarum terrenas opes perbrevi jure obtinerl, iu snis usurum, quasi suae non essent : eas se jam non miraturum, non consecUturum honores, neque fore umquam ut qui divite Christo fruatur, saevien- tem metuat paupertatem, qua mente prospera sus- cepturus sit , eadem adversa sustentalurum, ita sci- licet ut nec malis vinci se aut dejici, nec bonis capi efferrique permittat, debitas semper Cbristo grales acturum, ejusque laudes ac honorem ore memori celebraturum (Infra9 pag. 775, v. ISetteq.; pag. l&5,v.inet$eq.). Postquam paucis ea retulit qnae hominum causa Deus et fecit et pertulit, haec subjungit (In(rat p. m,v.Met$eq.): Quidnam igitur Unta pro spe tolerare recusem, Aut quid erit quod me separet aDomino? Ignem adhibe, rimare manu mea viscera, lorkor : Effugient pcenas membra soluU tuas. Orcere si c«co claudar, nectarque catenis ; Uber in excessu menlis adibo Deum. Si mucrone paret cervicem abscindere lictor, Impavidum inveniet mors ciia, poeaa brevis : Non metno exsilium, mundus domus omnibus una est. Sperno famem, Domini Qt mihi sermo cibus. Nec Umen ista mihi de me fiducia surgit. Tu das, Christe, loqui, tuque pati tribuls. In nobis nibil andemus, sed fldimus in. te. Quos pugnarc jubes, et superare facis. anno 406, quo in eam irruperant Barbari, innume- ris cladibus conflceretur, moestum hominis inge- nium comprimebat dolor, eumque jam per totum anni unius spatium silere coegeral , ul qui non par- vam patriae suae malorum partem tulisset (lbid.) ; ctmmotus est tamen aliquando temerariis blasphe- morum hominum , quorum aliqui Gbrislianam fldem profiteri se jactabant, conviciis : acriusque impia- rum linguarum jaculis quam omni sievientium Go- ihorum crudelitate stimulatus, ad vindicandam stylo Dei providentiam , ac relundendas ejus iniroicorum conlumeliosas voces accessit (Pag. 789 , v. 87 et $eq.). ry Hoc imprimis dogmate suo in Opere nititur, quod per hujus vitae calamiutes Deus impios plectat, bo- nos peccatorum sordibus mundet, tepidos accendat, et erigat, virtutum decoribus augeat aique ampli- licet (Pag. 821, v. 902 et $eq.). Tum Deum precalur ut his se societ quos peccantes bonus arguit, pa- trioque emendat flngello ; potius quam illis quos, summoto jam verbere, cursu volunutis ire et pro- pria libidine ferri permittit. ln hoc opere multa in- venias qu« de divina gratia egregie dicta , Pro- speroque nostrohaudindignavideantur. Gonlrasunt nonnulla quae cum assertionibus ab eo postea tam strenue quam feliciter propugnatis cohaerere vix ju- dices. Quo fit ut id Operis illi alioquin convenientis- simum non facile inlcr ejus opcra rcfcratur. Fieri 1S VITA 8. PROSPEM AQUITANL U umen potest ut hanc lucubrationem anie susceperit, A tummo tacerdotH homre tupereminerent. Uodie fate- quara doctrinae de Gratia satis magnam operam im- pendiaset (Antel. Dittert. Oper. Leo. p. 405 et teq.9 ae alii). Haec de primis Prosperi annis eruimua e tribus acriptis quorum auctoritae, ul nec plane rejicienda, ita nec citra omne dubium admittenda visa est. Quss poathac a uobis dicenda sunl, ea certis et indubitatis ipsius Operibus nitentur. ARTICULUS IV Doctrinam de gratia advertut Semipelagianot tuetur. Utrum saevitia Barbarorum, an quavis alia re compulsus Prosper ei Aquitania migraverit, id qui- dem parum liquet. Iliud certius, eum anno 428, vel tur eruditissimus quisque nuiium esae antiquitatis monumentum ex quo eum alia ac laicos conditione fuisse effici qneat. Habetur ex uno codice ins. eum relictit rebut tmeularibut ad divina te omnino negolia tranttulUte. Nempe ex eorum numero fuit qui di- miseo sssculo vium in secesau agebant, nuiii tamen ofestringebant se monasterio : ut Paulinus, Pamma- chius , Severus Sulpicios, aliique aeutis ejusdem , qui monacborum appeliatione continebantur : ac iilud quidem S. Prosper aecutus est vivendi genus. Nee illud praetereundum videtur, quod a Garnerio pie juxta et prudenter eat obscrvatum, in praefa- tione (Pag. 7) in omnia Marii Mercatoris Opera. c Affimadverti aliquando (ait ibi) nec sine magna 4*9, aut forte jam 426, in Provinciam Dei nutu do- B admiratione, Deum, qui amat bumiiium manu resi- ductum fuisse, ut Ghristianam de gratia doclrinam a beato Augustino elucidatam defenderet ac tuere- lur. Uanc quidem in illis locis vellicabant viri non- nulli , tum dignitate, tum virtutis ac pietatis fama conspicui(Vide S. Aug. Vt/am, { 343, tom. XIII Mon. Eeelet.). Erat quidem Attguslino Prosper ignotut (acie, nee uiei animo ae termone unis ad eum datit vieittimque receptit ab eo litterit compertut (lnfra9 pag. 4). At leetia sancti viri scriplis, Deique misericordia praelu- cente veriutera edoclus, pro ea viribus lotis propo- gnavit (Pag. 6) : adeo ut Hilarius, alter ejusdem ve- ritatis strenuua defensor ad Auguttinum, cui erat notior, scriplurus, cum Prospero egerit, ut simul et atere superbis, tribus hseresibus, Pelagianae, Nesto- riame et Massiliensi, quae prae caeteris superbiaea Patribua accusantur, opposuisse primum laicos lio- minea : ut, quod ait Apostolus, per contemptibilia mundi confonderet forlia, et tumidam quasi Pharao- num polentiam confunderet ab infirmis. Gerte Pela- gianis primus obstitit Gonsuntius ex Vicano (sic enim legendum est) Romae babitans. Primus Ne- atorii dolum detexit, cleroque ostendit, affixa ad ecelesiae valvas obtestatione, Eusebius tunc tempo- riS ffX&ftOTtXOf TOC ^«^lXiiof KWVffTOVTtVOVffollWf^Ut loquitur Theophanes, vel rhetor, ut tradit Nicepho- rus, vel judex forensis, ut scribitLeontius. Restitere primi Massiliensibus presbvteris laici duo Ililarius ipse suaa ad eumdem daret iitteras (Pag. 48); ratua G et Prosper , monuer untque Augustinum epistolis , illum et sancti praesulis aropliori notltia dignum, et eum esse qui et in quo positus esset adveraariorum error enocleate proponeret, et referret quaenames- aent in istis quaestionibus obscuriora , et ad perci- piendum difficiliora, quae lucidissimis expositionibua a praestantissimo Doctore aperiri oporteret. Enimvero morero gessit Hilario Prosper, et cele- bratissimam illam, quae etiamnum exsiat, dedit epistolam anno 428 exeunte, vel 429 ineunte : pro- fessus tcribere te fidei qua Eccletia vivit affeetu (Pag. i et teq.). Molus amborum studio Augustinus, duoa ad eosdem libroa de Praedestinatione Sanctorom, et de Dono Perseverantiae scripsil. Aliquas quoque idem fortasse ad eos dedit lilteras, quae quidem exci- derunt (Infra, pag. 23 et teq.). Constat quidem Hilarium tunc temporis ex ordine laicorum fuisse (Pag. 48, a), Prosper diaconus fuisaefPog. 4, a) ex eo forsitan videri potest, quod de Leontio diacono loquens fratrem suum eum ap- pellat, et ab Auguslino (De Prasd. SS.) et ab Goele- aliuo prior Hilario nominatur. Nec ex ipso tamen Hilario de Prospero ad Augustinum acribente, ne* qie ab ullo alio e veteribus apparet eum fuisse ali- quo ecclesiastici ordinis gradu insignilum (Infra, pag. 25). Ipse tesUtur (Infra, pag. 6) se non quidem argumentis perverse sentientium de veriute, sed amcterilati imparem, eo quod multum ipti eum et vitas merkit anjecellerent, et aliqui eorum adepto nuper quaa conseqoens aetas iu suspexit, ut supremis tua- f ni gratiae doctoria iaboribus conjungeret quasi sup- pares. i Qni sanae de Ghristi gratia doctrinae adversaban- tur, non eoa libri utrique a beato Auguatino ad Pro- aperaa et Hilarium acripti auctorius a sententia dimovit, hique posterioribus aaeculis Semipelagiani merito sunt appellati. Non Romana tolum Africana- que concilia (Infra, pag. 89) , et per omnet mundi partet univerti promittionit fUH qui extra Gallias versabantur, ted in iptit ettam GalUit plurimi eum beati Auguttini doetrina (Ibid.)f ticut in tota fidet ita tti gratioj confettienecongruebant, ei ad perceptionem evangelicw apottoliemque doetrinm taiuberrimit ejut D ditputationibut tmbuebantur. Verumumen e Gallis non pauci aancto Antialiti , preecipua Ucet tunc ettet portio Domini tacerdotumf occultit tuturrationibut Qbloquebanturt et prout opportunat aliquorum auret reperiebantf tcripta ejut , quibut error Pelagianorum impugnalurf infamabant, tantmque pietatit viro paga- norum et Manicheeorum impietatem atcribebant. Ita in eum ttatum deducere cautam Eceietim motiebantur9 ut dum catholicot afirmabant non veradter pro gratia locutot, Pelagianot injuste damnatot fuitte pertuade- rent (Infra, pag. 308). Qum ti vera ettetU (Pag. 89 et teq.)9 et in aliquo er- ratum fuisset ab Augustino, cur ipsi praedicationibus ejus non rcsistebant, nec saltem aliquibus scrtptis SS VITA S. PROSPERl AQUITANI enm a quo tatis emanabat doetrin* non conveniebant. A Is profceto auscolure non renaitset moneniibus, quantora ipei salva veritate licnissei. Et sane magna gtaria sua oonsulnissent hnmsno generi, si Aogo- stinmn ab errore rovoeassent. Neqoe erat quod cen- sereot magnorom prius meritorum seni, cujus libros nemo reciperet, bonorabiiiter alqne miseTicorditer ignoscendum, At timidi eensores adversarios tanii viri palam proflteri se non audebaat, gnari perhonorificum esse omniumdeeojadictam,necdeesse quifamam ejusfor- titeracstrenue tnerentnr. Moteste ferebantquod his quae adversos excellentissimce auctoritatis vbrum intet mulias coUationes asseruerant Prosper resisieret. Nee dubitabanl, siquam hmemovereni quantionem in quati- lasanas pepulere ferts, indostria mafor, Majus opus, toium prasuntius irobuit orbem. Nain quocumque gradum convertit callidus hosiis, Quaque per ambages aneeps Her egit operlas, Hujus ab occursu esi pneventus, mflle viarum Insidiis aditum non repperientibus ullum. Curoque forls rabies avidoram exclusa luporum Frenderet, inque omnes mendacia verteret artes : Ne menies ullarum ovium corrumpere posset, Neu dubia obliquis turbaret corda querelis, Istius ore viri fecitDeus : istius ore Flumina librorum mundum effluxere per omnem, Qu» mites humilesque bibunt, campisque animorum Certant vitalis docirinse Immittere rivos. Fidelium fratrum suorum charitate ductus Opos sascepit tam arduum, quo pias mentes studio verila- tisaccenderet, giiscentes malignis hostiom artibus errores ab iis depelleret, gratiamque meritorum no- strorum artiflcem non opus esse iuculenter ac jucun- bet fraquenisa sacerdotumf inquatibeUongregationepo- B de edoceret: quod ipse sic exprimit in capite totius pulorumfcenienis sibi beatissimi Augustini voluminibus obviandumfore :qu& com tenebris calumniarum dis- pulsis, cordibus audientium manifestare coepissent potentissimam Christian» fidei veritatem, veUrent a piis et fidelibus recipt amaritudinem illam fumosae ▼aniutis volentiom In sua justitia magis quam in Dei gratia gloriari. Igitur satis habebant occulta enm obtreclalione mordere, quem non audebant constanter arguere (Pag. 87). Insuper eosdem rumores in ejus discipnlos diseemmabant, ne quisjam superesset cujus aocioriute peileretuur errores , quos illi a fideiibns probari cnpiebant (Pag. 98). ARTrCULUS V. Suam Augustinique famam defendit S. Prosper, scri- bitque adversus ingratos. Rufinus Prosperi amicus rumoribus iis qui de er- roribns familiari suo temere affictis disseminabantur eommotus, litteras ad enmdedit (Infra, pag. 87). Ac cjus qnidem litteras, ui fraternm sollicitudinis etsin- cerissimm chariiaiis indices Prosper accepit, plori- busquead eum rescripsit, pienissims veriute pandens omnia quae tnm de Augustino ipso, tum de ipsius discipulis ad inanem invidiam ferebantur refereban- turqoe. Multis in locis hujus suae epistolae de Augu- stino loqoitur Umquam adbue superstite : qui com die28 Augusti anni 430 viu excesserit, prorsus ante linem bnjus anni epistolam scrrpUm fuisse necesse est ( Infra, pag. 89, 99). In ea animadverlit ple- rasque gentestunc primmnChristianaegratiaefieri cce- poematis [Infra, pag. 415, v. i ei seq.) : Congenitae in Christo «enlis mlhi castus ab allo Insinuatus amor propnas excedere vires Me jubet, atque pias accendere carmine mentes. Ne post confcclum celebris victoria bellum Securos aniinos incauU pace resolvat. Ceu metus eliso jam uullus ab hoste supersit, Nec caput attriii virosum palpitet anguis. Garmen illud suum inscripsit de Ingratit. Nemo enim gravius ingrati animi vitio laborat quam qui ea in seipso liberique arbitrii viribus posita putat, q>» maxima misericordiae ac omnipolentiae Salvatoris do- na sunt ac beneficia. c Hoc porro poema omnium splendklio8 proliiiusque quae Prosper edidit, nul- Imnque aliud in quo ejus ingenii vis et acnmen elu7 C ceat magis. Nobile Opus, roagnis sententiis, magnis sensibus, magnificis denique verbis et locutionibus eo- alescens : quamvis ejusmodi materiam traclet,qu si libe- ros illos ac vehementes, quales poesis postulat, motus vhcadmitut (Antel. Diss. Op. Uon. p. 417;. i Carmen illud vernacule reddidit tum stricta,tum sotuu orationo vir sevo superiori eximiae pietatis laude insrgnis. Ejusdemquoque ab eruditissimo novae Ecclesiastico- rum Scripiorum Bibliothecse auctore fusa et copiosa confecia est analysis (Dupin. tom. IV p. 443 et seq.). Accusati a Prospero Semipetagiani , quod dete- gere sua sensa reformidarent, videntur illam crimina- tionem repeliere voluisse. Ex iis unus sub alieno no« mine aut scripsit, aut scribere se velle professus est. Hunc Prosper duplici epigrammate pravertit pisse participes, quam revera circa hanc actaiem ^ (lnfra% p. 191), in quo Augnstiuum adhuc iu vivis beatos PalladiusHibernisintulit (Noris. Hist. Pelag. I. 1 c. 3). Adbnc vixisse videtur Augustinus cum a Prospero in Carmine adversus Ingratos um magniflcis extolle- baior laudibus (Infrat pag. 146, v. 90 ef seq.; Merc. tom.l pag. 101): An alium in flnem posset procedere sanctum Coneihum, cui dux Aurelius, ingeniumque Augustinus erat, quem Christi gratia cornu Uberiore rigans, nostro lumen dedit ®vo, Accensum vero de lumine : nam cibus illt £t vita et requies Deus est; omnisque volupUs. Unus amor Cbristi est, unus Chrisii est houor illi? El dum nulla sibi tribuit bona, fit Deus illi Omnia, et in sancto regnat Sapienlia templo. Istius ergo inter cunctos qul de grcge sancto fuissevidetnrvelutrem indubiuum supponere. Haec Prospero tribuenda in dubium revocare videtur Gar- nerius (Merc. tom. II, adm. incoUect. excerp. Neslor.) : cujus sux suspicionis momentum ullum non protu- lit, nec forie facile repcrisset, cum a Beda unum ex his sub nomine Prosperi rhetoris ciutum legator; illud nenipe quod ab his verbis incipit : Contra Am- gustmum, etc. Utroque loco Vincentium Lirinensem designari quidaro suspicantur, quem ementito nomi- ne Commonltorium suum conira Augustinum edi- disse anno 434 criminantur. Non alius erat magis idoneus qui Augustinum scriptis provocarct, qoam Cassianus, quein duobus Epigrammatis peti alii au. 17 VITA S. PROSPEfU AQUITANI. fi8 tumant. Al idem nihil videtur in sanetum Dociorem A toluta professione respondeo ; in nulio recedens a fra- palaui edidisse. Quae vero collatio ejus est numero teriio decima, eam anno 426 et scripsit, et sub pro- prio nomine edidit, licet prava quae in eadem ha- henlur dogmata, ex alterius persona proponai (In(rat 310). Neminem praeter hunc ad annum usque 435 scriptis sensa sua mandare ausum esse apparet. Ita- qtie aut tcripior ille, de quo Prosper, aliquot sal- tetn annos siluit, admonenti Prospero morem gerens ; aut si quis promissum et jactatum a Semipelagianis Opus idem atque tertiam decimam collalionem esse contenderit, is epigrammata duo de quibus hic ser- mo est ad annum 420 revocet, ac Prosperum Semi- pelagianis jam lum indixisse bellum concedat ne- cesse est. rnite earum definitionum quce in sancti viri disputatia- nibus coniinentur. Et eae sunt Responsiones ad Capi- tula Objectionum Gallorum calumniantium. Harum postremae duae laudantur a Fulgentio (Pag. 25), qui Gallorum objectiones librum Auguslini de Praedesti- natione Sanciorum potissimum spectare animadver- lil. f Non autem ignoras (Monimum affatur) etiara praeterilo tempore ilii lucuientissimo sancti Augu- stini Operi, quod scripsit de Praedestinatione Sancto- rum, a quibusdam Gallis objeclum, quod beatus Au- gustinus in assertione praedestinationis divinae, pec- catores, non ad solum praedestinatos diceret judi- cium, sed etiam ad peccatum : cujus dicta, quia ipse celeri praeventus esl obitu, Prosper vir eruditus et san- c Gratiae adversarios non compescuere Prosperi B ctus recta defendit fide el copioso sermone. i HaecS. carmina. Haeretici enim» ut hac ipsa de re agens ait Barouius (Ad an. 431), confuUri possunt, quia leves sunt et infirmi ; victos se a veritale faleri non pos- sunt, quia probantur pervicaces. i Qui tamen prae- sules Augustini doctrina aliquantum commoti ac pertorbati fuerant, in quibus Hilarius Arelatensis prassul, ii aut veritatem landem aliquando agnove- rant, aut certe taciti quietique exspectabant dum eam sibi aperire ac detegere dignaretur Deus (Hau- guin. tom. II, p. 475). Pauci quidam presbyteri Ec- clesiarum dissensioni studentes, doctrinam beati Atigustini carpere nou desinebant (Infra, pag. 260, 261), objiciebantque quod peccatores non solum ad judicium peccatis debitum, sed etiam ad peccalum Fulgentius itiitio capitis 30 libfi primi ad Monimuro. ARTICULUS VI. Respondet S. Prosper Vincentio et presbyteris Genuensibus. Non aequiores in discipulum adversarii fuere quam in magistrum. Quidam enim Christianae ac fraternas charitatis obliti (Infrat pag. 227, in Prcef.), in tan- tum existimationem ejus quoquomodo studebant lcedere, ut suam se evertere nocendi cupiditale non viderent. Contexebant enimt et qualibus poterant sententiis com- prehendebant ineptissimarum quarumdam blasphemia- rum prodigiosa mendaciat eaque ostendenda el inge- renda multis publice privatimque circumferebant, aste- rentes talia in Prosperi sensu ette, qualia diabolico ipsum diceret praedestinatos : Prosperum quoque etC (»t loquitur) indicuto continebantur. Ouor sanctus no- Hilarium criminabantur praedicare adversanlia veri- tati (Fulg. ad Mon. /. i, c. 30). Horum quae in beati Augustini lihris damnabilia se reperisse jactabant in- diculum confecerunt , el ea distribuerunt in quin- decim capitula, quae damnationis, seu, ut in aliis codd. rationis titulo praenotarunt : in quibus louge alium sancto doctori sensum affingebant ab eo qui in ejus scriptis inerat (Infra, pag. 260, 205). Ac illud quidem anno 431 fieri potuit. Tunc enim e vita vir sanctus migraverat, quem Prosper in pra fatione responsionis ad Gapitula Gallorum sanctas memorm episcopum nuncupat (Infra, pag. 203). Illi tamen in defendenda graliac doctrina successor surrexerat sanctus Prosper (Fulg. p. 25) : unde fit ut una cum Sler falto in se ad excitandam mvidiam jactitari, facile et sufficientersubscriptione unius anathematis probasset. Sed ne matignitas eorum qui se gravari putabant si de iUo bene sentiretur9 ipsam subscriptionis brevitatem suspectam esset habitura9 necessarium conveniensque crediditf ut sive ad calumniantium animos mitigandos9 sive ad eos quorum auribus iate aliquid intonuistet in - struendot, quantum adjuvante Domino fieri potuit, plene tucideque panderet quid de perversis definitioni- bus judicaret. Propositis igitur sigillatim sedecim ca- pitulis, sub unoquoque eorum sensus sui, et fidex, quam conlra Pelagianos ex Apottolicce sedis auctoritate de- fendebatt verba ponere maluit : ut qui paululum se ad legenda hac dignarentur occupare, evidenter agnosce- eo et beato Hieronymo iis annumeretur qnos Deus D rent impiarum profanarumque opinionum nullum cordi constituerat a quibus quid de hoc argumento esset credendura alii omnes edocerenlur (Cassiod. in Ps. l, pag. 47i, 2). Et sane lubens noster et copiosum sermonem et fidem integerrimam cxseruit in defen- dendis magislri sui vocibus et sententiis. Scriptum ergo in lucem edidit, in quo singulis Gailorum ralio- nibos aut Capitulis respondit (Infra, pag. 204), et ex Augustino ipso, quinam verus ac sincerus illius esset sensus ostendiU Ne, inquiebat ibi, hanc persua- sionem temere quis recipiat, ei talem putet sensum scriptis cathotici inetse doctoris, qualem eum qui (rustra calumniantur ostentant ; singulis capitulit qum damna- Uonis (alias rationis) iitulo pramotarunt brevi tt ab- suo inhcctitte vesligiumt et blasphemias quas sua per- spexissent professione damnarit in earumdem reperto- ribus censerent debere puniri. Haec ex ipso ad longum hic descripsisse proderit, ut quo zelo noster prava dogmata respueret et recta tuerelur lectoribus fiat roanifestum. Quo tempore id Operis confectum fuerit non liquet omnino. Hujus libri titulus est, Pro Augustini doctrina Re- tpontiones ad Capitula Objectionum Vincentianarum (In(rat p. 229). Quo ex titulo apparet a Vincentio quodam contextum fuisse perversum bunc et diabo- licum, ut ipse Prosper eum vocare non dubitat, in- dicuium. Erat tunc temporis in Urincnsi monasterio 19 MTA S. PROSPERI AQUITANl. 50 Yincentius ille, edilo adversus haereses omnes Coui- A mandatis ipsorum obsequium suum non subtraxit : roonitorio perquam celebris. Yossius qui eum Augu- stinianae doctrinae infensum contendit (De Hist. Pe- iag. i. i, c. 9), ea fretua ratioiie qua probari quoque posset eum Coelestini epistola scieniem et volentem abusum fuisse, censet illas calumnias adversus Pro- sperum ab eodem esse conflctas. Qua in re Vossio astipulantur eminentissimus Henricus Norisius S. R. E. cardinalis (L.u Bist. Pel. c. 41), atiiquequi hnne Yinceutium Semipelagianorum dogmata sectatum esse existimanl (Ant. Ditt. Op. Leon. p. 419). Qui vero de ejus doctrina melius sentiunt, sive ii Augustinum in iis quae de gratia sunt sequantur du- cem9 aive ab ejus mente aliqua ex parte recedant ; omnes in eo consenliunt, ut alium perquirant Y^n- non quasi plus in se quam in illis ad haec introspi* cienda esset ingenii, ac non magis in hoc exainine facultalis suae debuissenl ipsi exercere mensuraro, et si aliqua eos morabatur obscuritas, decurrere ad Patrem luminum, a quo desrendit omne datum oplimum et omne donum perfectum, el a quo datur Spiritus sapienliae et intellectus ; sed adjuvame Do- mino qui sapientiam praestat parvulis, de Capitulis istis quid cum sanctis et erudilis fratribus senliret, breviter indicare aggreditur : petens tamen ne ubi srmpiicijUs ^sset obedientjae, presumptionem puta- rent*es&Q doirun+ (jfy jiic : ^D^ue parlibus incurrentium quaestionum, quas la- !_-..__ n____-_-__*-_.\»_'' __•_..____ _»_•_-#«- %_!• __•__•!_.• *9 _•_•_•_•_•_•• _.*.;_-. n_»iM/.i*M.-i _•..: i.«.___» _:__:__ __-*_..:..___ loci Prosper:);wJrtJ $aM\as M%ip$it:qui $avfit[u\ morice Augntttttt icriplaWprehendunt maleloquentim est adempta tibertas : quando consutentium actione su$- cepta , et tibrorum qui erranlibut displicebant pietate laudataf quid oporteret de eorum auctoritate sentiri $ancto manifestavit eioquio9 evidenter pronuntians quanr tum sibi prcesumptionis istius novitas displiceret, qua auderent quidamadversut antiquos magittros intolenter insurgeref et mditciplinata calumnia prcedicationi ve- rkatis obttrepere : Auguttinum inquiens sanctce recor- dationis virum etc., quae supra jam cilata leguntur; nee a Prospero tantum, sed etiam a Vincentio Liri- nensi laudaia est. Hanc suo Canonuro Codici Diony- •ius cognomento Exiguus inseruit. Commemorat etiam Photius Coefestinum pro Auguslino scripsisse fc-tfps pertraclarunt qui hacrelicis restiterunt, quasque Collectionis auctor, quisquis ille sit, nec audet con- temnere, nec necesse habet astruere. Nec forte valde necessarium duci debet magna contentione iuquirere quid significare Toluerit is qoi mentem snam clare aperiendam non censuit, neque ex loco obscuro ali- quid adjumenti ad rem difficilem explanandam duci licet. Unde notatu dignum, exortis nono saeculo cora- pluribus de gralia controversiis, nullam tunc opinio- nem ab aliquo auctoritate hujus capitis fuisse reje- ctam. Neque ipsi Semipelagiani quidquam inde erro- ribus suis quod faveret eruere ausi esse dicuntur. Illud vero vel ex hoc ipso capite certum est , nihil hoc ad ea atlinere quae necessaria sunt ut gratiae divinae operi ac dignationi nihil penitus subtrahalur. ad episcopos, el adversus eos qui Pelagianorum hae- C Neque ea intelliguntur verbis istis quae sive ipaa col- resim instaurabant. ' Ccelestini epistolam excipiunt coliectae aliquot Ro- manoram pontificum, Africanorumque conciiiorum a Romanis praesulibus approbatorum sententiae, sub hoc titulo : Prceteritorum $edis apostolicce episcoporum auctorilate$f de gratia Dei et libero voiuntatis arbilrio. Quae collectio ideo contexta fuit, ut Semipelagianis negantibus se alia secuiuros quam quae ab apostolica sede juclicata essent contradictionis ansa toileretur. Ea autem ab epistola Ccelestini tum stylo ipso, tum praeeuntis epistolae clausula disjuncU esse convinci- tur. Quo fit ut eam Ccelestino abjudicet Sirmondus, et vel Prospero, quod una cum eo alii quoque sen- tiunt, aut Leoni, ut P. Quesnellius,ascribere malint. leclione, sive ipsius epistolae corpore coraprehendan- tur, aut quae cum his necessario connectantur : nec etiam suspicari licet has voces aut ad initium fidei, aut ad praedestinationero sanclorum reCerendas, qua de re Semipelagianos inter el Prosperum certamen erat inslitutuin : cum pontificem Ccelestinum constet huic favere, illos reprobare. De quo si quid dubiia- tionis superessel, id omne prorsus tolleretiu a pon- tifice Hormisda declarante loco ante pauca citato (Conc. tom. IV, p. 4532), Ecclesiam Romauam ab iis polissimum libris quos de praedestinatione sanctorum ad Prosperuro et Uilarium scripsit Augu- stinus suamde gratia doctrinam petere. Quae omnia tum fusius, tum accuratius a P. Quesnellio disputata Id autem sciri ut non facile potest, ita non multum D legi possunt in una ejus de S. Leone diatriba; neque inlerest, cujus potissimum manu exarau fuerit, cum eam jussu Ccelestini confectam et in Gallias missam facillime judicari queat. Siquidem laudatur tamquam pars ipstusmet epistolae a Petro Diacono et aliis ad beatum Fulgentium et aliquot alios episcopos Cbristi confessione decoratos tunc in Sardinia exsulantes, Hiscongrue, inquiunt illi, bealitsimusCcclettinus in epistota ad Gattos data : Cum enim, inquit, sanctarum ptebium prm$utes9 etc, quae totidem verbis habenlur cap. 8 Colleciionis de qua est sermo, alias cap. 41 epistoto collectioni junctae : a Cresconio quoque et variis noni saeculi scriptoribus, ac demum ab uni- vcrsis veteribus. A Dionysio Exiguo inseru est Co- iudiligenter eadem tractata sunt a Lud. EUies Dupin, doctore Sorbonico meritis et scriptis notissimo (Du- pin. tom. IV, p. 90, 91). Ccelestini epistola (Inter epp. Coel. notlro tom. L) universe quidem ad Galliae episcopos data cst, no- minatim tamen ad Venerium, Marinum, Leontium, Auxonium, Arcadium, et Philtanium, seu Sillucium : de quibus pauca hic notari non ingralum forte le- clori videbitur (Infra, p. 271). Erat vero Venerius ille non quidem, ut quibusdam piacuit ( Dupin. t. IV, pag. 78), Blediolanensis epU scopus: cum tunc temporis episcopus Mediolanensis Gailiarum episcopis non accenseretur, et in cathedra 55 VITA S. PROSPERl AQUITANI. M Mediolanensi sederet anno451 Martinianos, qoi Ma- A dilor, Filtanius vero Apteosts : quippe qui saitctum rolio Venerii alterius decessori successor (ueratsub- Castorem exceperit anie annum 446. rogatus; sed9 ut verisimUius apparet, Massiliensi Ecclesi* prseerat Vwierius, de quo Gennadius in Ca- talogo virorum illuslrium capiie 79. Etenitn Massi- liae potissimum Semipelagiani, duce Cassiano, vige- bant. Ex inscripiione quadam habemus illum in mo- nasterio versatum esse una cum Rustico, qui anno 430 ad Narboiiensem episcopatum assumplus fuii, ambosque simul presbyteros Massili» ministrasse. Proculio illi celebratissimo successisse credilur, qui anno adhuc418 vivebat. De Paulo enim eo qui me- dius inter otrumque k Guesnaeo mira de eo praedi- cante recensetur, ne verbum quidem exstat apud Pseudo-Deitrum. Quapropter & Sammarthanis prx- ARTICULUS \II1. Saiiclus Prosper scribit advertus Cassianum. x Redux in Gallias S. Prosper, epistola CoeleMini pontificis, ut credere promptum esi,muuitusf magna spe animabatur fore ut turbas omnes pondus aucto- ritatis tanue compriineret. Verum bac in occasione expertus est quam id verum esset quod ipse tanta mentis constantia tuebatur, uisi gratia ipsa intus in animis opereiur, vanum et irritum esse quidquid prsesidii ac luminis aliunde advenerh. Cum ergo Au- gustini doctrinam ac fidem verbis generalibos tantum laudasset probassetque Coelestinus, et librorum pro quibus in epittola papce acium est non expressus esset termittitur. Ccelestinus certe in epistola sua, vm B ^i^ ncc gpeciatim iibris ab eo novissime scriplis kal. Augusti anno 428 daU, Viennensis ao Narbo- nensis provinciae prsesulibus permittit causam Mas- siliensis episcopi, qui fratris sui nece usque eo Iseta- tus fuisse arguebatur, ut interfectori ab ejus caede redeunli obviam prodiisset. Quid id rei sit nobis non liquet. Necatus quidem fuit Patroclus Arelatensis, at anno 426. Venerius inter Galliarum episcopos qui ad beitum Leonem anno45t scripserunt ordine tertius appella- tor: quibus kalend. Februarii anno 452, Leorescri- psiu Narrat Gennadius in Calalago eap. 70, de Mu- s*o, Massiliensis Ecclesiae presbytero, viro in divinis Scripturis docto, et in earum sensibus subtilissima exercitaiione limato, iingua quoque scholastico, speciale discrelumve perhibuisset leslimonium ; au- debanl quidatn inferre quod hinc eos appareat non pro~ batosy et istam in sanetum Augustinum laudationem pro anleriorum scriptorum meritis fuisse collalam. Sed prvterquam quod tatis cavillatio superflua erat nullo- que nixa fundaroenio; satis babuisseni Augustini discipuli si Semipelagiani, qui proxime editos libros Augustini refutabant, anlerioribus ejusdem adversus Pelagianos scriptis acquievissent, el iis qux prius pro gralia Christiana fuerant scripta consensisseul. In his enim eorum errores damnari facile agnitum fuisseu Sed non faciebant : Sciebant enim% ut recte observat S. Prosper, omnia Pelagianis esse conlraria, seu, ot babet alia leclio, omnia Pelagiana, id est, , ^ — , — _ . __ _ — , _ . . quod horiaiu sancti Venerii episcopi exscnpstt ex ^ contra Pelagianos directa, sibi esse contraria; et sanclis Scripturis lecliones totius anni festivis aptas diebos, responsoiia, etiam psalmorom capitula tem- pori et lectionibus congroentia. Quod opus ( subdit ille) tam neeessarium 4 lectoribus in Ecclesia pro- balur, ot expetitum et soliicitudinem tollat et mo- ram, plebique ingerat scientiam, celebritatem, et decorem. Quo opere videlur originem dedisse Eccle- siastico precum cursui, cui posiea Breviarii nomen est inditum. Vcnerium excepit Eusuchius. Marinua qui proxime post Venerium 4 Coelestino appellatur, is forusse est ad quem anno 4i9scripse- rat Bonifacius. Qtianam vero fuerit ejus sedes non indicaiur. Inde jodicare licet Venerium, qui huic pneponitor, annosaltem 419 episcopatu fuisse insi- gnitum. Leonlius ille profecto est celebris Forojuliensium episcopus, qui anno demum 452 obiit. Commemorant Sammarihani (Gal. Chr. tom. III, p. 786) Auxentium Niciensem. At illum sancto Va- leriaoo qui anno 455 superstes adhuc erat posterio- rem. Narrant iidero Auxonium Vivariensem, qui sedem episcopolem ex orbe Alba a Croco Vandalo, ut aiont, devastau Vivariam transtulii. Crocus quidem per Gallias grsssabatur imperante Gallieno, ut habet Gregorios Turonensis. At de Vandalis in Gallia ante anoum 407 nonduin fieri mentio coeperaL Arcadius quidem Venciensis Episcopus fuisse cre- nihit sibi posse competere ad consequentium rcsolutio- nem, si confUerentur in prcecedentibus consistere veru talem. Iuque suhlato e vivis Coelesiino, anno Domini 432 Augustinum calumniis proscindere, graiiam ab eo male defensam clamitare, pacemque victricis Ec- ctesiat inquietare non desierunt, resumptis hostium ejus armis, insutiratisque damnatorum querelis ac maxime procacissimis Juliani conviciis. Cum ii qui iromoderatis calumniislibros Augustini contra errorem Pelagianum conditos impetere noii quiescebant, essent hujusmodi, ut nec ordo eorum in Ecclesia, nee ingenia despicienda viderentur, siquidem habentes speciem pietatis in studiot cujus virtutem n difitebantur in sensu, trahebant ad se muilos inerudi- tos et non habentia spirituum discretionem corda con- turbabant ; matum hoc ab occultis parvisque seminibus augebatur quotidie, et ab ortu suo tatius longiusquo distendebatur. His rebus adductus foil sanctos Pro- sper ut eoruro conatibus iterum obsisteret, quo illa- tum tum Augustino, tum reliquis omnibus, ac prse- cipue npostolicae sedis pontificibus, qui Augustini dogmata sua fecerant, injuriam propulsaret. Qoo effcctom est ul cautius dil;gentiusque attenderet quid sentiendum de illis docirinae emendatioris pa- tronis, qoi censores agebant ejus viri, quo duce Ti- ginli amplius annis contra inimicos gratiae Dei ca- tholica acies pugnare et vincere consueverat. Unius potissimom definitiones, quem non dubiom 35 VITA S. PROSPLRI AQUITANI. a> erat illis omnibus in sanciarura Scriplurarum studio A tentio quam desperanda correctio , ut donec Dominus praestare, impugnandas suscepit. Quas etiam ob hoc tolum in disceptationem assumi oportere credidit, qjtia utrum ita se haberent non poterat dubitari. Scriptae enim erant, et auctoris sui editione pubii- cat33 : nec jam, an essent quaerendum erat, scd quid docerent ipsi incumbebat demonstrandtim. Illius quidem nomeu non exprimit ; at dubilat nemo, quin Cassianum fama notissimum, tunc temporis adhuc supersiitem signiflcet. Librura ergo edidit, in quo ipsamet Collationis tertiae deciroae viri hujus, cujus praenotatio est de Protectione Dei, verba referens, errores omnes quibus illa scalet refellit, ostenditque quantum ab Ecclesiae dogmatis discreparet, et quam ipsum sibi non constaret hujusmodi Opusculum. per Ecelesice principes, et legitimos judiciorum suorum ministros, heec quce per paucorum superbiam et quo- rumdam imperitiam sunt turbata componat , nobis Deo adjuvante sit studium quieta modestaque patientia odiis dileclionem reddere, et ineptorum vitare conftictus t veritatem non deterere, nec cum falsilate certare ; sem- perque a Deo petere ut in omnibus cogiialionibus , in cmnibus votunlatibus , in omnibus sermonibus atque aclionibus nostris ipse teneat principalum, qui dixit se esse principium. ARTICULUS IX. DealiisS.ProsperiOperibus , deque ejusdemChronico. Quid rerum egerit Protper ab anno 432, quo in Cassianum scripsit, ad pontificatum usqueS. Leonis, De hoc Prosperi nostri Opere pro ingenio suo sic B qui anno 440 inchoatus est, nusquam occurriL Hoc loquitur Gennadius in Catalogo, cap. 84, qui est de Prospero: c Legi et librum adversus opuscula, sup- presso nomine Cassiani : quae Ecclesia Dei salutaria probal, ille infamat nociva. Re vera enim Cassiani et Prosperi de gratia Dei et libero arbitrio senteniiae in aliquibus sibi inveniuntur contrariae. i Sed fru- stra est quae priori allati loci parte de Ecclesiae sensu profert Gennadius, quem hac in parle Ecclesia ipsa non obscure improbavit. Etenim Concilium Roraanum, Gelasio pontiflce,ut quidem creditur, anno 494 habitum, Prosperi scripta probat, Cassiani vero reprobat (Conc. t. IV p. 1263, 1265). Cassio- dorus quoque ( Inst. c. 29, p. 245 ), minime parcua licet Cassiani laudator, dum ad ejus iectionem mo- fortasse temporis intervallo nonnulla quae etiamnum exstantscripta composuit. Utraque haeresis Nestorii et Pelagii ab Ephesina synodo anno 431 proscripta fuerat, cum epigramma quoddam scripsit Prosper, quod utriusque haereseos epitaphium appellavit. Nempe iu hoc utraque consentiebai , quod altera af firmaret Christum labore acoperibussuisdivinitatem consecutam fuisse, ahera de justitia fidelium idem prardicaret. Quare aiebat Prosper Nestorianam hae- resim, quae gratiaro in capite destruebat, Pelagianae genitricem, quae eamdem gratiam in membris ejus evertebat : etsi alio sensu filia dici deberet, utpoto quae damnatis demum Pelagianis prodiisset. IIoc idem epitaphium a Prospero nostro utriusque haere- nachos alumnos suos coliorlatur, eosdem tamen ad- C sis tumulo appensum negarat Jo. Garnerius in cap. 7 monitos vull illura caute admodum legendum in his quae habet de libero arbitrio, de quo fuerat a beato Prospero merito redargutus. Idem laudibus ornat episcopum quemdam qui Cassiani libros emendave- rat, ipsequoque novis curis simili labore perfunctus fuisse narratur (Ado in Chr. l. VII, p. 356). De hoc vero quod ait Gennadius, suggillans plane Prospc- rum quod adversusCassianum scripscrtt, cnjus Opera falso jactat ab Ecclesia calholica esse probata : Quae- namista est, inquit Baronius (An. 466) locumGen- nadii confutans, Ecclesia Dei, quae ut catholica pro- bat Cassiani Opuscula ? Certe non dicenda calholica, sed Pelagianorum Ecclesia. Non aequo animo fert Labbens si quis societatis suae scholam Cassiano ad- dissert. 7 ad Marii Mercatoris Opera ; simile quiddam aenigmali proferri contendens, cum dicitur alteram haeresim alterius fuisse matrem simul et filiam : quae ingeniose quidem dicta fatetur, sed vere fuisse ne- gat ; hincque probare nititur quod a tertio saeculo per deliria Samosateni Nestoriano errori praeiudi cceperit : subjicitque dandam eo faciliorem veniam Poetae nostro, quod ipse quoque Cassianus in eodem peccaverit, et suam in sententiam traxerit Leonem Magnum aliosque postmodum plures eorum auctori- tatem secutos. Quibus non obslantibus tale Opuscu- lum Prospero asscrit Antelmius dissert. 9 in Opera SS. Leouis et Prosperi ; tum propter auctoritatem Cassiani et Leonis Magni, quibus si hoc licuit serio ▼ersus Prosperum favere dixerit (Scr.Ecd. (.II,pafif. D disserenlibus, multo indulgentius Poelae condouan 254). in congregationibus de auxiiiis hoc inter ntrimque contendentes sine ulla coniroversia conve- nit,ab Ecclesia rejici ac reprobari Cassiani opiniones. Ad damnandum eum couditi stinl non pauci Arausi- eanae synodi canones. Concludit Prosper his verbis memoratu quam maxime dignis ( In[rat pag. 369 et seq.) : Sufficien- ter$ ut arb\troTt demonstratum est, reprehensores san- tti Augustini et vana objicere , et recta impugnare, et prava defendere; peremptorumque armis intestinum Mlum moventes , dictis divinis atque humanis consti- tuHonibus rebellare. Quorum tamen , dum adhue non suntafratema societate divisi, toUranda magis est in- dum, non tam ad historiae normam loquenti, quam consepultis erroribus laxatis habenis inflatisque, ul aiont, tibiis illudenli. Maxime cum Iiaec utrius.jue haereseos comparatio non semel ab eo usurpata de- prehendatur : sed et in Cbronico ipso narret quod apud Ephesum Neslorius cum haeresi nominis sui, et curo mullis Pelagianis, qui cognaturo errori suo ju- vabantdogma, lueritdamnatus: ethanc ipsam utrius- que erroris contesseraiionem Cassiano exprobret Hbri adversus eum scripti cap. 21. Per hunc virum (Ccelestinum) etiam Orientales Ecclesies gemina peste purgatm suntt quando Cyrillo Alexandrina* urbis An- tittiti ad exsecrandam JSestohanam impielatem , apo* 37 VITA S. PROSPERI AQUITANL ft ttolico auxiliatus ett gladio, quo etiam Pelagiani, dum A pora jucunda qoadam brevitate deduxit. Eosebii quidem ad annum usque 5*6, Hieronymi vero ad 578, Chronica secuius. In eo consules enumerat ab cognatis confosderantur erroribus, iterum prosterne- rentur. Scripsit preter haec sex supra centum epigramma- ta, qoae effata et senteniias totidem ex Augustino, ut praefert titulus, depromptas exhibent ( lufra, pag. 615 et seq.). Has primum prosa oratione, deindever- sibus exprirait. Cum in toto opusculi hujus decursu Prosperi ingenium facile agnoscitur, tum in eo po- tissimum quod ex Augustini diclis colleclum sit (An- tel. Dist. in Op. Leon. p. 417, 418 ). Ad illud elabo- randum ideo accessit, ut menlcm sacris loquelis exer- ceret, coelestique anituum pane pasceret ( Infra, pag. 615, in Prcef.) : Nec nostrae hoc opis esi{inquit)sed ab illo sumitur hic ros, <)ui siccam rupem fundere jussit aquas. Ut quod in affectum cordis pietate magisira Venerit, hoc promat Carmine laeta fides. Quibus verbis praeludii insUr toti Operi appositis, qua mente susceptum a se fuerit Opus indicat, et quidquid recti ki eo fuerit, quidquid allqua iaude dignum reperialur, tolum illud ad supernum fontem onde efQuxerat refluere velle se protestalur. Videtur quodam in loco ( lnfra% pag. 651 et $eq.)t id est,epigrammatis 65 et66, Eutychianos impugnare, negantes Christi carnem ejusdem cum noslra esse snbstantiae.Unde hocOperis sub Chalcedonensis con- cilii, anno 451 habiti, tempora compositum fuisse non immerito quis colligat, cum Prosperi vitam etiam ulterius produci oporteat, ut postea vide- bimus. Aiiam insuper edidit Collectionem sententiarum 392, alias 388, ei Augustini Operibus, tum iis quae etiamnum exstant, lum iis quae interciderunt. Illius nonnumquam mentem exprimit potius quain voces refert. Liber ille existimatur esse instar compendii cujusdam theologici, quod in proprium usuin Prosper contexuerat, ut praecipua Augustinianae doctrinae ca- piu sibi notiora et magis famiiiaria redderet. Aliquot ex hoc libro sententiae inter Arausicani secundi con- cilii canones relatae sunt, et permultae sub Prosperi nomine citantur a Floro. Ejus expositio in postremos unum et quinquaginta psaimos pariter ex Augustino tota ferme excerpta esl. Yidetur Psalterium integrum simili ratione ex- planasse, siquidem praetermisso psalmo cvu, remit- tit ad ea qox de lvi el lix dixerat. Ad psalmum ulit diserlis verbis negat duplicem esse in Christo personam : qua de re cum nihil hoc loco dicat Au- gustinus, manifestum esl Nestorii baeresim hic a Prospero refelli : quo fundamento id Operis anno ci- lios 434 assignandum putamus. In hoc libro depre- hendilur nervosum illud concisumque dicendi genus, quse propria est Prosperi nota. Ibidem quoque fa- cile animadvertas sanctum virum non iti sola circa Christi gratiam doctrina, sed etiam in aliis omnibus capitibos magni Augoslini discipulum. Aliquantum etiara nomen soum corameudavit ex Chronico, qood ab orbe condito ad sua usque tem* ulroque Gemino annoque Tiberii 15, qui est aspe communis 29. Exstabnt solum postrema pars hujos Chronici, ea scilicet quam ab anno 378 deductam Hieronymiano Prosper addideral; anno vero 1657, integrum et absolutum editum est a Philippo Labbeo in primo novae suae Bibiiothecae mss. tomo. Ad conflciendum Chronicon suum Prosper vide- tur ter accessisse, illiusque tres, ut iia dicamus, editiones adoroasse, annis videlicet 453, 445 et 455. Quod ex eo conjicitur, quia in pluribus libris ibidein legitur chronologiae totius compendiuro. Alterum quidem iegiturChronicon, quod Prospero B nonnulli ascribunt. His autem id unum concedi po- test, Chrouicon illud esse quidem Prosperi noslri, sed ab altero corruptum et depravatum, qui et in bi»tp- ria rudis fuerit et peregrinus, et taro invidus Augu- stini iauduro oblrectator, quam Prosper studiosos illius cultor fuit. Is sub uomine Tironis Prosperi, quo primum appellatus esl, licet immerito, a non- nullis interdum citalur. Refert Gennadius in Catalogo cap. 87 conditom a Prospero fuissc Cyclum Pascbalera, post Theophi- lum quidem, Eusebium, et Hippolylum, sed ante \ictorium, hoc est imer annos 380 et 457. Si ille 84 annorum cyclus sit anno 382 conditus, ut Bucbe- rio videtur, nullatenus ab Aquilano Prospero, qui anno 453 adhuc scribebat, editus fuit. Sin rainus, C saiis probabile fuerit Prosperum, quem alia nuila ratione designat Gennadius, illuin ipsum esse quem quarto ante capite appellarat : praesertim cum eum hujusmodi compulationibus operam dedisse indicio sit ejus Chronicon, in quo non semel cyclum illum 84 annorum commemorat. Neque vero aliunde mul- tum nolus est ille cyclus : quo tamen Ecclesia Ro- mana Leonis Magni aetate usa videtur. Bucherius, Jicet incerlus, ita lamen argumenta deducit, quasi cyclum illum Prosperi esse abunde perspectum ha- beret. ARTICULUS X Sanctus Prosper scribit adversus Eutychianos pro S. Leone. Ejus mors. Non fuit episcopus. Sanctus Leo dum in Galliis versaretur anno 440, D in summuro ponliflcem assnmplus , inde fortasse Prosperum nostrum una secum abduxit, cujus con- siliis uteretur et calamo, interrogantibqs consulen- libusque Ecclesiis responsa daturus : quemadmodum Damasus Hieronymum ad idem munus adbibuerat. Ait enim Gennadius, Prospero alioqui non satis aequus, i epislolae quoque papae Leonis adversum Eutychen de vera Christi Incarnatione ad diversos datae ab ipso dictaiae creduntur. > Quod etiam a Marcellino ad annum 469 exscribitur. Id auiem potissimuro de celebri illa ad Fiavianum episiola solet intelligi : eslque extra dubium omne positum, refragantibus licet Beilarmino et aliis quibusdam. Poluit autem Prosper illarom litterarum argumenta 69 YITA S. PROSPERl AQUITANI. 40 * et quasl materiam suppeditasse, quam recognium A sacruroque ejus corpus asservat in percelebri abba- Leo slyio suo et oratione vestierit, venustiore qui- dem ilia et ornatiore quam Prosperi : quamquam hic in id quoque fortasse incubuerit, ut ad pontificis cui operam suam praesUbat stylum ac scribendi ge- nus conformaretsuura. Hac de causa ab Adone (An. 458) aliisque sequioris xvi scriptoribos dicilur fuisse Leonis Magni notarias, seu amanuensis. Fieri enim potest ut illi in scribendis tura epistolis, lum eiiam concionibus famuiatiis sit. Gerte in iibro ante 900 annos manu esarato Prosperi nomen prae se fert sermo quartus in die anniversario assumptionis Leonis ad pontiflcatum, et fortasse aiii. inde existi- mare iicel euro magnam partem sustinuisse eorum qu» gessit in Peiagianos Magnus Leo : videlurque tia a comitissa Matbiide institota : quo tamen ex alia ejusdem urbis basilica ab ipsomet in honorem S. Apollinaris exstructa allatum jam inde a regis Luitprandi temporibus narratur. IIujus epitapbium a Vossio (Hist. Pelag. L i, c. 18) referlur, quod ideo compositum fuerat, nt novo inscriberetur tumuio qui propterea consiitutus fuerat, quod veterem tur- ris cujusdam ruina comminuisset. At illud epita- piiium in aede Carmelitarum conspici idem afflrtnat. Uabetur apud Surium (25 Jun.) Vita S. Prosperi Regiensis a Flaminio proprii ingenii libidine meris- que conjecturis ducto conscripta, ait Labbeus (Scr. Eccl. totn. II, p. 449). Deeaseverius etiam est NorUii judiciuin (tiisl. Pel. L n, c. 15). Is censet Prospcrum Ado pariter illi tribuere quse a Leone fuerant lum B hunc forsitan esse aactorem libri de Promissionibus in Eutycbianos, lum in Pelagianos scripu; neque huic contradicit cardinaiis Norisius (Hist. Pelog. L n, c. 45). liiud vero in historia non omissum, quod cum Roin» nonnuiii Pelagianam hseresim denuo su- scitare conarentur, suamque ea de re mentem ausi essent patefacere: Prosper statim libellos obtulerit tum Leoni adhuc superstiti, tum imperatoris minis- tris, perfeceritque ut illorum hominum conatus ina- nes irritique ceciderint. Ex iis quae de Prosperi Glironico diximus, liquet eum adhuc vixisse anno 455. Labbeus insequente anno mortoum propterea putat ; quod scribens anno 457, Yictorius virum sancium ac venetabilem eum appellet, qua ex re profecto iilud elici nequit. Ae- et Prsedictionibus : cujus rei nullum peculiare sup- petit argumentum. Flaminius et Ugbellus sutuunt *um a S. Leone episcopum fuisse creaturo, annoque 106 mortuum esse. Cujus anni nola e magno forsi- UD Prospero desumpta fuit : quemadmoduni bujus episcopatum ab altero illo mutuati sunt. Tritbemius Umen Prosperum successorem assignat Faventio, qui anno 451 in concilio Medioianensi sedit, tam- quam antistes Regiensis. Medium inter eos locat Ughellus Elpidium. Porro dies festa S. Prosperi agitur 25 Junii, qua die magni Prosperi festum ce- lebrari putatur. Oe Prospero pariter festus dies recolitur quoun- nis die 24 Novembris apud Ganonicos regulares Gal- cedil quod Marceiiintis anno 465 de Prospero tam- G licanae polissimum congregationis, et in regali cce- quam adhuc superstite mentionem faciat. lllum in id usque tempus vixisse non inficias eunt Norisius (tftsl. Pelag. L u, c 14) et Bucherius (CycL pag. 444), qui multa scripsit in \ictorium. Hucusque nihil est a nobis observatum, neque ab ullo veterum quidquam accepimus, unde appareat Presperum fuisse gradu ac ordine laicis aut mona- chis superiorem. Yolunt tamen recentiores prope- modum omnes eum fuisse episcopum sive Rciensem in Provincia, sive Regiensero in Longobardia. Qoi- bus si opponas a vetentm nuiio ei datam episcopi appellationemf reponunt id inde accidisse quod vete- ribus ille nonnisi ex libris suis ante episcopatum scriptis, adeoque episcopi titulum non pracfereniibus, nobio S. Yictoris Parisien3is, qui dies translationis essehujus aut alterius Prosperia nonnullis reputatur. Qui vero eum Reiensepi episcopum fuisse volue- runt, iis ita sentiendi locum prabuit Prosperi epi- scopi nomen , qui conciliis Carpentoractensi et Vasionetnsi subscripsit : quae quidem concilia circa annum 442 babita illi finxerunt. Cum vero hodie in- ter eruditos con veniat, illa anno 527 aul 529 celebra- U, Prosper ilie qui iis subscripsit, altero longe sit posterior necesse est. Accedit quod Maximus Reiensi Ecclesiae praeerat vivente adhuc Hilario Arelatensi, boc est ante annum 450, immo ante annum 452aut 455, ut demonstratum a nobis est. Itaque permul- tum abest quin Prosper, qui anno certe 455 adhuc fuerit cognitus. At profecto luec ratio nullius est D vivebat, fueritejusdecessor, utvult Baronius (Ann. roboris, sive Gelasium spectes, sive Gennadium, aut Fulgentlum, aut etiam Cassiodorum. Hi omnes viri doctrina insignes, Prosperoque alate proximi ignorare non potuerunt an vir tanti nominis fuisset necue episcopus. Quod ad Victorium attinet, is qui- dem ea de re silere forusse diceretur, quod Prosper nonuisi post annum 457 ad episcopalem dignitatem evectus fuerit. lilud profecto falsae isli de Prosperi episcopalu opinioni ortum dedit, quod alter fueril ejusdem no- minis episcopus Regiensis in Longobardia : quod quidem videtur in dubium revocari vix posse. Siqui- dem eum Regiensis Ecclesia patronum veneratur, 466). Ex S. Sidonio (Lib. vm, ep. 25) ostenditur Faustum, qui sancto Prospero superstes fuit, Maxi- mo successisse. Quare fieri nequit ut Prosper fuerit episcopus Reiensis. ARTICULUS XI. De quibusdam operibus sancto Prospero ascriptis. Nihii ampiius dicendum videtur, sive 4e veris in- dubitatisque Prosperi operibus, sive de aliis quac illi tribui posse probabilis aliquaratie suadeat. Superest ut ea comimemorentur, quaa quamvis constet ab eo scripu non esse , sub ejus tamen nomine vulgata sunt. Neque ea sunt ignobilia , immo non parvara in Ecclesia auctoriutem consecuu sunt. 41 YITA S. PROSPERI AQUITANI. 41 HorUtur Gassiodorus (Intt. c. 1) ut sanctum Pro- A Non serael eas deplorat calaniiutes quas aciate sua sperum sedula cura legamus, qui tret libros totius luctoritatis divime in cenlum quiuquaginU tribus tilulis comprehendit, ad instar piscium quos Evan- gelica retiade hujus saeculi lempestuosa profundiuie iraxerunt. Dubitari nequit quin respezerit ad librum de Promi$$ionibu$ tt Prcedictionibus Dei , hodie in partes quinque distributum : quae quidero divisio ab ipsomet auctore instituu fuerat, qui dum alludit ad centum quiuquaginta tres pisces in Evangelio nar- ratos,titulis totidem voluit universa Cbristi promissa aacris libris consignau conchjdere, eorumque fidem exbibium demonstrare. Quoniam vero hsec pro- ntssa et ante iegem , et sub lege dau, sub gratia deroum impleU sunt , ideo nonnullis visum est boc in populos peccata devocarant, ita ut sacrificia ab exteris conculcau essenl, sacraque vasa in Barba- rorum principum potesutem devenissent. Is quidem scribcbat Yalentiniani 111 temporibus ; sed inortua jam, ut videtur, Placidia, adeoque post annum 450, ante 455. In multis rebus Augustinum scquitur, ejusque testimonia proferl nonnumquam. Fateniur Lovanienses, quorum opera Prosper typis exrusus prodiit anno 4565 librum istuin ab illius phrasi et stylo ac eruditione longe abesse, ejusque textum nou paucis in lociscorruptum sibi mansisse ac mutilum. Cui vilio nos, quatenus licuii, ope ms. Remigiauo-Re- mensis et editionura veterum mederi conati sumus. Libri de Vita Contemptativa sub nomine sancti opus appellare Librumante tegem, tub tegeet $ub B Prosperi passim laudabantur nono saeculo, immo fratia. Hujus ex secunda parte locum unum sub beati Prosperi nomine refert Cassiodorus (In Pt. xiy, eujus auctoriute nescimus an adduci nos opor- teat ad opus iilud alicui Pruspero, quisquis Undem iilesit,ascribendum. Abhac certe opinione propius abest Ludovicus Dupin (to. IV p. 449), quam Jose- phus Antelmius (Antel. DUt. in Op. Leo. p. 365). Res ininime dubia videtur eminentissimo Norisio (ffisJ. Pet. /. ii, c. 44), qui Prosperum illura Re- giensem episcopum opinatur. Ulud certum, opus de quo agitur non esse Magni Prosperi, cujus eiegan- tiam nec stylo nec ingenio ille scriptor assequitur. Rujus oratio bumilis, jejuna et simplex ; Prosperi loquendi genus abnndans , dives viribus, et nervis jam a medio octavo saeculo, a Cbrodogango scilicet Bletensi episcopo. Verum quod a nervosa illa pressa- que Prosperi eloquentia valdo discrepat laxus qol- dam et copiose fluens stylus quo libri illi conscripti sunt , bos Juliano Pomerio, qui exeunte quiuto ssb- culo vivebat, esse tribuendos, Um validis argumentis demonsiravit Jacobus Sirmondus (Sot. ad Aquit* gran. concit.), ut nulla cuiquam hodie ea de re du- biutio supersit, Contendunt viri sngacilate ingenii et eraditionis laude prassuntes, qui libros de Vocatione omnium Gentium diligenter evolverunl ac scrutati sunt, in iis reperiri nihil quod non optime cohaereat cum do- ctrinasancti Prosperi, cui, et Hincmari judicio, et valeos, locuples senientiis. Satis apparet eum fuisse C tri"m vetastissimorum codicum manu exaratorum Africanum : unde mirum videri non debet quod ister complures haereticorura sectas, Donatisus po- tissimuro, immo Blaxiroianistas appellet, quod Ty- ebonii famosi Donatistae meminerit, quod res quas- dam non vulgares in Africa gestas refcrat. Ipse ad- hoc adolescens tunc aderat Carthagine, cum Aure- lios episeopus celeberrimum Cosleslis Deae templum io ea urbe Christo dedicavit, anno forUsse 399; ct dam una cum sociis et amicis (ut se adolescentium atas impatiens circumquaque verlebat), dum cu- riosi singula qua^que pro magnitudine inspicerent, iniruin quoddamet incredibile suo tesutur aspectui jugestum, hunc nempe titulum aeneis grandioribus- que litteris in frontispicio templi conscriptum : auctoriute, tribuuntur. Mulu etiam in iis habentur illis plane consenunea, quae a Prospero tum in cav- teris operibus, tum in carmiue de Ingratis scripu sunt. Nec repugnat temporis ratio. Cum enim nee confecti sint inilio lurbarum quas Semipelagiani edidere, et tamen a Gelasio laudentur, velut opus cujusdam Ecclesia) Magistri 9 superest ut ciica an- num 440 editi fuerint. Yerum artiflciosios composiu oraiio, et placidius ieniusque disserendi genus mi- nus congruit cum iis quae apud Prosperum Invenies. liaque, ut eos omitiamus qui hoc opus S. Ambrosio, inulto anle illas lites exortas defuncto, gratis perpe- ramqueascripsere, abaliis tribuilurHilario Prosperi nostri socio, abaliis S. Prospero Aurelianeiibiuin Aurelius Pontifex dedicavit Idem Carthagioe ^ episcopo, circa annuiu 470. Sunt qui existimentoput eiiam versabatur eodem quo Aspar V. I.consul( Vide append. p. 193), boc est, anno 451 aut 432, et rei cojusdain stupendae, quam diligenter enarrat, testis fuit. Neque silentio prxterit quemdam specie mona- cburo, qui cum Carthaginem advenisset, qusedam signa curationum operari se jaciabat, adhibito oleo . nescio cujus mortui osse infuso. At ubi se proditum fallacesque suas artes sensit detecUs, aufugit. Erat prsefatus scriplor in Campania cum sanctus pontifex Leo Manicbseos subverteret, et contereret Pelagianos; nempe anno circiter 443 Africa videtur expulsus fuisse a Vandalis, expugnata forUsse Car- tbagineanno 439, cujus rei quodam loco meminit. Patbol. Ll. esse alicujus Africani, ex eorum forUsse numero qui a Genserico pulsi anno440in Italiam appuleranu Quesnellus ostendere nititur h< s libros esse sancti Leonis, el id quidem styli siiniiitudineductusasserit, (Leo. to. II, p. 558 ei teq.) Ab eo quidem aute pon- Uflcitum editos, at iion inscripto suo nomine. Quo factum est ut eum illorum auctorem esse Geiasius ipse nescierit. Hanc sentemiam prolixa disputatione a Quesnello prolatam, prolixiori lucubratione im- pugnavit Anlelraius , librosque de quibus agimus Prospero reslitutos voluit (Antet. Dit$. in Op. Leo. p. 113 et teq.). Momenla utrimque co'lata paucis collegit Ludovicus Dupin, sutuitque nihil esse quod 3 43 SCHCENEMANNl NOTITIA IIISTORICO-LITTCRARIA 1N S. PROSPERUM. 44 Prospero cribuantor illi libri (Dupin to. IV, pag. 452 A analyai comprehendit (Dupin to. IV, p. 451 et teqq.). et teq.). Eorom si spectetur stylus ac rernm tractan- darum ratio, videri qoidem inter Leouis opera re- ferendos : nihii aflerri posse, quam ob rem ei abjudi- centur. Sed nullo quoque argumento certo eidem asseri : quippe quos absqoe nomiue auctoris in lucem prodiisse constet, fierique perfacile potuerit ot multi tunc lemporis el Romae et aliis in locis fuerint, quorum scribendi ratio Leonis stylum refer- ret ac redoleret. Atque hoc qoidem in statu et sita estetiamnumet diu rcmansura videtur percelebris illa et vulgatissima quaestio. Existimavit eminentii- simus Norisius (HUt. Pel. I. n,c. 14) librorum ho- rum scriptorem iu esplanandis iis quae ad gratiam Ita concinit stylus epistolae ad Demetriadem, gtylo librorum de Vocatione Geniium, ut eidem bactenus aoctori utrumque opus merito sit ascriptum, sive eum Ambrosio datum, sive cum Prospero. Norisius (Bist. Pel. t. u) quidem epistolam ad Demetriadem sancto Prospero adjudicat; verumalios hujusauctori- tas a pristina sententia minime depulit, iisque item ut antea visa est haec epistola oratione eadem ac stylo exarata ac libri de Vocatione Gentium, proin- deque eidem scriptori tribuenda. Scribit Trithenrius (Script. Ecct. p. 57) Prospe- rom alia insuper nounulla scripsisse : librum nnum Epistolarum ad diversos; libruin unuro de Viris .. . .. . „. . Illustribus, ac deCapiivitate Romac librum onum. pertinent, non aliam solum viam mire ab ea quam 0 „ • *...., . . . _ ..... B Hos vero hbros a Tnlhemio nusquam inspectoseo verisimile est, quod eorum initia non subjiciat, ut Augustinus et Prosper tenuere, sed et de ipsa re ab utroque nonnullis in capitibus dissidere. Reposuit Quesnellus (Leo. to. II, p. 581 et $eq.) scriptorem illum nullatenus ab Augustini placitis, ab Ecclesia eomprobatis et adoptatis , recessisse. Qua in re ab hoc prorsus stare videlur Ludovicus Dupin, qui quaecomque hoc opere continentur satis uberiore cxlerorum. Aiioquin recentior est ille qoam ot ejus testimonio qoisquam nitatur. Addit qnoque idem : c Alia insuper nonnulla scripsisse dicitur; sed ad manus nostras non venerunt. > De quibus proinde cum illinihil suspicari Ilcuerit, nec nobis pariter quidquam augurari est bactenus concessum. NOTTTIA HISTORICO-LITTERARIA IN S. PROSPERUM. (SchoDnemanni Biblioth. Hist LiU. Pat. Lat. tom II.) S I. Vita. G Aquitani noroine distinguitur ab aliis haud incele- bribus ejusdem artalis scriptoribus, inter quos notis- simus Prosper Ttro poeta, cujus Beda meminit, eujusque cognomen ipsi Aquitano affingere quondam. ausos est Sirmondus. Nalus est eiennte saeculo quarto aol quinti initio , in Aquitania. Sed qua in orbeaut loco tam amplae hnjus provinciaB, non liquet ; sienti de parentibus , educatione atque prima tetate ejus aeque omnia ignorantur. Attamen ex iis quae retiquit ingenti sui monumentis satis patet eum haud letiter liberalibus studiis et artibus ingenuis, praeci- pue poeticse, iucobuisse. Aquitania, incertum qui- bos de causis relicta , in Provincia domiciliom po- suit, obi certe jam anno 428 commorabatur t ibique concertationes suas pro doctrina Aiigostini contra loannem Cassianom aiiosque qui eam respuebant, D Gtlliae seu Provincto magis presbyteros ezorsus est. Fovh hoc ejus in Augtistinum hac ex parte studium llilarins qoidam , cui , quoniam de rebus domeslicis e]os nihil amplius constat, ab bac ipsa cum Prospero , censuetudine Protperiani nomen inditom fuit. Dede- rat qoidem Prosper jnm antea ad Augustinum litte- rts per Leontium diaconum, ab eoque responsorias aeeeperat. Hic antem , qni ipse qoondam cum do- ctore Hipponensi versatos erat, ut eumdem propius amico admoveret et conciliaret, Prospemro impulit ot denuo secum litteras ad eum scriberet , id quod anno 428 seu 429 contigit. In iis igitur Augustino exponunt quce in tcriptU eju$ contra Petagianos con- ditfi plurimi apud Mauiliam comtituti monachi et eaeerdotu Patrum opinioni et Eccteeia umtti adversa putent, pericula quae ipsis ex iilorom csecitate aot pravitate imminere videantor , et qoemadmodum iis reniti coeperint, declarant; denique tcl tuarum diiputationum prattidio iptorum ienuitatem roborare velit, rogant. Ac Augustinus sane votis eorum obse- culurus ad eos direxit Iibros de Praedestinatione sanctorum et Dono perseverantix. Sed com uterque tanto ardore flagraret , nec tamen adversarii crebris disputationibos ac scriptis flecti nossent, ambo Ro~ mam perrexerunt, eosque apud Coslestinum papam calumniae in Angostinam et haereseos accosarunt, ab eoque a. 451 obtinuerunt celebrem illam ad episco- pos Galliarum epistolam, in qua eos graviter repre- hendit, qnod, auctoritatis suae tam parum memores, presbyieros novas et indisciplinatas quaestiones quo- quomodo proferre sinant , aique monet ut iis silen- lium imponant , nec memoriam Augustini , quem impense laudat, affligi patiantur. Dac igiiur epistola freti iu Galliam revertuntur , tantoque alacrius sus- ceptaro contra Semipebgianos cnusam defendere studuerunt, imprimisque Prosper scriptis contendere ccepit , quorum varia intra hoc tempus emissa ad nostram merooriam pervenernnt. Percrebrescfnie autem de doctrina etpietate ejus fama, eveni&se vo- lunt, ut a Leone arcbidiacnno Roniano inter Aetiura et Albinum in Galliis amicilias redintcgrante in fami- Iiaritat*m reciperetur, et cum is ab eodem negolio ad occupandam sedem apostolicam evocatus esset, Romam una addureretur et ornarelur inunere no- tarii pontiflcis. Enimvero qui sic statuunt. conjectura 45 SCUGENEM ANNl NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA 1N S. PROSPERBM. 4« delectanlur, cujus ne fundamentum quidem satis A partitio continetur. Vero auiem simile est, eum non exploratum ett. Nam quod Leonis uotarius fuerit Prosper , nonnisi seriorum scriptorum (a) et uuius ms. codicls Corbeiensis Gennadii valde dubio tesii- monio nitilur, quod recentiores quidam styli ac sen- tentiarum, quam inter utriusque scripta deprehende- runt, similitudiue roborare eonaii snnt. Reliqua viiao Prosperi incerta sont. Ecclesiastico aliquo munere iiium non functum esse, verp simillimuro (b). Igno- rtrons etiam quando diem obierit ; tametsi ex Chro- nico ejua constat enm anno 453 adhuc in vivis fuisse , aliique multo diutius eum vixisse et Leoni snperstitem fuisse, ex Marccllino, ad a. 465, cogno- scere sibi videantur. S II. Scripta. Scriptu Prosperi genuina juxta seriem (emporis, quam novissima etiam tenet Parisiensis editio, sunt : I. Epistola ad AugusUnum de reliouiis Pelagiana Harrcseos in Gallia, etc, scr. a. 428 aut 429. U. Epislola ad Rufinum de Gratia et Libero Arbi- trhy scr. anno 429, vivo adhuc Augusiino. III. Carmen de Ingratis scr. circa annum 429 aut 450. IV. Epigrammata duo in obtrectatorem S. Augu- stini, scr. forte circa a. 430. V. Epitaphium Nestorianm et Pelagiaum Hwre$eos9 scr. post damnatam hseresim Neslorii in concilio Kpbesino a. 431, Augustino jam mortuo. VI. Pro Augustino Re$pon$ione$ ad Capitula Obje- ctionum Gallorum ealumniantium, scr. a. circiter 431 uuo dHCiu toium ahsolvisse, sed variis identidem i diumentis perfecisse et quasi iterato edidisse , et sunl sane qui tre$ diversas ab ipso auctore edUioncs paratas esse existiment : quarum primam conclusisae putaut Tbeodosio xiv et Maximo coss. anno Christi 435, quandoquidero eo anno omnium priorum anno- rum epochas summasque collegerit, quod nonnisi in Operum fine fieri solet , nisi forte aliqua peculisris causa accidat, quae hic nulla esse videlnr; $ecundam censent 12 annis auciam et ad Vaientiniani vi ae Nonii consulatum, seu annum Chr. 445 produetam fuisse , quo vulgare ejus Chronicon Eusebiano et Hieronymiano subnecti solet; tcrtiam denique editio- nem fuisse volunt quae ad captam a Genserieo Ur- B bero, seu ad Valentiniani Aug. vm et Anthemii eon* sulaturo seu annum Chr. 455, exiensa fuerit. Ulrius* que posterioris ciiamnunc exemplaria stipersunt* Dubia aucloritatii sunt : I. Confe$$iot qua» ipsius dicitur. II. Pocma Conjugis ad Uxorem. III. Carmcn de Providentia divina, quod alias BUm rio tribuilur. IV. Dc Vocatione omnium Gentium libri duot in i quibusdam Ambrosio ascripli. At viri docti in ( sas de auctore abierunt invicem sententias. Alii eniro, veluti Erasmus, Euchenio; alii, inter quos Vossius, Hiiario Prosperi familiari tribuerunt; Qties» nellus autem Leoni M. illos adjudicavit : cui se et proposito opposuit Josephus Antelmius, 1'rospero VII. Pro~ Auguttini doctrina Responeioncs ad C«- C vindicans. Scripti exislimanlur circa annum 440. pitula Objectionum Vincentianarum, scr. forte paulo post superiores Responsiones. VIII. Pro Auguttino Re$pon$ionc$ ad Exccipta quat dc Gcnmensi civitatc $unt mi$sat scr. eodem forle tem- pore cum superioribus. IX. De Gratia Dei et Libero Arbitrio liber contra CoUatorem , i. e. conira Cassiani presby leri librum qui tiiulo dc Protectionc Dd praenotatur, scr. cir- ciier a. 432. X. P$atmorum a c u$quc ad cl cxpo$itiot scr., ut videlur, ante annum 424. XI. Sentcntiarum cx Operibut S. Augustini deUba- tarum liber unu$t scr. forte circa a. 450 aut 451. XII. Epigrammatum liber unu$ ex eentcntiis S Sed muito serius (ante annum tamen 496) conditos esse censent Ballerinii in Observationibus ad 2 Ques> nelli dissert. de horum librorum auciore, ubi, colla- tis utriusque arguinentis, nentrius sententiam veram pronunliant, et singula quae in disputationem venire poterant momenta accurate et sagaciter examinant. Qims adeat, cui luber. in tomo II Opp. Leonis,psg. 662 seqq. V. Ad $acram virginem Demetriadcm cpi$toUt9 seu de Humiiitale Christiana tractatus, scr. circiter annnm 440. Olim inter Ambrosii Opera vulgata fuit, in epi- stolarum numero 84, a Soiello primum una cum libris de Vocatione omnium Gentium Prosperi Operi- bus adjecta, non aliani ob causam quam pb styli Augustini, scr. non longe ante tempus concilii Chal* " quamdain similittidinem. Enlmvero nusquam in cedonensis,quod anno 451 congregatumesse constat. XIII. Chronicum integrum in duas partce distribu- tum , iu annum 455 desinens. Novimus ex Viciorii, seu Victorini, Gennadii, Cassiodori el Isidori llispa- lensis teslimonii* , Prosperum lioc opus ab origine mundi ad Valentiniani ni obitum et Romain a Van- dalis captam perduiisse, ita ut Eusebium et Hlero- nymum, quatenus ilii porrigerentur, abbreviaret, rcliqtia atitein, i. e. ab anno 379 ad a. 455, de uovo contexeret; in qua studii ejus diversitaie ipsa operis (a) Vocatur Leoni$ nolarius ab Adone saec. noni scripioreinChronico aliisque sequioris aetatis aucto- ribos. codicibus utrumque opu«culum siroul inveniri, tum Ambrosii editorum exemplo, tum ex iis quos ipsi inspeserunt, testanmr Ballerinii. Prirous hanc sen- tentiam impugn .re coepit et evertere studuit Ques- nelIus,Leonique vindicaium ivit in Dissertatione4d6 auctore bujus Irbelli. Quem contra insorrexit Antel* mius in laudaio libro pro Prospero pugnans. Balle* riuii inter utrumque lancein tenentes, ueutro incli- nare intellexemnt, adeoque incerlo auctori relin* quendam censuerunt. Cf. eoruro Obss. ad 4 Quesn. (b) Errore satis communi codicum mss. et editio- numaniiquiorum,cujusori20 nondum pziei, epi&copus Regien$i$ (oppidi Riet in Provincia) audire sofet. 47 SCHCENEMANNI NOTITIA IIISTORICO Diss. l. II p. 745 seqq. Antelmio tamen astipulantur A editores novissimi Operuin Prosperi. VI. Prateritorum sedit apottolicos epitcoporum Auctoritatet de£ratia Dei et Libero voluntatit Arbitrio, qu» vulgo subjici solent epistolae Coelestini ponti- ficis ad episcopos Gallos. Collectae putantur circa annum 431. Primus eas Dionysius Exiguus vulgavit et epistolae Coelestini subjecit. Illam aulem ei scri- niis Romauia eas sumpsisse fiormisdae papae impri- mis testimonio demonstrant Ballerinii. Nec tamen Cudestini ipsius sunt, quemadmodura nec Leonis, ut iidem evicerunt in Observaiionibus ad laudatam Quesnelli dissertatiouem t. II p. 719seqq. Antelmii, qui Prospero asserit , scntenliam secutus et magis etiam confirmare siuduit Pagius ad a. 431, num. 49. Mem Coustantius fecit(in admonitione ad laudatam B Coslestini episto1am),lnsuperque occasionem hujus lucubrationis investigare conaius esl. Atque Balle- rinii etiam huic sententiae calculum adjicere non dubitarunt, ita lamen ut in nonnullis a Couslnntio dissiderent. Cf. Obss. in Diss. 3 Quesn. l. II Opp. Leonis,pag. 719 seqq. Omnino non ad eum perlinent : Libri tret de Vita Contemplativa, qui verius Juliani Pomerii nomine insigniuutur ; de Promistionibut et Prcedictionibut Deiy incerti auctoris, et Chronieon atterum, quod volgo Pteudochronicon vel etiam Tironit Protperi Chronicon dicKur. Orditur a morce Valentis impera- toris, et ad captamaGenserico Urbem procedit. Cum snperius imlicato non pauca quidem communia ha- bet, sed longe plura ab eodem diversa, et praecipue G hoc, quod non pcr consules, sed juxla imperatorum seriem digestum sit. Pithoeus, qui primum illud evul- flavit, ipsum verum Prosperi Chronicon esse, ejus- que adeo ingenium referre contendit, ut nou imme- rito sibi videatur membrum csse amplioris ejus, quod ipsius nomine ab orbe condito ad caplam a Vandalis Urbero Gennadius legisse testatur; et mire- tur adeo, unde factum sit ut aliud Chronicon per consules digestum in omnibus Hieronymiani Chro- nici editionibus Prosperi nomine subjungatur. Pithoeo assentiri visus est Labbeus. Sed Bucherius et saga- eiores cum eo viri docuerunt, confusum et pertur- balum hujus Chronici ordiuem, innumera menda in rectam chronologiae rationem, levissimam et Unlum nonuullam de Pelagianis meuiionem, denique qnod D Id unum de Augustiuo in eo observetur, quod plu- rima libris innumeris disseruerit, et Praedestinalo- rum haeresis, Prospero certo certius iguota, ex Augustino (Auguttini librit inlrudere ausus fuil Piihoeus) orta dicatur : haec singula lotidem esse argumenta quae Prospero indignum et ab ingenio ejus alienum evincant; quemadmodom luculenta nanatio, et ordo, praecipue autem diligens rerum S. Augnsttni et haereseos Pelagianae iractatio, et lam AugusiHii quam Leonis nonnisi cum summa vene- ratione commemoratio in altaro (pro genuino habito) discipulnm Augustini et dodrinae ejus de gratia defensorem omnibus agnoscendum praebeat. Fuerunt LITTERARIA IN S. PROSPERUM. 48 » itaque qui suppositum hoccc Chronicon Prosperiano nomini putarent , ut inde tum ipse, tum Augostinus in contempium et invidiam adducerentur. Sed pro- b ibilior est sententia, quam Antelmius quoque tue- tur, absque fraude a Prospero quodam vel etiam alius nominis auctore composituro, et quia in exem- plaribus nomine careret, Prosperi, quem ejusdem aetatis Chronicon scripsisse palam constabat, nomen ei indilum fuisse; vel denique genuinum Prosperi Chronicon a Semipelagiano quodam in privatum usum sic interpolatum et diminutum esse, quemad- modum nunc comparet. Sed qnoniam Antelmii toties in his mentio facta est, alia insuper ejus opinio non praelenmtti debet, quae omnes omnino Leonis papae lucubrationes Pro- spero tamquam notario Leonis adjudicavit, magnas- que ei cum Quesnello lites excitavit. Proposuit eam in eodem qnem antea commemoravimus libro,cujus, cum rarissime jam occurrit in bibliothecis, notitiam hoc loco appendamus : De verit Operibut SS. Patrum Leonit Magni et Protperi Aquitani Distertalionet Criticee, quibut Capi- tula de gratia Dei, Epittolam ad Demetriademt tiec non duot de Vocaiione omnium Gentium librot Leoni nuper atcriptot abjudicat et Protpero pottliminio retti- tuit Jotephut Antelmiut. Accettere cum iptiut judiclo de celebri Leonit ad Flavianum, et aliit ad diversotf Protpero dictatit in cauta Eutychit cceteritque Epitto- tff, etc. Paritiit apud Dexatlier. 1689, 4°. Auclor ortu Forojuliensis, natus a. 1648, post confecta studia in urbe patria canonicus, ab anno autem 1684 episcopi Pamiensis J. B. de Verthaunoti magnus vicarius et oflicialis (f 1697), Quesnelli ns- sertionibus obviaoi iturus, per tres priures Disscrla- tiones, tria modo laodata Opuscula Prospero vindi- care conatus, qtiarta Leonis Magni duas coutra Pela- gianos epistolas aggreditur, quarum akeram ad Januarium Quesnellus authemicam declaraverat, alteram ad Septimum supposititiam ; Autelmius vero posteriorem veram, priorem ad Januarium ficlam esse conlendit. Dissertatione quinta Gennadium et alios antiquos, qui epistolam Leonis ad Flavianuui in causa Eutychis ( apud Ballerin. 28) a Prospero tamquam ejus notario dictatam scribunt, adversus Bellarniinum Labbeumque vindicat, et non solum in hac, sed et in aliis Leonis epislolis haud obscura siyli Prosperiani vestigia depreheudit. Nec pauciora in Sermonibus hujus simililudinis indicia agnoscere sibi visus, hi Dissertatione sextt varia promit exem- pla, impritnis ex sermone 4 (ed. Quesn.) in Natali Leonis et ex sermonibus de Collectis et Jejuuio. In causas autem hujus rei inquirens, potiorem judicat morem n-tatis istius, quo sermones ab aliis episco- pisreciundos frequenter expeti consueverint, si qui- dem Gennadius testetur Salvienum presbyterum multas pro ejmcopis homilias composuisse, indeque magittri ephcoporum laudew, non, ut vulgo volunt, quta Salonium et Veranum episcopos in adolescentia docuerat, reporusse. llinc colligil, tanlo magU 49 SCJIGBNEMAlNNI notitia qistorico-litteraria IN S. PROSPERUN. 50 Leonis summi pontificis, sermones expetitos fuisse, A 1531, a quibus baud longo spatiodiremplae emerse- cui interdum aliquot orationit ornatui contuierit Pro- tper, vir tui arvi doetittimut et facundi$simutt qui occupatittimo pontifici a consiliit ac epittolit aut pro> cipuus fuerit, aut unicut. In sequenlibus reliqua Opera Prospero ascripta percenset, nempe in septi- ma dissertaiione Opus de Promissionibus et Praedi- ctiooibus, quod a Cassiodoro falso Prospero tribui, et auctorem ex Africa oriundum habere statuit; iibros de Vita Contemplativa, quos Juliano Pomerio assignat, atque de eo accurate agit; Confessionem Tirouis Prosperi, a Sirmondo editam, quam vix ali- quid exbihere censet Prosperi stylo et famae satis consentaneum. Octayam dissertationem Prosperi Chronico impendit, idque, prout vulgo exsiat, Pro- runt epistola ad Rufinum et Responsiones ad Excer- pta Genuensium, Venetiis apud Bernard. Slagninum 453«, in-8°.Mox etiam inGryphiana Lugdunil539: Respnusiones ad Capitula Gallorum et Objeetiones Vincentianas una cum Carminibus de Providentia et de lngratis (c). Scilicet ab hac Sebastiani Gryphis opera altera incipit editionum Prosperi aetas. Is enim primus inscripsit Opera, et collalionc vetutto- rum codicum recognovitte professus est. Repettta est Coloniae a. 1540, et addita epistola ad Auguslinum nonniillisque ad Prosperum non pei linentibus Opus- culis ibideml5G5, per Joannem Solellum. Eamdem, sed in nonnullis perpurgatam, dedit Joannes Oliva.- rius Duaci 1577, cujus ab hoc lempore recensio, spero adversus Garnerium prolixe vindicat, prout B uisi forte Theoph. Raynaudus in ed. Paris.a. 1671 vero a Pithoeo editum est, interpolatum infartumque probat. Nona dissenatio Prosperi Carmina exaroinaf , ita ut illud de Providentia supposititium judicet ; Anacreonticum ad Uxorem dubium relinquat ; Epi- laphium haereseos Pelagianae et Nestorian» Prospero Aquitano conlra Garnerium asserat; Carmen de In- gratis cum Epigrammatibus 97 et aliis duobus in Augustini obtrectatorem genuina maxime arbilretur, illumque obtrectatorem non alium quam Vincenlium Lirinensem existimet , qui in Commonitorio suo Aogustini etiam doctrinam perstringere affeclaverit. Inter bsec autem novum bujus Vincentii Opus Sccre- torum Lirinensium producit Antelmius, In quo ordi- nando ct illustrando totum se esse significabat, ejus- nliquid mutaverit, ad annum usque 1711 semper viguit. Doc autem anno prodiit Parisiis in-folio editio, si non omnibus numeris absoluta, certe co- dicuin mss. apparatu ediiorisque (Joanuis le Brtui de Marette e congreg. S. Mauri) siudio atque etiam eruditione, longe super auteriores excellens. Pro- curavit eam D. Mangeaut, ejusdem congregationis socius; unde fortassis colligas , Lebrunum nondum omuia perfecisse, dum Opus e manihus illi excute- retur. Facile autem quae desunt diligens et sagax. historiae temporum illorum lector, vel a Ballerinii* per ista locacircuinductus, animadverlei. Neque vero post htiiusce editionis commemoratiouem silentio pretenmni debcnt quae a. 1732 Joannes Salinasius que etomnium Prosperi editionis promissione totum C et a. 1758 P. J. Fogginius, Romae uterque ad or- volumen claudit (a). Caeterum Antelmio w% respon- nanda Prosperi Opera contulerunt. Bura est a Quesnelld epistola Gallice scripta in Ephe- meridibus Parisiensibus die 8 et 15 Augusti 1G89. Cui non cuncianter quidem Antelmius duas alias epistolas ad abbatem...duabus epistolaeP.Quesnelli partibus responsorias Parisiis a. 1690, in-4°, repo- suit ; sed Quesnellus iis non magis quam Disserta- tionibus ejus se convinci passus, nec transversum unguem a pristina sententia in editione Lugdunensi a. 1700, recessit. ( III. Editionet. Primum Opus quod inter caetera Prosperi typis mandari ccepit', fuere Epigrammata (b), quorum primaeditioapparuitMogunliaea.l494,in-4°,etsine De Chronico separatim mouere necessum est, tres diversas genuini exstare cdiiiones , quarum pri- ma, vulgaris dicta , Eusebiauo et Ilieronymiano Chronico jungi solet el ab anuo 579, quo Hierony- mus desiit, ad annum 445 protendiiur, a CanUio etiam non parum a vulgato texlu divcrsa prodita cst ex ms. Augtistano; altcra priori decem annisan- ciior a Duchesnio primum inter Historicos Francia? cox»taneos vulgata est; terliam, Chronicoo integrum ab origine muudi ad annum 455 complexatn, Lab- bcus in Bibliotheca nova mss. a. 1657 exhibuit. In onmibus autem pars posterior ab anno 579 ad an- nuin 445 aut 455 mirum in modum variat, in aliis anni nota, Taurini, eadem forma, nec non Venetiis D auctior quam in aliis, et modo dilutior ac jejuna , apud Aldum a. 1501. Huic proxima fuerunt liber modo accurata, cujusinodi depravationes aut negli- conlra Collalorem , Moguntiae a. 1524, emissus ac genliae librariorum , aul certo st.idiosorum consilio repetitus in Antidoto Sichardi Bas. 1528, el editio tribuendas esse patei. Praler h;ec Pseudochronicon Sententiarum ex Augustino excerpiarum, Colonix a. a Petro Pithceo e mss. codd. editum est a 1588, ite- (a) Repetfta est hsee notitia ex M. Bibliotheca Ecci. Coion. 1. 1 p. 487, ctijus auctores eam se de- bere significant Actis Eruditor. Lip>. Supplem. t. I p. 431; neque tamen per omnia iis adhspsimtis. Nam quae de Antelmii sententia supcr epistolis ad Sepli- niuin el Januarium referunt, non concordant cum Balleriniorum cjusdem senlentise expositione, qui tamen, cum ulrumque et Quesneiluin et Antelmium refellerunl et utramque epistolam genuinam esse demonstramnt, potiores hac in re auctores habendi - sunt. Cf. Balleriniorum Admonittonem in duas prio- res Leonis cptsiolas t. I Opp. Lconis pagg. 567- 590, tibi prolixu de ambabus ei 18 disputalio sub- junciliir. (b) Editores Parisienses ordiuntur seriom impres- soriitn Prosperi a libro conlra Collalorem Moguntiae a. 1524 excuso. (c) Ipse tamen Giyphius non significat Respon- siuues ad Capitula G.ill<>rum et Objectiones Vincen- tianas a seprimmn proferri , lametsi hoc ditertede alirs duobus Opu colis affirmet. Vide igitur anneall- qua editio praccesserit paucusimis fortassts visa. 51 SCHCBNEMANNl NOTITIA IIISTORICO LITTEIUIUA INS. PROSPERUM. rumque I6U0, itidemque a Labbeo in Bibl. nova A Saculo xvi. 52 inss. a. 1657 recusum. Utrumquc denique , Um ge- nuinum, quam Pseudochronicon cum nolis et variis lectionibus rcddidit ediiio novissima Operum Pro- •peri Parisiensis et cum notis Basnagii eruditissimis in nova ed. Lectionum anliquar. Ilenr, Canisii a. 1725. Plura qui cupit, evolvat Annales editionum, quos jam subnectimus. SACCJLO xv. 1494. Moguntice, per Pet. Friedbergensem; tn-4*. Epigruiuinata sancti Prosperi episcopi Regiensis de viliis et virtutibus ex dictis Augusiini. Incipit volumcn in ipso statim tituli folio pagina aversa provio elogio Prosperi ex Tritbemio. In fine ( folio 22 p:»gina aversa ) ; Expliciunt Epigrammata 1501. Venetiit, apud Aldum; tn-4*. Prosperi Aqui- tanici Epigrammata super D. Aurelii Augustini sen- lemias quasdam; cum Aratonis Carmine Historia Apostolicae, Probae Falconiae Centonis excepto 9 Joan. Damasceni bymnis et Cosmae HierosolymiUai (opusculis) aliquot. In exemplari hujus libri, quod servat Biblioibeca Bernensis (Cat. t. I,p.n), Prosperi Epigrammatibus varias leciiones e mss. codd.ascri- psit Bongarsius. 1524. Moguntice, apud Joan. Schceffer ; tn-4°. S. Proiperi, presbyleri Aquilanici, libellus adversus inimicos gratiae Dei contra Collatorem ; et Aurelii, Carlbaginieusis episcopi, epislolacontraPetagianos; Coelestini papae, et aliorum Romanorum pontificuna sanctiProsperiepUcopiRegiensisdevUiisetvirtutibus*™*^^ «ralia D" pro Prospero et Hilario, ex didit Attgustini. Impressa MogunUcc per Petrutn Friedbergen. Anno virginei partus 1494. llaec excipit folio 23 : Carmen Conjugis ad Vxorem inscriptum : Prosperde Fide et Moribus chr\stianorumet mariyrum, *c de Contemplu et Brevitate prossentis vtfar, qui titu- lus tamen inseritur dcroum post sedecim priores versus meiro Anacreontico exaratos. Denique in fine hujus,folio24, pagina aversa legitur : Commen- datio (anonymi) cujutdam in auctorem septcmdccini hexametris consians. Corrigendus ex his Cl. Braun in Not. Hisi. Lit. p. ut pag. 260, n.20. Sineanno, Taurini; tn-4*. B. Prosper de VitaCon- templativa et deSepicinVirtuiibus,adjecti|^escioin cadem au in aversa pagina, tequentibus veMculis : H«c Augustini ex aacris Epigrammata dictis Duicisono rhetor componens carmine Prosper, Versibus bexametris depinxit peniametrisque, Floribus cx variisceu vulget nexa corona. • Unde ego te, ledor, religis qui sub ba?c sedulus, oro IntenUs adhibere soois ccelestibus aures,- Isttc nam invenies, aoimum si cura subintrat, Maxime quid doceant sanct» moderamina legis Observare homines, vel quid vitare sub astra, Sidereum coeli cupiunt qui scandere regnum. Nimirum ne Juliant Pomerii libros de Vita Contem- plativa, Prospero falso ascriptos, bic exhiberi pu- tes, nihil aliud complectitur hocce volumen qu»m Epigrammata ProspeH, quibus eosdem versiculos in antiquo ms. ad calcem adjectos vidit et cx eodem recodi curavit Muratorius in Anecd. t. II p. 210, (a) testibus auctoribus Ilisloriae Litterarix Galliae, a adversus Pelagianos (industria Nicolai Carbacchii). Cat. Bibl. Paris. (c). Carbacchius libelli bujus exemplum repererat In Bibliotheca religiosorum fratrum Benediclinorum montis sajicti Jacobi (Moguntiae). 1524. Basilece; t'n-8\ Prosperi, Augustini et Am- brosii Opuscula de Libero Arbitrio, ex editione Joan- nis (Dcolaropadii. Cat. Bibl. D-.lui. t. II, p. 4001. Nuro praeter librum adversus Collatorem aliud quid- piam Prosperi insit, dicere non ausim. Sub Ambro- sii nomine procul dubio nihii aliud hic evulgatur quam libri de Vocatione omnium Gentiumt Ambrosio a multis tributi. 1528. Basilea; apnd Henr. Petri; in-fol. Prosperi C Aquitanici libcllus de Libero Arbitrio contra Colla- torem; in Jo. Sichardi Antidoto contra omn. h*r. p. 215 s«iq. 153!. Colonia imprimebat Joannes Prcel.; tn-8°. Sentenliae aliquot velut aphorismi, cx S. Augustinj et aliorum libris selecla», studio et labore Prosperi, episcopi Regien is. Cat. Bibl. Reg. Paris. Cf. praef. ed. Paris. 1553. Parisiis; in-16°. D. Prosperi Aquitani libel- lus Adversus inimicos gratiae Dei : accedunt epistola Aureiii cpiscopi Carthaginensis ad episcopos per Byzacenarn et Arziguitanam provinciam constitutos; excerpta ex gestis synodalibus conlra PelHgium hae- reticum; et Coelestini papae epistola ad episcopos Galliae de erroribus Pelagii. Cat. Bibl. Baluz. I. I. quibus insuper discimus accessisse commenlarium D Itecusa est, ut equidem arbitror, edilio Moguntina. Latinum anonymi cujusdam, de quo cum exploratius aliqnid expetrret Hambergerus, deprehendil in Ca- talogo codd. mss. Biblioth. Taurinen. inter codicei Latiuos n. 781, e, II, 10, pag. 256, codicem Epigram- matum Prosperi cum commentario , qui forte ab hoc non diversus est ; sed cujus sit, non magis ex sub- scriptione ejus quam aliunde elucet(ft). la) Hist. Lit. de la France, t. II, p. 384, 85. (b) Hamberger Zuverl. Nachr., t. III. p. 215. sub- scriptum erat : Hoc opus scripsit Frater Tibaldut de Guerris de Castro novo Terdonensi ord. fratr. min. tuncBachalarius convenlutChtrii, 1466, die 12 Auausti. (c)Paulo aliter, sed rcclios, puto (uam RegiiCata- logi auctores titulos interdum coiitrahere, iuterdum 61 conteatis libris aliquid addere araant), hic titulus 1534. Parisiis apud Anl. Augerellum; tn-16*. S. Prosperi de Cratia et Libero Arbitrio ad Rufinum et Responsiones ad excerpta Genuensium. Cat. Bibl. Baluz., ibidemet Bibl. Tellerianae p. 198 b. Aucto- res llistoriae Litt. G;illiae ejiisdem libri exemplar vi- disse teslanlur, cui inscriptus fuerit anuus 1533. 1538. Venetiis, per Bernardinum Stagninum; in-&9* profertur in praefatione novissimse editionis Pari* siensis, videlicet : Libcr suncti Prosperi de Cratia Dei et Libero Arbitrio, pro defensione dici Aurelii Augu. sti$ii episcopi ; contra Cassiani presbyieri librum qui titulo de Protcctione Dci pratnotatur. Item capitula tredecim decretorum Ccelettini papv pro Prospero ti Hilario, de Cratia Dei9 adversus quosdam Calliarum presbtfteros Pelagii sectatores, etc. 65 SCHOENEMANM NOTITIA HISTORICO LITTfiRARlA W S. PROSPERUM. 54 Opuscula de Gralia et Libero Arbitrio S. Prosperi A gustinum, de reliquiis Pelagianae baereseos, ad fidcra vetusli exemplaris restitutse, cum Honorii Augusto- Aquiiani episcopi Regiensis, viri religiosissinii, divi Augustinidiscipuliet indivinis Scripturts eruditissimi. Continentur in boc volumine, 4* Epistola S. Pro- speri ad Rufinum ; V Ad excerpta Januensium (Ge- nuensium); 3° Liber S. Prosperi contra Cassianum; 4* Epislola Aurelii Carlhaginiensis episcopi ; 5° Cce- lestini epistola ad episcopos Galliae et auctoritates sedis apostolicas, etc. ; 6° Epigrammata S. Pro«peri et Carmen ad Uxorem. Ex quibus num. 4 et 1 nunc primum eduntur. Praef. ed. noviss. Paris. 1539. Lugduni, apud Seba$tianum Gryphium; tn- foL D. Prosperi, Aquitanici, episcopi Regieneis, opera, ad vcmstorum exemplarium coilationem emendata et recognita, Cat. Bibl. Reg. Paris. donensis dial. de Praedestinatione el Libero Arbitrio» Cat. Bibl. Bunav. t.III, p. 208. 4556. Bavlecey ex oficina Henr.Petri; in-fol. Pio- speri Aquhanici adversus Collucuiorem ($ic) de U- bero Arbitrio in Joan. Heroldi llaeresiologia,p. 664- 675. Edidit ex antiqoo codice Laurissensi, in quo lamen aliquot in fine libri v«rsus deerant. 1565. Colonim^ apud hmredet Arnoldi Birckmanni, in pingui GaJlina; in-4° maj. D. Prosperi Aquilanici, episcopi Regiensis, Opera accurata velustoruiii exemplarium collatione per viros eruditos a mendis pene innumeris repurgata. In flrie : Lovanii9 tupi$ Joannit Bogardi. Qua loci et typogrnphi nota, sed Sebastunus Gryphius epistolam dedicatoriara ad B pracfixo anno 1566, hanc ipsam baud dubie edilio- Senatum populuraque Reg>ensem auspicatur ab excusatione, quod, quem ante annos plus minus quatuor ipsorum rogatu suscepisset laborem omnes Prosperi episcopi quondam ipsnrum lucubrationes typis excribendi, haud prius emittere potuerit : id quod exemplaribus, partim non accurate satis de- scriptis, partim desideratis oonnullis Opusculis ifti- perfectis.tribuit. c Quapropter, inquit, ut vobis gratificarer atqne siudiosorum commodis inservi- rem, editiouem minime pracipiiandam putavi : sed primum vehementcr conandum, ut opus, si quo pacto fieri possei, prius pristino nitori Germanaeque integritati restituerctnr. Proinde hnc illuc missis litteris, negotium dedi amicis el Gallis et Germanis, nem indical. Cat. Bibl. Reg. Paris. Superioris editionis conienia juxta elenchum in aversa pagina tituli hujus editionis subjectum sic se habebant : Opus de Prcedictionibu* ei Promissionibut Dei, quo nescio quando et per quem numerus Ope- rum Prosperi auctus fuerit; de Vita Comtemplativa libri iii ; ad Rufinum epistola, Responsiones ad Ca- pitula Gallortiui, ad Objecliones Vinoentianas, et ad excerpta Genuensinm , conlra Cassianum de Prote- ctione Dei liber i ; Sententiarum ex Operibus Auguslini excerptarum liben;ex iisdem sententiis Epigram- matun liber i ; de Provideutia divina Opusculum ; de lugratis lib. i; Gommeniarius in psalmos c-gl, Inlcraccessioneshujuseditioni* numeranttir, 1° de pr.Tsertiro humaniorum litterarum stadiosioribus, ut C Vocatione omnium Gentium libri n ; 2° epistola ad quidquid hujus auctoris apud eos in antiquis Bi- bliotheds laterel, tam lacerum, qnam integrum ad me transmitterent. A quibus inter alia vetu&tissiroa exemplaria atlata sunt simul quae destderabantur Opuscula : nempe duo versu heroico, de Providentia Dei uniiro, alterum Utpl *Ax«/»t0T&v : praeterea Expo- silio in postremos unum et quinquaginta psalmos; omnia, ut opinor, a nostrae tempesiatis hominibus non visa. His igilur omnibus simul inter se diligen- tissime collatis efifeci tandem ut hic vester Prosper, vir tam sanctus quam eruditus, tot retro saeculis in tenebris delitesoens, situm cariemque passus, totus nitidus, purus, integerque in lucem exiret. » Hacte- nus verba Gryphii» quae ex laudaia epistola produ sacram virginem Demetriadem ; 3° epwtola ad D. Au- gustinum;4* Cceleslini pro Prospero et Hilario epi- stola (quatenus illa scilicet in Grypbiana omissa fuerat); 5* Canones alterius concilii Arausicaui. Ei his, num. 3 plane nova fuil acquisitio. Num. 4 et 2 Ambrosio bactenus tributi et cum ejus Operiuus vulgati fuerant. Nunc priores non tantum ob stylt et pbrasis similitudinem, sed etiam ex codicum mss. fide, posterior eiiani , partim ob stylum, partim ob argumeotum, Prospero vindicantur. Affirmat eoiio hujus editionis curator Joannes Soteaux (Sotellus) Montinieosis in praefatione ad lector?m (quae a V.ta Prosperi incipit), deprehendisse se libros de Voca- tione omnium Gentium in antiquissimis mss. Biblio- euntur in praefatione novissimae editionis Parisiensis. & thecae regularium S. Martiui Lovanii , Bibliothecaa Addunt tamen ejusdem auctores, qui parum perspi- cua in his utuntur oraiione, accessisse de novo, pra> ter enumerata, Responsiones adCapitnla Gallorum, et ad Capilula Objectionum Vincentianarum. Omi- sit autem Chronicom imegrum, quod inter Euse- bianaaliorumqueChronica excusum esset, et quod ob niroiam corruptionem lectori fastidio fore videretur. 4540. Colonia ezcudebat Bero Alopeciut ; tn-89. D. Prosperi, Aquitanici , episcopi Regiensis , Opera, collatione vetustorum exemplarium recognita. Cat. Bibl. Reg. Paris. Gryphianae repetitio. 4552. Colomw, apud Lamb. Sylvium; tn-6#. Pro- ppcri et Hilarii Arelatensis epistolae duae ad B. Au« abbatiae Cambronensis et Boneffiensis abbatiae apud Namurcum, Prosperi nomine inscriptos. De caeteria sic monet editor : c Libros dePraediciionibus et Pro- roissionibus Dei non ignoramus plurimis in locia roendosos, et (ut apparet) mutilos esse, tametsl haud ita at>|ue cum eos in manus legendos accipe- remus. Sed cum nobis exemplaria correctiora non suppetereiit,noluimus quidquam ex conjectura im- muiare. Si cui ob minorem erudilionem videantur a divo Prospero adhuc jtiniore, jamque primum in sacris litteris sese exercente scripti, obstabit quod trigesimo oclavo capite secundae partis auctor ipse its ioquitur velut jam annos juventutis escetscni. 85 SCOOENEM ANNI NOTITIA HISTORICO LITTERARIA IN S. PROSPERUM. Ut certe t>rosperi non videantur, non eo tantom flt A s*cclo xvii. probtbile, quod Gennadins et Trithemius recensen- les quae ab illo scripta sint, hujus Operis non me- rninere, sed etiam ex phrasisac atyli maxima dissi- militudtne , quod<|ue saepissime toto Opere auctor bisce sententiis ut sibi familiarissimis utatur : Non Umlum $ibi, quantum etiam *uii, etc, etc, nen tan- ium prmteriU, quantum etiam pra$enti$, elc, quas in ipsis D. Prosperi libris non rcperies usquam. Faten- dom tamen est ab homine scriptorum ac librorum divi Augustini atudiosissimo scriptos esse. Nam et Ipsa Augustini verba non semci citat : quae quo loco apud iilum habeantur, in margine annotavimus. Li- bri contra Gollatorem (m theologiae Lova- niessi, qui magnain nominis celebritaiem apud suos obtinuit, adeundus Joan. Franciscus Foppons in Bibl. Belgica p. 861, ubi et effigies ejus cernitur : est au- tem bic in Prosperi libellum commentarius Opus posthumum. Neque enim seorsim, sed in hacce Ope- rum ejus edilione (quae VI tomis consiat) primum prodiit. Notae vero omnes iraducUe sunt in editionem Parisionsem. Errat igitur Joan. Alb. Fybricius, si editionem Lovaniensem Steyartianx lucubrationis re vera Amslelodami non Loyanii prodiisse affirmat. set, amplissima, castigatissima ei optimo ordine dia- posita prodirel : et ut etiam exilla aliquid adjumenti lectoribus subministraretur ad erroris Semipelagiani liistoriam plenius cognoscendam. Quapropler primo in eam comulerunt quidquid genuiuorum S. Prosperi Operum hactenus in lucem prodierat, non omissis Confessione quam prinium evulgavit,el Chronico in- tegro, quod omnes superiores editores spreverant. Casiigarunt deinde singulos hujus edilionis libros ad fidem editionum probatiorum et tot mss. quof per concessi temporis angustiasreperireeiconferrelicoJL Erat enim in littcris regiis datis d. 14 Decembris 1709, qu» bujus aliorumque librorum imprimondo- SCBOENEMANNI NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA IN S. PROSPERUM. 60 rum et recudendoruro privilegium bibliopol s indul- A "^"^ seranl. mandatum ut«Prosperi Opera intra duorum annorum spatium absolvereiitur. Et ne inter varia$ q*ce tn Hbrii oecurrerent loei ejusdem lectiones temere seUgisse ei doetiorum palato prajudicare voluisse nr- guerentur, in marginem infeiiorem cujusque pagiu» ilke quas neglexerunt rejectae suni. Nec vero intra boa limites crisin suaro coniineri voluerunt, sed se- dulo etiam laborarunt ut apuria et dubia a veris et genuina tam sede accbaractere quam admonitionibus praeambulis distinguerent, simulque eruditorum vi- rorum de uooquoque sententias afferrenl. Ordo libro- rum idcm est quo supra scripta singula enumeravi- mus, iia tamen utvaria aliorumquseeademaltinent, inserta sinl, itemque dnbia cum certis ac genuinis una serie exhibeanlur, ad easque simul index uber- rimus rerum et nominom et sententiarum memora- biliuni speclel, pone hunc demum appendix sil an- nexa. Videlicet inserla suut post Prosperi epistolam ad Augustinum : Hilarii epistola ad eumdem, item Augustini de Prsdestinatione SS. et de Dono per- severantiae libri n ; | ost Responsiones ad Excerpta Genuensium : Coelestini pontificis pro Prospero et Hilario epistola una cum sedis apostolicas episcopo- ram aucioritalibus de Gratia et Joannis Cassiani eollatto 13; post Chronicum integrum : Concilium u Araosieanum, quae rtliqua dubiae fidei scripia eodem ordine quo supra proposita sunt excipiunt. In ap- pendice continentur , priiua parte, Juliani Pomerii Horum opusculorum editio ad idem consilium spectat cum editis ab ipso soperiori anno Vincemii Lirinensis et Hilarii Arelatensis lucubrationibus , nempe triumviros hosce a Semipelagianisroi obje- ctione liberandi. Quapropter additurus erat tertium volumen et in peculiari disserlatione ostensurus , Vincentiiim , Hlarium et Honoratum re vera ab or- tbodoxis doctoribus non ditsentire , una cum obser- vationibus quas sludiose collegerat de Lirinensi coenobio. Sed mors doctas ejns meditationes inter- cepisse videtur. In boc volumine scripta aliquot pra- cipuse dignationis, ex quibus de orlhodoxorum sen- tentia de gratia Dei judicium ferri potsit, pioposuil, videlicet Prosperi et liilarii epistolas ad Augustinum, g exParisiensi editione, addiiis quibusdam variantibus leclionibus e codicibus nonnullis Vaticanis deproro- ptis ; porro cannen de Ingratis ex eadem editione cum deleetu notarum Stcyartii, quae ibidem adjeci* couspiciuntur, et ullimo loco Ilonorati Vitam Hila- rii , de qua alio loco dicetur. Ex eadem Parisiensi editioue bic repelita sunt Testimonia velerum de 8. Prospero, item Vita ejos ex Operibus ipsius et aliis scriptoribus erclesiaslicis concinnata cum observa- tiouibus Saliuasii et synopsi cbronologica Operum et gestorum ejus Suppedilaruut hanc editionem Suppl. ad N. Acta Erud. Lips. t. II, p. 17 (a. 1731). 1740. Verona; in-foP. Prosperi Aqu.... Chronici pars posterior, cum Eusebii et Hieronymi Cbronn cis; in ed. Operuin Hieronymi Dominici Valiarsii de Viu Coniemplaiiva libri m, de Promissionibus c lomo vm pagg, 8*3.56, editionis Veoetse t. Vlfl, et Pnediclionibus Dei liber, Chronicou Prosperi Ti- p> j p»gg. 824-56. ronis ; in secunda parle, varia scripta et monumenta qoorum lectio Operibus sancti Prosperi ac historia3 Semipelagiaoae lucem afferunt, ac inter iila primo loco S. Auguslini de Correptione et Gratia ad Va- lentinum librum 1. Cxterum libris qui in prima ap- pendicis parte exhibentur non roinor cura est adhi- bita ab editoribus quam reliquis Prosperi Scriptis, sicuti in tolam appendicem peculiaris index hatid vulgari cura exaraius accessii. Singulare denique hiijus editionis ornamentnm esl Vila Prosperi ex Operibus ipsius et Scriptorum ecclt* siasticorum libris concinnata, quse 11 articulis constat et proxime post pnefationem est subjecta. illi.Verutiis; in-folio. S. Prosperi.... Opera. Nou recordor amplius ubi hanc editionem notatam inve- nerim. Haud dubie est recusa Parisiensis. 4 7 58. Romce, apud fratres Palearinios ; in-8\ S. Prosperi Aquitani S. Leonis M. notarii de Gratia Dei et Libero Arbitrio bominis et Prsedestiuatione sanctorum Opera omnia. Editionem emendatissimam et variis lectionibus undique colleciis,praecipue vero ex codd. mss. Vaticanis adornatam curavit P. F. F. Niiidissima haec Prosperi opusculorum editio par- tem lertiam facit Operum Seleclorum SS. Patrum de Gratia Dei et Predestinatione sanctorum. Editor fuit Petrus Franciscus Fogginius. Complexus est ia 4725. Antuerpiat, apud Rudolphum et Gerhardum hoc volumine episiolas ad S. Augustinum et r\uii- Westenioe; in-fot0. Tironis Prosperi Aquitani Chro- nicon integrum in duas partes tributum. Pars prima, edita ex vsriis codicibus calamo exaratis; pars altera ex Canisio. Eadem ex ms. Augu»tano (monasterii SS. Afrae et Udalrici) ; item Chronicou Pithoeanum : omnia ex recensioue et cum notis Jacobi Basnagii ; in Thesauro Atonumenlorura ecclesiasticorum et his- toricorum seu Henrici Canisii Lectionibus Anliquis ad sseculorum ordinem digeslis. T. 1, pp. 252-318. 4732. Romce, ex typographia Antonii de Rubeis ; •n-8* Sanctorum Prosperi Aquitani et Honorati Mas- siliensis Opera (aliquot), notis observaiionibusque illusirala a D. Joanne Saliims, Neapolilano, cano- nico regutari Lateranensi , ac S. thcol. lectore ad num. Responsiones ad Capitula Gallorum, Objectio- nes Vincentianas et Excerpta Genuensium, Librum contra Collatorem, carmen de Ingralis, Epigrauima- tum triadem adversus Hassilienses et Epigramma- tum ex sententiis Augustini spicilegium, omnia dili- genterex editione; Parisiensi expressa, addilisque non solum variis Jectionibus in eadem, sed novis etiaro sua ipsius opera ex Vaticanis codicibus colle- ctis; praeterea carroen de Ingratis, cujus mss. exem- plaria nulla reperire ei coatigit, nec non tria epi- grummata quaeilli adjungisolenl,perpetuis scboliis tx prolixioribus Martini Steyartii el Parisiensiujn editoruro instruxit. Inscripsil Cleroenti XIU. 4759. Romce* tn-12. S. Prosperi carmen de «1 SCHOENEMANNl NOTITIA HISTORICO-LITTEKARIA LN PROSPERUM. 62 Ingratis ei Epigrammata selccta. Sic legitur in Cat. A nium, necnon Semipelagianos Massilienses spectan-» tibus qiuesiionibus nomine apparalua ad disquiai- Bibl. comitia Caroli a Firtnian t. I, p. 53, n. 3027. Yersiones. Pneter poema de Ingratis, pauca Prosperi in re- centiorcs linguas conversa exstmt. Gaitica. — 1647. Paris chez la veuve Martin Du- rand; iit-4*. Poeme de S. Prosper contre les Ingrats, oik la doctrine catbolique de la grace est expliquee etsootenue contre lea Pllagiens; traduit en fran- $ais, en vers et en prose, avec les vers mis a c6td, par Louis-lsaac le Mattre de Saci. Eadem versio recoaa est Parisiis apud Guil, Deaprcz et Joan. Des- essarts a. 1717, in-12; addita epistola ad Rufinum ct EpUome totius doctrinae Prosperianae de gratia el libero arbitrio ex Operibus ipsius. tionem insignita sint. Scite auctor Viator a Cocea- leo (Yiatore da Coccaglio) Capucinus sermonem ad amatores doctrinae Prosperi direxit, alioquin nemo faciie dixerit cui baec scripu sint. Nuncupavil au- tem voliimen souin cardinali Dominico Passioneo. 1760. In Brescia, dalle stampe di Giamb. Bosiim; ift-4°. Lo Spiriio filosofico.... tbeologico.... ascetko di san Prospero d*Aqttitania ne'suoi Epigrammi. Idem auctor est Yiaior de Coccaleo, idemque api* ritus in Commentariis, aed volumen apisaiua. Sin- gulis Epigrammatibus Latinis subjungitur versto Italica, quain prolixisshna excipere solet, non de arte pocmaiis seuteniiaeve tractatione, aed ex pro- 4649. Paris, chezJean Henault; in-8°. S. Prosper, R prio auctoris iugenio super idem quod poeta attigit de la Yocatiou des Gentils, ou la doctrine catbolique de la libertl et de la grace est declarle conire lea erpeors des hcVeiiques; traduit en fran$ais avec des rlflexions, par le P. Antoine Girard. Italicm. — 1586. /n Boma; in-8°. Sentenze di S. 1'rospero sopra le Promissioni e Predizioni di Dio, iradotte da Giulio Folco; in Eff&tti inirabili de la Limosina e Sentenze degne di memoria apparte- nenti ad esaa , raecolte per opera di Giulio Folco. Argelati, 1. mox laudando. 1751. ln Venezia, per Carlo Pecora; i»-fc\ II poema ili S. Proapero Aquitano degl* Ingrati, o sia sopra la Grazia. Traduxione in ottava rima deiP abate Gian- francesco Giorgetti , dedicato a monsignor illustriss. argumentum, quasi in datum lextum commentatio. Dedicavit opus Carolo Yictorio Amadeo cardinali deile Lanze, archicpiscopo Nicosio et regi Sardinie a confesbionibus. 1764. In Verona, per Agostino Caraltoni; in-4\ Di san Prospero Aquitauo notaio di *-an Leone magno il poema degr Ingrati ovvero Semipelagiani recato in versi Italiani sciolii dal rtverendiss. Padre don Francesco Maria Ricci Romano abate Renedel- lino.... Casinese. E regione versionis ltalicae appositus est textus Latinus, additaeque sunt annotationes et lectionea variantes. Sed haec omnia ex Parisina ediiione de- cerpta sunt. Nuncupavit ediior versionem suam Ni- e reverendiss. Aluise Foscari, pitriarca di Yenezia C colao Antonio Justinianoepiscopo Yeronae. e primate della Dalmazia, etc, con una Disseria x one sopra la Yita, eFOpere di S. Prospero Aqui- tane, econannotazione filologxlie, istoriche,critiche. Accedit textus Latiuus. Noveile Lett. di Firenze a. 1751, 24 Sptembr., p.610; et Nov. Leu. di Vene- xia num. 44, p. 345; et qui ex iis hausit Argelati in Bibl. degli Yolgarixz. 1. 111, p. 503. 1753. In Venezia, presso Simone Occhi; in-S\ I mille Yersi Lalini di S. Prospero di Aquitania con- iro i Semipelagiani, tradotii in versi Italiani dal P. CarF Agosiino Ansaldi de' predicatori, fra gli Arcadi della Colouia di Trebbia, Clomoneo. Et hic interpres textum Latinum el notulas in in- feriori niargine apposuit. Argelati, 1. 1. 1756. In Brescia, presso Giammaria Bizzardi; in-4* D maj. Ricerca Sistematica sul testo, e suila roente di S. Prospero d'Aquitania nel suo poema contra gli Ingrati. Praeier carmen de Ingratis insunt etiam Epigram- mata doo Prosperi in obtrectatorem Aognsiint et Epitaphium Nestorians et Pelagianaj hsereseon, omnia Laline juxta textum editionis Parisinae cum Lattnis raarginalibus et in adversa pagina versione Italica, cum iisdem marginalibus conversis et notia eodem idiomate scriptis criticis, bistoricis ei theo- logicis. Qis subjecta est promissa in tilalo disqui- sitio, qus prscter introduciionem et conclusionem, 70 annotationibus seu capitibus constat, adeo ut ipsa carmina cum variis ad noetam cjusoue inge- 1764. Codices ex quibus Prosperi scripta aul pri- mum edita aut deinceps emaculata sunt. I. Codex. ms. lienedictinorum montis S. Jacobi Moguntiae, undeeditio Mogunlinensis a. l5£4prodiit. II. Quae Sotellus ex mss. exemplaribus petiit suh- sidia, pauca fuertrot et supra sunt a nobis indicata. III. Joannes Olivarius unum tantommodo codicem Cambronensem commemorat, ex quo plurima ab ipso in textu Prosperi castigata fuerint. Sed is ex genuinis Prosperi scriptis non nisi Epigrammata, de cseteris libros de Yita Contemplativa et de Yoca- tione omnium Gentium continebat. 1Y. Benedictinoruro, editorum Operum S. Augu- stini. 1. Codex Corbeiensis, ex qoo eroendarunt librom conira Collatorem. Ante annos fere nongentos ex- aratus. Pro tilulo erat : Liber sancti Prospcri pro Pradicatoribus gratia Dei , contra librum Cassiani presbyteri qui pramotatur de Protectione Dei. 2. Remigianus, de quo sub num. 4. 3. Colbertinus lil)ri Senlentiarum ex Augostino delibalarum, notatus num. 303, nec admodum vetus complectebator non plures qoam septuaginta sex sententias, nempe octodecim primas, et omissa de- cima nona, vi^esimam, vigesimam primam et aliag ex subseqnentiuw serie selectas. ln edilis trecentas el nonaginta exstant. Y. Parisiensibus autem editoribus prxslo fue- runt : 65 S. PROSrCRI AQUITANI 61 1. Codices Bibliothecae Regise Parisiensis, qoomm A nes ad Objectiones Gallorum, Vincentianas et Ex- ex uno castigata sunt epistola ad Augusiinum et cerpta Genuensiura , librum contra Collatorem, Ii- Responsiones ad Capitula Objectionum Gallorum , brum Senientiarum ev Augu>lino delibaiarum 9 li- item Sententiae ex Operibus Augustini delibatse, et brumEpigrammatum,Confessioiiem,poemaCoiijugi8 in Appendice libri de Vita Contemplaliva 9 ad duos. ad Uxorem et ex Appendice ad libros de Vita Con- 2. Codex Remigiano-Remensis, i. e., abbaliae S. templativa et Pseudocbronicon. Retsigii ordinis S. Benedicti apud Remos, unde va- 4. Codices Bibliothecae Colbertinae, quorum unns riantes lectiones ipsis transmiss» fuerant. Ex hoc profuit epistolae ad Ruftntim, tres libro Epigramina- plurlmi libri castigati snnt, videlicet epistola ad tum, quinque Chronico inlrgro et adulterino. Nempc Rufinum, Responsiones ad Objeciiones Gallorum, in duobus Clironicis Eusebii et Hieronymi subjun- Viocentianas et Excerpta Genuensium, Kber contra gebatur Cbronicum vernm Prosperi, in tribus aliis Collatorero et liber Sententiarum ex Augustini Ope- autem Pseudochronicon. Quatuor denique ejusdem rtbus delibatarum. Nec alius ab hoc fuirse videtur Bibliotliecae codices collaii fuerunt cum libris de codex ex quo variantes in librum de Promissionibus Vita Contemplaliva in appendice. et Pnedictionibos accepit , quamquaiu miruiu videri 5. Codex ms. Theodoricensis, i. e., monasterii possil quod huic soll, non item ad antecedenies li- B S.Tbeodoriciprope Reinos,cujus variantes in Chro- bros9aetatis nota addita fueiit. Traditur eoiro 800 nicntn integrum ex monasterio isto ad eos missx annos excedere et saeculo nono opera Leutberti ei erant. Prauer hos etiam : Adeloldi monachorum scriptus esse. Sed siniilia de 6. Codex Viciorinus Pseudocbronici , unde Pi- Remigiano codice, quocum omnes modo laudatas ttaoeus hauseral, iterum ad eumdem librum excussus Prosperi lucubrationes contulerunt, Benedictini edi- est. tores Augustini doceni , ante annos fere nongentos VI. Codices Vaticani, ex quibus variantes in epi- euro scriptum esse afiirmantes. Nisi forte hic com- stolam ad Augusiinuni excerpsit Salinasius. De iis putus strictissime accipi deueat et ab eo diversus propter ipsius editionis defectum miiii non constat. sit codex Remigianus, quem ad Responsiones ad VU. Codices Fogginii. Plures babuit Vaticanos Capiiula Objeciionum Vincentianarum laudant anie opiimae nolae, e quibus diserte laudat unmn ociin- annos plus minus octiogentos scriptum. gentorum circiter annorum, notatum num. 558, qni 5. Codex Joliensis, qui olim fuerat Claudii Joly olim fuerat Majoris Domus Carthusiae et praeter praecentoris el canonici ecclesiae metropolitanae et alw coniinebal S. Prosperi Responsa ad Capitnla ex legato ejus ad capitulum illius ecclesiae pervene- Gallorum, Objectiones Viuccniianas, Excerpta Ge- rat. Hunc totum a capite ad calcem ipsi excusserunt ^ nuensium, Epigrammata, nec non librum contra editores et quidem ad epistolam Ruflui, Responsio- Collalorem. SANCTI PROSPERI AQUITANI OPERUM OMNIUM PARS PRIOR , "'•«..:•.:? COItTINEKS S. PATRIS OPERA GENUINA. ADMONITIO IN EPISIOLAM S. PROSPERI AD S. AUGUSTINUM. Cum tanctut Auguttinut majorem vitm partem m revincendit diverti generit hwreticit intumpsittet : poti partam Ecctetice ab eo perfectam de Arianit , ManichaHt Donatittitque victoriam , novittime turrexit Pelagiana hmretit gratice Dei inimica , quam ipse ab anno 41$ tcriptit librit de Peccatorum Remitiione et de Baptitmo Parvulorum , et aliit , annit tubtequenHbut , ut tete obtuiit occatio , ttrenue debellare non cettavit , quoutque pluribut epUcoporum conciliit twnmorumque pontifUum decretit damnata, viret amittere , defentorumque numero ccepit aecretcere. At vero uliima tanctittimi Doclorit eelate , viri quidam , aliat catholici , ted aut ndnut eruditi , el in Scripturit , unie doctrinam tuam hauterat Auauttinut , non tatit vertati , aut forte minut demitu quam oporluerat de teiptit tentientet , lectit Auguttini libnt aut turbati , aut etiam tcandalixati tunu C5 EPISTOLA AD AUGUSTIMJM. M Turbas inter Adrumelinot tit Afrtca monachos , qui abbati Valentino parebant , exeitatat non mgre tedaruni tum tiber de Gratia et Libero Arbitriof tum otiut dt Correptione et Cratia9 qui mentibut eorum obductat du- kntattonum nubet luce tua dttsiparunt. At perniciem multo majorem Ecctetim, apud Galliat prmtertim, creavit tureulut aliut havretit Pelag;anm f aui tanto tatius diffudit tete , atque altioret radicet egit , quanto it prima fronle apparuit minut injuriotut in Chritti Salvatorit gratiam , quam haud parum quoque amplificare videbatur. Hujut initia qumdam prodierani cmm no9o doamate Vilatit , viri atiunde calhotici , qui cum etset in Carthaginensi eruditut Eccletia , prmei- fuam quamaam docirinm tancti Cypriani ejus urbit epitcopi venerationcm debebat : a qua illum tamen temere diteedere eonquerebalur Auguttinut (Epiu. £17). Et Vitalem quidem hmrelicum Petagianum et\e sanetut doctor non eredebat ; ted minime tam orthodoxum ette audierat , ut nihii tlliut ad eum transiitset vei in eo reUnqueretur errorit. Pelagiani quippe omnia , ut eidem scribit ( lbid. ) , ad fidetem piamque vtam hminum pertineniia ila tribuunt tibero voluntatit arbitrio , ut habenda ex nobis , non a Domino putent e*se poscenda : iile autem iiiiliiim fidei, ubi ett etiam initium bonm9 hoc ett , pim voluntatitf nolebat donum esse Dei, sed ex nobts nog babere eontendebat , iii credere incipiamus : cmtera autem religiotm vitm bona Deum per gratiam ' mare consentiebat. Bunc Vitalis errorem , quem iptum ijam ex fide petentibut , aumrenUbus , pulsaniibus donare consentiebat. aune Vitalis errorem , quem iptum amptexi tunt qui vocati tunt Semipelaaiani , epistota ad eumdem scripta inde potissimum refetltt Augustinus , Sod Ecelcsia precet apud Deum fundat pro infidetibut , ut convertantur9 et gratiarum actionet pro tisdem ad em eonvertit rependat ; nee non pro fidetibus adhibeat orationet , ut in eo quod este emperunt ejas munere perseverent : quce epistola ad Vitalem videri pjtest Adrumetinorum ditsei.tione ac libris ad eam componendam editispotterior, et ad annum 426 aui 427 revocanda. Diffusis autem tonge lateque posterioribus istis Augustini lucnbrationibut tfuerunt Matsilim aliitque in tocit GaUiarum , non pauci qui sibt ex imperitia pertuaderent quidquid tuit in Peiagianos libris de Vocatione ete- etorum secundum Dei beneplacitum scripserat Auguttinut% id totum a Patrum opinione atque Ecctesim sen- tentia abhorrere (Vide infra in epitt. S. Prosperi ad Aug. n. 2). Itiud \dem sanctis juxta ac peccatunbus negli- gentiam teporemque injicere : quia quoquo modo te egetint, non posset aiiud erga eos , quam Deut definivit , accidere. Ac proinde ut maxime vera etset illa doctrina , non tamen evutgandam este : qnippe qum , cum nequa- quam ettet necettaria , effectut trahcret admodum periculosos , necnon cohortantium incitamenta vana castaque redderet. Qum sua eral a cathotico illo dogmate , unde eontecutionet tam odiosas celligebant , abalienaiio , eos in celebres Semipeiauianorum ( quippe hoc nomen merito suo consecuti sunt ) errores impuht. Num itli prius metiora et magis orthodoxa sentiebant : sed certis regulis ac fundamentis destituti , modo huc , modo illuc men- tem atque opinionem trantferebant (lbid.% n. 6). Vitum Ulis initium fidei , et in finem perteveranliam tie este in nostra potettate , ut non tint dona Dei ; aut a Deo nonnisi taiem dari perseverantiam , a qua vossit homo tua votuntate deficere ( Aug. n lib. de Prmd. sanct. c. 17, n. 48 ). Nec deerant etiam qui a Pelaqtanis semitit adeo non deciinabant , ut nuttam aliam gratiam quam ralionem , tiberumque arbitrium homini nihil priut me- renti a Creatore datum% agnoteere viderentur ( Infra epitt. S. Proip. ad Aug. n. 4). Nihilominut tamen qui ampleetebantur hotce erroret viri erant inter cmteros clari , qui virtutum omnium tludio ac probitatis aua futgebant opAnione magnam tibi auctoritatem apud simpliciores quosque paravrrant. Sed nulli recipiendis Pelagianorum impiis placiiis magis ubnoati sunt% nisi a se ipsis sibi caveant, quam isti ; nee fere repertuntur qui Dei beneficiis abutantur faciliut illit intumetcendo , et sibi iptit accepta referendo, quam qui pluribut ab eo fuere cumulali. Massiltensium Christi tervorum, hoc etif monachorum% magnam partem pettit illa corripuerat : neque ullut ett qui ignoret Joannem Cassianum , a quo isthic monasterium constitulum fuerat , hune eumdem errorem propagasse uriptit suit , ac potissimum coltatione ttrtia decima , quam sub an- num 426 in lucem emisit (Infra append. part. n, p.272)9 uno videlicet anno postquam V atentinianut 111 Gal- lieanot epitcopot qui Pelagti dogmata sectabantur, abdicari expellique jusserat. Ad hmc , auctorilaiit non itit- nimum eidem errori hinc aecedebat , quod eorum a quibut defendebatur nonnulli summo saeerdotii honore , id ett , epitcopatu , nuper obtento prmeminebant. Hiiariut quoque ipse episcoyut Arelatentit , qui Honorato circa finem anni 428 tuccesserat , in cmteris doctrinm Angustini sectator et admtratorf in iis tamen qum ad prmdesti- nationem spectant , angebatur, ac nonnihii in querelam trahebat , superque hoe cogitata sua cum tancto doctore conferre cupiebat. Virorum tam Ututtriumsiamque in Eectesia et pietate et dignitate prmstanium auctoritas eorum errorem eum tibimetiptit , ium aliit magis pericutosum reddebat ; debita enim eisdem veneratio et rudet in imitalhnem per- trahebat, et simut peritiorum linguat inutili tilentio eohibebal ; ita ut vix reperhretur ullus qui vei iptot aamo- neret , vet errori quem docebant occurreret , prmter paucot perfectm aratim intrepidos amdtores ( Infra ettist. S. Prosp. ad Aug. n. 7). Horum e numero fuere S. Protper9 et Hitartut quidam , aiius ab episcopo Aretatensi ; cum itle ordinis estet laicorum , ut infra futiut demonttraturi tumut , tn admonitione epittotm ejutdem ad S. Auguttinum mox ucuturm pott ittam de qua hic aaimut. Sanclut Prosper autem , qui pottea Auguttino tn defendendm gratim munus ac taborem tuccettil , Aquitanut erat , termone tcholatticut , hoe ett , egregie litteralut , et omnino vir tum moribus , tum etoauio et studio cta- rut , nee tancti Auguttini notitia indignut : quamvit te ipte tantum ex ordine taicorum futste quodam modo indicet , ubi profitetur minime te parem auctoritali memoratorum Semipelagianorum , a quibut multum et vitm meritit et summo tacerdotii honore tuperabaiur (Gennad. Catal. c. 84). Auguttinum numquam viderat , ted tan- tummodo efficiosh tatutaverat tiuerit , quas per Leontium diaconum direxerat , per quem et taneti antistitit acceperat respontionem ; hat utriutque ad invicem litterat non tuperette amptiut merito deptoramut. Verumta- men ille, et Augustini eiucuhrationum assidua lectione, et superna Dei revetatione, edoctut pervertittimum etse , negata prmdestinatione ac prmvenienle gratia , dicere quod initium salutis ex eo qui tatvaturt non ex eo stet qui tatvat , quodque voluntat hominit divinm gratim pariat opem , non gratia humanam tibi tubjiciat volunta- tem ; tprelit atiorum adversis conatibut , non tnodo nae in fide perstitit , sed et eamdem contra impugnantet propvgnavii, tum sancti doctoris Operibut atque iilic allatit Scripturarum testimoniit utut, tum argumentit qum per te ipse a potitis per Augustinum fundamentis ducebat ; pugnans videticet validis raliociniit , el nervotit iilit attertionibut , quibut idem ipte , juxta Gennadii quoque atlestationem , pollebat. Inter prima hujut disputatioms exordia Massitienset atiquantisper mnluerunt vitium intputare tum tardilati , quam dogma a te non intellectum damnare : immo fuere inter eos nonnulli qui Augustinum consultum vettent% rogatumque ut lueidiorem atque apertiorem super hoc expotitionem duret. At vero contigit , Dei miscrentit nutu% ut Mastiliam per id temporis deferretur liber de Correptione et Gratia , quo tibro monachis Adrumetinis ad ea- dem ipsa qum Mattilientibut facettebant negetium tam plene respondebatur, tamque absolute , ut idem liber ad tomponendat qum in Gatiiit excitatm erant cententionum turbas conscriptns videretur. Verum conspecto tibro , qui apostoticam Augustini doctrinam tequebantur, ipsi quidem novum inde lumen et majora ad eam defenden* 6? S. PROSPERI AQUITANI 68 dam ptaesidia traxerunt : atii autem , quorum mentes error ante occupaverat , taligine yropria impediti , nihil aliudillic niti offentionis adhuc ei ardentioris in veritatem odii materiam invenerunt. Opinionem suam vetustatit nomine defendentet , prmdettinalionU dogma nota novitatit inurebant. Locot Pauli huc pertinenlet dicebant a nemine umquam tie intellectot : eumque rogarentur quonam ipti modo exponi eot veltent , nullum re vera qut placeret , tentum tibi occurrere fatebantur ; ted de hit taeeri jubebant quorum altitudinem nuliut attigUtet. Sen- tentiat Auguttini ex Operibut ante Pelaqianam hmresim ab eo compositis producebant , tamquam tum ipsorum Opinioni ptane congruentet. Quin etiam qum idem ex adversa parte aibi opposuit in libro de Correptione et Gra* tia , hmc omnia pro se isti magna contentione repUcabant. At plurimum iptit displicebat itutitutum ibidem dis- crimen inter gratiam qum Adamo daia fuerat , et qum nobis nunc datur. Denique prmdestinationit exempium nolebant tumi ex parvutit , de quibut nempe alia priut fuisset opinio iptiue quoque Augustini in Ubrit de Libero Arbitrio. Cum autem illorum quibus spirilut Pelagianm itnpietatit tic itludebai auetoritale premerentur veritatU defen- $oret% compulti sunl a sancto antistite poscere ut suam ipte auctoritatem iliit obiiceret. Hac de re duat ad iptum episiolat tcripsit Hilarius , quarum priore , qum excidit , fortasse referebalur odiota iUa prmdicandm prmdestina- tionis formuta, quam ex adversarns objectavit tibi Auguttinut (Lib. u de Prmd. SS. c. 22, n. 57 ). Potteriore vero Hilarius postquam de adversariorum querelit egit , Quidquid , ait , pro ea gratia , quam in te pusilli cum magnis miramur, volueris aut valueris, gracissime accipiemus, umquam a nobis ciiarissima et reverendis- sima auctoriiate decretum. Ac tignificai te Prosperum quoque impulisse ad scribendum proprias in eamdem rem Utteras , quat ei cum tuit conjunctim dirigit. Et ilim tunt quat hic exhibemut Protperi Utterm , quarum itle exordio tettatur te tancto doctori , non tolo salutandi eum , ut in priore ( non exstat ) quadam epistola fecerat , ttudio , ted etiam fidei qua EccUtia vivit affeclu tcribere. Excubaute enim , inquit , pro universis membris corporis Cbrisli vigilantissima industria tua , et adversus li&reiicarum doctritiarum insidias veritatis virtute pugnanle , nullo modo milii verendum puiavi , ne onerosus tibi aut imporiunus essem in eo quod ad roul- torum salulem , ac perinde ad pieiatem tuam , pertinet ; cum potius reum futurum esse me crederem , si ea quse valde perniciosa esse intelligo , ad spbculem patronum fidei non referrem. Et pott expotitam qum in UUt Petagianm pravitatit reliquiit inerat non mediocrem virutentiam, tubjicit : Speramus non solum tenui- Utem nostram disputaiionum tuarum praesidio roborandam v »ed etiam ipsos quos meriiis atque honoribos claros caligo isiius opinionis obscurat , defrcatissimuin lumen gratiac accepturos. Bmc porro tancti Protperi epittola tcripta (uit anno 428 aut 429 , per id temput quo Areiatenti Eccletim prmerat Hilariut, ex num. 9. Hic vero ex Lerinensi monacho creatus fuit Aretalensis episcopus pott ttonora- tum , anno 428 aut 429 ineunte denatum. Quippe Honoratut tuffeciut Patreclo , qui anno 426 , juxta Protperi Chronicum , interfectut ett 9 Cathedram Arelatensem , leste Honorato Matsiiiensi in Vita Uilarii Arelalensi$t per biennium occupavit. S. PROSPERI AQUITANI ' EPISTOLA AD AUGUSTINUM, De reliquiis Pelagianm hcercseos in Gallia subolescentibus, deque huiusmodi hominum querelit adversus prosdestinalionis et gratim doctrinam. Augustini opuscutis, prmsertim libro de Cor- reptione et Gratia, explicatam. Domino beatissimo papse, ineffabiliter mirabili, in- A Hensi urbe consistunt, in sanctilatis tuae scriptis comparabiliterhonorando, prastantissimo patrono, fl,ia5 adversus Pelagianos hareticos condidisti, con- AUGUSTINO PrOSPER. ^ ... ... trarium piilanl Patruin •pnuoni et ecclesiastico- ll.Ignotus qnidemtibi facie,sed jamaliquatenus, sensui quidquid in eis de vocalione electorum se- si reminiscaris, animo ac sermone compertus; nam cundum Dei proposiluni disputasti. Et cum aliquam- per sanctum fratrem meum Leontium diaconum diu tarditatem suam g culpare maluerint quam non misi b epistolas et recepi ; nunc quoque beatitudini imellecla repretiendere, quidamque eorum lucidio- tuae scribere audeo, non solum salutatiouis, ut tunc, rem super hoc alque apertiorem beatitudinis lu* sttidio; sed etiam fidei qua Ecclesia vivit afTeclu. expositionem voluerinl poslulare : evenit, ex dispo- Excubante enim pro universis membris corporis sitione misericordfo Dei, ut cum A quosdam intra Cbristi vigilantissima industria tua , et adversus Africam similia movissent, e librum de Correptione hxreticarum doctrinarum insidias veritaiis virtute et Gratia, plenum divinae auctoritatis, emitteres. pugnante, nullo inodo mihi verendumputavi neone- Quo in notitiam nostram insperata opportunitate rosus tibi aut importunus essero in eo quod ad mul- delato, putavimus omnes querelas resistentium so* torum salutem, ac perinde ad pietatem tuam, per- piendas , quia universis quaestionibus de qnibus tiuel : cum potius reum futurum esse me crederem, B consulenda erat sanctitas tua tam plene iilic abso- si ea quae valde perniciosa esse intelligo ad specia- luteque responsum est , quasi hoc specialiter stu* Um patronum fidei non referrem. dueris ut quac apud nos erant lurbata componeres. 2. Multi ergo servorum c Christi qui in Massi- Recensito autem hoc beatitudinis tua libro, sicul • Scripta est anno 428 aut 429. tor, ipsius Prosperi conlra Collatorem libro postea b Quattior mss., epistolam. llaec non exstat. confutaius. • Servvrum ChrUti, id est, monachorum, quorum d ld est, Adrumetinns monaclios. noiuinatissimus Joanues Cassianus Collationum edi- « Habetur infra Append. part. n, pag. 221. 69 EPISTOLA AD AUGISTINUM. 10 qui sanctam atque apostolicam doctrinae tuae au- A testimoniis divinarum Scripturarum instructa pro- ctoritatem antea sequebantur, intelligentiores multo fnstructioresque sunt facti; ita qui persuasionis suae impediebantur obscuro, aversiores quam fuerant recesseruni. Quorum tam abrupta dissensio primum propler ipsos metuenda est, tie tam claris tamque cgregiis in omnium virtutum studio viris spiritus Pelagianae impietatis illudat : • deinde ne simplicio- res qoique, apud quos horum reagua est de probi- tatis eontempUlionc 3 reverentia, hoc tuiissimum sibi aestiment, quod audiunt eos quorum auctorita- tein sioe judicio sequuntur a«serere. 3. Haec enim ipsoruin deflnitio ac professio est : Omnem quidem bominem Adam peccante peccasse ; et Bemtnem per opera sua, sed per Dei gratiam re- ferimus, ac9 secundum formam dfcputationum t«a- rum, d aliquid etiam ipsi quo conclodantur ailrni- mus; obstinationem suam vetustate defendunt, et ea quae de Epistola apostoli Pauli Romanis scriben- tis ad manifestatioiiem divinae gratiae praevenientis electorum merita profernntur, a nullo umquani ecclesias'icorum ita esse intellccla ut nunc sentiun- tur 4 affirmaut. Cuniqueui ipsi ea ciponant secun- dum qnorum velint sensa deposcimus, nibil se pro- fitentur invenis>e quod placeat, et de bis taceri exigunt quorum altitudinem nullua atitfcerit. Eo postreroo pervicacia toia descendit, al fidem no- stram acdificationi audientium contrariam esse defl- niant; ac sic etiara si vera sit, non promendam : generationesalvari;universistamen liominibuspro- Bqttis et perniciose non rccipienda tradanlor, et pitiationeni quae esi in saeramento sanguinis Chrisii sine exceplioue esse propositam ; ut quicumque ad fldem et ad baptismnm accedere voluerlnt, salvi ease possini. Qui aotem eredituri suni, quive in ea fide, qaae deineeps per Dei gratiam sit juvanda, mansuri sont, prarscisse anie roundi consiitutionem Deum, et eos prasdestinasse in regnum suum, quos gratis vocatos, dignos futorot electione, et de bac viu booo fine exeessuros esse praeviderit. Ideoque omaem bominem ad credendum et ad sperandum divinis institutionibus admoneri, ut de apprehen- denda vita aeterna nemo desperet, cum volontarias devotioni rerouneratio sit parata. Hoc autem propo- situm vocationis Dei,quo vel ante mundi inilium, nullo periculo quae intelligi nequeant conliceantur. 4. Qnidam vero borum in tantum a,Pelagianis semitis non declinant, ut cum ad confitendam eam Christi gratiam quae omnia praeveniatmerita human* cogantur, ne si meritis redditnr, frustra graiia nomi« netur; ad conditionem bnnc veliut uniuscujusque ho- minis pertinere, in qua eum riihil prius merentem, quta nec existentem, Hberi arbitrii et rationalem gratia Creatoris instituat, ut per discretionem boni ac raali, et ad cogoitionem Dei, et ad obedientiam mandatorum ejus possil suam dirigere voluntalem, aiqueadhanc gratiam qua in Christo renascimor pervenire, per naturalem scilicet facultatem, pe- te ndo, quaerendo, pulsando : ut ideo aceipiat, ideo vel in ipsa oondilione generis homani, eligendorum G inreniat , ideo introeat, qoia bono naturae bena et rejieiendorum dicitur facta discretio, ui, secun- dura quod piacuit Creatori, alit vasa honoris, alii vasa contumeliae sint ereati, et lapsis curam resur- gendi adimere, et sanctis occasionem teporis af- ferre : eo quod in utraque parte superfluus labor sit, si neque rejectus ulla industria possit intrare, neque eleetus ulla negligentia possit excidere. Quo- q«o enim modo se egerint, nbn posse aliud erga eos quam Deus definivit, accidere : et sub incerta spe cursum non posse esse eonstantem ; cum si aliud babeai praedestinantis electio, cassa sit annitentis intemio. Removeri itaque omnem industriam, tol- lique virtutes, si Dei constitutio bumanas prave- aiat ▼oionUtes : et sub hoc praedesiinationis no usus, ad istam salvantem gratiam initialis gratiae ope meruerit pervenire. Propositum autem vocan- trs gratia? in hoc omnino definiunt, quod Dcus con- stituerit nullum in regnum suum nisi per sacramen- tum regeneraiionis assumere, et ad hoc saHitie donnm omnes homines universaliter, sive per natu- ralem, sive per scriptam legem, sive per evangcli- cam praedicationem vocari : ut el qul voluerint fiant filii Dei, et inexcusabiles sint qui fideles esse noluerint : quia justitia Dei in eo sit, ut qui non crediderint pereant; bonitas in eoappareat, si ne- minem repellat a vita, sed indiflerenter universos velil salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire. Jam hic proferunt lestimonia quibus divinarum mine, fatalem quamdara induci necessitatem; aut D Scriptunrum cohortatio ad obediendum incitat ho- diversarum naturarum dici Dominum conditorem, si nemo aliud posait esse quam b factus est. c Utque brevius ac plenius quod opinantur exponam, quid- quidin libro hoc ex contradicentium sensu sancti- tas tua sibi opposuit, quidquid etiam in libris contra Jolianum ab ipso s\ib bac quaestione objectum po- lentissime debellasti , hoc lotum ab istis sanctis intentiosissime conclamalur. Et cum contra eos scripta beaiitudints tuae validissimis et innumeris * Abest vox haec deinde a mss. Reg. ducbus et Colb., sed sane ex lapsu amanuensium, ul patebtt legeuti locum. b Ms. Reg. unus, faciu$ $it. minum voluntates, qui ex libero arbitrio, aut fa- ciaut qui jubentur, aut negligant : et consequens putant ut qnia pracvaricalor ideo dicilur ion obe- disse, quia noluit, fidelis quoque non dubitetur ob hoc devolus fuisse , quia voluit; et quantum quis- qnc ad malum, tantum habeat facultatis ad bonum * parique momento animuin se vel ad vitia vel ad vir- tules movere, quem bona appetentem gratia Dei fovcat, mala sectantem damnatio justa suscipiat. c Sic mss. duo Reg. et Colb. iinus, iiem edit. bujus epi&toix tomo X Operum S. Aug. nov. edil.; ali:isv Alque ut. 4 Ms. Reg. unus, aliud etiam. 71 S. PROSPERl 5. Comque inier haec innumerabilium illis multi- A tudo objicitur parvulorum qui utique, excepto ori- ginali peccato, sub quo omnes bomines similiier in priroi bominis damnaiione nascuntur, nullas adhuc habenies vulunUtes, nullas proprias actiones, non eine Dei judicio secernuntur, ut ante discretionem boni ac 5 mali de usu vitae istius anferendi, alii per regenerationem inter coelestis regni assumantur haeredes, alii sine baplismo inter morlis perpetuae transeant debitores : Ules aiunt perdi, ulesque sal- vari, quales fuiuros illos in annis majoribus, si ad activam servarentur aetalem, scientia divina prae- viderit. Nec considerant se gratiam Dei, quam co- mitem, non praeviam bumanorum volunt esse me- ritorum, etiam illis voluntalibus subdere, quas ab aa tecundum suam phantasiam, non negant esse B prseventas. Sed in tantum quibuscumque commenti- tiis meritia electionem Dei subjiciunt, ut quia prae- teriu quae non exstant, fuiura quae non sint futura coufingant; novoque apud illos absurdiutis genere, et non agenda praescita sint, et praescita non acta aint. Hanc sane de humanis meritis praescientiam Dei, secundum quam gratia vocantis operetur, multo sibi rationabilius videniur astruere, cum ad earum nationum contemplationem venitur, quae vel In praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi vias suas (Act. xiv, 15), vel nunc quoque adhuc in vefcris Ignorantiae impieUte depereunt, nec ulla eis aut Le- gU aut Evangelii illuminalio coruscavit, cum la- men, in quantum praedicatoribus ostium apertum •st, et via facu est, gentium populus qui sedebat G in tenebris et in umbra mortis, lucem videril ma- gnam(/ia. tx, 2; Malth. iv, 16); et qui quondam non populus,nunc aulempopulus Dei sit; etquorum aliquando non misertus est, nunc aulem misereatur (Otm ii, 24, et Rom. ix, 25) : praevisos inquiunt a Domino credituros, et ad nnamquamque gentem ita dispensau tempora ac ministeria magistrorum, ut exortura erat bonarum credulilas voluntaluro. Nec vacillare illud, quod Deus omnet hominet velit stUvos fieri, et in agnilionem veritalis venire (I Tim* n, *) : quandoquidem inexcusabiles sint, qui et ad nnius veri Dei cullum potuerint instrui intclligentia naturali, et Evangelium ideo non audierint, quia nec fuerint recepturi. 6. Pro universo autem humano genere mortuum D esse Dominum noslrum Jesum Christum, et nemi- nem prorsus a redemptione sanguinis ejus exceptum, etiamsi omnem hanc vium alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines perlineat divi- nae miaericordiae sacramentum : quo ideo piurimi non renovenlur, quia quod nec renovari vclle ha- beant praenoscantur. Itaque quantum ad Deum per- tinet, omnibus paratam vium .Tternam; quantum autem ad arbitrii liberutem, ab his eam apprebendi, qui Deo sponte crediderint, et auxilium gratiae me- * In mss., summi. * Mss. Reg. duo et Golb., si in istit. * Ms« Reg. unus, eorreptionem boni. AQUITANt 7* rito creduliutis acceperint. In istam vero Ulis gra- tiae praedicalionem hi quorum contradictione offeu- dimur, cum prius meliora sentirent, ideo se vel maxime contulerunt; quia si proGterentur ab e* omnia bona merita praeveniri, et ab ipsa ut possint tsse donari ; 0 necessiute concederent, Deum, se- cundum propositum et consilium volunUtis suae, occulto judicio, et opere manifesto, aliud vas con- dere in honorem, aliud in conlumeliam (Rom. ix, 21) ; quia nemo nisi per gratiam justificetur, et nemn nisi in praevaricatione nascatur. Sed refugiunt istud fateri, dtvinoque ascribere operi sanctorum meriu formidanl : nec acquiescunt praedestinatum electo- rum numerum nec augcri posse, nec minui, ne lo- cum apud infideles ac negligentes cobortantium in- citamenta non babeant, ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cujus sludium cessante electione frustrandum sit. Iu demum enim posse unumquem- que ad correctionem aut ad profectum vocari, si ae aciat sua diligentia bonum esse posse, et iiberutem suam ob boc Dei auxilio jnvandam, si quod Deua mandat elegerit. Ac sic cum in his qui tempus acce- perunt iiberae voluntatis, duo sint quae humanam operentur salutem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia, priorem volunt obedientiam esse quara gratiam, ut initium salutis ex eo qui salvatur, non ex eo credendum sit sUre qui salvat; et voluntas hominis divinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi bumanam subjiciat volunlatem. 7. Quod cum perversissiroum esse revelante Dei misericordia, et instruente nos tua beatiludine, no- verimus, possumus quidem ad non credendum esse consuntes, sed ad auctoritatem talia sentientium non aumus pares : quia multum nos et vitae meritia antecellunt, et aliqui eorum adepto nuper • summo aacerdotii honore supereminent; nec facile quis- quam, praeter paucos perfeclae gratiae intrepidos amalores, Unto superiorum dispuutionibus ausus est contraire. Ex quo non solum his qui eos audiunt, verum etiam ipsis qui audiuntur, cum digniutibus crevit periculum, dum et roultos reverentia eorum aut inutili cohibet silentio, aut incurioso ducit as- sensu; et saluberrimum ipsis videtur, quod pene nullius contradictione reprehenditur. Unde b quia in istis Pelagianae praviutia reliquiis non mediocris virulentiae fibra nutritur, si principium saiutia maie in homine collatur ; si divinae voluntati Impie volun- tas humana praefertur, ut ideo quis adjuvetur quia voluit, non ideo quia adjuvatur velit ; si originaliter malus ' receptionem boni non a summo bono, sed a semetipso inchoare male creditur; si aliunde Deo placetur, nisi ex eo quod ipse donaverit : tribue no- bis in hac causa, papa beatissime, pater optime, quanlum juvante Domino potes, diligentiam pietatis tuae, ut quae in istis quaestiooibusobscuriora *, et ad 4 Editiones S. Prosperi. hic addunt, obtecro. Abest a mss. 71 ENSTOLA AD RUFINUM. 74 percfpiendnm difflciliora sunt, quam lucidissimis A nem uniuecujusque praviderit, et sab ipto graliae expositionibus digneris aperire. 8 *djutorio in qua futurus esset voluntate et actione 7 8. Acprimom, quia pleriqoe non putant Chri- prae&cierit. stianam fidem hac dissensione vinlari, quantum pe- 9. Quibus omnibus enodntis, et multis insuper, riculi sit in eorum persuasione patefacias ; deinde quse altiore intuita ad causam banc pertinentia magii qaomodo per istam praeoperantem et cooperantem potes videre, decussis, credimus et speramus non graiiam liberuro non impediatur arbitrium; tum solum tenuitatem nostram disputationum tuarum utrum praescitjftiia Dei ita secundum propositom praesidio roborandam, sed etiam ipsos, quos meritis maneat, ut ea "ipsa quae sunt proposita, sint acci- aique honoribus claros caligo istins opinionis ob- pienda praescita : an per genera causarum etspecies scurat, defaecatissimum lumen gratiac recpturos : personarum ista varientur; ut quia diversae sunt nam unum eorum praecipuae auctoritatia ct spirita* vocationes, in his qui nihil operaluri salvantur, lium studiorum virum, sanctum b Hilarium Arela- quasi solum Dei propositnm videatur existere; in tensem episcopum, sciat beatiludo tua admiratorem hi* autem qui aliquid boni acturi sunt, per prae- seclatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae, scientiam possit stare propositum : an vero unifor- etde boc quod in querelam trahit, jam pridem apud miier, licet dividi praescientia a proposito leroporali B sanctitatem luam sensum suum per litteras wlle distinctione non possit, praescientia tamen quodam conferre. Sed quia utrum hoc facturus, aut quo fine ordine sit • siibnixa proposito: et sicut nihil sit quo- sit facturus, incertum est, et omnium nostrum fati- romcumque negoiiorum quod non scientia divina gatio, providente hoc praesenti saecuio Dei gratia, praevenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram par- in luae chariiatis et scientiae vigore c respirat : adde ticipationem non Deo auctore defiuxerit. Postremo eruditionem humilibus, adde increpationem super- qoemadmodum per banc praedicationem propositi bis. Necessarium et ulile est etiam quae scripta sant Dei, quo fideles fiunt qui praeordinati sunt ad vitam scribere, ne leve existimetur, quod non frequenter atternam, nemo eorum qui cobortandi sunt impedia- arguitur. Sanum enim puUnl esse quod non d dolet; tur, nec occasionem nrgligentiae habeant, si se prae- nec vulnua superducta cute sentiunt ; sed intelligant destinatos esse desperent. lllud etiam qualiter di- perventurum ad aectionem, qood habuerit perseve- loatur, quaesumus patientcr insipientUm nostram rantem tumorem. Graiia Dei et pax Domini nostri ferendo demonstres, quod rctraetatis priorum de hac Jesu Chrisii coronet te in omni tempore, et ambu- re opinionibus, pene omnium par invenitur et una lantem de virtute in virtulem gloriOcet in arternum, aementia, qua propositum et praedesiinationem Dei domine papa beatissime, ineffabiliter mirabilis, in- •ecundum praescientiam receperunt; ut ob hocDeus G comparabiliter bonorande, praestanlissime patrone. alios vasa honoris, alios conlumeliae feceril, quia fi- • Ifs. Regius uniis, obnixa. nicum interrectus est, cathedram Arelatensem, teste ^ Pro Hilario putabant erudili legendum esse Ho- Uonorato Massiliensi in Vita Hilarii Arelatensis, per noraium : sed inspecti mss. Hilarium oranes ferunt. bienniom occupavit. Hibriua porro iste ex Lirineosi monacho creatua « In editis, $perat; in uno ms., spirat. fuit Arebtensis episcopus post Honoratum, anno d In mss., quod non dolent, nee vulnut ivperdn- 428 aut 429 ineunte denatum : quippe llonoratus ctum eute tentiunt. suffectus Patroclo, qoi anno 426 juxta Prosperi Chro- Sequunturinantiqua Parwenn editione duo opu$cula9 nutlojure9 ni$i forU propter simUitudinem et quati ne- eeuUudinem thematis, Protperi lueubrationibut inlerponenda9 tcilicet : epistola Hilarii Arelalentit ad Augutli- nwn, hujusque Patris liber de Dono Perseverantiae. Quce, quoniam jam antea edidimut inter opera Auguttini, lomit II etl (XXXI II et XLIV nottrce PatroL), huc adhre velUUctor benevolut. Edit. ADMONITIO IN EPISTOLAM S. PROSPERI AQUITANI AD RUFINUM De epittola ad Rufinum tria investigari pottunt : V Quit itte Rufinus, ad quem data itta epittola ; 2° quo tempore tcripta fuerit ; qua occatione et necessitate ad id S. Prosperum compellente. De Rufino quidem quis ille (uerit9 inler multos hujutce nominit circa heec iempora notot, non faeile ett decerneret nec ab ullo hactenus pro certo definitum reperimus. Erat certe hic S. Prospero nostro amicut, eC ex his quos amicitia charilati spxritali innixa, pro amicorum satule sotticiios reddit. Unae cum ille de motis contra doctrinam S. Augustini conientionibus confusos rumoret audiisset , Pretperumque tibi amicitsimum male apud pterosque andire cognovisset , veritut ne animm tibi charissimce salus periclitaretur , nec etiam inaudilum preecipiti judicio damnare ausus, tatiut duxit ipsum tkterit convenire, cum forte ab eo tongo locorum intervatlo dissitut, \d verbit prasstare non posset, quas quidem communi amico deferendas commendavit. Nisi forle matueris vroficiscenti amico in mandatis datum ut piam quam gerebat pro amico sotlicitudinem coram ipse sine scripto exponeret. Neutrum enim pro cerlo elici videtur, sed atlerutrum certe contigisse judicatur ex primit epistolee sancti Prosperi verbis : Accepi, inquit ille, per communem amicum fraternae erga me sollkitudinis tuae signa, et curam sincerissimae charitalis gratulanier agnovi. Ac ne quid maligni rumores, io quantum se auribus tois subirahere nequeunt forroidmis tibi aut anxietatis inferrent, absolvere te abomni scrupulo, quantum Patwol. LI. 3 75 S. PROSPERI AQMTANl 75 epistolari licttlt germone, curavi ; in tantum studens omnia pleuissima veritate tibi pandere, ut qnia non potuisti ih totum qo* abadversaniibua disseminanUtr audirc, per me ipsum queas, quidquid dc nobis ad inanem invidiam fertur referturque cogno«cere. De lempore vero tcriptionit hujus, hoc pro indubitato atteri fat ett eam, vivente adhuc Augutlino, ud ullimis tanii magittri annit exaratam. Quod certe indubitatum reddunt hmc epistotm ktius verba, Beatissimus quoque Augustinus, praecipua utique in h<*c tempore portio Dominisacerdoium; et in fine epktotm: Ut praxhcatia sumrai hoc tempore in Ecclesia viri, etc. Ultimos tero sancli doctoris vitm annot ctare demonstrant inshnulaii Gaili operum S. Augustini obtrectaloret infamatoretque, quot maxime offendit lectio libri de Correptione et (iratia pro monachorum Adrumetinorum inttitutione et emendatione, circa annum Chritti 426 aut 427 scripti. Hot autem ipsos depingit S. Protper, cumtubdit: Huic, id est% beatisshno Augustino% inter tot cerlawiiniun palmas, inter tot triumphorum coronas, ad ilJumin:uionem Ecclesiae et ad gloriam Christi, qua ipse ill»- stratus est praefulgenti, quidam nostrorum (quod de ipsis muliuui dolendum est) occuliis, sed non iucogniii* ausurralionibus ooloquuntur. Et proul sibi obnoxias aliquorum aures opportunasque repererint, scripta ejus, quibus error Pclagianorum impugnaturinfamant: dicentes eum fiberum arbitrium nenitus submovere, et sub graliae nomine necessitatem fatalem praedicare; adjicientes eiiam duas illum biimani geoeris massa*, et duas eredt velle naluras; ul scilicet lantae pietatis viro paganorum et Matiichsorum ascribatur impietas. Deinde vero Cattiani cotlationem decimam terliam, qum ett de protectione Dei, indigitare videtur cum ait : Volentes enim in sua justilia magis quam in Dei gratia gloriari, moleste ferunt quod his qu« adversum excelleutisMmae auctoritatis virum imer multas collationes asseruere, resistimus. Hmc autem collatio eum Honorato Mastitiensi cum aliit tex dicata legatur. ante annum 426, quo in epitcopum Massitiensem aesumpius ett tcripta esse convincitur. Hmc autem occatio (ut jam intinuatum est) nata ett S. Protpero scribendm hujut epistolm, eum Rufinus rumoribut ab inimicis doctrinm tancti Angustini contra iptius Protperi Augutlini disciputi non occutti famam disseminaiis, molum se tignificastet, seque ab hoc tcrupulo absolvi optaret. Sanctus Prosper justit amici postu- iatit obtemperare tatagensf plenius exponit, qui rumores ab inimicis doctrinm sancti Augustint spargerentur, et tub quo prmtextu tanto doctoriobloqui non vererentur. Inter prmcipuot autem Pelagianorum errores esse. Gratiam Dei secundum merila hominum dari; quo incolumi tibi principio, ccetera dogmata sua fncHe resuscitabant. Primum quidem ipsot docuisse tantam humanw naturm eese sanital$m9 ut per tolum liberum arbitrium posset bonum implere. Quod cum tanm doctrinm adversum omnino paieret , ab omnibusque explotum etset cathoticit dogma, gratiam quidem ad incipiendum, proficiendum et perseverandum in bono necessariam profetsos este; ted intellectum, hoc taniummodo eos de gratia Dei confiteri, quod hmc vetut qumdam tibero arbilrio sil magitlra9 teque per cohortationet, per legem, per doctrinam, per creaiurarum contemplationem, per miracutaf perque terrores extrinsecus judicto ejus ostendal, quo umtsquitque secundum voluntalis sum molum, si qumsierit inveniat% si peiierit recipiat, ti pulsaverit introeat. Unde sequatur graiiam secundum merita hominum dari, ci proinde gratiam jam non este gratiam. Hanc vero filiorum tenebrarum versutiam et Orientaiium episcoporum judicio, et tedit apottoticw auctoritate, et Africanorum prcesulum vigilantia fuisse manifettatam. S. Augustinumt qusm dick S. Prosper tunc fuuse prmdpuom portionem Domini saceriotmn, hanc scriptis libris polemicis dt- ttruxissey talemaue hmresim omni ex parte debeltastc; quotdam tamen inter caiholicot in Galtiit inveniri , qui doctrinam ejus librotque malignit rumoribut infamarent, dicentet eum liberum arbitrium penitut tubmovere% et tub nomine gratim necetsitalem prmdicare fatatem, duas etiam ab ipto credi vette uno in homine naturas. Qua si ita se haberent, palam obtitterent, et noxiot erroret tcriptis librit refellerent, non vero occultit susurrt* nocere tentarent viro itlif cujut doctrina Romanm Ecciesim et Africanorum, immo et omnium toto orbe caiholicorum doctrinm congrueret. Ad hosausut impeiti hujutmodi homines, quod mgre ferrent iit resisli qum in suit Colla- tionibus Auguslinianm doctrinm adversa altuUranty nec ignatum iptit, quod si tatia in quaiibet frequentia tacer- dotum moverent, centenis tibi beatistimi Augusiini voiuminibas obvimetur ; quihus abunde probatum esset, iu nulto alio gloriandum, cum boni aliquid operaliswnus, quam in gratia Cltrisii Domini, non vero in viribus iiberi arbitrii. Sperare tamen se de misericordim Dei divitiis (lbid.% n. 5), quod quos tunc tibero faili arbitrio et ab humititatis via evagari patiebatur, non usquequaque, neque in finem> esset intettigentia fraudaturut. In hoc autem errabant illi (Ibid. et num. seqq.), quod virtutum bonorumque operum principia in naturaU pottibilitate statuerent ; aut ti hmc a gratia fluere dicerent, hanc a bono at;quo opere aut ab atiqua bona volun- iale fuiste prmveniem, et tatium merita concestam. Hujusmodi errorem S. Prosper stdnlo evertit, ex Scriptu- rarum testimoniis probans, liomini post lapsum nullas ad bonum tuperetse vires^ nec ad merendum quidem , siue prmvenientis gratim auxilio : el a perdilione quam Adm peccato incurrerunt hominet solius Dei miserantis gratia gratuita erui potse. Quod efficit adducto infantium sme baptismo decedentium exempto, et earum gentium ad quas hactenus taiutit Evanaetium nondum noscitur pervenisse. Grana vero mn negari iiberum arbitrium, sed slatui et reformari. Quod sibi relictum ad matum et ad lapsum dumtaxai. hamini sufficiL, gratia vero sanandum est% qua aliter cogitare ei agere ipsi inspiratury tanitatemque tuamt non tibit sed medico suo acceptam rvferre docetur (Num. 19). Tandem tanctus Protper obductam Augustini doctrinm calumniarum nubem dissipat, qua fatum aui dupiicem naturam inducere fingebatur. Nihil tatibus erroribus proximum ab eo umquam tcriptum contendit. Auguttino aut discipulis ejus nihit quidquam fato cQtUingen, sed omuia divinm providentim ordinu - tione dirigi, docel. Nec duat ab illts slatui nalurot, unam bonam, maiam alleram, ted unam tmnino ; qum cum creata esset recia, a recliludine primi hominit peccato decidit, mortique mternm facta ett obnoxia : ted nova in Chritto creatione repajrandamt qui liberialem hominis reparando et conlinuis auxitiis prmveniendo salvaJ. f)peri finem imponit (Num. 20), Rufinum amicum exhortando ut Augustini disputalionibus cognotcendis curam tmpendat, si vere de sana circa Dei graliam doctrma inslrui desideret ticut cum desiderare cvnee- niebat. n EPISTOLA AD RUFINIM. 7« S. PROSPERI AQUITANI EPISTOLA AD'RUFINUM. BE GRATIA ET LIBERO ARBITRIO. Domino * fratri dileclissimo in Christo, et merito A rectitadine ac possibililate subsistere, atque hanc ▼enerabili Rufibo, Prosper acternain c salutem dicit. 87 Prolog.— i. Accepi per communem aroicum fraternae erga me solliciiudinis tuae signa, et curaro sincerissimx cbaritalis gratttlanter agnovi. Ac ne qutd naligni runiores, in quanlum se auribus tuis sublrabere nequcuut, formidinis tibi aut anxietati* inferrenl; absolvere te ab omni scrupulo, quantum epistolari licuit sermone, curavi : in tanlutn stu- dens otnnia plenissima veritate tibi panderc, ut quia non potuisti in totum qtue ab adversantibus disseminantur audire,per meipsum queas quidquid de nobis ad inancm invidiam fertur referturque co- giKHcere. Sed insinuanda prius sanctilati tu* est qualilas quxstionis, de qua ista nascuntur : quo tibi • definitioncm doctritia sana respue rel ; damnatum a catholicis scnsum, h et multis postea haerelicflo faradis varietatibus coloralum, hoc apud se infenio servavenmt, ut ad incipiendum, et ad proficiendom, et ad perseverandum in bono necessariam homitit Dei graiiam profiterentur. Caf H. — 3. Sed ln hac profdssione, * quo dolo vasa iras molireniur irrepere, ipsa Dei graiia vasis misericordi» revelavit. InteHeetlum est enim, salu- berrimeqjue persseetum, hoc tantum eos de grati;i confiteri, qood qucdam iibero arbitrio sit magistro, sequeper cohortationes, per legem, per doctrinam, i per creaturarum contemplationem , per miracuia, perque lerrores extrinserus judkio ejns ostentet, qoo unusquisque secundom vdutnatis sutt mottmt, magis pateat filsitas obloquenlium et videas quam B si quaesierit, inveniat; si petieril, k accipiat; si pnr- locein quibus tenebris conentur obducere. * Cap. I. — 2. Pelagiana igiiur hseresis, quo dogmate catholicam fidem destruere adorta sit, et quibus impietatum venenis viscera Ecclesiae alque ipsa vita- lia corporis ChrUti voluerit occupare, notiora suut quam ul opere narrationis indigeant. Ei his tamcn ona est blasphemia, nequissiir.um el aubfilissimum gemien aliarum , qua dicunl Graiiam Dei secundum merita kominum dari. Cum enim d primum taniam nature homanae vellent astruere sanitatem 'Alias sanctitatem], ut per solum liberum arbitrium • pos- set asseqdi Dei regnum : eo quod f lam plene ipso condilionis suae praesidio juvarelur, ul habens natu- raliter rationalem intellectum, facile bonum eligeret, saverit, introeai. Quia scilicef gratiae ipsiue vocatio, hoc primum circa nos agat, ut nosira» facultatis ar- bitrium admoneat; nec aliud sit graiia, quam ler, quam propheia, quam docior, cui circa omnes ho • roines per universum mundum commune et gene- rale sit sludium, ut qui volueriut credant, et qui crediderinl, justificalionem merito fidei et bona» ▼olunlatis accipiani : l ac sic grartia Dei secundum hominum meritum iribuatur : atque hoc modo gra- tia non sil gratia : quia si meritis redditur, et non ipsa est bonorum crealrix, frustra gratia nomiiiatur. Cap. III. — 4. Has autem versiitias, quibus sa filii 89 tenebrariim in simililudinem filiorum lucis transfigurare voluerunt, cum et Orientalium episco- malumque vitaret et ubi in ulraque parle libera es- C porum judicia, etapostolicasedisauctoriias, ei Afri- sent opcra voluntatis, non facultalem his qui mali aant ad bonum ££ deesse, sed sludium. Cum crgo, at dixi, totam justiliam hominis ex nalurali vellent * Scripta, vivente Auguslino, circiter aunum Chri- stiA29. • Editiones Lovan. Duac. el Colon. aimi 4650 le- Kint hic ad Ruffinum, et paulo infra Ruffino. Mss. emigiano-Remensis et Joliensis, capiluli Kccle>iae melropolilatife Parisiensis, cum edil. Lugdun. 1539, Venetiana 1538, et nova edilio Operum S. Auru* sliui terlia parte appendicis, ad Rufinum, et, Ru- fino. b Antiquissimum exemplar Remcnsis abbatiae sancti Kemigii, de quo supra (ad quod Irac e pistola per viros doclissimos monachos ordinis saucli Bcne- dicti Saugermanensis caenobii fuerat jnm recognita), D boc loco praeteril fratri, sed ^ub fineiu t;unen cuui cduis conseniiens habet, venerati$$ime mthi frater. c M». Jol., celernam salutem, absque voce hac di- eit. d Ms. Jol. omittit banc vocem, primum. Alii codi- ccs nou omittunt. canorum conciiiorum vigiiantia dcprebenderil : bea- tissimus quoque Augustiuus, praecipua utique in hoc tempore porlio Domini sacerdotum, m copiose el • Ms. Jol., possit assequi. 1 Edilio Yeneta., tam plane. s Ms. Jol. et edit. Yenet., diffinitionem. h Ms. Jol omiilil particulam et. 1 Sic ms. Joliensis. Codex Remig., quod dolo. Editi aulem, quomodOy et paulo post idem. Jol. ms., in vatis misericordias. i lia mss. Rt mig. cl Jol. Editi vero, per creaturamt pcr contemptationem. El post pauca uterque m . ottentetf ubi editi h.ibent, omendat. k Sic ms. Jol. cii-m edil. Yeneta. Alii codices, re- cipiat. 1 Editi Lugd., F^ovan., Dnac. et Colon., ac si. Editio Ven. confonniter mss. Remig. el Jol., ae sic. m Ila ediii omnes. At vero ms. Remig. copiosaet Sulchra in mullis voluminum disputatione destruxeriL Is. auicm Jol., copiosa et pulchra in muUorum ro/a- minum disputatione dtstruxil. n S. PROSrEall AQUITANI 83 pulchre, in multis voluminum disputationibus de- A in D*i grntia gloriari, moleste ferunt quod r lns quae struxit : utpoto inter mtilla Dei dona, quibus illtim abundantissime Spiritus vcriutis implevit, babens etiam hanc scientiae et sapieniiae ex Dei charitate virtulem, ut non solum istam adhuc in suis detrun- cationis palpiunlem, sed etiam multas prius haere*es invicto verbi gladio debellaret. Cui inter tot eertt- minum palmas, inter tot triumphoram coronas ad illuminationem Ecclesioe, et ad gloriam Ghristi, qua ipee illustratus est, perfulgenti, quidam nostrorum (quod de ipsis multum dolendutn est) occultis sed noii incognilis susu» rationibus obloquunlur; et prout 8i bi • ohnoxias aliquorum aures opportunasque re- pererint, b scripU ejus, quibus error Pelagianorum iinpugnaiur, infamant; dicentes eum liberum arbi- adversum excellentissimse aucioriiatis virum, inter multas * collationes asseruere, resistimus. Nec du- bitant, si quam binc moverint quaestionem, in qua- libet frequentia sacerdoiutn, in qualibet congrega- tione populorum, centenis sibi beatissimi Augustini voluminibus obviandum. Qnac cum h cordibus au- dientium mauifestare coeperinl potentissimam Chri- stianae fidei veritatem, et de fomihus divini eloquii praesentinm nnimos itmiidare, quis fidelium, quis piorum, recognilis et commendatis sibi salutis suae causis, ainaritudinem Liam volet fumosae recipere vaniutis? Ego quidein eliain hoc de divitiis miseri- cordiae Dei spero, quod quog nunc libero falli arbi- trio siio, el ab * bumiiitatis via patitur evagari, non Iriucn penitus submovere, et sub graliae nomine B usquequaque neque in finem sit intelligentia frauda- necessiiaiem praedicare fatalem. Adjicientes etiam, duas illura humani generis massas, et duas credi velle naturas : ut scilicel Untae pietatis viro pagano* rum et Mauichaeorum ascribatur impietas. Quae si vera sunt, cur ipsi tam negiigentes, ne dicam lam iropii, sunt, ut laro abruptam perniciem ab Ecclesia non repellant, tam insanis praedicationibus non re- sisUnt, nec saltem aliquibus scriptis eum, a quo ulis emanat doctrina, conveniant? Magna enim gloria s ua bumano generi consuluerint, si Augustinum ab errore revocaverint. Nisi forte modesti homines, novique censores, magnorum prius meritorum seni honorabiliter ac misericorditer parcunt, et securi quia libros ejus nemo usquam recipiat, conquies- turus; sed bunc ipsum in longinquiora progressum, ideo ab eo tardius revocari, ut opus gratias ejus ma- jore gloria celebretur, cum sibi etiam adversantium corda subdiderit, quibus de virtutum studio exortum est periculum, et de morum probiute discrimen. Non quia quisquam carere hL debeat, sed quia roi- serrimus eorum usus esi, cum ex naturali putantur faculute i prodisse; aut ex largiutequidem gratiae, sed aliquo vel boni operis, vel bonae volunutis me- rito praecedente venisse. Cap. V. — 6. Asserunt quidem baet quibusd^m sancurum Scripturarum testimoniis, sed non ratio- nabiliter assumplis. Ad defensionem enim alicujus definilionis ea promenda sunt, quae alteri intellectui, eont; ' atque ignoverint, immo noverinl, non solum C a quo videturdefinitio dissonare, non cedant, et eam Romanam Africanamque Ecciesiam , et per omnes mundi partes universos promissionis filios cum doc- trina hujus viri, d sicut in tota fide, ita iu gratiae confessione congruere : sed etiam in hi> ipsis locis, in quibus adversus eum querimonia conciutur, esse, propilioDeo, plurimos, qui ad perceptionem evan- gelicae apostolicaeque doctrinae saltiberrirois ejus dispuUtionibus imbuuntur, et quotidie in membris corporis 90 Chrisii, in quantum ea ipse multiplicai, dilatamur. Si recte repreliendimur, cur non consun- ter arguiinur? Si arguendi non sumus, cur occulu obtrecutione mordemur? Cap. IV. — 5. Sed • quis nescit curista privatim de stomacho garriant, et publice de consilio conti- rcgulam, cui suntaplata, non deseraut. Dictnm ergo aiunt libero arbitrio utenlibus : Venite ad me, omnet qui laboratit et onerati es/ti, et ego vosreficiam: tollite juaum meum tuper vos, et dhcite a me quoniam mitit $um et humilii corde; ei invenietit requiem animabut vestrh : jugum enim meum suave estt et onus meum leve (Matth. xi, 28). Quod ad omnes homines volunt pertinere, laboranies in incerlo istius viiae onera- tosque 91 peccatis, ut qui voluerint mansuetudinem et humilitalem Salvatoris imitari, el jugum manda- torum ejus subire, inveniant requtem k animabus suis l in spe vitae aeternae; qui autem haec facere nolnerint, sua culpa careant saluie; quam si vo- luissent , m potuerant obiinere. Sed audiaut ei cescant? Volentes euim in sua justitia roagis quam Ddictum a Domino libero arbitrio utentibus : Sine a Edit. Lov., Duac. et Golon., sibi noxias; minus bene. h Ms. Jol. solus, scripturas ejus. c Edit. Lugd., Lovan., Duac. et Colon., atque igno- terint. Immo noverunt. Mf Jol. post hanc vocem, eonquiescunt. Atqui non noverini, immo noveruntf etc. d Ms.Jol., sicuttota fide. • Ms. Jol., quisnesciat. Ms. Remig., qui nesciat. f Ms. Jol., in his qum% etc. • Coilationes Fatrum inielligit, a Joanne Cassiano presbytero editas anno 426. Earum scilicet ille clas- •em secundam, quae ab undecima collatione incipit, Honorato et Eucherio inscripsit, nondum episcopis : quandoquidem eos in praefatione fratres appellat; ipee autem Honoratus Arelatensem episcopatum diclo anno 426 obtinuit. Definitionibus porro tertiae decimae colUionis Augnstino contrariis sanctus Pro- sper voce ac sermone primum, deinde vero posi Au- gusiini obitum, scripto volumine, quod contraeolla- torem vocant, resistendum existimavit. h Ms. Jol., cordibus obvianlium. 1 Edit. Lugd. et Ven., humanitatis; alii rectius, hundtitatis. i Edit. Ven. sola, prodesse. k Ms. Jol., animis suis. 1 Edilio Augusliniana &o\z,intpem. m Sic mss. RemiK. et Jol. et edit. Operum S. Aug. At editiones Ven.r Lugd. et Lovan., potuerint. Duac et Coion., potuerunt. 81 EPISTOLA AD RUFINUM. 8* m tukil potesiU facere (Joan. xv, 5) ; ei, Netno A in primo homine uuiversarum generatiomrm dan- •duf ad me, nisi Pater qui mitit me, atlraxerit eum (Joan. vi, 44); et, Nemo potett venire ad me nU dalum ei (uerit aPaire meo (Ibid. 66); el, Sicut Pater vimficat mortuot, ita et Filiu$ quo$ vult vivificat (Joan. v, 21); et, Nemo novit Filium, nUi Pater% ne- qua Palrem quit novit ni$i Filiut, et cui voluerit Filiut revetare (Luc. x, 22). Quae oinnia cum sinl incom- uutabilia, et ne jueantulla interpretatione in sensum alium detorqueri, quis ambigal lunc liberum arbi- trium cohortationi vocantis obedire, cum iu illo gratia Dei affectum credendi obediendique • genera- verit? Alioquin sufficeret moneri bominem, non etiam in ipso novam fieri voluntaiem, sicut scriptum est : Prmparatur voluntas a Domino (Prov. viu, 35, nata successio; et cum mortui viviflcantur, cum c*cl illuminantur, cum impii justificantur, confiteaniur vitam, ei lumen, ei justitiaro suam Jesum Cbristum; et qui gloriatur, in Domino gtorielur (I Cor. i, 31), non in se : qui cum esset impius, et caecus, et mor- tuus, a liberatore suo graiis accepil et justitiam, et lumen, et vitam. Non enim f justc agebat, et aucta est juitiiia ejus; nec ad Deum gradiebatur, et con- finnatas est cursus ejus; nec diligebat Deum, et inflammata eslchariiasejus; sed cum esset sine fide, ac proinde impius, accepit Spiritum fidei, el factus est justus : Jutlut autem ex fide vivit (Rom. i, 17); et, Sine fide nemo potest ptacere Deo (Hebr. xi, 6); et, Omne quod non ett ex fidet peccalum e$t (Rom. xiv, justa LXI)\ et sicui ait Apostolus : Deu$ e$t enim B 23) : ut scilicet s intelligat jnstitiam iafidelium non qui operatur in vobi$ et vette et perficere9 pro bona vo- tuntate (Philip. n, 13). Pro qua bona voluntate, nisi qoam in ipsis operatus est Deus, ut quod donaverat velle, donaret et facere. Cap. VI. — 7. Dicunt etiam ad demonstrandam liberi arbitrii facultatem, magnum in centurione Cornelio exstare documentum : eo quod anie graliae perceptionem timent atque orant Deum, eleemosynis, etjejuniit, etorationi spontaneo studio fuerit intentut (Act. x, 2); atque ob hoc divino teslimonio laudatus, domiui regenerationis acceperit. Neque intelligunl omnem illam praeparationetn Cornelii per Dei gra- tiam fuis»e collalam (Vide ttjnodum Arauticanam infra). Siquidem cum sanclus Petrus per visionem esse justitiamquia sordet natura sine gratia. Cap. VIII. — 9. Amissa quippe nalurali innocentia, homo eisul ac perditus, ambulans sine via, profun* diores intrabat errores; sed quaesitus, et iiivemus, et reportatus est, et in via qu;e verilas et vita est introductus; h ac dilectione in Deum, qui illum uon diligeutem prior dilexit, *■ ignitus est : sicut dicit beatus apostolus Joannes, Aon quati not ditexerimut Deum, tedquoniam J ipte dilexit no$ (Uoan. iv, 10); et iterum, Not ergo diligamut Deum, quoniam Deut prior dilexit no$ (1 Joan. iv, 19); et idem dicit, Chn- rUtimi, diligamut invicem, quoniam charitat ex Deo e$t ; et omni$ qui diligit ex Deo natut est, et cognotcit Deum. Qui non ditigit, non novit Deum; quia Deut b omne genus animalium, de baptizandoCornelio, ac C charitat eti (I Joan. iv, 7 et 8). Cui beatus Paulus perinde de otnnibus gentibus doceretur, atque ille immundum et indiscretum cibum Judaica obser- vantia recusaret, trioaad eum vox ' factaest dicens, Qum Deus mundavit, tu ne commune dixerit (Act. x, 1 5). Quo satis aperte ostenditur omnia bona opera quse in Comelio prxcesserunt, d Dei gratia ad emunda- tionem ipsius inchoasse : nt cui Dominus jam iinper- tierat hoc donum, non dubitaret Apostolus conferre sacramentum, ne novs el necdum revelatae voca- tionis vacillaret exordium, nisi per ipsa indicia prac- cedentium studiorum, Deum in assuroendis constaret operalum. Nonenimomniume$t fide$ (11 The$$.m, t); nec 92 omnet credunt Evangetio (Rom. x, 16). Scd qui credunt, Dei aguntur Spiritu; qui non credunt, congruit, dicens, In Chruto Jttu, neque ctrcumcUio, neque prctpulium valet aliquid, ted fidet quce per dilec- tionem operatur (Galat.v, 6). Undehubetur hgcfides connexa charilati, nisi unde eam ipse monstrat ac- ceptam, dicens, Quia vobi$ donatum ett pro Cliristo, non tolum ut in eum credatU, $ed etiam ut pro ipto patiamini (Phitip. i, 29). Quod uli Ifs. Jol., omnigenum animatium. < Ila Edit. Ven. Reliqui codices, facta sit. 4 Editio S. Augustini, Dei gratiam. • Editio S. Aug. omiltit particulam et. f In ms. Remigiano deesi iu$te. s Ms. Jol.f ut$ciiuet intetliqnt. Cap. IX.— 10. Hoc ergo tanto et Um ineffabili bono, nemo inventus est dignus, k sed quicumque electus est a Deo, factus est dignus : sicut dicit Apostolus (Colo$$. i, 3), Gratia$ agentet Patrit qui h Ediii, introductut ad ditectionem in Deum. Mss. Remig. et Jol„ introductus ; ac dilectione in Deum, eic. 1 Sic. mss. Hemig. el Jol. com uova edit. Augukt. Edili nostri oinnes, agnitus est. 1 Ms. Jol., ipte prior ditexit not; et post |>auca, prior dilcxit not Deut. k lla3C verba, ted quicumque elcaut e$t a Dco, (ac* tut ett dignvt, non ieguntur in ms. JuL 83 S. PROSPERl AQLITANJ 84 djgno$ noi fecit iu partem sortis sanctorum in lumwe, A Dei, ideo qujdam resiliunt, ne cum eam lalem con- mu* eripuil nos de poUstaie tenebrarum, ei trsmstulit w regnutn FHH diUctioms sum. £t idem ad Tnuo- tbeuui (,11 Tw- 1, 8) ; Contabora9 inquit, Evangeiio secundum virtulem Dei9 qui no$ liberavit et vocavit vocaiione sancla : non secundujn opera notlra, sed se- cundum suum proposilum, et groliaw, qum data esi nobis in Christo Jesu ante tempora scecularia. Et ad TilAun (TU. 111, 5) : Eramus9 inquli, e/ nosaiiquando insipienles el increduli, errantes et servietites desideriis et voiuptaiibus variis , in malitia et iuvidia agentes , odibiet, odientes micem : cum auiem bemgmtas et iiumanitas apparuU Saivaloris noslri, non ex operi- bus jusiitice * quce fttimus, sed seiuudum suam mite- ricordiam sakos nos fecit. Gratia igitur Oei quos- fessi fuerinl, qualis divine eloquio pr&dieatur , et qualis opere «uae potestatis agnosckur, etiam noc necesse faabeani confiteri, qood ex omni nuoiere bo- minum per saecula cuncta natorum , certus apud Deum, defimtusque sit nomerus prsedestinati in vi- tam eiernam populi, et secundum propositum Dei vocanits eJecti.Quod quidwn tam impium e«t negare, quam ipsi gratias contraire. Neque enim remotum esl ab in«4>ectione communi quot saeculis quam in- Munera bominum millia erroribus suis impietaiibtis- que dimissa, sine ulla veri Dei * cognitiene defece- rint. Sjcut eliam in Actibus Aposiolorum, Pauli et Barnabae verba deciarant, dicentium € Licaoniis (Act. xiv, U) : Viri fratres, quid haic facitis t Et nos cumque justiGcat, nou ,ex bonis roeliores, sed ex B mortales sumus, shniles vobis homines, ennuntiantes inalis bonos facil; postea per profectuio, > ex bouis factura meliores ; 11011 ademplo Ubero arbiirio, «ed liberato : quod donecsiac Deo solum fuit, mottuuin fuit juslilise, vixitque peccato : ubi aiitem ipsum rl- UKnmavil misericordia Cltristi, erutumet a regno diaboli, e| factum es* reguum Dei ; in quo ut per- manerc possif, ne ea quidem facultaie sntficil sibi, nisi inde arcipiat perseveraniiam, uode accepit in- dustriam [Forfie justhiam]. Cijp. X.— U.Quoniamdl ipsius saocli Petri ar- dentissima fides in tentalionibus defecissel, ni«i « pro eo Duminos supplicasset : sicut £vangelista ms- nifesiat, 4icens (Luc. xxu, 51, 32) : Dixit autem Jesus petro, Simon, Simon, ecce Satanas postulavit ut vos cribaret velut triticum : ego autem rogavi pro te, ne deficiat fides tua : et tu tandem eonversus9 con~ firma fratres tuos ; et roga, ne uttretis in tentatio- nem (lbid.y 40). Et ut magis pmbaretur liberum ar- hitrium nibil posse sine gratia ; cui dictum fuerat, Confirma fratres tuos, et roga, ne intretis in tcntu- tionem ; quique d responderat, utique ex libero arbitrio, Domine, tecum paratus sum et in carcerem, et in moftem ire (lbid.% 53) ; eidem praedicilur quod priusquam gallus cantei , ter Dominum negaturus sii. Quod quid cst aliud 94 quam quod in fide de- f.:ciurus sit ? Certe rogaveral pro eo Doroinus ne de- licerel fides ipsius : nec utique frustra rogaverat, cujns una erat cum eo quem rogaverat, operatio. Sed ne libcro arbitrio videretur stare qui de se vobis ut ab hi$ vanis convertamini ad Deum vivum , 471x1 fecit coslum et terramt mare et omnia qurn in eis sunt ; qui in pr&teritjs generationibus, dimisit omnes gentes ingredi vias suas. Et quidem * non sine testi- monio semetipsum relinquens, benefaciens ei$% de cmlo dans pluviam et tempora fructifera , imptens cibo et leetitia h corda vestra. Cum uiique si eis vel naiura- lis inteiligentia, vel usus beneficiorum Dei ad ca- pessendam vilant aMernam suificere poiuisset, nos- tro etiam teropore rationalis nos contemplatio, et temperies aeris, el fructum eopia, ciborumquesal- varet : quia scilicel melius natura utentes, Crea- torem nostrum propter quotidiana ipsius dona cole- reraus. Cap. XII. — 15. Sed absil ab animis pioruro ei Christi sanguine redemptorum suilia nimium et perniciosa persuasio. Naiurara humanam non l li- beral exlra unum mediaiorem Dei et hominum, ho- minem Chrhtum Jesum (I Tim. 11, 5) ; sine iilo ne- mini salus est (Act. iv, 12). Sicut ipse fecit noi, et non ipsi nos (Psal. xcix,3) ; ita ipse i reficit nos, et non ipsi nos. Ac ne sibi facultas hominis pretium reparalionis hujus, vel post restilulionem sui, per opera videretur justitiac repensare ; effuderunt 95 8e diviliaB bonitalis Dei ln ipsa quorumdam primor- dia parvulorum ; in quibus nec prxcedens etigilur, nec secutura devotio; non obedienlia, non discrciio, non volunlas. De his enim loquor qui mox ut nati sunl renascunlur, et rapti ab hac vita aelernre bca- magna promiserat, permittitur periclitari ; ut con- litudini depul^ntur ; cum tamen iiinumerabilis mtil- lurbatutn ac deficicntwn ille respiciat et reficiat, titudo, eju»dem natur», ejusdem conditionis infan- sine quo nemo consistjl, nemo persistit. tiutn, sine regeneratione decedat, de qua dubitari Ca*. XI. — 12. Ab hac autem coofessione gratia» non potest quod partem in Dei civitate non habeat. • Ms. Joi., qumfecimx.s nos. b Ms. Jol., ex bonis faclt meliores. • Edit. Ven., pro ea. *'Editi, respondit; mss. Remig. et Jol., respon- dnat. • Ms. Remigiano-Remcnsis, cogitatione. f Editi, Iconiis. Mss. duo liemig. et Jol., Licao- iifts, conlormiter sacro texlui. s Ueroig. codex, Et quidem sine ttstimen.o : omis- ge non. k Editi, corda eorum. Mss. Remig. et Jol., corda vestra. . t In ms. Jol. sic locus Iste legilur : Sed absU ab animis piorum. Stutta nimium et perniciosa persuasio naturam humanam non liberat. Extra unum mediato- rem . . . nemini est salus. Desuntque ibi h» du» vnces, sine t//e : ut el iti ms. Remig. qui sic locuin hunc exhibet, yaturam humanam natura humananon tiberat : extra unum mediatorem Vei et hommum ho- minem Christum Jesum, nemini salus est. i Ms. Remig. et edit. Ven., refecit nos. In ms. Jol. desunt bsc : Ita ipse reficU no$9 et non ipsi nos 83 EPISTOLA Cip. XIII.— 11. Ei uhi esl ilkid quod nobis qitasi eonlrariura a non intelligenlibus semper opponilur •, quod Deus omnes homines velit salvo$ fieri, et ad ag- niiionem veritalis venire(\ Tint. u, 4)? NumquRI non sunl de oninibus horainibus qui a praeteriiis genera- tionibus usque in hoc teuipus sine Dei cognitione perierunl ? Et si majoribus natu (quod non recie dicitur) mala opera quae libero arbilrio comrniseranl obfuerunt, qoasi boni, non mali gralia libereniur, imer salvatos parvulos et non salvato? parvulos, quae meritorum potuit esse discretio ? quid istos in- iroduxit iu regnum Dei ? quid islos exclusit a Dei regno? Equidem b si merilum consideres, non una pars salvarl meruit, sed ulraque damnari : quia omnihu* in Adae praevaricaiione prostraiis , nisi quosdam assumeret misericors gratia, manerel su- per uuiversos incalpata justitia. Qu* aulem sit dis- cretionis isuus iu secreto consilio Dei causa vel ra- tio, et supra frcultatem humanae cognitionis inquiri- tor, et aine Gdei diminutione nescitur : modn confi- teamor neminem immerito perdi, neminem mcrito liberari, et omnipotentlssimam Domini bonitatem omnes salvare, et omnes ad agnitionem veritatis imbuere, quos vult omnes fieri salvos, el ad agnitio- nem veritatis venire. Nisi enim ipso vocante, docente, salvaote, nemo venit, nemo eroditur, nemo salva- lur. Quia etsi indifferenter omnibus hominibus ju- beutur praedicare doctores, et semen verbi ubique di>serere ; tamen neque qui plantat, neque qui ri- gat est aliquid , $ed qui incrementum dat Deus (4 Cor. in, 7). Cap. XIV.— 15. Unde cum apostoli gentibus Evangelium pracdicare coepissent, de parte quadam eorum qui audierant, Scriptura commemorat, di - cens, Audientes autem genies gavisce sunt, et glorifi- cabant • verbum Domini, et crediderunt quotquol erant prceordinati ad vitam alernam (Act. xm, 48). Et alibi, cum multae mulieres audirenl Paulum do- ceniem : Qucedam, inquit, mulier nomine Lydia, pur- puraria civitatis * Tyatirorum, colens Deum, audivit, cujus Dominus aperuit cor ut intenderet his quce dice- bantura Paulo (Act. xvi, 14). Et rursum eo ipso tempore, quo 96 ad omnes gentes praedicatio Evan- gelii mittebatur, quaedam loca • Aposloli adire pro- uibenfur ab eo qui vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire : multis utique in ilia relardatis atque aversis [Forte retardali alque aver- si| Evangelii mora, sine agnitione veriiatis et sine n generationis consecratione morituris. Dicat ergo Scriptura quod gestum est : Transeuntes autem, in- quit, Phrygiam et Galatice regionem, vetiti sunt a sancto Spiritu loqui verbum in Asia. Cum venissent autem in Mysiam, tentabanl ire in Uilhyniam, et non permisii iUos Spiritus Jesu (Ibid.). Quid autem mi- * Ms. JoL, opponiiur de eo quod scriptum est, qui vult omnes homines, etc. b Ms. Jol., si meritorum donnm consideres. e Ediii, verbum Dei. M.s. Reing. cl JoI.f verbum Domwi. AD RUPIMJM. f9 A rum, si tnter ipsa cvangelicae prxdicationisexordia, non poterant ire apostoli nisi quo eos Spirilus Dci ire voluisset ; cum vieVamus plerasqtie gentes modo primum Christianae graliae r fieri coepisse partici- %pes, alias auteui nullum adhuc odorem boni iatio* attigUse ? Cap. XV.— 16. An dtcendnm cst, votoniali Dei humanas obsistere volnntatis, et taiii feros tamqtto intnctahiles horum hominum esse mores, ut Evao- gelimn tdeo nen audiant, quia predicationi impia corda n'»n pnteant ? s Et quis istis corda mttlavit, nisi qui finxit singillatim corda eorum (Psal. xxxn, 15) ? Quis hujus rigoris durilieoi ad obediendi m<>U livit affectum, ni i qtii potens est de iapidibus Abrahat filios excitare (Matth. m, 9) ? El quis dabit prardi- B cantibus intrepidam ilhtsamque constanliam, nisi iile qui ait Paulo, Noii timere, sed loquere, et ne ta» ceas ; propter quod ego sum tecum, et nemo appone- tur tibi ut noceat ie, quoniam populns est mihi multus in hac civitate (Act. xvm, 9) ? Puto autem qtiuri iiemo audeat dicere ullam mundi gentem, ullain tcrrai praetermiltendam esse regionem , ki qua non sinl Ecclesiae labernacula dilaianda, dicente Dco ad Fi- lium, Postula a me, et dabo tibi gentes hcereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrce (Psat. u, 8) ; et iterum, Reminiscentur et convertentur ad Do> minum universi fines terrce, et adorabunt in compectn ejus omnes patrice gentium (Psal. xxi, 28) : dicenta quoque kpso Domino, Pradieabitur hoc Evangelium in universo mundo, in festhnonium omnibus gentibus, G et tunc veniet fini$(Matth.\uv, 14). Qua?cumque ergo gentes nondum audierunc, audient Evangelium , el credent quotquol ex eis prceordinati sunt in vitam mter- nam (Acl. xni, 48). Non eniin alii venienl in consor- tium haereditatis Christi, quam qui anie conslilulio- nem mundi electi sunt, et praedestinati atque pra> sciti, secundum propositum ejus qui emnia operatur secundum consilium voluntatis suee {Ephes. i, 11). Cap. XVI.— 17. Conflteamur igitur opera Domiui, et glorificemus misertcordias ejus, nec impatienter feramus quod quae aut quanta sint eleciionis vasa non novimus. Quia et in anterioribus saeculis, quando de 97 umU9 genlis populo dicebatur, Notus m Ju* deea Deus, in Israel magnum nomen ejus (PsaL lxxv, 2) ; (utura gentium latebat electio ; et postmodum D innotuit quod revelatum ante non fuerat : sicut di- cit Apostolus, Quod aliis generationibus non est agui- lum filiis hominum, sicut nunc revelatum est sanclis apostolis ejus et prophetis in Spiritu, esse gentes co- hmredes, et concorporale$,et comparticipes promissio- nis in Christo Je*u (Ephes. i, 11). Et ia Actibus apostolorum, Obstupuerunt, inquit, ex circumcisione fideles qui venerant cum Petro, quia et in nationes gratia Spiritus $ancti effusa est (Act. x, 45). Si enira d Ms. Jol., Tyalireiomm. e Editi, Aposiolis adire prohibebalur. Mss. duo, u| in textu. f Ms. Jol., fideicoepisse. s Ms. Kemigianus, Et quid. 87 S. PROSPERl AQUITANI lioc consilium vocationis suae Dominus, quamdiu A eursum est tapientia , primum quidem pudiea es f, Ms. Jol. addit baec verba, atiter velle, cum Lugd. et Ven. editis, et ros. Reroig. veteri. « Editio Veneta, m Mediatore. d Editi, plena misericordice. * Ms. Jol., non dijudicans secundum simulationem. { Ms. Jol., scientice. * Ms. Jol., veritsime gloria est. h Editi, inlenti viri injuria jactitant. Mss. duo ut in tex:u: nisi quod unusex bis, jacilantur habet, pro, jaclitaniur. Editio Veueta, in lanti viri injuriai, forte pro, injuriam. * Ms. Jol., doctores et errores. i Ms. Jol., imbuuntur aures. k In ms. Jol. a prima manu, magister gratim ; a po- steriori correctum, minister gratim. 1 Ms. Jol., secunda creationis Chrisli gratia refor- maret. m Editi habebant, sperando. Melius correctum ex fide ms. veteris in Augu>tino, spirando ; nec minus bene forte quod substituimus ex ms. Joliensi, a$pt> rando. Anlerioribus editionibus in margine appos*- tum ex conjectur», Forte intpirando. n Ms. Jol., qumstiones vel criminationes. 9 Apud Augusiinunx, confulo ego m vtrtute. Ms. Jol g eonfide ergo in virtute. Editi, in virtuUm. 89 CARMEN OE INGRATIS. 96 tibus f iu et in his reglonibus conquiescet : ut pne- a dispuuiionibus cognoseendis iropende cunm, ut in dicatio summi hoc tempore in Ecclesia viri, etiam conGtenda Dei gratia defecatissimam ac saluberri- ab his a quibus ad prxsens • repeQitur, adjuyetur. roam evangelic«e apottolicaoque doctrinae imeliigen- Tu autem, dileciissime et venerandissime mihi fra* tiam consequaris. Gratia Dei et pai Domini nostri ter, si Yere de his quasstionibus instrui desideras, Jesu Christi custodiat te in omni teropore, et per sicut desiderare te convenit , ipsis beati Auguslini viam veritatis dirigat in vium «ternara. • Editi reveltitur. Ms. Reroig. et Jol., reptiiitur. ADMONITIO IN CARMEN S. PROSPEIU DE INGRATIS. Carmen de Ingratis mille versibus constans , ab omnibus S. Prosptro Aquitano , nemine refragantt , hacienus fuit assiqnatum. hobiie quidem opus9 ex magnis sentenliis% magnisque sensibus, magnificis deniqut verbis et locutiontbus coaiescens, ei in quo unice collineat poetaf ut deleclo Pelagianorum trrore, Massitiensibus ostendat ipsos ejusmodi hcercticorum vesligia eo usque premere% ut vix alii quam occulti Pelagiani censeri debeant. Hatc sunt ipsissima verba doctissimi Operum Leonis et Prosperi censorist in dissertatione nona, de veris Operibus SS. PP. Leonis et Prosperi, pag. 417. Qui subdit etista : c Hoc porro poema, omnium splendidius protixiusque qum Prosper edidit, semper pro ejus genuino partu cognitum cetebratumque merito fuit. Non enim ibi atia aiiisque verbis et eiocutionibus canit, quam quoe in reliquis ejus dogmaticis tractatibus exaggerantur. > Uoc autem Carmen piuribus ejus tucubrationibus anteriorem ex hoc prcejudicio cemuisu se deciarat , quod cum lusus illi poetici juvenilibus animis ionge magis cOngruant, quam aetate maturis ; Aquitani docloris nostri facultatem tum proliiius excitare atque exercere potuerint , antequam a nostratibus{Massitienses aiiosque protinciales hoc nomine designare soiet) lacessitus, cum eisdem nervose et aperio marte confiixisset. Unde aliqua poeseos ejus parte reiecta . vel in memoriam reducta , hos potissimum cap. 3 de Ingratis versus certo rem inducert posu pene persuasum habuit9 dum videUcet canit S. Prosper : An alium io flnem posset procedere sanclum Concilium, cui dux Aurelius, ingeniumqne Augustinus erat, quem Chrisli graiia cornu Uberiore rigaos, nostro lumeo dedit a?vo. Accemtum vero de lumioe : nam cibus illi, Et viia, et requies Deus est, omoisque voluptas Unus amor Curflu est, unus Chrisli est honor illi. Et dum nulla sibi tribuit bona, flt Deus illi Omnia, et in sanctoregnat sapienlia templo. Ita Prosper, in quibut magistrum optimum , tamauam superstitem continenti ceiebrat etogio : quomodo sane de alHs episcopis aut viris in hac causa pracipuis et fato jam functis ibidem non loquiturf Qmm qutdem doctissimi viri Censura facile ad epocham aliquam verisimiiem reducit hoc opus : ad id nempe temporis quo in vivis adhuc agente Augustino , sed damnalis jam Peiagianis , coeperant oriri Semipelagianprum ttauiiiensium contra doctrince ipsius partes quasdam murmura non obscura : circa annum nempe 429 aut 430. Quo autem prcejudicio se in hanc sententiam asterit inclinatum9 quasi opus tanii ponderis annos maturiores dede- cerely juveniiibus dumtaxat ignoscendum ; in hoc plane iili ne assentiamur plura impediunt. JSec enim artem poeticam pro merilo habent suot qui hanc soli ingeniorum nondum maturorum exercitationi accommodatamt scri- bendisque fabulis ei aliis iudicrts aptam Judicant. Qui enim sic affecli sunt erga hanc artem tam eximiam, non folum sanclum hunc Ecclesio? doctorem damnent necesu est ; ud ante eum et cum itio Gregorium Natianzenum, Ambrosium, Paulinum, Alcimum et innumeros alios magni nominis viros : qui iicet Spintu divino plenit et tait scribendi genus despicientibus gravitate et subiimilate potioresf castissima tamen carmina rebus sublimioribus sanctioribusque a se utiliier accommodari posse merito non dubitarunt. Hoc pacto ctiam ipse (absit verbo injuria) Spiritus sanctus verititis omnis fons argwtur , qui maxima quaque sacramenta oraculaque sanctissima in Scri- pturis sacris per prophetas suos versibus proferri voluit. Damnabitur denique sancta Christi Ecciesia , eodem Spiritu sancto animata tt directa ; quce prater Psaimorum versus sacros, quibus divini cultus a se Deo exhibiti substantiam, til cum sancto Dionysio toquamur, constare voluit , nuliam earum quas septies in die Deo consecrat precum horas, absque Hymnorum versibus cetebrari patitur. Quin immo ntc difficilt est judicare quod, cum tam sublime sit poesis scribendi gtnus , ut pottm veieres nihii in rerum natura stytt sui majestati nobtlitatique par invementes, ccclum ipsum animo petierint , mundum novum novosque deos fingentes , insolita qucedam et prodigiosa adinvenienles , qum verborum suorum magnificewia, locutionumqne audacium et figuratarum sublimitaii aliquatenus rtsponderent : hoc ipsum sola vere prastet C/irt- stiana religio poesi, quod frustra apud ethnicos quBsierat. ln hac enim quasi turmatim occurrunt eventus innu- meri f imaginationis erraticce fictionibus longe mirabiliores. Ibi in ipso veritatis fonte occurrit mundus novus , komines novi, ccelum terrce conjunctum, humana divinis permixta, Deus homo factus, homines in deos ossumpti, denique miracula innumera, tam insolita$ tamque supra communem fidem posita, ut a solo Deo gratia? sinqularis omntpotentissima virtute potuerint persuaderi : ita ut non minimum iocum inter Semipelagianorum errores teneaty qui maxime hoc in poematt impugnantur : Posse homines ad talia credenda ex se ip%is prwparari, licet eorum voiuntas antea a praveniente Satvatoris misericordia , et speciali sancli Spiritus motiont non pratveniatur. Sed forte in hoc nos feiici successn faliimur , nec erunt nisi paucissimi, quos tam tximii Patris versus tegert non delectet% pratsertim cum materiam exhibeant tam utitem tantique momenii ; aut quos non libeat in hoc carmine fidei noslra doymata sancthsima, ea elsgintia eaque magnificentia, grata illa et ingeniosa, quce poesim naturaliter comitantur, non minima animi cum admiralione, castUque deiiciis contemplari. Nec tnim est% nisi futUmurt quod susvictmur. fors cathoims intert qm cgrtgii poemaiis fidem eitvare audeatf tl S. PROSPERI AQUITANI 92 ea amnd prsmmptione et temerUate, qua huju$ temporis hmretici ; qui qumcumque ifsis objkiuutur e Patrum versibus testimonia, hoe solo viribus omnibus carere contendunt, quod projocis poeticis haberi velint : neceadem responsione eos refelli nece$se sit, quam doctissimus cardinalis Perronius %n Ecclesim hostes usurpavit (In Repl. ad Reg. Angl. lib. v, cap. 20), vanam omnino exceptionem obiis afferri ostendens quia mttUum interest profanos paganosque poelas inter, quibus soia deUciatio, qum fictionis eorum finis ereU , et qum in kocce scribendi genere prmcipue detectat, et poetas sacros Christianosqve, quibus sola in votis erat veritas et adificatio, quorum scripia tanto apud Ecclesiam in pretio fuere, ut hmc in cfficii sui precumque parlem assumere non dubitaverit. Quibus adde quod , ut recte observat iUustrxssimus emmentissimusque prmul mox citatus, cum poetarum Christianorum defensionem exsequitur , eadem illi scepe alibi oratione soluta tradiderunt , quod alibi strictm commiserant : quod ipsum sancti Paulini, de quo ibi apud ipsum sermo erat , exempto manifestum efficit. Qum ratio maxime Prosperiano huic poemaii congruit : eum in eo nihil ilie scripserit , quod in aliis suis operibus prosa exaratis, et prmsertim in epistola sua ad Rufinum non docuerit. Prwter hcec nos id addendum credimus, quod cum ex hoc carmine catholicis suppetat validissimum certissi- mumque anliquitatis conlra Helerodoxos testtmoninm, asierendm supremm sancti Peiri successorum supra omnes orbis Ecclesias auctoritati convenientissimum : non alias sanctm sedis adversariis faveri magis posset% quam ss vanm huic opinationi locus daretur , tam eximio operi minorem fidem deberi eo quod versibus exaratum tegaiur. Undefit ut eodem in opere discamus qua reverenlia quoque honore suscipienda sit sana doctrina circa aratiam Jesu Christi, quce Ecctesim cor merito dici potest; in quo docetur qua suspicienda est Romana Ecclesia, qum itii esse caput agnoscitur ; et wriusque doelrinm ita inseparabilis hoc in negotio fortuna tst% ut nihil contra alteram statui queat, qum alteri statim non noceat. Sed quo majori in pretio habendum hocce opus , et ommumpiorum amore veneraiioneque dignius, eo mquius fuit illud tam clarum et omnium intelteciui eccommodatum effici, ut nullus esset cujus fidei et mdificationi non inserviret. Hine in quatuor partes divisum exhibetur non sotum ut leetoris commodo consutatur, sed etiam quia hmeee divisio uaturaliter nasci visa est ex diverso qumsHonum genere de quibus in eo agitur. Singutis pertibus angumentum prmire voiuinms, in quo sub uno quasi conspectu, qum fusius in ea parte tractantur oculis Ugen- lium subjUianiur ; et his omnibus prmfigitur index generaiis capilum totius operis. Nec etiam inutileaut ingra- tum fare lectoribus putavimus, si ad pleniarem tam eximii operis intettigentiam procurandam% et omnimodam cum cmteris ejusdem sanctissimi aucioris nostri librisconcordiam comprobandam , noias (a) etiam viri doctissimi Martini Stfyaert, in Lovaniensi academia quondam doetoris et regii professorist singulis versibus qai his juvo- r*ntur subjiceremus. Idemque observare non piguit etimvi circa tria qum hoc earmen sequentur epigrammata9 quorum unum epitaphii uomen obtinuit. (a) Prodierunt Lovanii anno 4703 cum caeteris ejusdem Gpusculis. S. PROSPERI AQIHTANI IIEPI AXAPISTHN, Hoc est , » DE IKGRATlSh CARMEN. IS QUATUOR PARTES DISTRIBUTUM. 113 Unde voluutatis aanetae suhsislat origo, A Quos si tranquilla sludeas cognoscere cura, Uude animis pietas in^it, et unde fides : Tutusab adverso lurbine, lector, eris, Adversom « ingratos falsa et virtule superbos, Nec libertate arbitrii rapiere rebellis, Centenis decies versibus excolui. Ulla nec audebis dona ncgare Dei. » Quiilam exislimant nomine Ingratorum rntelligi Uli infra eos solos alloquitur v. 684 et seq. inimicos gratiae gencratiin, id est, tam Pelagianos .. ... .. MtunM M.i;/1„Jfc«tM.M. qiiam Seinipela?ianos, adeoque bos et illos uifa hoc ^s Si ij£« ' * ' opusculo impeli : observantque nomen illud cum ' Grace tum Latine pro inimicis gratiae hic poni, qua- Neque pe|apianorum aliter toto operc meminit, »i, sine graiia. Attameu vir doctissimus, qui hoc quam ul ex iu0rum damnatione, a SemipeUgianis Canuen a paucis annis, anno scilicet i'05, notis lllu- perinde ac ab onhodoxis admissa, concludat, quid Btratuin edi curavit Lovanii, ea in academia doctor dhuc «peciaUori nomine JJJttSiSStt Zl&SSimt. insigmta esset, s> llicet probemipelagianis, quos in- "» vuuuuawpww, UUUUUI ,u u"Wi» »w»*««ur. ter et orthodoxos proprie verlebatur illa quaestio, b Scriptum, ut videtur, ante measem Augustum De initio bonm votuntalis et fidei% paraphrastice hic anni 430 , et cum adbuc in vivis supemtes esset S. proposita disticlio primo. Cimtra bosergo solos siy- Augustinus. (uni slriugil, cum disiicho altero ait : e Ingrato* hic nominat quos posteritas communius Advcrsus iugralos, falw et virtuu superbos; Mastiiienus et Semipelagianos appellavit. §3 CARMEN DC INGRATIS. Sed bona quse dbf swvl, • operante fatebere a Nor 6**« e* t»«rtto • Chrislo, ritutu. a Operanie Chritto. Vel id refer ad sequeniia, ut sit ronstruciio : Fatebere bona quce tibi sutH, operan- :e Christo, sumpta esse adtnervum, sed nonex merito ; vel potiu*, magisque e geuie Prosperi, ad ipsum (atebire ; ut ila magnificetilius graiia commeurietur, quando et illud foteri ipsamet operaiur. Ejusriem .-icuminis est quod Sapiens aitSap. vui, 21 : ili scivi quoniatn aliter non possom esse coutiwtnt, nisi Deus M , sed ad me- det ; et hoe ipsum erai sapieniice, scire cttjus esstX hoc donum. b Sumpta. Pro accepta, ut irc passim, duriuscule sane iionoumquain ; sed tamcn, ut a}»paret, phrasi isiiusatlaiis cum et Uilariuni illum Prosperi socium e »dem usum legamus in sua ad Augustmum episto- l:i : Voluntate, inquit, quce tumitur, \4 est, ijuae a Deo accipiuir. PARS PRIMA. ARGUMENTUM. Principio declarat sanctus Prosper sibi in animo esse impendens Ecclesiae periculum ab occullis gratiae boslibus, qoorurti opera Pelagianorum iiaeresis exslincta revivisceret, hoc carmine propulsare. Mox ape.rit qualc fucrit dogma Pelagii. el qnanto cum stndio ab Ecclesiae prssulibus improbalum, conciliorum et sedis apostolicse auclorit.ite daiuna- tmn. a SS. docloribus confutalum, potissimumque a ft. Auguslioo, cujus pra^suniissiiBi viri, el uberioribtis grati» dotibus a Dee ciimulati in boc cerlamine industria et lumen prae omoibus eniluerU. Verum cum pcr Seuiipelagiaao* oooultiasimure hujusinereseos venenum rursiun emergat, posse Peiagianos ab eis jure suo postulare, ut cum ipsorum seotentiam probent, in gratiam recipiantiir : aut ab Erdesia flagitare,ut vel quod llli in Ecclesia impune docent, docere Hidem permKtaniur, veletiam illi uua secum foras pellantur. 115 * * ConcEWTJK in Christo gentis mrhi B castusaballo Insinuatns amor, proprias excedere vtres lle jubet, atque pias accendere carmine menles. Ne post confectuw celebria h victorb belluro, Securos animos incauta pace resolvat: Ceu metus eliso jam nullus ab boste supersit, Nec caput auriti virosum palojtet aoguis. Unde igitur coromenta mali sopiia resurgant, Quemve ipso de fine « dolnm nova promat origo, Da fari, Paier omoipoiens, artemque maliguam Pandere, prostratus qua rursum nilitur error. 1 * Dogma quod aniiqui saliatum felle draconis, Pestifero vomuit celuber sermone Britannus, H7 ',ac Primos bomines cretos ditioneferebat; Ut seu praescriptum mandatum trans grederentur, 5 Sive inculpati, servata lege, manerent, Mortem istam prorsus, qua earnem vita relinquit, Oppeterent; quae non peccato parta, sed ipso In$ tituente Deo, comes essei fiia creatis. Progenitos igitur nullum Iraxiste reatum 40 De patribus, neque dissimiles nunc nascierilia * Pbooeuiom. Causa scriptionis indicatur, ei dwinum imploratur auxtlium. « Congenitce in Christo gentis Id est Ecclesise, seu populi Christiani, ob eommunem regenerationem per baptismum. Notandum auiem prooemium pro- fecio Cbristiamim, perinde ut ipsum omis, ubi sacra otnnia, nibil autem earum nugarum, sine quibus in carmine omnia frigere aulumant aliqui : falso qui* dera, quando aliud hic noster pocta tam magnifice eiempio ostendit su». * VUtoria. Non do Ingratis, quibuscum etiamnum certahaiiir; sed de Pelagianis, jamtoloorbe damnatis. * Ipso de fine, seu exiiu causae Pelagianae : equo initiam Semipebgianismus ccepit. Originem autem pro iniiio posiiam etiam sopra vidimus in Prafal. v, i. * Caput I. Proponutitur dogmala Pelagii. Moritu- rum hotninem, eiiamti non peccasset. Nullum esse pec- catum originale. Peecatum Adami imitatione non pro* pagatione posteris nocuisu. Posse hominem, si ve/ti, ad tiriutum culmen ascendere. Quod voluntas salis ad hoc virium habeat ; nee ei cognilio necessaria desit% tiee per rat*onem ac legem naturalem% sive ptr legem scripum. Omnibus promiscue offerri graliam, modo baptitari velint, ut dimissis quce sponte peccaverant, re- cuperatam vrimam innocentiam sponte servent. Bapti- zaH parvulosy ut quos Deus fecit creando bonos, fa- dal adoptando meliores. Neminem donorum Dei exsorlem, quia unusquisque capiat prout quisque sua voluntate mereatur. 1. Satiatum. Saturom, quasi eo maceratum, ut Galliee translatum est, Dgtrempe* dans le fiel du dragon redoutable. Quod quidem de omni dogmate haereiico dici po- tuit; at spcciali rationc hic dictum est de superbu illo Pelaginno, oh roagnam ipsius cum antiqui draco^ nis seu daemouis peccato afOniiatem. 2. Coluber... Britannus. Pelagius hacresis princepg vulgo dicehatur Briio : ut in Prosperi nostri Chro- nico, Pelagius Brito: exea nhuiruiu Briiannia% quam nos hodie magnam, ipse auteui contra Collat. c. 21, C secretum Oceani, et Romanam insulam v sules data xu kil. Aprilis, ab eisque ui kal. Maii aecepta. Haec vero vox prima etsi quibusdarn locum dedit asserendi Peiagianam hapresim a sede aposto- lica, ante ullam aliurum episcoporum sententiam9 fuisse proscripum, quia tamen ba?c opinio ab eru- p ditis non agnosciiur satis convenire cum historia ^ hasreseos Pelagianae, hunc nodum aliis placuit diver* simode solvere ; quidam enim pervocem banc prmta, prioritalem dignitaiis, studii, sollicitiidinis etauclo- ritatis imelligi debere contendunt; alii autem, ultro faiemes Africanornm et Orientalium judicia prarlu- sisse sentemi« Innoeentii in Pelagianos, cum ab anno412, Coelestius datnnatus legatur in synodo Car* ihagineusi, cui praesidebat Aurelius, et iieruni anno 416 ibidem ; immo et anno 415, Diospoli Pelagio absoluto, hxresis quam abjurare finienl con>ossa legatnr; cum lamen non an:e annum 417 Innoceo- tius I pluribus Africanorum litteris solliciiatiif, re- scripserit, Pelagium cum Coelestio anaihematizaits, quod primum omnino foit Roruae prolatom in ejus- modi errorem jndicium : illi igiiur, bisconsideraiis, dicimt Pelagiauuin quidem errorem in Pelagio et Coelestio ab Africanis primo daronainm, at eumdem in Joviniano, cujus disripuli erant Pelagiani, a Siri- cio papa dndmn pmscripttim, et hoc pacto diversa I) um carminis istius quam aliorum librorum loca, qui primo intuttn pu^nare videliamur, ad sensum unani- mum reducer<* conanlur. Alii ii«*rum prioritatem tem- poris sic iutelliguni, nt uon dividant decrcla conci- liorum Africanorum, Cartbaginensis et Mileviiani, ab Innoceiitii epuiolis, sedex iis unam Pelagii dam- nationem conflent. Deni juc nnn defuerunt qui rein breviter expediri atiiumeiit, dicenies voculis isiit prJata, el qnas post pauca sei|iiiiur indet non alium ordinem quam narrationis denouri; uti fere solent qui plura qu^piatu Harrant. coniusionis viianda* gra. tia has ordinis noinUs inierjicere, nulla interini ha- biU prioriutis aut posterioriutis ratione. Quin bo- rum nullam hic a se ratiooem habiUm, salis ipse Au« ctor declarai, dum potius omnia videri vult atnu/ ac di? ersis quidem locis, sed mio vclut tempore gesta •aae. iitdm smu. dacrnkt etc» 97 CARMKN DE 40 Sedes Roma Petri ; quae pastoralis honoris \ Faclacaput mondo,quidquidnon possidetarmis, Relligione tenet. Non segnior inde Orjentis Rectorum eura emicuit : captumque nefandi Dogmatts auctorem constrinxit lege benigna 45 Cominenlum damnare suum ; nisi corpore Cbristi Abjungi et sanclo mallel grege dUsociari. Lene quidcm hoc, nimiumque malot tolerasse Tidetur Judicium : sed sancta fides examine in illo Yicit oborturam diro de seinine prolem. 50 Prospectum namque est divino et munere cautum, 121 Ul licet insUntem declinans bestia poe- [nam, Perfidia secum sensus tenuisset eosdem ; INGRATIS. n Ipsa tamen proprmm germen damnandonecaret, Ore malaui exstiuguens sobolem, quam protu- More. 55 Tunc eiiam Bethlei praeclari nemini» ho- spes, flebraeo simul et Graio, Lalioqqe venusins Eloquio, morum exemplum, mundiqne magister Hiironthus, libris valde excellentibus hostem Dissecuit, noscique dedit quo turbine veram 60 Vellent exortae lucem obscurare tcnebrae. Quid loquar, et curam magna quam geasil in urbe Conslantinopoli, docto boims ore sacerdos Atticus, antiqua legatos hxreticorum Confutandofide? De qua tunc impia corda, 65 Quamvis se obducta tegerent velamine forma 41. Quidquid non possidet, etc. lta Hb. n de Vo- B erat episcopis nomen, qnod nunc e contra usu Ec- cat. Geut. c. 16: Per apottolici sacerdotii principa* tum amplior facta est arce retigionis, quam solio po- testatis, scilicet iinperatoriae. Similia vide apud Leo- nem PP.9 si non et haec ipsa illius sunt, ut docti quidam suspicantur. 42. Orientis rectorum. De PMaestina synodo Dio- spoli habita loquiiur Auctor uoster. Huc perdoctus fuerat Pelagius, intentata in ijtsum accusatione ab Herote et Lazaro epi»copis Gallis, hoc Aquensi, illo vero Arelatensi, licet utroquesede sua pulso, quod coniigisse videtur anno 415. In bac Pelagius, absen- tibus ob necessarias causas accusatoribus, auditus, singulis oblati ab ipsis libelli articulis artificiose respondens, inulta simulatione judices ita delusil, m tamen abjuratis et damnatis erroribus, ipse inuo- cens et rectae fidei pronumiareiur. 43. Caplumque, etc. Pelagium ad proferendam in u suosque untentiam Pakettinorum episcoporum *y- nodus coarctavity lib. contra Collat. c. 24. 51. BesHa. Pelagius scilicet. Patrihus non infre- 3aens in haereticos contumaces appcllationibus uli urioribus. 52. Sensus tenuisut eosdem. Quia, inquit Augusli- nus, iib. i cont. Julian. c. 5, id quod negavit ore9 corde Hervavit. 55. Bsthlei. Vocem Hebraicam Bethleem ad Lati- nam lerminationem inflexit, fecitque Bethleam, unde geifit. Bethlci. Ibid. Prcedari nominis. Ob celebritatem famae, forte etiam ob etymon nominis Hieronymi, quasi Sacri nominis. 57. Mundique magister. Sic de illo Breviar. Rom. ultima Septemb. : Tamquam ad oraeulum ex omni- bus orbis terrm partibus ad ipsum divince Scriptura qumstiones expiicandce refcrebantur. Illum Damasus pontifex, illum S. Augutttnus de locis Scriplurce dif- ficillimis sawe consuluit, propter ejus singularsm do- clrinam% et linguce non solum Lalince et Grcecce, sed Hebraicce etiam et Chaldaccc inteUigentiam. 5& LibrUy praesertiin Dialogorum, et Epistola ad Ctcsipbontcm. 59. Dissecuit : Non adeo ob acrimoniam styli, de qaa ibidem Brev. : Hcereticos acerrimis scriptis exa- gitavit; quaro quia libris istis subtilem quamdam callidissims hxreseos anatomen fecit, noscique dedit (otin versusequilur) ipsavelutiniima illius viscera : utpote cum essctex iisqui ejus sensus diliaentius jii- daaare potuerunt ; lesle synodo Milevit. ad Innocent. PP. epistola inter Augustinianas. 176, al. 92. 62. Docto bonus oref »d est, erudite facundus. Vir- giliane scilicet, uti J&neid. ix : Hic Jaculo boouB, hic longe fallente sagilU. Ihid. Saeerdos dicitur Atticus, quiaproprium tum clesiaslico relictum presbyterii. 64. De qua, seu a qua ; nempe urbe, non autem fide9 qt putari posset. Coropletur vero constructio per sequentia. racitas tulerant tormenta repulsa. Id est, inauditi repulsi seu expulsi sunt. Cum enim Pelagiani, post Zosimi sententiam, imperialibus quo- que decretis sede sua exturbati esaent, quosdam suorum Constanlinopolim miserunt, ubi erroris sul impietatem dissimulauies, se causamque suam falsa specie obduxerunt. Verum in ea civitate beato Joan- ni Chrysostomo Atticus successerat, illius fidei di- gnus a*mulator, qni hoc in casu scientia sua simul et episcopali viriute adhibita, eorum legationem re- jccit, antiquam illis Ecclesiae fidem opponens, eos- demque lam acriter insectalus est, ut ne consistendi quidem in urbe liccntiam daret. Quiuam airtem fne- rint haereticorum legaii non liquet ; nisi quod Marins Mercator ducem illorum ponat Coelestium, de quo p paulo post initium Commonitorii ita scribit : Post ^ aliquantos, inquit, annos (nimirum a conderonatione sua Carthaginensi, Paulinn diacono accusanie) sub s. mem. Attico episcopo% urbem CP. petiit ; ubi tn si- milibus detectus9 magno studio saneti iUius viri a prat* dicta alma urbe detrusus ett. 65. Lugdun. editio sola : Quamvis se obducto tegerent velamine forma, Judicil et tacitas tuleriot tormdota repuUae. Editiones Lovan.,Duac. et Colon. et alias poste- riores : Qnamvis sa obducla tegerent velamlne forma, Judicii el tacitae tulerant lormenta repulsae. Pro quibits novissimns bujus carminis editor Lo- vaniensis doctor et professor regius legi vult : Quamvis se obducUe tegerent velamine forma) Judicii, tacitae tulerunt tormenu repulsae. Ita jam ex conjectura emendans locum hactenus corruptissimum, cum opportune incidisse se namt in scriptorem modcrnum sic quoque legentem; qui quasi non satis fisus hac lectione, supradictam alibi insinnabat cum voce tulerunt. Subjungit quoque dis- plicere prorsus sibi istud et9 quod irrepsisse putat supplendae sententiao alioqui mutilae, cum pro Vir- giliano, tulerunt, imperita emendatione legt coeptum est, tulerint, aut tulerant. Ibid. Forma judicii. Speciem judicii diceretTaci- tus : sed noster metro servire debuil. Hanc autem judicii speciem forle idem Mercator insinuat, cjim significat Coelestium in synodo Carlhaginensi ad sedem anostolicam provocasse, sed mutata deinde sententia,Constantinopolim specie appellationis coa- fugisse. Ilaec supra ciutus doctor Lovao. n S. PROSPERt Jodteii, tt tatita toieranl tormenu rrpulsse. A Praetereo quanto fuerit bene mota uimuitu Clara Ephesos, non passa suis consfetere tectis 123Vasa ir«, et morbiflatus, et semina tuortia : 70 Quaque hde tellus ctiam Tmnacria fervens, Agmeii vipereum propriis exegeril oris* AQUJTANl 40O * Tu causam ftdet flagranlkiB, AntiCA, nostrae Exseqoeris; tecomqne1 suom jongente vigorein Joris apostolici solio, fera viscera betli 75 Conficis, et lato prosternis ltmito vfeto». Convenere tui de cunctis urbibus almr Pontifices, geminoque senura celeberrima cirIu 68. Tumultu Clara Ephesot. Turaullum verisimili- ter popularem intelligil, ut erat populus ille pro avila fide ferventissimus, teste eorum gaudio in pro- trita Nestorii haeresi; de quo historiae concilii oecu- menici Ephestni : nec tatiten locus prssens intelli- gendus de damnatione Pelagianorum in isto concilio, ut quod nondum cum scriberctur hoc carmen, sed mortuo demum Augustino co »ctum nosciuir. Veruin hoc contigisos accusatus fuerat, ednceretur : qaod conctliiiin successive ad 214 episcoporum nu- nterom pervenit; et boc amequam Coelestius a Zoiimo damnarelur habitum fui^se tradit Prosper in Chronico ad annum 418. Alterum concUitim tnui h.ibitom videtur, cum concilii Airicani litteris, xti kal. Aprilis anni seqnentis, post acceptas alteras eorom posteriores liiteras, unica satis brevi rescri- psit : qox epistola ni kal. Haii pervetiit in Afrtcnn, iroo tctnpore prasules Cartbaginem novnm contra Pclwunos concilium celobraturi convenkbaut : quod qoidem in basilica Fausti anno 418, die 1 llaii babilum ad 220 episcopos, praeter I>»na4ianum et Aurelium prinntes, pervenisse vult Pholius. Quin hoc ipsnm plenarium lotius Africae fuerit, in quo Augusiiniis>se atque alios amisiites qoidpiam adver- sus Pelagianam haeresim coiisiiliiissetestator, nullus esl ambigendi locus. ltt hoc canones conditi octo, aut novetn, qui alias Milevit.no tribui solebant, qoosqne Baronius in ea urbe anno 4lftsancitos exi- siiinavit. Ad hanc opinionem ac« edere videtur car- minis bujus editor et illustrator Lovanietisls, dum R sic loquitur. Primum quidem colligimus ex hisquae u nobis praesens carmen ac fere hoc ipsum caput sup- pedinm, synodos illas Africanas (de quibus kiquifur S. Prosper) fuisse plenarias, iu teSUntibos verbis1 v. 76, de cunctis urbibns; deinde mimerosat, ut in quibus •enteutiinn dixerint tot anlistites, m congrtns potuerint ab Auctore, v. 86, dici tercenteni; preierea ambas quodammodo unamet eamdem fuisse, puia in eadem civiiate, Ksdem e Patribus, una in caosa, minimoque temporis iutervatlo coactas ; ut idctrco, v. 91, item i«4, singulari numero conctGnni, et non cencilia nominentur. Denique utrhrue pr;etui8te Garthaginensem Aurelium, et inferfaisse Aognsti- num, ut v. 91 et 92 indicatur. Ex qntbns coneludi- roos minime hic agi de synodis Gartbaginensi ef Blileviiatia sub Innocentio PP., ot quas, neqoepfe- narMS fuisse, neque eom habuisse anti>titum nurae- rum, neotrr etiam simtil Aurelium illom et Aogtisir- nom afluisse probanf (qoidquid alinui senscrint) sub>criptiones litterarom urriosqoe ad htnooenthrm. C Hls aotem exclnsis, quid nisi supersunt duaeCntlia- gincnses, sub Zozimo pontiflce, quas omnes admit- tunt? lis nainque vix dici potest quam apteconve- niant omnia sunra recensita. Plenarias fuisse ipse Augustinus indicat epist. 215, ad Valentinom ; nn- merus eliam antistitum consUt : nais 214 seu217, noo uno in loco Prosper numerat, qoos hsuin ut cre- dam Auctorcm agere : quippe qui syuodoruiii a quibus haescripta» sunt, nullam usquam habuit ra- tionem , seu quod illae non dediu opera pro causa Pelagiaua coactse essent, «ed ex occasione lantum Ejus ubertatcm pra3 lenticulac istius inopia , quu ac obiter de illa cognoveriul ; seu quod polius eam- D Saul et similes mali oininis priucipes innncii |<> dem integram delulerint ad primam sedem , cui guntur, expendentem vide Gregorium in I Reg. x. proinde ascribendum veniat quidquid bac in parle 97. Nulla sibi tribuit bona. Doct. Lo\au. : Dicliini ' peractum fuit. _ .,.„-. .*.,. pu«averaiu ad Iiigralorum iuvidiam, qui conlra inul- llle dies, elc. .En erit uiiKjuain Fincm vero accipi pro exitu aut successu, ncn pro causa finali subjungit idem doctor. 91 et t?2. Dux Aurelius ingeniumque Augustinus erat. Aurelium Carlhaginensem et Augustimnii Ilipponensem episcopos intelligi, nemo est qui du- bilet. Non vero ut olim aliqnh ulroque nomine unum episcopum liipponcnsem iutellexit , cui prasuomen Aurelio, et cognomen Auguslino ; quique istius con- cilii simul et dux et ingenium fueril. 9i. Cornu uberiore. Fabulosi illius cornu copia seu Amaitheae forlassisin mentem venerit, preserliro cum nec ipsum divinae litlerae spreverint ( ait idem doct. Lovan. ), scd tamen fruslra. Respexit potius Auctor ad comu quo sacras olim regum el facerdo- lum inunctiones lieri solitas Scriplur» memorant. 86. Et tercentenis. Poelice, ut infra v. 187 : Mille tenum, etc. ; nam in prosa constanter vocat ducentos qvatuordecim ( alias 217) sacerdotes. Sed quidni bis cenienos polius dixit in versu , aeque iiimirum poetice, et numero qui a vero propius abesset ? Pu- tem numeruin rotuiiduni 500 vel ideo imprimis pla- cuisse, quod jam pridein in Patribus primae synodi Nicsnae consecratusesset. lu Doct.Lov. Aiiis placet, lieet unieuique horum concilioruin non inlerfuerint episcopi 220 , facile tamen fieri potuisse, utrique epUcopos affuisse trecentos diversos. 89. Pacem. Dubitari possit an positum phrasi Pa- trum. Cypriani prssertim , pro commonioue eccle- sUtttca, cui supra v. 45 et seq. oppouiiur. U lx>4ia sibi suoque arbitrio tribuebant. Sed penitius contextum iuspicieuli , occurrit hunc poiius scnsuni esse : Dum nulluin qu.erii honum suiim ( Non auw> rii quce sua sunt, ail Scripiura ), non suum cibum$ non viiam, requiem, voluptatem, honorem% uti ver&i- bus superioribus bona iila enunieranlur ; fit Devs itli omnia rsU, cibut,vitay elc, atque in ipso, lani- quam templo sibi unire dedicato, regnat Sapientia increaia illa , quse in malevotam animam non in- troibil , nec habitabit in corpore subdito peccatis. Sap. i, 4. 98. Regnat. Ex quo aliisqne toto paragrapho ver- bis prxscntis temporis, colligitur scripta c&seli.ie S. doctore superslite. 105 S. PROSPERI AQIITANI 1!U 400 loaanas pepulcre feras, industria major, A Fronte placent, quae fine laieni; sic faud.s Majus opus, loium praesiantius imbuit orbem. Nam quocumque gradum convertit cailidus hostis , Quaque per ambages anceps iter egit opertas y Hujus ab occursu est pravenlus, mille viarum 105 Insidiis aditum non repperientibusfullum. Cumque foris rabies avidorum exclusa lupo- rum Frenderet, inque omnes mendacia verteret ar- tes: Ne mentes ullarum ovium corrumpere posset , Neu dubia obliquis turbaret corda querelis ; 110 Istius ore viri fecit Deus; istius ore Flumina librorum mundum effluxere per om- nera, B Quae mites htimilesque bibunt, campisque ani- morum Certant vitalis doctrinae immittere rivos. * Jamqob procellosae disjeclo turbine noctis, 115 Heu! nova bella, novi parlus oriuntur in ipso Securae matrts gremio : quae crescere nalis Vi>a sibi, discors horret consurgere germen , Degeneres paviuns inimico ex semine fostus , In quibus ante diu, specie fallente, benignus 120 Errarat genitricis amor, cum obducta decoris Moribus, externse stirpis tegeretur origo. Sic veris subeunt falsa, et discrimine caeco , 112. Qucemites humiUsque bibunt. Doct. Lov. : C Oblique taxat adversarios suos, econtra feroces et snperbot, quibus eadem flumina Augustiuiana non sapiant. Nam, ait aher, mitem atquc humilem esse oportet qui Augustini doctriua de gratia deleclari ac salubriter pasci voluerit ; adeoque mens elatior, nec suae sibi imbecillitalis satis conscia, ab ea resiliat atque offendalur necesse est. * Caput IV. Exstinclam in Pelagianis ab Eccletia hmresim, in Semipelagianis reviviscere eoepisse. Error Semipelagiancrum. A/feclum bene votendi homini na- turalem esse% ut male volendi. 116. Matris. Eccleshe, quse inducitur ut mulier, cui stirpis alienae, nempe Pelagianae , foetus ita sint suppositi , ui cos diu ob morum specicm pro suis habuerit. Doct. Lovan. 120. Decoris moribus. Describil Auctor Scmipela- gianos initio tibri contra Collat. ut habenies speciem virtutis in studio, et iu Epist. ad Ang. dicit horiun amore Virtulum studium corrumpitur , atque ab ho- nesto 125 Principio in vitium exilur plerumque tumoris : Quo quidam influntur nunc turpiter, atqtie pe- rempti 129 Dogmatis exstinctas tentant animare fa villas ; Dom libertatem arbitrii, affecturoque volendi In nnturalis motus virtute locantes, 130 Tam bona quemque doceni sectari posse suopte lngenio, quam posse subest cuique iu mala ferri. * Quod qui conflrmas, quinain distabis abillis, Qui dicunt, nullo peccati vulnere laesum Naturale bonum, cumque illo lumine nasci 135 Nunc omnes homines,quod primis ingeueratum est? An vero excerpis quardam, quse parte recisa Suscipias, cordisque sinu purgata recondas? Dic igitur quidnam inde probes, quid vero re- futes, Et de damnatis quid sit qnod crimine sdvas. 140 An dextram pacis palam dare te pudet hosti? Nec tiilum est ulla pulsos ex parte tueri Simpliciter ? Quos non dubitas excludere templo, Pelle animo. Nova te discordia dividit abs te : qua notioneProsper plerumque hic titatur hoc voca- bulo -.raroquidem vulgari illa, proviintelligendi ; sed nec ea qua idem passim exslat apud bonos auctores, nimirum pro rei cujusque indole. Suspicams snm pro facultate volendt positum, neque male ita acce- peris saltemhoc loco: sed sunt alialocaquibus nehoe quidem quadret. Pntem igjtur tam late sumi, ut totam meutem, qua intelligit el qua appetit, sua significatio- ne compleclatur. Atqne ha»c semel monuisse snfficiat. * Caput V. lllos a Pelagianis non diserepare9 adeo» que publice eum illis pacem inire debere. 132. Lugd. editio, qui non distabis ; et in marg., tu non dislabis. 133. Nullo peccati. Id dicunt Pelagiani supra v. 10 et seq. Neqoe dissimiles nunc nascier illo, etc. 136. Parte recisa suscipias. Docl. Lovan. : Ilinc Semipelagianorum nomen; a dimidiato nimirum Pe- iagianismo. Sic anle iptos quidam Semi-Ariani dicti apud simpliciores quosque magnam esse de probitatis n snnt, quod Arii insaniam nonnisi pro parte suscipe- rnntfinmtiitimtA rp«pr*ntinm mim 9. t*i cnli finom " rpnt rnli crilinpf tam lit nnom illi nntm nmiH*ntio~ contemplatione reverentiam, nuro. 2, et sub finem ejusdero epistol» ait hos meritis ntque honoribus cla- ros caligiue opinionis suae obscurari, eodemque allu- dit, infra v. 774 et seqq. 126. Perempti dogmatis, etc. Sic contra Collat. c. 6 : Quid cineres exstincti dogmatis ( Pelagiani ) re- fovendo, deficientis fumi nidorem in redivivam fLam- mam conaris accendere? 149. Naturalis motus virtute. Doct. Lovan. : lnfra T. 925 disertius, naturalemmobilitatem vocat : Ut naturali mens vivida mobilitate. Vide igitur, num et hic legendum sit Xaturali, meo eerte suflragio. 130. Tam bona quemque, eic. Simiiiter epist. ad Angust. num. 6 : Quantum quisque ad malum% tantum babeat facuttatis ad bonum ; parique momento animum se vel ad vitia vel ad virtutes convertere. 131. Ingenio. Doct. Lovaii. : Non facile dixeris rent, rati scilicet tam hi quam illi, quam pmdentis- sime fecisse, si inter partes altercaules mediam quamdatn iniissent viam : forsitan adducti decanta- tis islis : In medio virtus; Medio tutisshnus ibis; Inter utrumque vola; Medium tenuere Beati, etc. : quasi media inter veriiatem et errorem via non sit ipsa quoque erronea. 140. Pacis palam. Doct. Lovan. : Si ita scripsit S. uo>ter, boni consule diastolen in palam, eo prae- sertim aevo quo primarum syllabarum quantitas jam Romanas, netlnm Gallicas aures fugere coeperat. Alioqui iege pacemque palam. 141. Ulla pulsos ex parte. Doct. L^van. : Complano tibi rurstis hanc salebram, lector. Refer istud, ulla ex parte, non ad pulsos9 sed ad tueri, sicque senten- tiam accipe : Nec tutum est pulsos islos vel in ullo saltem dogmaiis sui capite simpliciter tueri? 142. Excludere templo : uti tunc solebant non suae communionis huinines, pr&sertim si ob haemim ab ea pracisi essent. Doct« Lovan. 105 CARMEN DE 1NGIUT1S. PARS PIUMA. !0G Corde foves, qaod in ore premis : conjungere A Siique salus dignis salvari ex fonie volendi. amicis 145 llentibus, et tecum copidis componere fcedos Lege toa ; jam paroe minis , el congrue pactis. * Eccs pererratis terrarum finibus adsunt, Iropleutesque tuas lacrymosis questubus aures Incipiunt : Pubi mundo, nullaque recepti 150 Sedovagi, tandem famaexhortanteredimus, Quaeque placent Tobis amplectimur : edita nobis Doctrinae vestra est pietas ; nibil inficiando Discotlmus : liceat vobiscum jungere sensum. linmortalem hominem factum si creditis, et nos 155 Credimus, inciderit mortem peccando, suamque Progeniem culpa et letho devinxerit omnem : Nullus non egeat sacro baplismate Christi, 131 Infantesqueetiampurgenturfontelavacri: Jj Dum nostri decus arbitrii, lumenque creatum 160 Principio , quod sponte potest insistere rectis, Manseril illaesum, nec viribus absit ab illis, Qnas, condente Deo, generaliter omnis in Adam Suscepit nalura hominis, nec suppetat ulli De non accepta arbitrii virtute querela : 165 Cum sine delectu seu Lei, seu Gratia Christi Omnem hominem salvare velit : donumque vo» cantis Sic sit propositum, ut nullus non possit ad illud Libertate soa, proprioque vigore venire : 170 Haec si vestra fides, vestra est doctrina, remo'is Quae vestro exeroplo rejecimus, addite sancti* Nos gregibus, tandemque boni deflendite vestros. * Talia submissus si defleat hostis apud ic , Quid refercs?quo te affcctu comperta movebunt? 175 Consultas, trepidas, nutas, cunctaris et haeres, Quove anceps se praecipitet sententia volvis. Injustum est animis cognatis non dare pacem : Et quos una fides, eadem sapientia nectit, His communem aditum sanciorum ad sancta negare. 180 Jungere sed foedus cum talibus, et violare Sanctorum decreta Patrum, regumque piorum Scriptas lege Dei leges contemnere, multum Hostile est, nimiumque audax et perniciosum. * Ergo Petri solium Romam, et Canbagini* aliae 185 Concilium repetant humiles, eademque perorent, Quae frustra hic trepido sunl deplorata favori. Sed cum mille seaum prudentia pervigil (olira Perspectum notumque tenens , quod toia ne- fandae 133 Haereseos summa exigua sub parte tegatur, 190 Dequa plena mali labcs renovetur el omne Commenti corpus per singula membra resurgat) ; Antiquas adhibentem artes rejecerit hostem. 144. Conjungere. Imperativos, sed ironicos. Com- ptnere Umen v. seq. esl infinitivus regilurque a «*- mdit. Doct. Lovan. 146. Legetua. Docl. Lovan.: Hoc est.iis conditio- nibus qoas ipse praescripseris ; ut ipsimet Pelagiani cap. seq. exponunt. Vulgati conjungebant has vocu- Us cum sequen tibu-i jam parce, etc, sed sine sensu. C #Cafut V\. Inducit Pelagianot verbit querulosit Se- mipelagianos interpellantes, ut in gratiam recipianiur . ab «&, cum iptorum probent tententiam. 158. Purgentur fonte tavacri. Non idem valet ac simpliciter, Baptitentur; quod Pelagiani numqoam rejecerunt : sed fit vis in purgari seu a peccatit mundari. Doct. Lovan. 159. Dum nostri. Doct. Lovan. : Egregius poeu noster totusin eo est, ot frusira videatur condemna- tus Pelagius, si vel nnum ejus dogma , quod etiam Vassiliensium erat, integmm maneret. 179. Boits ; non bonit , aut bonot9 ut alii, et Lugd., Lov. Duac. et Colon. E»t enim locuiio bonis aucto- ribus familiaris, ut Horatio, lib. Serm. sat. 4 : Da veniam, Bonus% oro. Doct. Lov. * Cafct VII. Non poue qui hmc tentiant Pelagiano- tum tocUtatem recu$are9 nisi sententiam mutent; neque amplecti, nisi palam ab Ecclesia dittentiant. 179. Sanctorum ad tancta. Doct. Lovan. : Id est, rj ad lempla, sacramenU,eic.;allusio ad tancta sancto- rum templi veteris. 181. Decreta Patrum. Docl. Lovan. ; Id est, Pontifi- cum et Synodorum contra Pelagianos. ibid. Regumaue piorum. Doci.Lovan. : Imperato- rum llonorii, Theodosii, ConsUiitii, etc. qui contra eosdem edicia ptiblicarunt. Hinc de Bonifacio PP. Auctor contra Collat. c. 6 : Piittimorum imperatorum catholica devotione gaudebat, et contra inimtcos gratim Dei, non totum apottoticit, ted etiam regnt utebatur edicttt. * Camjt VIII. Eadem posse queri Pelagianot apud Eecietite prmtulet. Pelaqianorum oratio, qua postulant sic de te judtcari, ut t< / in Ecciesiam recipiantnr, Patrol. Ll. quodque docent Semipelagiani docere permittantur, vel tiiam illi una tecum forat pellantur. 185. Concilium. Videtur S. Prosper ex duobus conciliis, aitero Novemb. 417, aitero Maii 418, unum facere. 486. Trepido favori, nerope Massiliensium erga Pelagianos, quibus favebant, sed trepide ob leges. 187. Alille senum. Positum pro nuniero magno epi- scop<>ruin, aquibus Pelagiani in hacsua propositione repulsam passuri erant, uti antea tulerant damnatio- nis senteniiam. 188. Tota nefandm hmreuos tummay etc. Id pro- priuiu haeresis Pelagiansr, ac magnopereanimadver- tendum : quod varii illius errores naiurali quadam colligaiione ita invicem inter se contexti, aiqne alii ex aliis neii sunt, utsi unicum admiseris, in caeteros omnes vel invitus devolvare. Id observatum jam alias a S. Prospero libro coutra Collai. cap. ult. : Quia notum ett, ita te faltitatit istiut hubere rersutias, ut ti ei iiceat prmteritm correctionit magine , aliquod (tibi faventium) radicit tum germen excipere, totam te pot- tit in exigua tui parte reparare. Ubi noiat Doct. Lo- van. vulgatum istius loci mendum, reduudantibos vo- cibus, tibi favenlrum, aut certe aliis quibusdam de- sideratis. Ad rem ipsam quod atlinei, notat quoque idem bujus haeresis ingenium Leo. PP. enist. 86, ad Micel. Aquileien., breviteraue etiam alioi notatum a saucto nostro, gratiam Dei, si non tota juxU fiOem catholicam reciueretur, totam rejici, nullo proiude relicto dimidiandi loco. 192. Antiquat artet. Quibus Pelacius et Ccelestius quasi certatun, ille episcopis Orientis , '»iic etiam Ro- manis obrepere tentaverant. Doct. Lovan. lbld. Rejecerlt.et v. seq., Steterit., fut. temp. ver- ba; neque enim antistites jam propositiooem reje- cerant, sed prsedicuntur rejecturi. Verum satis id monet sententia ipsa , saltem ex quo versus illos praccedeotes cum ipso adv. o/im, quod hucusque tur- baverat, parenthesi demum inclusiniu3. Doct. Lova». 107 S. PUOSPERl Limilibusque suis sleteril censura salubris: A Numquid non justus poierit dolor abdita cordis 195 Rumpere, et in tales miseros excire querelas , (Jl dicant : Quxnam isia, Patres, in cordibus almis Jusiiiia e^t ? quo fiue graves, quo fioe severi v Claudere lerrarum nobis persistilis orbem ? Nosne sumus loto miindo, q>iorum undique vohis 200 Sit suspecta fides, quos non tolerare queatis , Si noslra a vesiro vel syllaba dissonet ore? Non verbis jam nos argumentisve tiiemnr; Judicium exemplo petiraus.Quod pace maneute, Libera muhorum vox astruii, hoc sine bello 205 Gcdatur nobis. Nou nostra inventa fovemus , Nec primis studiis insistimus: ecce recisum est Unde olim cerUmen erat , vestrisque reversi B Cedimus, etquxcuinque iliis placuere, proba- mus* Quid superest culpre? Quo nos decet usque re- pelli ? / AQUITANI *08 210 Si vero hacc etiam.qu» nospia ducimus, absuni A veris, et vestra illis bene cura repugnat ; Cur eitra invidiam poenamque erroris habentui Qui damnala docent, et per clara oppida tuli, 135 His magnos implent popuios , quaj nos perhibentes 215 Plectimur, et nuila sinimur consisiere terra ? Haec in pontificum sancto deproropta senatn, Quam curam exigerent, et quac decreta roove- rent, Perspicis. An quoniam culpa securus operta Non premeris synodo, nec te poense metus urget, 220 Spernis propositi speciem terroris , et isthrcc , Plena velut vanis siinulacris somuia rides? Ergo gerendorum eveniu, el fine remoto, llitc lantum in medium quae jam sunt gestavo- cemus: Ut facile ei illis quale hoc sil discutiatur, 225 Quod disceptantes dudum in diversa movemur. 195. Limitibusque suis steterit censura, idest, fixa manserit liomana et Africana sententia. Doct. Lov. 497. Quo /!«*, pro, quoutque? Non autem pro eo quod dici solet, qua intentione. Doct. Lov. 199. Toto mundo, q. d., soli ex cunctis bomint- bus. Do«*.t. Lov. 20!. Si nostra a vestro, etc. Extenuare conantur suum ab orthodoxis dissidium (ex baereticoruin om- nium in«enio ) , quasi in verbis solum et vocibus situm. Porro hunc versum vulgati codices cum proximis hunc in modum conjungunt , ....Quos non tolerare queatis? Sl nostra a vestro vel sytlaba dlssonel ore, Non verbis]amnos... Nos Gallum (id est virum doctissimum qui versi- bus el prosa linguae Gallicana* reddidit hoc poema) secmi surnus. Doct. Lovan. 203. Judieium exemplo petimut : conlra qaam dici solet, nonexemplis, sed teqxbus judicari. Petunt itaque rie se statui Semipelagianorum exetnplo, ut si illi absolvantur, ipsi quoquehabeanturabsoluli. Editio- nes Lugd. Lovan. et Duac. babebant, extemplo, sed iucongrue. Doct. Lov. Ibid. Pace mancnte. Id est, saiva communione Ecclesiastica, nt supra non semel. Conformiter hv tellige v. seq., sine betlo. Doct. Lot. 204. Multorum. Magno enim numero jam inde ab iniiio fuiase Semipelagianos Auctor quoque testatur opist. ad Aug., adeo 4il sub finem ejusdem paucos dicat (eorum comparatione) perfectm gratim intrepi- dos defensores; maxime cum factio ingenti poientia et gratia niteretur, ut idem ostendit. Docl. Lov. 205. Inventa sua, et v. seq. Prima studia, vocant prima dogmata supra, eap. !, expressa; quasi di- cant : Non eadem jam est nostra doctrlna qtiae pri- mutn cum nos damnastis ; ecce inde recidimus ea de quibus quafstio, ista nimirum supra meinorata, cap. -8, toto paragrapho 2. Doct. Lov. 208. Qucecumque iUis: nempe Semipelagianis , qnos adhuc pro vestris , seu veslrae communionis habetis. Jam enim cap. 8 paratos se geruuj toti ho- rum doctrinae subscribere : Qu&que plaeent vobis , aiunt, amplectimur. 209. Quid superestf etc. Vulgati (Lugd., Lovan. Duac. et Colon ) ferebant : Quid superest culpce, quo r nos decell etc. , <- Sic, ut qno esset sexti casus relativum, afflceret- que quid cutpce. N»s autem ita restituimus, uti puta- mus ab Auctore scriptum ex j£neid. v : Qai fiuis staodi? quo me decet usque teneri? ubi perspicua est tmesis in quousque. Doei. Lot. Hunc sensum secutus estquoque translator Gallicus. 210. Quce nos, uimirum una cum vestris% seu 8*- mipelagianis ; agitur namque de dogmatis utrique sectae communibus. Doct. Lov. 213. Per eiara oppida, et v. seq. Magnospopulos. Videlicet Massiliojy vel aliis etiam locis in Galtiay nt ail Itilarius epistola ad Angtistinum. Hinc etiam toia factio Massiliensium nomen accepit, et Auctor quod- dam opnsculum contra Capitula Gallorum scriptit. Kespondit quidem hic etiam ad excerpta Genuen* sium; sed hi Semipelagiani non erant, ut escerpu illa indicant : quapropter luliam ab hac labe imiuu- D nem fuisse credidero. Doct. Lovan. 225. Movemur. Galltis (iranslator) voeamur ; nec fortassis incongrue, nisi tertius retro versua codem iierum verbo clauderetur. Doct. Lovau. PrfRS SECUNDd. ABGUMENTUM. rneeipuaPelagii dogmaU, vel ipsis fatentibus Semipelagianis, ab Ecclesla damnata, percurrit. Tum proponit illorum doctrinam. euHis duaBpartessunt. Una est, universis prorsus botnioibas offerri graiiam a Deo, qui vult orones homiues salvos fieri. Altera linerum arbitrium in cauu esse cur unus gratiam amplecUtnr, alter respuat; tinns persevoret, alter non perseveret, eo quod gratue opem slbi comparare negleserit, quod omaes possum, cum ex primigeni® iDtegrttatit reliquiis salis virium in naiura residuum fuerit ad opem Dei desideraodam et postuhniriam. Primam parleni de gr;itia omntbusoblaU per quain salvi esse possiat, refellit tum eiemplo eorum infldeliiim qui de Odei mysteriis nihil uoMiuam audleranu qaosque adeo eertum est oon potuisse nec gratise necsalutis esse participes; tum hac ratione, quod si ueus omoes penitns bomines, nemine excepto, salvos fieri vellet, omnes salvarentur, cuin haud dubie impleatur quidqukl vult Oiuoipoteos. Ut autem akeram partem coufutet, duo facit. Primum quidem, qua ratioue in animis nostns graiia M GARMEN t)fc INCrttTlfe. I>ABS SECUNDA. 110 operewr eqsfeiiat, nempe non consiKo tantnm benignoque fcortalu docens, suadensqoe, sed mutans inlas mentem9 bciensqae insuperabiliter ut velit. Deinde vero demonstrat anie gratiam illam qu» velle et operari in nobis operatur, nemiuem posse seipsum praparare ad gratiam ; quoniam fldes, qu» prima datur per quam caelera impetrenlur, gratui- ttm Dei tftsmmi est, neque onte iliam ouidquam agere bomo potest, qno ipsam ettfcreitor, eum cftnnii etiam probitatia opsra nisi ex semioe ver» fidei oriantur9 peocata siat. • brria sfliiUa auisqo» trtdklit fceresiarches a *50 Oitenftum es*, quam stnt fidea sit vestra pate- (Quod cognoscis), ait, naturam qus bona factt e«l, Nullis cum viliis in quoquaro orhhoo cretri , 137 N** ^uiqutfli primi culpam noeuiase pi- rentis, 230 El quonitm tties naseantur nunequoque» qutlis Ille fuit nostri generis ptter tnte reatum : Poast bominem siiie peccato deeurrere vitam, Si Telit9 it petuit ntUo delinquere pi intus Liberiateeua. Nempe b*c dtmnttt fateris 235 Genciiiia, muodique manu. Gennectit et illud Idem tuctor, quod tot iia aanctos miaeritolim Coslorum in regnofn» sicot nunc gratia roittit. Hoc quoque judtcio stocto scia esae peremptum. Objectum est aliud ipsum dixisse magistrum : 240 Quod meriiis hemkiooi iributtur grttit Christi, Quantum quisque Dei donis se fecerit aptum. Sed nimis adTeraum hoo fidei, nimitimque re- pugnana Esse vfdens, dixit te flon itt credere, et illoa Damnari dignos quorum mena Uta teneret. i45 Qno cernie, cum judicibus daronantibus islt Coosensisse reum , nec queroquam hoc posse tueri, Qoae tamen ipte auis ruraum eiroluiese libellia Deiegitnr.reprobomiosensnm folleftdoreversus. • Nonc igiwr, quooiam quid nostris diRpli- cuisset * Ctptrr IX. Hareseos Pttaqienm cdpita trfcfe, ipsis fatentibuM Semipelagianit, ab Ecxtesia demnata sunt. Hominem ob omni peccati labe purum natci. Posse unumquemque, ti veiit, sihe peccato dnctte vitum. Per ie&tm Moyti saluttm obtineri potuisse. Gratiam secundum metitm dori. «27. Qmod cegnostis. Turbabtnt et h& voces; ideoque ptrr-ntbe«i inclusimns. v «55. V. soprs. v. 42 et 77. " Ibid. Mundique manm. De saBculsri impertionim pnieetate fnterpreiatur Gailns (de l^ge scilicet Ho* norit imferatoris). NounetnO alios ititelligit de ge- aerali sobscripifnoe, qu» cirjosvia ordinis homines promiscue Pelagiaooe damnare cogeretitnr. Simpli* ciu« erat arcipere de con*ensu,quo conciliorum AfrictB constitutionem contra mimicos gruticc Dei totus mundus amplexus est, ut supra dicentem aodivimus Auctorem ipsum td ▼. 7$. Si limen de subscriptiotie mtelligenduaaittocus, tom audire malim Peiagianos, qui apud Augtiftt. 1. iv ad Bonif. c. 8 : Episcopis sini congregatione synodi in locis suis tedenlibus subscri- ptionem querunttir eixtortam, de cssteris vero ordini- \m* altum tocenl. Doct. Lov. i.%*. In concilio Diospolitano. 1S9. Iptum dhcitse maghtrum. Tn eadem synodo quidem tam soquens quam pnecedens articulus , itmqiiam a Gctiestio asscrtus objiciiur : sed quod discipulus aa^eruerat, merito Pelagio ut magistro at- inbmtlin eai. Cjeternm ad hnnc posteriorem respon- dit Pehgiur: Mcec utrum Cottestii sint, ipsi tidcrint qui dicunt ea Ceeitttii ttse ; ego tero numquam tic le~ itM, sed anoAkemaiixo qui sic lenent. Vide Aug. lib. de Gest. Pelag. cap. 14. Qno libro reliqua etiam, qux acat. Cratia qua Christi populus sumus, hoc cohi- betur Limiio vobiscum, et formam banc ascribkia illi, Ut cunctos vocet illa quidem, inritetque ; nec ullum Prseieriens, siudeat communem aflerre stlntem V.H5 Omnibus, et totum pecctto tbsolvere mundtim. Sed proprio quemqoe trbitrio parere voctnti, iudicioqtte suo, mott ie exteudere mente Ad lucem oblatam, quas se non SHbtrahat ulli, Sed cupidoa recti juvet, illustittque voientes. 260 Hi««c adjulorie Domini boniiate nmgistra, Crescere virtutum studia, ut quod quisque pe« B tendum 139 Maadatis didicit, jugi sectetnr amore. Esse autem edoctis istam communiter xqtiam Libertatem animis, ut eufeum explere bcaium 165 Persisteodo queant ; finem effectumque peiitmn D.mte Deo , ingeniis qui numquam desit hone- Btis. Sed quia non idem est cunctia vigor, et variarum lllecebris rerum trohitor dispersa voluntas; Sponte iliquos vitiis succuinbere, qui potuissent 270 A lapsu revocare pedem, stabilesque manere. 4 Ja> quia sumroatim, ut potuit, senteoiia vesira Decursa en : Dtc unde probes quod gratia Cbristi £ hic de synodo ista dicunlur, videri possunt. Doct. Lov. 947. Excotuiue tibeWs. Hoc illi Aiigusiinus mul- tis locis improperat, ac in primis lib. de Grat. Christi. Item de Peccat. «riein. Porro, excoluiste li- beltis, dictum est ut supra, Vereibus excolui. Doct. Lov. * Ciruf X. Semipelagianorum doctrina. Gratia omnts invitat, nec ullus est cui salutem afferre non stu- deat; sed proprio quisque arbitrh paret voctmti; eos- que jumt gratia qui juvari tolunt% et in quibut, adju- vante Domhio, crescunt pattmodum virtutct. iia nt nullis non adsH perseeerandi facuttas ; verum ex libero arbitrio evenit, ut aHer perssvertL elter non perseveret. 254. Grtirra. Sapientiae in SCripturis , iiinx:itui Prov., Sap. , Eccl. , etc., prrsona attnbuitur; qux- que de illa dicuntur promiscue de increata et crenta, Jiro locorum diversitale accipiuntnr ab ittterpretibns. dem hic tantum de gratia mooitum velim ; caetera relinquens vario lectorum palato. D 25z. Vobiscum. Rdit. Lugd., nobitcum; et v. scq. nec illum, uhi ca?leri, vobiscum et nec uttum. 257. Judicioque suo. Puto judicium voluntatis in- tefligi, nt vocal JUlianuu lib. iv conlra Julian. c. 4 . seu libernm eleciion^m. Doct. Lov. itO. Bonitate magistra, id est, docente ; unde mox, Mandatis didicit . . . . et, Este autem edoctis, e>c. A tamen ha?c aliqua si vis ratione tueri f rantur Prsetereat, cui non regnum vitamque beatam Impertire velitt Nec enim vcl tempore nosiro Omnibus in terris jam certum esl insinuatum Gbristi evangelium : ne dicam exordia doni Non potuisse simul toto decurrere mundo. llla quidem ad cunctos ferri sunt jussa : sed tino 2S0 Tempore non agitur, quod tempore dicitur uuo. Dumque suis aditus Domino pandente ministris, Crescunt primitiae, fueriut omnino necesse est Quaedam terrarum partes, ubi gratia nondum Gorda hominum lenebris absoiverat impietatis, 285 Et dira innumeri demersi nocte peribant, Com muliaeaccepto fulgerenl lumiue mentes. 275. Nec enim9 etc. Videsis idem argumentum , re Evangelii : sicut infra v. 289, Dona mlutis. Doct. Lnv. 2Si. Absolverat. Fateor, in edilis antiquioribus esse Absorpserat : sed repugnat sententia; et creden- diim est hic scriptum fuisse tenebris absolverat, sicut iufra v. 881, Pcenaque absotvere. Doct. Lovan. Idem jam ante ex conjectura certa indicatum a traductore. ttriusqoe judicio fulti, et iusuper doctoris exemplo, hanc voceiu textui restiluere non dubitavimus. Ibid. lmpietatis : pro iufidelitate , ut non solum libri sacri, sed ctiam prophana judicia olim loque b nnur. Hinc Ghrisliam impietatis seu atheotetos dam- nati ( a paganis errantibus ). Doct. Lov. * Cahut XU. Hespond. Semipelag. Quibu* fides non ett annuniiata, eo$, lumine naturae per vitia oppretto9 aptos non fuisse quibus dona salutis conferrentur. — Confutat. Qui hoc dicunt in duas Pelagii hmeses in- cidere : 1° naturam humanam non esse lcctam9 utpote quw gratiam appetere, seque ad eam prmparare possit ; 2* Gratiam secundum merita dari. 288. Sed non simul. Sic episl. ad Rufin. cap. 15. An dicendum ett% inquil, voluntati Dei humanas obti- s>eie volunlateSy et lam (cros tamque intractabiles ho- rum hominum more* , ut Evangelium ideo non audiant ( hoc est, ipsis non pr;i dicetur), quia prcedicationi impia corda non pateant ? Quod enugium ibidem egre- gie quoque praecludiiur. Doct. Lovan. 290. Magistris. id est, predicaloribus. Doct. Lov. 291 . Transcurrit : non pro percurrit, ut infra, 584 ; sed pro prcetercurrit9 seu praUerit ; agitur enim de geutibus, quas, ut dicitur infra 650 : Gratia neglezil degentes mortis io umbra. (Doct. Lov.) 293. Dcmonstrare, etc. Phrasis dura , nec sapiens Prosperi faciliutem. Putem omnino legendum, Se monstrare ; ut periodi sensus sit, Deum omnibus lu- cem oblatam voluisse, ac re ipsa obtulisse, qua unum saltem Deum verum agnoscerent*; atque illis suffi- cienter se ipsum monstrasse : at etiam oblaturum fuisse lucem Evangelii, qua castera ad ejuS cultum I ertinenlia noscerent, nisi prima ista luce per viiia opprcssa, se altera illa indignos reddidissent. Esi- quc plane conformis locus auctoris epist. ad Aug. post inedium : Quandoquidem9 aiunt t inexcusabiles sint, qui et ad unius veri Dei cultum potuerint instrui intelligentia naturali, et Evangetium ideo non audierint, quia necfuerinl recepturi. Doct. Lov. 294. Lumine primo : nerope intelligcntia naiuraii , isia de qua loco citato; v. seq. vero tecundo, id est, Evanqelio9 ut ibidem. Doct. Lovan. 297. lnnatum9 potios quam iUatum, ut alii ; tum quod infra, v. 820, similiter legatur, nune taUm ir- nasci , etc. ; tum quod illa hic innatum nascentibut sibi concinnitate quadam congruani. Doct. Lovan. Hoc in margine notarant edit. anieriores el emen- daverat jam translator eruditissimus. 301. Otrumque simul sapitis , cum Pelagianis : vi- <- delicet et quod bominescum incolumi, etprimigenia ista libertate nascantur , et quod gratia vocet eos quos meritorum ezamine justo invenit vocatione di- gnos. Primum nempe sapiunt asseruntque duobus versibus proximis, alterum vero c«terissequenlibus. Quod utclarius videatur,jjUvabiteosdem versus per sesatisobscuros, brevi parapbrasielucidare. IUque. ' Ibid. Omnes omnibus oblatum. Id est, omnes na- liones et bominessuiarbitrii meriio potuisse efficere ut sibi Evangelium amiuntiaretur : nimirum non ad- mittendo obstantem cordis duritiem, morumque fe- riialem (quando quidem integram ad id liberutem non amisissent). Adeo ut qui auditione Evangelii frusiraii »unt, eam praecise ob causam illa sint tru- strati, quia dignum Evangelio locum in se suis pro- priis meritis non pnepararunt. Atque ita fieri ut qui nativa arbitrii liberute sunt aequales, dispari ejus- dem usu insequales efficiantur : siique meritum pau- corum, licet naturaiis merendi facultas sit omnium* Doct. Lovan. D 302. Apprendere* pro asteaui (ut etiam v. 845) , est inclinantisLatiniutisvocabuIum, taudem eiiam vernacule usurpan coeptum pro addisctre. Obiler aotem notai i potest quomodo hunc infiniiivum Au- ctor phrasi sibi familiari conlinuo mutet in subjecti- vum , cum post versum interpositum pergit : Nec sine justitia pereant. elc , pro, perire. Doct. Lov. * Capdt Xlll. Ostendit non taiem esse in Deo salvandi omncs voluntatem quatem illi volebant. Eo quod non omnes reipsa salventur, autad fidem veniani9 et si quidquid vult Deus haud dubie imnlealur. — Lle- spona. Semipelag. Deus omnes vult salvare$ neque to* men omnes salvantur, quia hoc libero arbUrio aiii vo- lunty alii nolunt. — Confulat. Indignistimum est vo- luntatem hominis impedire ne fiat quod vult Omnipo- tens. 115 CARMEN DE INGRATIS 510 El credi tam stulta cupis, jam pande quid hoc sit, A Qood bonus omnipotensque Deus9 non omnia snbdit Corda sibi, pariterque omnes jubet esse fideles ? Nam si nemo nsquam est quem non velit esse redemptnm : Hand dubie impletur quidquid vult summa po- 515 Non omnes autem salvantur, magnaque pars est Qua sedet in tenebris mortis, nec vivificator. An varii motus animornm talia gignunt, Libertasque facit causam non omnihns unam ? Ergo hominis valida arbitrio divina voluntas, 320 Aut etiam invalida est, operis cui finis in illo est. Quem frustra juvisse velit, nisi praeferat ille Affectum cujus comitetur gratia cunsnm. • At si, dimota certandi nube, serenis Qua sunt vera oculis mecum intueare modeste, 325 Et vetera exemplis manifestis plena videbis Sa&cula, et in nostro cognosces tempore multa Qua doceant virtnte Dei conversa malorura Corda, quibus recti nihil umquam insederat, et quae Nullum justitiae signum sensumve gerebant. 530 143 Namque ut nunc saevas gentes et barbara regna, Ignoti prius aut spreti nova gratia Ghristi B PARS SECUNDA. 1M Attrahit, et terra templum sibi 'condit in omni : Sic prius immites populos urbesque rebelles, Vincente obstantes anhnos pietate, subegit. 555 Non hoc consiHo tsmtum hortatuque benigno Suadens atque docens, quasi normam Legis ha> beret Gratia ; sed mutans intus mentem, atque re- formans, Vasque novum ex fractoflngens, virtutecreandL Non istud monitus Legis, non verba propheta?» 540 Non praestata sibi praestat natura ; sed unus Quod feck, reficH. Percurrat Apostolus orbem; Praedicet, hortetur, plantei, riget, increpct, in- stet, Qoaqne viam verbo reseratam invenerit, intret: Ut tamen his studifs audilor promoveatur, 545 Non doctor, neque discipulus , sed gratia sola Efflcit, inque graves adolet plantaria fructus. Ilxcsemen fldei radicem afflgere menti, Eque sinu cordis vatidum jubet edere germen. H aec roaturandam segetem servatque fovetquc ; 550 Ne lolium ettribufi, et vanae dominentur avenac : Neventusfrangat, torrens trahat, aestus adurat : Neu cum se nimium laeta et praefortis in altum Exlulerit, turpi procumbat strata ruina. * Et nosista, inquis, sentimus de bonitale 555 Ac vnrtute Dei : quae ni foveatque regatque 5i0. Operis finis. Id est, snccessus. Doct. Lovan. Ibid. In illo estf nempe arbitrio, ut prima fronte apparet. Sed quae sequuntur v. sequenti, quem et ilti, indicant omnia simul esse reiativa homiuis v. praeced. Doct. Lovan. 521 et seq. Prmferat affectum cujus, eic; eo sen- so qno quis facem aut signum prmferre dicitur. Quod notatum oportuit ob vocis et phrasis ambiguitatem. DocU Lovan. * Cifut XIV. Ostendit gratia et virtute Dei omm tempore conversa e$$e peuima corda, quibus nihil rectm totuntatU umquam insederat. Gratiam non operari do- eendo sotum, hortando, tuadendp ; ted efficaciter men- tem immutando, et volentes es notentibut faciendo vir- tute omnipotenti. Quod prmstare non potest nec far, nec verbi divini prmconcs, nec natura tibi ipti dimitsa. Gratiam eficere %t fides radicem agat in cordibus ho- mnunt9 acl germinet, ut crescat, ut maturescat, utcon- servetwt ae perseveret usque in finem. 558. Virtute creandi. Id est, eadem virtute et po- tentia nunc reformans, qoa olim formavit : hinc enim mox illud : Quodfecit, reficit. Doct. Lov. 540. Prmstata. Doct. Lov. legi mavult, Prostrata9 etsi ediliones omnes legant Prmstata sibi ; id est, sibidimissa, inquiunt; nec eiiam careret elegantia a conjugatis, ut vocant, Non prmstata tibi prmttat natura. Tamen legendum prottratn putat, turo nuod prbstrau nattura etiam infra repetatur v. 889 : Sed prostrata semel quanto nstnra profundo, etc. ; lom quod v. 598 et seq. in eamdem senteutiam le- g*tur : Nemo afii dat, nemo sibi; non littera legis Nec natnratts sapienila, (en quod dicit natura; sicautem prosequilur : ) qua semel acta. In prmceps, etc., quod idem est sane ac prostrata. 416. Adolet. Sic etiam ad Capil. Gall. scnt. 6 : Arbitrium hominis (libertatem) gratia Dci non abolct, sed adotet. P. ttamus in illud Pharnuceut. : Verbenasque adote pinguet. Adotet inquit, proprie est Auge , elhic caC euphemiasmon, pro Incende dicitur. Noster igi- tur inueitatius quidem foriassis , sed tamen proprie C hanc vocem posuit. Doct. Lov. 547. Radicem affigere menti. Dixerat Virgilius Georg. 2 : Radicem aMgere terrm. Quin lotus hic pene paragraphus e ueorgicia expressus est. Doct. Lovan. 550. Ne lolium, etc. Ramus ln similem Virglii versum Eclog. 5, Infelii lolium, et steriles dominantor aven». Lotium , ait, Grmcis est tizanion , Fraucis yvrma : Versus idem repetitur Georg. 1 : Lappteque, tribulique, interque nitentia culia, Iofelix lotium, etc. O/ficit oculis, quod Ovidius9 \ Fast. testatur : Et careant toliis ceulos vitiantibus agri. Tum ita pergil de avenis eodem versu : Avena primim frumenti vitium ett, ait Ptiniut t. xvm, c. 17. Steriht porro dicitur ad differentiam tativm : vana pro eodein D dicitur, Georg. i : Exspectata seges vanis illusit avems. Doct. Lovan. * Caput XV. Semipetagianorum ficta Ecctesux do- gmatum approbatio. Fatentur hominem per se ncc ;»- stitiam nec salutem consequi posse aut perseverare ; sed contendunt vocami et hortanti Deo atsentiri propria arbitrii libertatet cujus ille conatum sequatur et pet- ficiat. 55 \. Inquis, potius quam inquil, ut vulgati, cum aliquot his capiiibus perpetua sit hominis Semipela- giani ailoculio. Doct. Lovan. 555. Qum ni, etc. Idem faietur Collator iib. con- tra Collatorcin cap. 5 et 4, quod qoidem tuit inier* dum molibut homo ad virtutum apvctitu* uou&i tstov» 415 S. PROSPMl Quos voca^ * tulo* peccato prae#tet ab omni ; ^ Non su* semhil queiuquain prudeutia , nec s« Ferlgitft solu natuff* viribus uilus. Sc4 quia jam, ift nflbi* 01 veile ei noUe creaHHB 360 Arbitriique sui quo vull intendere motus |45 UtacUs accita potesi . patuiiqu* per aurem luiiicit cor^U. quo mundunv proposuisset Coesili*s,eryate Deus : men* exeita longum Ejcutiat aomoum ; scque uTi snbdaj et aptei, 3G5 (Jiu eupidaw ei fidain promjw in g audia ducat. * Iluc est nobiscuin quod te sentire forebas ? Haec sincera fides 7 NsecChristi gratia tecum est? Cujus opus, fixo distincmm limiie, loiuin E*tra/ ^oxuinem statui» clausa penitua fore 9 lneajtis : 570 Yi\que Deum sensui carni* perntittis adtre, Per quo&aumpia forisaniumdijudicet intus, Seque terat quoquo librata examjioa pondus Preaserit ar.biL.rii :. veiuti cum. yojce loqueniis, Autrerum actaruua specie, qqas. vidimus, aut quas di9 umper vero a Domino indigeat adjuvari : et bo- narum voluntatum prtncipia, nist a Deo dirigantur9 ad contummationem viftHtum vervenirc nin poisint : quod postceinum quidem bic uaeffertur. ....Necse Pecficiet sotys natux» viribua ulhis. DocL Losaa. ~ 361. AccUa. Id est, provocata, improprie procut duhio. Gallus satis apposite in prosa : Lorsquon lui a proposi queique chote. Docr. Lovan. 363. Contitio. Gallus de magno consilio miraque rcconoinfo redemptimiis nostr» iutelHgere videtur, llinc sa.l.is qnidem inaguifce : Lorsqu'Qn lui a fait ouir ces moy.eus tneffajries, Dont un Dieu daigue user pour sauver les.coupables. Dubitom tamen, an non senstis germanus sit : Quo mundum propotuisset, eic; id est, quldad saUileiu Deus a nobis velit. Porro propotuittet phrasi Aucto- ris positum e*l pro propQsu^rU^ uj, SMpra* v. 349, dispticuisset ; el v. 292, votuittet. Doct. Lov. 365. Cupidam et fidam. Respicr videHtr ad duo illa quae Massilienses prtevie ad gratiam requirebant; nempe desiderituii sajictUatia et tulem. : yei a^ dosi- derium tantum, sed cunstans illud et cQatinwAum , cui iideni et gratiam et perseverantiam acceptam n referebant. Doct. Lovau. ** lbid. InGaudia. Gallua, prmmia: sed vul^alam nosiramque lectionem probat, primo quod si pramia legendum foret, tum aptius ad prwmta dictuin fuis- set ; deinde, et pnvcipue, qnod respici videatur ad locum Evangelii , Intra in gaudium Domhn tui : unde etiamqund in texlu praecedit, ubi servus fidelis ap- pcllalur, puto bic expressuni per iliud Fidam. Doct. Lav. * Caput XVI. Confutantur. Dogmate itto everti veram Chrlsti gratiam% quiaforis extra animum. Ao- tittnif contliiualur, quati cqrdit januam puttet tantum9 non aperiat. liaque hoc pacto gratiam proprie non agere9 ted liberum arbitrium : vetuti cum quit auditit vel tutitquas ptacent aut ditplicent^ varie commovetur animi affectut, non hit qua audit vet tegit atcribi de- bet, ted libere ejut arbitrio quod teiptum pro tuo nutu huc ittuc torquet et (tectit. Contra vero gratia fUctit votuntatem quo vutt omnipotentutima virtute; nec ullum eam remoratur obstoxulum. Non minittrum qui AQUITANI ili 37$ Lagimua, exorUur secreta cordts in aula , Nunc amor, auj odium , nunc spes, metug, Ira9 dolorque : Nec tapvcu ho* wqMu) scripto?, narratqr, et auctpr Insevere animo ( quamvja fort$ bqc quoque velieiM); ,Sed de perceptis mens judex spontA movetur, 380 Et W mx$swt qu.antum ae.ew Caiuq)isye xicem commUUt agendi. 147 Q^t quftmyi* uu^l^ admove^at mMdaU vocautis; 390 PuJU»nt, noawUanta.riimas, DeuA^rgosepuItos SuscU^I» eisolvit DQCca^i. cora^de viqc vos. Ule obscuralis dat cordibus intellecUim ; pradicando extrintecut ptantat avl rigatt qliquid este% ied Deum qui dat intot mcrementum. Admtabitet gratice effcclus in mentibut humanit. Bamt votendi a/'- fectun\ quo ad Deusn cor, Qficedit, nec howinem, homini9 nec ultum tibi , neqne per naturatem tapientiam dare potte* Optimt moratorum inter eos qui natural\ demum tapientia pottent virtutet falsce. 368. Ftxo distmctum limite. Sie sopratv.25l et seq. . . . hoc cohibeUir. Limite vobiscum.. 369. Clauta fore, seu janua ; non qlausa% ul alii. Doct. Lov. 370. Sentut carnit. Propter illud v. ZQl....Patuit- que per aurem. 374. Specie, alias tpeciet ; nt ille sit rectus verbi exoritur :, sed cum sequaiur mox ajjus, gempe, amojr, odium, etc., necesse est ut hic sit obliquus, perinde ut voce loquentit. Doct Lovan. 377. Auctor. Jam e* cotijectura , Gnllo meo con- sentiente, substitueram actor9 ut sic tria hsc, scri* ptor9 narratory et actor9 cnnvenirent ctim tribus iltig supertoribus, voce loquentit9 rcrum actarum tpecie quap vidimut9 et quat tegimut; cum luccm atlulit SaNustii- rocus , ostendens auclorem eliam pro actore poni posse, adeoque nihit bic in vulgaiis immutan- dum esse; sic eniin ilfe paulo post iniiixim Caiilin. distinguit rerum tcriotorem et auctorem , ul auctorem dicat qut eas agit. Duci. Lovan. 379. PercepSt Boct Lovan. restituisse »e dtni ex edftis antiquioribus, Pmcepiit, cum recentiores ba- |>«rent, percepHt, sio autem intelligi voluit, ut jKneid. vt : Omaia praeceplatque aoimo m^ouaiante pecegt. Nos autem eonsuHt» aniiiftMOfibus editis*, Ltigd. Lovan. et Duac.t Legimus uniforuiiter perceptiA.Sol* editione Coloniensi et posteriori Lugduuensi habente pracepti». Itteo non muuwrimus. 380. Pro more tuo. Id est, pro quihus est moribiw ac ingenio. Ua Sallnskiu^ in iugurtb^ : $ibit quitqne Cro moribut contulunt9 atii [uger*9 afa arma capere. )oc\. Lov. 385. Non moribut contra rtlud v. £96 : bum Hoaim obtittit [eritoA. Doct. Lot. 589. Admoveant , quasi ad pulsandum ac ttirran* dum9 ut sequitur. Noaigitux admoneanl9 ut aliqui. Doct. Lov. t!7 CARMEN DE INGRATIS. PARS SECUNDA. 418 B llle ei injustis justos facit, indit amorem A Quo redametur amans, et amor queni conserit ipse est. 595 Hunc itaque affectum , qoo somont mortua vitam , Quo tenebrae fiunt lumen , quo immunda nite- sennt, Qno stulti sapere incipiont, aegrique Talescunt , Nemo alii dat, nemosibi, non littera Legis, Nec naturalis sapientia, qus sereel acta 400 In praeceps, iabi novit, consurgere nesoit. El licel eximias studeal poltere per srtes. lngeniomque bonum generosis moribus ornet ; Caeca Umen fiuem ad mortis per dev ia currit , Nec Titae aeternse Teros acquirere fructus 405 De falsa Tirtute potest, Tanamque decoris Occidui speciem, mortali perdit in aevo. Omne etenim probitatis opus, nisi semine Terae fixoritur fidei , peccatum est, inque realum Tertitur, el sterilis cumulal sibi gloria poenam. 410 * Usqotk adeo donum est quod credimus , et dala gratis Gratia, non merita dilai mercede Tocatns : Nec justorum operum discernit facta ; sed omnes Sola ex immundis mundos facit, utque legentem Lectus amet, non hoc studio, sed munere sumit. 415 Nam si spectatrix meritorum est gratia, et illis Se tribuit, quorum est animus ptirgaiior, el quos Per libertatem arbitrii sibi repperil aptos, lusontes tajitum , justosque assomere solos Debuit, et Teri cupidos, ae recu Tolenles. 420 Perrersos autem, et scelerum assuetudioe turpes Deturbare procul , luceroque negare tenebris. Atqui Salvator mundi non praeraia justii Solvere, nec sanis venit conferre medelam : Sed quod dispersuro eiciderat, fractum atquo jacebat, 425 148 Quxrere, et invenium reparare, ac red- dere curae. * Cehique ue quisquam ex morum spieudore putetur Censeri, aut fidei merito ad bona summa vo- cari, Ceu non divino sit munere mentibus ipsa Inspirata fide» ; recole innumerabile vulgus 430 Relro senum et juvenum, qui caeca turpiter Libertate aniroi, per coltus daemoniorom, Per magicas artes, per amorem rapta tenendi, Per slupra, per cxdes vitam duxere oefaadam : Et lamen incumbente obiiu , jam limite in ipso 455 Exlremi flatos, miserantem nocte remou Cognovere Denm ; purgatorisque lavacri Munere, nulla mali linquentfe signa prioris, Exeinpti mundo niutarunt tartara coelo. Quae merita hic nuraeras? Si praecedenlia cer- i»as, 44u linpia ; si quaeris post addita, nulla fuerunt. * Si vero merilo ascribis, voluisse renasci : Nempe utero fidei parta est tam recta Tolunta*. Porro fldem quis dat, nisi gratia? sic bene velle Cratia dat tribuendo fidem quae credita poscat, C 445 Qnaeque voluniatis meritum creet, ipsaque solo Nascatur spirante Deo, mentemque reformans, De cinere algenti sopitum suscitet ignem. 401. El Ucet eaimia$, etc. Sic contra Collat. c. 10: Etiamsi exceUentitsimit artibut , et cunctit mortaUum polleal diuiptinit , juttificari ex te non poteet : quia bouis tuit mate utitur, in quibut tine cultu veri Dd imputatxs immunditiceqve convincitur, et unde te de- fendi existimet, accuuttur. Doet. Lov. 405. Decorit occidui : eadem pbratti qua epist. ad Demelriadem c. 4, dicitur honoret occiduot; id est, aui eito transeunt occiduntque. In plnribus edili* (Lngd., Lot.., Duac. et Colou.) pro vanamque decorit, legitur unamque, sed vitio fortasse typographi (quod anle emendaverat Gallicus transiator). Saltem leclio nostra dobia esse non potest , ita prorsus posceute sententia. Doct. LoTan. 40S. Peceatum e$t. Locutio est apostolica , Rom. xit, 25 : Omnt autem quod non eti ex /ide, peecatum e$t. De qua consule interpretes. Eam interim emol- lire Tidetur bic noster, cum addit : Ibid. Inque reatum vertkur, ei sterilU, etc. Per quod forlassis insinuat, non ipsum per se opus qood non ex fkle fil, peccatum esse oportere, ut quod saepe sil moraliter (sic scboias Joquunlur) seu ex officio bonom ; sed reatom demum accedere, ubi de illo liomo aliter quam in Domino gloriatur: uti faciie Infideles de booia gloriantur siis. Saltem non sen- sit Prosper, neque sentire potuit, omnia opera in- fideiium , in rigore quo bodie theologta loquitur, ene peccau. Doct, Lov. Legi potest S. Aug. lib. iv, contraiolian.cap.3,append. part. n,pag.257,etalibi. * Caput IVII. Ftdet donum est prortut gratuitum. Neque est ex merito, cum ex ilta sit omne meritum. 415. Legentem tectut : pro, cligeatem eiectus ; id est, Deum bomo. Docl. Lov. 414. Non hoc studio. ld est, non labore et merito, sed dono gratuito aecipit. Doct. Lot. 418. Soht. Gallus, sotum (Editi omnes, totot); Terum m medio versus, tantum, et in fiue tolum displicet. Doct. Lov. 4i4. Fractum atque jacebat. Qoldni, inquies, scripstt Fractumque? Sed liboil fonassis iwiiari Horatium iib. i episl. ad QuincL : Renuitf negat atque SabeUut. Doct. Lovan. * Capot XVIII. Idem e% eo confirmat quod muitot antea flagitiosissimes* eUam intiante obitu tuteeptut bapHtmut ad ccelum miterU. 454. LimUe in ipso. Conjiciunt aliqui legendum Limine m ipto; seu quod sie legatur lnfr», v. 8ti, seu quod tom Virgilios, in Pbarmae. et iEneid. x , Uim Lucretius, lib. vi, sic babeant. Censeo tamon» retinendam hanc lectionem, cui correspondet illml in epist. ad Rufin. cap. 17. In ip$o exhalandi tpbrUut |v fine. Doct. Lot. u 455 el seq. Miterantem eognoure; q. d. : Ideo cognnvere, quia miserantem. DocL Lot. 439. Cernat. Ita edili omnes. Al Docl. Lot. sub* stitiiit cernti, dicens roagis rbytbmiee iegi cematt sed ideo male. * Caput XII. Vnum hoe in ejusmodi hommibut merito ateribi posse9 quod baptismum desiderarini ; ted hoc detiekrium ex flde, fidem vero nonniti ex gra- tia ortum ducere. Fidem, qum radix ett omnium meri* lorum% ex merito e$se non poste : quod ab Ula non fU non bene fit. Gratiem funditus evertk qui exUUmat , vel meritum ullum ante fidem e$*e poste in faltis vir- tutibut infidelium; vet fidem ex liberiate uokndi tr* tum ducere, non ex mero Dei douo* 119 Ergo volunlaiis gcnilrix , operumque creitrii A Non est ez merito ; qtiowam quod non flt ab illa, 480 Won bene flt : quem non recto via liraiie ducit ; Quanto plus graditur, tanto longinquius errat. Sire igitur meritura, credens exsistere posse Ante fldem, donas virtutibus impietatis; Sive illam vis esse luam, non munere dantis 455 Sumptam, sed genitam de libertate volendi ; Nullam habet in vobis salvatrix gratia sedem, lnflato exclusa arbitrio, quod fronte superba Erigitis, spalio ut gravius majore ruatis. * Diviworuw operuin quod ponitis in redi- mendis 460 Principium? Mandata Dei facere ante lavacrura, Nosse et amare Deum, promissis credere Christi, 151 Quaerere, pulsare, et petere, proprium B omnibus esse Asseritis, qui se studeant aptare vocanti. Anne ab aquis divina manus renovare receptos 465 lncipit, et vitte causa est sua cuique voluutas ; Ul merces operum sit graiia judiciumque De pretio, quo quod donum perbibetur ematur? An vero auxilium verbo Deus inchoat, et se Voce ministrorum mundo declarat in omni : 470 Ut pulsante aures sermone iilecta voluntas, Judicio praecurrat opem, nec gralia jam sit Gratia ; quae legis fungens vice, jure monentis 448. Voluntatit genilrix, operumque creairix. Tam- etsi epistola ad Ruliuum c. 2 bonorum creatrix voce- tur gratia, tamen quod bic dicitur ad fidem est re- ferenduro, de qua mox anle : Qumque voluniatit tne- ritum crett. Item lib. i de Vocat. Gent. c. 23 : Fidet, qum bonm voluntatit etjuttm actionit ett genitrix, quo ip$a fonte natcatur, etc. Doct. Lov. G 450. Recto via limite. Legerat Georg. u : Sceto via limite. Adagii formaro habet sentenlia; quam ideo suo charactere distinximus. Doct. Lov. 453. Virtuiibus impietatit. Id est, infidelitatis (ut anpra v. 484), seu paratis ante ipsam fidem. Doct. Lov. * Gaput XX. Errorum ittorum patronot nullum aliud Deo auignare principium reparationit humanm, quam quod per Legem et prmdicatoret humanm intinuet vo- luntatt, qum facere eam oporteat. Verum ex hac ten- tentia, votuntat gratiam prmcurrii% ettque gratia inttar famula, nec gratim ted Ugit vice fungitur% jubendo tuntum, non donando quod jubet. Quantum hmc doctri- na telaaianam hmretim corroboret. Docendo initium taluiit teu voluntaiem credendi etu ex naturali arbitrii iibertate. Gratiam vero nihil aliud ette% quam iegem ei doctrinam. Ex illa uqui Lberum arbitrium peccato tmtum non fuitte. 459. Divinorum, etc. Ex abmpto aliud arripit me- jj dium, quod illi non insoiens. D»ct. Lov. 461. Promittit credere Chritti : pro tperare; sicut notte Deum pro credere; nam hoc versu tres virtutes tbeoiogicai exprimuntur. Doct. Lovan. 462. Proprium omnibut ette% ita ut iila per se pos- siiit. Volebani namque Massilienses, Ad conditionem uniuscujutque hominit periinere, ut per ditcreiionem boni ei mali ad cognitionem Deit et ad obedientiam mandatorum ejut% potsit tuam dirigere voluntatem, at- que ad hanc graiiam qua in Chritto renatcimur. perve- nire, per naturalem tcilicet facuUatem pelendo, qum- rendo, puUando. Epist. Auctoris ad Aug. paulo post inedium. Doct. Lov. 464. Aqui*% Baptismi. Tunc autem demum inci- pere gratiaoi indicaot Massilienaes verbis jam cita- S. PROSPERI AQUITANI 120 Solum agat, atque agro cum plantatore iuiui- stret, Terraque semiuibus det, uon Deus, incremen- tum; 475 Ubere ceu gieba subsistat, et arte colentis Exoritora seges ; neque quidquam cordis in arvo Presulcet divina manus, quo temperet aequor Edoniilum, faciatque satis gaudere novales?. Talibus assumptis inimico ex dogmate, nomie 480 Perspicuum est quantum damnatos confovcatis? Dum cuique, ad verae capienda exordia vitae, Naturam affectum fidei conferre docetis ; Dumque aliud non est vobiscum gratia quam Lex, Quamque propheta monens, et quam doctrina ministri. 485 Scilicet ut lale arbitrium generaliter insit Semine damuato genitis in corpore morlis, Quaie habuit nondum peccati lege subactus Primus houio; et nulium in prolem de vulnere vulnus Transierit, nisi corpoream per conditionem :. 49 J Quae sic exterius respondeat, ut nihii intus linmintiat, teneatque suum substautia inentis Splendorem ; et nulla poenali nocte prematur. * Additb quod superest, turaidi, ruituraqua vaui tis : Gratiam qua in Chritto renatcimur. Doet. Lov. 467. Donum perhibetur : nenipe in Scripturis, praeseriim in Epistoiis apostolicis Rom. v et Ephes. iii, etc. Doct. Lov. 471. Judicio. Eu manifesto Judicium voluntalit. Doct. Lov. Ibid. Nec gratia jam tit gratia. Non ea ratione, quia iion sil gratuita, ut Rom. xi, itein epist. Auci. ad Rufin. c. 2; sed quia (ut sequitur) : Jure monentit tolum agat; quod non est gratix, sed Legis. 475. Vbere glebm. Est Virgilii, versu illo itcrum repetito jfiiieid. i et ni : Terra antiqua, potens armis, atque ubere pflebao. Ul mirer etiam Gallum ctim vttlgatfs legisse gleba. Coltimella tamen etiam ubert gleba dixit. Doct. Luv. — Edit. Lugd. habet ubere teu glebm. Colou., ubere teu gleba. Lovan. et Duac, ubere ceu gleba. 477. Prmtulcei. Notum est tulcare pro arare a poetis poni : tunc collige quid prmulcare. Doct. Lov. Ibid. Temperet mquor. Sumptum ex Mned. iv tratislatuinque a re marina ad rusticam, ipso prw- eunte Virgilio, cui et cainpi planities iiqikIiiiii aratro aubacti aquor dicitur, recens autem subacti, novalit% aut novale. Doct. Lov. 478. Satit. Ut Virg. eclog. 3 : Dulce tatit humor. Doct. Lov. 4*6. Corpore mortit. Phrasisapostolica,Rom. vn, 24, pro corpore morti obnoxio, nec taui morti cor- porali quaro morti concupisceniiae et iegis inembro- ram. Doct. Lov. 490. Retpondeai. Id est, appareat seu conspirua sit, ut infra, v. 622 : Nulla tibi arbitrii retpondeni tigna. Virgilius etiam retpondert pro provenire posuit Georg. 2 : Sed truncls ole» melius propagine vites Respondent. Quod an huic loco luccm affcrre possit lector dispi- ciat. Doct Lov. 12! GARMEN DE INGRATIS 153 Congerke , et causia causas aptate se- A quenlet. 495 Et quia nil primae periit virtutis apud vot, Dicite ib illaesis animis procedere Teram Justitiam, regno dignam, coeloque locandam : Ut frustra Christus sit mortuus. Edite multos Arte et sponte sua sanctos ab origiue mundi, 500 Absque Deo placuisse Deo : decretaque Legis Tunc data, cum pejor roos et corruptior atas Terrore instanti et formidine mortis egeret. Dicite plecientes apices, roortisque mini*tros Hoc explesse operis quod gratia vivificatrii. 505 Nunc agite, et quoniam fuerit sine iege Toluntas Libera, quam scripti munibat pagina cordis; Sic Titam xternam acquiri potuisse, Tacante B Hac ope qu» legem superemineivut sine lego Ei naturali potuit virtute capessi : 510 Nunc autem studiis Tergentibus in mala multa, CreTisse auiilium ; non quo cessante, saiiitem Non caperet per difflciles natura labores; Sed quo conatus operum affectuaque juvante, Propoaitam citius ferret mens libera palmam. 515 Dicite.cuminfantesrenovantur , non renovari Insonles animas, et sola carne renasci PARS SECfJNBA. 122 Eiterius lotos, non exsistentibus illis Interius maeulis : quoniam licet edere rect» Signa Toluntatis nequeant, umen boc magis omni 520 Sorde vacent 9 super aucloris quod conditio* nem De proprio nihil addiderint qnod fons aboleret. • Hac si non Testris spirant de cordibua, et TOS Non cnm damnatis eadem ratis estulit alto Mergeodos pelago, submittite vela tumoris , 525 Nobiscumque humiles placido consistite portu. Edite coustanier naturae Tulnera victae, Eiutam Tirtute animam, cscataque cordis 155 Lumina, et in pmnaro propriam jaculis superatis Armatum arbilrium, numquam consurgere posse, 530 Inque novos lapsus semper nitendo revolvi : Gui sua sit laqueus sapientia , morsque aub- actum Detineat, nisi vera salus ex munere Christi Adsit, et oppressam dignetur gratia mentem. * An Testrum sublimem animuro pudct isU fateri, 4 Cawjt XII. FA quidquid praterea docebat Pela- gtus, eujutmodi ett. Hominem propria juttitia salutem contequielccelummtreriposte. Muhotpropriavirtute ab origine mundi DeoplacuistetineDeigralia. Datamfuitte legem cum corruptiore§ ettent hominum moret% ut eot eoto terrore propotito converteret. Et per eam prcetli- fnm, quod prccttatur p r aratiam. Invalescenlibus vi- liii Legi gretiam9 tuperaddilam% non auati tine ea sa- lutem natura eontequi non potut ; ted ut (aciliut pot- set. Infantet insontet ette, el corpore, non animo, per baptitmum ablui. 494. Cautit eautat aptate, e?c. Si ita scripsit No- sier, et non potiur, ac antit antat (<|tiod obiter in- dicasse tufflciat), tum satis appo&ile reddidttGallus : Joigoes a eet erreurt Terreur qui let produit, La ctuse a ses effeto, et le tronc a soa fruii . Doct. Lo? . 498. Ut frutira. Concinnior lectio quam quae habet et frutira; de qua Docu Lovan. Sic malo cum vulga* Us quam cum Gallo, ut fruttra. Nec eum eiiam se- quor in vertione soluta haec conjungentem cum se- quentibus, quasi iegisset : ut frutlra Chrittut tit mortuut% edile% etc. Doct. Lot. Attamen ei interpunctione patet ipsum nd ante- riora retulissein versibus tam Latinis quam Gallicis ; escepto quod pro particula et posuerit ut in Latinis. 503. Plectentet apicet mortitque% etc. Sic Tocat litteram Legi* ei II Gor. iii, 6, obi eadem occidere dictnr, et minittratio mortit appellatur. Doct. Lov. 5o7. Kepetendum hic fuerat dicite, aut edite , sed ellipsit conveniebat impelui quo haec eipostuiatio ferebatur. Doct. Lov. Ibid. VacanUhaeope qum% etc. Id ett, tioe auiiiio gratiae. Ett doctrtna Pelagianorum apud Aug. iib. ti cont. iuiian. c. 24, et aliit locis. 517. Illit. Doct. Lov. scribit ullit. Gallut (ait) iltit; ted Titiot puto, operariorum, cum in versione nobiset vulgatis contonet. Doct. Lot. De versione ulraque concedimus. Vulgati vero codicet quot aute ocoiot babuimot, Lugd., Lov., Duac. et Colon. ha- bent ittit ; nec antiquiores bis legi credirout. 520. Auclorit conditionem. Id cst, Dei creationem Doct.Lov. * Caput XXII. Si hafc dogmata Petagiana tueri non audeant Semipelag.%tuos etiam errores abjicere debere% et fateri, naturam ita vulneratam, ut numquam per liberum arbitrium conturgere pottit ad faciendam juttitiam9 ted nitendo etiam bene agere, in novos ta- ptut temper revolvatur. C 524. Pelago. Simul alluditur ad Pelagii noroen Jquo lusu nec Augnstinum qutdem indclectatutn vi- lemns) ac insisiiiur eleganti inetapbor» anaviganli- bus sumpta?. 526. Conttanter; q. d. : In fatendis naturx vul- neribus vobis ipsis conttate ; nec cum peccatum ori- ginale admitlitis, inficiari veliiis vulnera difficuttatU et ignorantia, ut A«ig. vocat, quaj istud necessario consequuntiir. Doct. Lovan. 528. Jaculit tuperatit. Qui Tersibus et prosa»car~ roen hoc reddidit scripserat jaculit tuperantitt ex conjectora ad marginem edit. Ludg., Lov., Duac. et Golon. apposita. Doct. Lov. probe lcgi defendit tupe- ratit : neque opus fuisse quxrere superantit, nimt- rum diaboli, utquidam e vulgatis, ipseque adeo Gal- lus. Mali ominis olim habehatur armis jam semel devictis pugnare : hincapudTacitum llistor. lib. iu : Caecina ille temeritatem victa arma tractantium in- eutant. Quid ergo si Noster ei hoc loco jacuta tupe- n rata petierit? Ccrte ei eodem historicorum principe Jl plura alia petiit, atque illud imprimis , quod supra ad initium operis citavimus, ubi Britanmam stcre- tum Oceani appellavit. Quod autem in pasnam pro- priam arbitrium jaculis istis superatis annaiiiin di- catur, fortastit lumen accipiet e Raroi apophtegmate ad illud Virg. Ecloga 9 : Nunc vkti trittet... Sic, ait, Bremiut Sulphio aurum appendenti% ei roganti eur entem una cum baltheo exutum tancibut appone- ret; Quidenim aliud (inquit) niti dolor victit? ln pot- nam igitur : id ett, dolorero proprium% duin arma tua victit nonniti doiori tunt, ubi contpectui offeruu- tur. Doct. Lov. 'Caput XXIII. Eott tihcec cenfiteri recutent, Pe- (agianit pacem negare non potte% quibutcum re vera contentiant. Verbit enim tolit ditcrepare, dum cogun- turdicere% peccato Adm corput nottrum morti ob- noxium (aeium ctu% non autem animam utctoto ife\*- 123 8. PROSPEM 535 Ne sub lam roultis morbis sit vilior aeger? A Cum nihil ex omoi majorum dole supersit Quo raedici mereaiur opem , et mercede vale- scat. Ergo in castra gradum revocte hoslilia , el illis Addite vos, quorum ingenio el fallacibus armis fUO Ludilis, ejusdein vibranles spictita linguae. Exsuliate bonis natura, el meiilis bonorem Omnibus a saeculis ilkcsum stare docete. Neu vos in toturo retegatU dogmate nudo, Corporeo tantum dccurrere tramite poenam 545 Peccali perhibete, animi nihil imminuentem. Vulnere transQxos absolvite crimine, el ipsam Juslitiam accusale Dei, transire sinenlis Supplicium, quo non vultis trausire reatnm. * Sed non injustus Deus est : manifestaque B Pauli 550 Vox docet, uno omnes bomines cecidisse ruente; iam. Quod est injustitiam Deo ascribere, et homines prorsus absolvere. 537. Mercede valeseat. Id e«t, pretio curetur ; non gratis, ut solent qui quod solvant non babent. Doct. Lov. 542. IlUtsum. Ita saepius lego boc ipso in opere : at illapsum, ot alii (Ludg., Lov., Duac. et Colon.), quasi non lapsumt nescio ubi iegatur uspiam Doct. Lov. Illcesum jam notarunt in margiue veteres edi- tiones, textui inseruit translator Gallicus et Docl. Lov. 544. Poenam peecati : puta corporalem, ut sunt morbi, ipsaque adeo mors. Agitur de poenaa/aa? ani- mis nihil imminuat; adeoque de vulneribus animae, quae juxta auctorem necessario consequuntur pec- catum originale, non est sermo. Hanc sententiain a nemine revera traditam fuisse, sed Massiliensibus solum proponi ut insulsum quoddam paradoxuin, ad quod iis deveniendum sil, uisi aut inlegre eum ortho- r doxis, aut aperte cuin Pelagianis consentiant, oslen- ^ dil Auetor cont. Collat. c. 9 : Nisi forte dicatur, in- quit, in Adce poiteros pcenam transisset non eulpam : quod omni modo falso diciturf et ob hocforte Non di- citdr. Nimis enim impium est hoc de Dei sentire /u- ttitia. quod a prmaricatione liberos cum reis voluerit esse damnatos : quibus verbis Qnh bujus capitis abunde illustratur. Doct. Lov. #Caput XXIV. Injustum vero non esse Deumt quo- AQUITANI *** In quo lou simul series prostrau nepotttm Deperiil, nec babcl quisquam quo surgere possit Ad viuro, sacro iriai rursum nascitur ortu. Quotquot enim suuimo jusios numeratis ab aevo, 555 Hac ope noo dubium est salvatos, quam moJo toto Latius Orooiiotena eiercet gratia roundo. 157 * M*c» 8*cut dictum e*t, nou judex cst nieriiorum, Quac nisi plena malfo non inveiut : et tisi donet Qua boiva soot, tiUtt tificiei bene cacca volun- tas. 560 Haec ut cujusquam studio affectuque petatur, Kpsa agit, et cunctis dux eei vewenUbus atf se : Perque ipatuj nisi currtUir, aon itur ad ipsam. Lrgo ad iter per iier foruuur : sine Itimiae lu- men Nemo videt : viiana sine vita inquireremofs esh niam ex Apottoio onmet tn uno cectderunL Nee pottea ullus ad vitam resurgere ptiutJ, nisi ChriUi gralia ; nequidem justi qui (uerunt ante Christum. 554. Numeratis9 al. numeravit, nempe Psnlus. Utrutnque bono sensu. Nam et Apostokia, llob. il veierum justnrura luculenum seriem toxii; et mns- silienses in iisdein enumerandis loti erant , ut quos praneiiderem sine gratta juste vlxisse. Sic auctor carminis de Pruvid. Doi inter Opera Prosperi, sic Fatisttis Regiensis el afir; quoetiam alludtre vide- tur Noster supra, v. 49d et seq. ; ....Edttemultos Arte et spotte sua sanclos ab origine mnndf. Doct. Lov. • Caput XXV. Ne quidem jusii qui fuemnt tmU Chrwuin. Gralia omuino gratuUa esl , eum mmo beue agat9 nisi cui donal bene agere. Et ne quidam stetitU- rari potsti, nisi cum se ipsa deMiderari fucit. 557. Sicuidictum est. Yidelicet supra eap. 21, H, et alibi. Doct. Lov. 563» Ergo ad iter per iter, attas editi ptmt*t% scd inepte (quod jam ab eruditissuno traoslatore fuem observatum). Tria autem haec ad qn* nist per ipsa- met baud perveniri bic dicitur, eadem illa esse vi- dentur, quae de se Salvator praedicat , com se ait esse, viam , veritatem et vitam. Caeterum Ergo% novo nescio au aniique, oerle atiter aic ei deinceps pJe* rumque ponitur, quam ex usu eommuni. Doci. Lov. PdRS TERTIA. ARGUMENTUM. Argumenu Semiueligianorum et querelsa propulsantur. Duo pr»sertim opponebant. Prtmum qufdem. tolti NberiHn arbitrium, nec vitiis pcenam deberi aut pnemia virtuti. si vel natura peccato corrapu Beoaiti ■mIimh velit, vei graliat opus sit in homine quidquid bene sgatf et quidem ejus grati» quas veile det et currere, Respondtt saaetts Prttptr, objectione illa peccati originalis fidem everti, per quodliberlas nobisin Adam concessa deleu est, nosque ctocuf- piacentia) dominantis jugosubditi, s qua semper in malnm rapimur, licet idem voieotes faciaraus. Voluotatem nostram ab illa servilute liberarfnon posse, nisi qusntum Christi salvatrice gratia liberatur, ner quara libertas pristioa noo totli- tur, sed reparatur. Christum bsnc gratiam nemini debere, ted grath quibus vult largiri : ut apparet in parvutls a ba- ptismo mox binc migrantibus, cum tot alii non percepto baptismaie pereant, neque hujus discriminis ulla ratio afferri possit, prt3ter inscrutabile Dei judicium. Objiciebant pneterea Pelagianorum reliquiae : Nisi gratia omnibus detur, pec- cali reos non fore quos gratia neclexerit, utpote quibus recu gereodi nou dau fuerit virtus. Respoodet, Eorum ette sic srgumenUri, qui peccatum orfgiuale non agnoscunt. Cum enim, suctore Aposlolo, per unius uelictum In coodemw. nstionem jostissimam universa houiioum massa deflnxerlt, neminem queri posse se Dei gratia noo llberari ; quando quidem omnet s Peo deseri meruerint, neque ipsius justilia reprehendi posset, si nemiuem ab illa perdiuooe liberat- set. Non este perseruUmium, curde toto hominum ffenere part una eligatur, altera rejecta, cum eadem causa omnet impltcet : eo quod Deusarcanum iHud nottra cogniuoni subduxerit, ut tot alia multo leviora; satisque sit eum concto- rum botorum auctorem cognoscere, judicioromqut ipsius alUtudinem snbmisse venerari, quss ita ignoU sunt boniinibus et inscraubilia, ut iniqua esse non possinU 5(3 * Hic vanam insano profertis corde querelam : D Omne opos arbitrii stiblatum vociferaotcs , * Caiut HVi. Objectio I Semip. Uae prttdkedione gratiaj liberum auferri arburium , nequt ptenat m CARMEN DE 1NGRAT1S. PARS TERTIA. fil Cerrere eurrentnm si non, et velle voleninm esi : A Peceatt ebrietas, eorrupti et cordis in alva 159 Nec viliis joenam aeberi, aut pr&mia landi, St vcl uatnrem obstricUro mal* velle necesse e*tt 570 Vel nestro aeeribi nequeunt bene gtst* labori. * NoitQpin non eadem sapient , eademque . perorent Veaftri illi» qnorom voeutia oerba, magistri ? Sed quia consimili cognata superbi* questu ProaiUt^ et vobis nunc respondetur et Htts. 575 ImiolaU Dei quondam et sublkuis imnge In priaao caneti fniiees patre, dum neieoreamio Degit, ©4 edieto parens cavet arbore ab una. At posttnisni ruptn mandaii lege, snperbom ConaiBum mix.tum ittvidia de *mte receptt, 580 Coc reiV» ei cuncti simel in genitore cadeoie Corruimoa : tranacnrrit enim virosa per omnes eutpremia ulU diheri\ si^matura sibi dtmisae, nou nisi malaveUt; bona aulem operanon nobis%s$d gralxa ascribi debeant. 567. Currewecurrentum, etc. Ergone ausi sunt illi obstrepere sacerrime Pauii dkto, Non est volentis, ueque currentis ? Au.l forte et in boc magistros suos secuii sunt, ut divinissimam aflirmationem cum im- pia iaftevrogatiene eommnUrentT De Pefrgfanis qui- dem testatnr id Augestinu* : vertam de Massiliensi- Inib nondum legisse memini. Erit igitur aoeise nosiri art.ficium , suam orthodoxam ekm ostl Apostolus : Quod aliit genemiombut nan m ognitum, etc. Quod tamen iu dumuxat accipiendam videtur, ut nen passim otim homines scirent vocan* r das aliquando gentes : nam alioqni prophetas id scivisse et praedicasse , ex professo probaiur libro de Vocat. Crent. cap. 18. Doct. Lovan. 714. Munditpi* in fme, non pro potirema die, de quamoiv. 718; aed pro tempore novai Legis, qa-e ultima est inundi aus. Doct. Lovan. 725. Procedit, non procedat, ut alii, iu poscente sententia cum verbis quae sequumnr. Doci. Lov. Procedit miUmnt in margine Lov., Duac. et Coloir. inseruerai teiiui intcrpres. 730. Datum etty itlee. Doct. Lov> legi mavnlitfafrfnf ; att Mos* Aiii cuni Gallo, Datum ett (inqnit) iUot, etc. Sed milii placere non pousi importuna illa repeti- tio verbi subsUntivi in medio et fine versos t mi ad- de qttod conjunctioae azt eodem modo uutor Auclor fiiox infra, v. 736. 7o4.Giu, opponuntnr illisdeqnibae praccd.: Quosdam nec licitus calor, clc. Dootor Lovan. ** iiic desiderabatur quinUb awtitnesMi cotnptempn» tnm, uti etiam docti&sima manus ad meum Galli exemplar annotaver^t. Callns ipse inutraqoe versione Suppleverai,nosin Lainisquoquesupplendum dax> mus : an recte, tu lector, videris. Asperiiatem iitt^raa caninae atfectavimus,utiAuclor lenium liquidarumque molliticm in v. pracedenii, ac rursus ante in frenm furorem eamdem aspcriutem affecut. Doct. Lov. D iS5 CARMEN DE INGRATIS Arguit auctorera, qai secum continet hujus A Legem operis, dum judicio placiu explicat aequo, Et rernm cauaas obscurat justa potesus. Si terrenum igitur figmentuin, addictaquo morti 745 Progenies, iU dissimili prodncitnr ortti, Ui cum operis species pateat, tamen edita non sit Norma Yoluntatis de qua venit hic modus impar ; Quid mirum si consilii super omnia magni Arcanum latet, et placito subducitur alto ? 750 Quod dum vana fluunt mundi, dum in corpore roortis Viviiur, et positi expletur certamen agonis, Non cognoscendum texit Deus, utiliusque Duxit ad examen quaedam velare piorum. g * Now ergo insumus clausis, nec operta pro- caci 755 Urgemue cura, aaiis est opera Omnipoientis Cernere, el aeetorem cunctorum nosse bono- ruro; Quo sine nil reetum mens inchoal. Audeat amena PARS TERT1A. 154 Impietas tnmido arbitrfo snbnectere causas Divinorum operum : nos cum manifesta videmus 760 Dona Dei, quorum est fons unus, suroma vo- luntae, Cum Paulo tremuisse juvat, sfupidumque mo- deste 171 Invictom ad solium Christl suspendere nutum: Cujus judicium sie inscrufabile et altum Dicimus, ut verax prorsu( fateamnr et xquum. 7C5 Nam meritum ad mortem subeundam suffirit unum; Ad vitam, nisl quftd donarit gratia, nullum. ♦ To vero, o nova gcns, vet ris quae stirpe oleastri Velleris, et sacne ramis inolescis oliv«t Quaorere formalae sentis te fi ondis lionorem 770 Non studio coepisse tuo, sed jure potentis Agrfcola inaerttm fecundo vivere ligno : Vince snperborum flatas, et vana furentum Tnrbinibns stabili fortis pietate resiste : Nec tibi failacis subrepat imago decoris, 775 Nulluni ex bis errare putes. Licet in crucevitam 741. Secum continet. Intellige hanc pbrasim ex v. 52, supra, ubi simililer, ucumtenuitsel, etc. Doct. Luv. 74). Judicio piacita explicat, elc. Sie paulo post dicit : Ut comoperisspecies pateat, Umen edlunun sit Nonna volunUlis, de qna, eic. Item lib. i de Voc. Gent. c. 16 : Opus exsertt (sic { rrsiituo p>* erexit) pietas, causam obscurat potestas. Hnruinenim trium iocorum una est sententia : Deutn «vpere aiqne exsecuiione ipsa, qu» quidem semper )usii«eima sit, osiendere qaid sibi sit placitum ; sed pro jure potestatis supreiuae uoa celare piaciti sui ra- iHMiea. Doeu Lov. 750. Corport morlis. Videsis supra ad v. 486. 755. Ad examen... piorum : non ut illi ea exaininent, aed per itla potlns a Deo exarainentur et probeotur quam nimirum sint huniiles et fideles. D»cl. Lov. •Capot XXXVI. Relicta Deo arcanorum tuorum conscientia^agnoscaturunuscunctorum auctor bonorum. Usqme ad minimum bonm voluntatis initium. Desiphni sjmi Paulo ipsi inscrulabilcm, cur hi potius quam illi per gratiam liberenlur, queestionem , per liberi arbitrii vette et notte u sofoere poste opinantur. Non po$se Dei jmdidum nonesu ceauum, quamvie occultum tit% cum emnikus meritmm admorlem suppetat tei ex uno ori- snmis pescate. Nmilmm ad trikun uisi quod gratin do- 757. Quo tine, etc. Magnifice abutitnr putido illo Virgilii bemistichio ad M*cenntera Georg. 5: Te sine nil akum meas incboat. Bx quo etiam patet legendum rectum, uti Virgilius dixit aitum; non antem recti, ut babebant plures edi- tiones. Doct. Lov. 758. Arbitrio subnectere c*utasf etc. Dictio e*i Ju- ▼enalis in fine Sau 5, ubi legis, subneciere eausat, tameui longe alio sensu (ut solet Noster a veteribus Bon perinde senaus ac pbrases mutuari ). Ad sensum •utem quod atlinet, peii is potesi ex siinili loco ad capit. 8 Gallor : Causas vero operum et judiciorum Dni f m ez toto ad hunumas voluntates et aetiones refert et dispensationes Dei ex Uberi arbitrii vult mutabilitaie variari, etc. Doct. Lov. * Cahjt XXXVII. Quantmm viri fideles ab hostibus oratice sibi cavere debeant. Quicumque virlutes suas vel sibi% vel qratim qmam meritus sit ascribit, proficiendo deficit cnrrendo recedit. 767. Noma gena. Non alloquttur Ingratos (nt qui- dani existiiuarunl, forie decepti \0C9 nova9 qu» in malam partem frequenier accipiiur) ; sed ortbodo* xum Cccksias popuium ; novum uiique comparalione J«id >ici, cui noc loco opponilur. Doct. Lov. r 768. Velleris. Verb. pro avelleris. Virgiliane. Al- luditur ad Horo. xi, 17, ubi de geme Judaeornm, ut oliva, et de gentili ut oteastro di>seriiur. Vide f jua loci expositionem lucuieiiUm apud Aug. iu p^almuiii lxxii. Dnci. Lov. 7b9. Formatce frondis, nemne 0'eaglnnR; utdiatin- guitur contra frondem oJeastri, velul informeni ei iuiperfecum. l)«>ct. Lov. 772. Superborum. Mas*iliensium epitbeton, et qui- dem e duobus primariis unum. Alterum nempe csi Ingratorum; amboalitem conjunctim habes supra, iu Praefat., el v. 684. Doct. Lov. 774 et seq. DecorUf nullum, etc. Ilactenus lectura fuit: ....Subrepat imago decoris. Nullum ez bis crrare putes ? Nec interrogationi um abrupta) dissimilis e©t ilta aupra, v. 459 : Divinorum operum quod pooitis, etc. ? D Tamen iocum corruptum esse cum Gallo sentio, qiu hocbemlaicbium cnin supertori versu forte debrre conjungi aulumat. Optaremqtie (pergit Doct. Lov.) cum eodem mss. opein : sed quae mihi ne Romae qul- dem omnes bibliotbecaa eelcbriores, ipsamque e.iam Vaiicauam, perlustranti obtingere potuit. Igitur meo Marte, non invito Gallo, iu r«slitui, ui duo bi ver- aus sibi cobaereani, aubaudiu lamen ioier uirumque conjunctione ut. Dubiuvi etiam, num forte integer vcrsus desideraretur, t. g. : Ut quia conspicuis sunt raoribus, atqne probatis; sine quo proferto, aut simili, non satis indicatur, qnae sit illa fallacit imago decoris. 775. Licet in ctuce, eic. Igitur ubi iliitd, inquiea, evangelicum, Ex fructibus eormm cognotcetit eos ? Sma dubio etiim nonnulta doctrinse probatio mores sunt : sed uec id negat hic Noster, immo potius probat, cum detracturus Semipelagianis h.tnc larvnm, non eam init viam, ut dicat morcs nibil coufcrre ad do- 435 S. PROSPEIU AQUITANI Ducant, et jugi afflciant sua corpora morte, A 790 Assurgunt, foda lapsurl mole tumorls 136 Abstineant opibus, sint casti, sintque benigni , Terrenisque ferant animum super astra reiictis: Si tamen kuec propria virtute capescere quem- quam 780 Posse putant, sitve ut dignus labor iste juvari , Ingenium meruisse aiunt bona vera petentis : Crescere quo cupiunt, minuuntur ; proflciendo Deficiunt; surgendocadunt; currendo recedunU Unde etenim vane frustra splendescere quaerunt» 785 lnde obscurantur : quoniam sua, laudis amore, Non quae sunt Ghristi quaerunt, nec fit Deusiliis Principium, et capiti non dant in corpore re- gnum. Non horum templo est Gbristus petra funda- menium ; 173 Sed suPcr instabilem arbitrii nutantis arenam Isti quem quidam reprobarunt aedificantet, Nunc etiam reprobant lapidem, pariesque sine ipso Tertius esse volunt, quem nulio foedere nectac Anguius, et quem nuila babeat compago liga- tum : 795 Hi tbalamum ad sponsi non perducuntur, et intrant Libertate sua : quae Christi gratia eonfert, Non acceperunt, et habent : non attrahit tllot Vis Patris ad Verbum, sed sponte et prseptte cursu Praeveniunt cessantis opem : nec ad omne ge- rendum B 800 Ejus egent, sine quo sibi plurima posse vi- ctrinae judicium, sed aliam potius; nempe ut ostendat virtuies eorum solidas non esse , vitiante illas su- perbia, et proprhe iaudis amore, quem quidem ipso suo dogmate proflteantur. DocL Lov. 784. Vani. Aliud lngralorum epitheton, quo eos itenun ornat supra, v. 493. Alii interim pro illo le- gunt varii ( Lug. , Lov./Duac. et Colon.), ut sit a particulari de Massiliensibus sermone transitus ad seiitemiam generalem. Verum quia et illa quae mox sequuntur, solos interim Massilienses tangunl, pu- tem in varU mendum esse. Doct. Lov. Quod cum animadvertisset interpres Galiicus correxil. 788. Non horum. Juvat integra adducere ea Scri- pturae loca, quibus Auctor hoc paragrapho tam gra- viter sancteque ludit; praesertim quod illorum an- notatio marginalis densior et confusior foret quam qnae facile caperetur. Itaque hoc ipso v. 788 respi- citur tum ad i Cor. m, 11 : Fundamentum $mm altud nemo potest ponere, prceter id quod positum eif, quod etl Christus Jesus; lum ad Ephes. n, 21 : In quo C ornnis cedificatio construeta eresctt in templum sanetum in Domino; ttim denique adlGor. x, 4: Petra autem arat Christus. Docl. Lov. dentur. 789 et seq. Alluditur ad virum stuttum, sic loqui- tur Saltator, Mallh. vu, 2b\ qui mdificavit domum tuam super arenam, elc. Docl. Lov. 791. Respicitur ad illud psalm. cxvn, 22, quod etiam in Evangelio saepius repetitur : Lapidem quem reprobaverunt oedificantes, hic factus est in caput on- guli. Doct. Lov. 792 et seqq. Primo respicitur ad loca in quibos Christus dicitur lavis angularis : ut Isai. xxvm,i6, Ephes. u,20tet IPet. ii,6;deindeiterum ad Epnes. ii, 14 : Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum9 et medium parietem solvensf etc. Doct. Lov. 795. Misceri videntur verba psal. xvin,6, Tamquam sponsus procedens de thalamo suo, et sensus Cantic. I, 5, Introduxit me rex in cellaria sua, vel, ut vulgo Eoclesia, /n cubiculumsuum. Doct. Lov. 796 et init. teq. Respicilur ad 1 Cor. iv, 7 : Quid habet quod non accepitti ? Doct. Lov. 797 et seqq. Alluditur ad Joan. vi, 44 : Nemo po- test venire ad me9 nisi Pater, qui msstf me. traxerit eum. Doct. Lov. 800. Denique ad Joan. xv, 5 : Sine me nihil pote* tis facere. Doct. Lov. PARS QUARTA. ARGUMENTUM. Semipelagianorum doctrinam cum tueresi Pelagiana comparat, ostendens Pelagianum dojnna periculosius ab iis statui, quia occultius et speciosius quam ab ipso Pelagio, quem damnare videbantur. Potissimum ujoram fundamentum destrult de prim» intefiriutis reliquiis, quas iu hominis natura superesse opinabantur ; docetque, quod ad veri bont appetitio- nem spectat, nihil in nstura sanum remansisse : primi enun parentis vulnere iu mentem esse perculsam, ut ne qutdem oculos in altum posslt extoliere, nee soam agnoscere calamfutem : si quid vero dooorum naturalium illi snperest, ad temporalem demum vium (quae toU est damnalionis et pommb) excolendam pertioere, non ad aeternam acquirendun, nec ad virlutis adjumentum, sed ad majorem superbism. Alioquin si vigor pnslinus et aniiqo» HberUtis vis in nobts remaneat, ChrisLum gratis morluum esse, cum unumquemque sua toIooUs reconcilure Deo possit. Caterum ex inefa- bili Dei bumiliute, qua tam indigna pati dignatus est,agnoscere debere hominero caplivuni, quo carcere clausus, quove morbo obsessus sit, cui eripiendo nonnisi mors medici soccurri potuerit, dum sciticet se imis miscuit ut nos summis insereret, et sic per illum possemus quidquid possumos. Postremo iilorum iusaaiam detesutus qui ssnctis obthiendae coronae eausam auferri catuabantur, nisi tn eis reperiantur bona quae proprio i|isorum arbitrio accepU referri posbiut, pia ad Deum invocatione, utad unicum bonorum nostrorum omnium fontem, Carmen concludit. * 175 Quid prodest verbis commentum Pela- D Respuere, et sola damnatos plectere vocet gianum • Caput XXJLVUL A Senupelagianis voce tenus aamnari Pelagiumf cum subtiUssimum illiut hcereteos venenum retineant. Et quod Pelagius innumeros se- duxuset, si doctrina sum poculum aliquo melle pror/t- visset. Nam dum errores tuot initio minut obtexit% ple- totque ab iit deterruit, iota eorum deformitate. Cum paucis squalida sublaiis de cute nervis, 805. Cum paucis, etc. Doct. Lov. : Totus hic mihi versus prima fronte displicuit. Quid enim, aiebaiu, iili sublati de cute nervifAn forsiUnlegendum,fi«tiJ Deinde qui petuit Auctor labi in squalida uiprimam corriperet, qui jam supra tam diserte eamdem in squalenti produxerat? Cum intcriin subiit,tauto pro- «7 CARMEN DE INGRATIS. bniM viperel foveantor viscera sensus ? A 805 0 bene quod diri erroris malus ille roagisler Nullo praelevit lethalia pocula melle : Sed non ambigua infectum feriiaie venenum Protulit, et gustu virus detexit amaro I Nam si argumenti primordia non onerasset 825 MO HUqoaediscipuIideropserunt callidiores, lonurocras dubio cepisset plasmate mentes ; Quse dum multa vident informia limine in ipso, Horrids terriflcas declinant atria mortis. Nec jam illis possunt attriti iiludere fures9 815 Quorum quo tendant artes9 atque unde orisn- 850 tur, Non dubiis promptum est cuivis cognoscere signis. * Non igitur cum damnatis senlire videntur, B Cum dicunt mortem in cunctos transisse per *■ unum 855 Primum hominem , cujus crimen resperserit omnes 810 Nec quemquam in vitam ssternam nisi fonte re- natom Venturum : infantesque reo* hoc rounere sohi, PAR8 QUARTA. 458 Quos prima ad mortem generaliter edat origo. Sed cum damnatis sapiunt, damnataque pro- munt, Cum dicunt, nihil esse animis per volnus avitum 177 Detractum decoris, splendoremque omni- bus illum Nunc talem innasci, qualis fuit ante ruinam. Hinc libertatem arbitrii discernere sano Posse oculo cordU, quidquid sit rite gerendum, Nec solum ad vitae praesentis commoda solen Sufficere ingenium, quo se tueaturet ornet; Sed summis etiam mentem aptam percipiendia ifiternisque bonis, sponte ad ccelestia ferri : Perque viam ad Christum, quara fecerit ipsa9 venire. Hinc hominem multa recti assuetudineftrmuin Posse repugnare adversis, neccedere poenis, Quas superanda animas per carnem admoverit hoslii, Auxilio abscedente Dei, qui deserat apte Utiliterque suos, ut de cerUmine agonis Quaesitas referant palmas : ne nulla piorum divtorem fuisse S. nostro hanc systolen, quod forte putarit primam in tqualeo natura sua brevem, de- mum apud auctores produci, ubi littera /, in medio doplicatur. Ad nervot autem quod attinet, jam cepi qut iili deeute tolli dicantur ; nimirum si cutem ac- cep* ris pro omni illo tegumento exteriori quo vis* cera oceultantur, quodque et nervos, et musculos, venas, etc. ; denique ipsam cutem proprie dictam complectitur. Nam fatendum quidem est9 improprie locutum Nostrum : sed tanti erat imitari Ovidii lo- eom Metam. xi in fab. de Marsya excoriato, ubi perinde ut hic, et cutit, et nervorum, et vitcerum est mentio : .... Cuiis est {inquit) summos direpta ptr artus, Detectique palent nervi. Saltanua viscera posses, Et peliucentesnumerare in pectore flbru. 806. Nullo pralevit, etc. En iterum mellis molli- tiem expressam mulUplicatis // : ut e contra v. prav ced. diri errorU magisler asperius exprimi haud KMiiit, quam concurrenUbus tot iitteris caninis rr. oct. Lov. 808. Guttu amaro. Legitur Georg. u : Al sapor indicium faciet manifestus, etora Tristu tentantum sensu torquebit amaro. Sic ipsius aevo legebant plures : unde veniam me- retur sermonis tam improprii, quo liic utilur : nam procul dubio satis vernacule guttu posuit pro tapore. Catterum hodie post Agellium lib. i cap. 12, passiin grammatici ita legunt hunc Virgilii locum : Sensu torquebit amaro. 810. Ditcipuli, Massilien$es, quibtis passim Pela- gium, ac Pelaaianos magittrot atiribuit. 814. Jam. Videlicet post tot condemnationes et proscriptioiies soieranes, vtl certe jam, cuin tot conspiciuntur Informia limine in ipso. Saltem signa illa, de quibus tertio post versu, non alia polarim quam ista informia, qux baeresis Pela- giana quasi ipsa fronte pnrferebat. Inlcrim pro jam, vulgati hic legunt tam9 ut conjungatur (puto) cum Attriti. Doci. Lov. 816. Cognotcere. Ila legendum, et non agnotcere9 ut alii (quamquam reveia in tcnui labor csl), de- Patbol. LI. monstrat versus Maronis Georg. r?9 unde hie ex- pressus est : Quod Jam non dubiis poteris cognoscere signis. Ex quo eliam fortasse desumptum est illud jam9 de quo notn praecedenti. Doct. Lov. * Caput XXXIX. At Semipelaaiani periculoriut fal» lunt, quia Pelagium damnare videntur, dum faientur, ex Adamo mortem et peccatum in omnet trantfundi ; neminem vitam aHernam contequi potte, niti per bap- titmum ; et partulot illo indigere ul a peccato tol- C vanlur. Sed cum Petagio tapiunt9 cum aiunt. naturam tuit viribut ad bonum ferri potte9 quemadmodum ante peccatum, quati originali peceato lceea non fuerit ; im- mo poue tanctot acerrimat dcemonit oppuqnationet propriit viribut frangere ; Deo tuot uiiliter aeterente, tibique iptit dimittente, ne nulla tint eorum merita, ef nihil boni (aciunt niti auot gratia in tllit operatur. 822. Prima origo. Id est, prima nativitas secundum carnem, ut distinguitur contra tuundam per baptis- muui, de qua mox ante : niti fonte renatum. Nisi ta- men simplirius, prima origo sit quam trabuut in- fantes a primo p;trente ; ut propterea etiam moz se- quatnr : per vulnut avitvm. Doct. Lov. 824. Nihil eue% etc. Vide idem dogma supra cap. f,et alibi. Doct. Lovan. 835. Nec cedere pcenit, etc. Quippe cum tanta tit virium naturae integritas, ut contra iptum diabolnm% tamtiamque ejut, utque ad extrema tupplicia tine atc- xiiio Dei valeat dimicare. Ita ex ipsorum seutentia D lib. cont. Collat. rap. 20. Doct. Lovan. 839. Ne nulla , ctc. Doct. Lov. scribit neu nulla, etc. Ilanc re ipsa (addit) fuisse Semipelagia- norum senteniiam, patet lum ex pluribus aliis, lum ex verbis Collaioris eod. lib. «. 19 sub tinem, ubi de fide Ceniurionis a Christo laudala ait : Nulliut enim laudit ettet ac meriti, ti id in eo (Centurioue) Dominut quod ipte donaverat, preetulittet, id e*t, prae aliis laudasset. Quod autem bic cum vulpatis legi- mtis neu nulla (non tamen legerat in aniiquioribus Lugd., Lov., Duac. et Colon.), et Gallus legit ne : male, ac c.ontra Prosperi et Virgilii phrasim, qui ubi ut aut ne pracessit, non jam anipJiun ns, sed neu subjunguiit, quasi ueve; sicut iru, pro tive9 quasJ teve, 5 189 S. PROSPERl AQUITANl fiO 840 Sint merita, et verae priventur laudis honore; A Sie animus, cui lumen erat de lamine aammo. Si quod naturae sensa noluntqae, voluatque, Praeceptisque tenent legalibus insinaaturo, Divini auxiiii roanus hoe operetar in illis : Geu solis Christi famulis virtuie carere 845 Sit dignum, et nou posse probos apprendere raores, Quos plerumque habeant etiam simolacra c<>- lentes. * Talia lingua procax com verbis fundit ineptis, Effuge, tu nova gens, hostiles effuge sensus, Kt procul a laqueia sapiens abjungere mortis. 150 Christus enim tua justitia est, quo te duce oportct Currere, ne cursus, Christo sine, sit vagus error. Nemo etenim, nemo est, qui non cum vulnere B primi Sit patric genitus : quo vulnere niens prius intas Percussa est, quam membra foris, cum mente receptnm est 855 Quod regione poli disjecta superbia saasit. 841. Si quod naturce tentu9 etc. Hanc lectionem vulgati ferebant pro conjectura marginali : Gailus recte texiui invexit, pro eo quod alias legebatur : ticut naturm sensum, etc. Sensum auiem naturae re- ete itidem intellexit de lumine ac dicumine natu- rali, quod passim Pelagiatii cum suis illis discipulis suflicere diciiubant, saltem cum Lege scrinia (de qoa hic v. seq.), ut quis vellet nolletque quod opor- tet. Sic supra docent cap. 1 j 5, sic iterum cap. 29 J i et 3, sic etiam alibi. Doct. Lov. 844. Ceu toUt Chritti, etc. Ita contra Collai. c. 6 ~ Arbitrium involvit tenebris; et luee relicu, 179Consiiio legit tetrae nigrescere noeiis. Nec jam captivos ocnlos exlollere in altom 800 Sponte potest : quoniam boc etiam spoliante tyranno Perdidit, ut quanto jaceat sub vulnere norit. *Si quid enim de principiis felicibos i!li9 Et vita exsilii superest prudenter agenda, Hoc sanum, et quo nil fuerit soblimios in se 805 Credit» amatqtie soum mundi saplemia sensum, Innumeras sese claram mirata per artes : Quod conjecturis sublimibus abdita quaerit, Quod meminit recte, sapit acriter, «stimat apte : Qaod studium fandi excoluit, quod legibus arbes 870 Instituit, moresque feros ratione recidit, Ut poenae metus ofAcio certarit amoris. Jam cnm exercetur numeris, ad sidera coeii Per cursus noscenda suos, et scire videtur Defectus solis varios, lunacque labores, commodis caret : versum, mirum quanto auectu exclaroantem audias: Felix qui potuit reruin cognoscere causas. Ibid. Yariot. Quia quldam putarunt facilius asst- gnari variot totit efectut quam varios defectut (quis enim alius, dixerunt, solis defectus, quam ia qui per luuae interpnsitionem causatus, eclipsis diciturf), nec insuper familiarero habuere Virgilium ; quod, uii tlieologo vitio verti nondebet, iu nec e contra ira- probari ea familiariias quam nec SS. quidem Patres passim dedignati sont; conjecerunt illi lezendom effectut sotit variot. Sed, praeterquam quod defecnis ipse ordinarius sua varieute non carcai (alius enim totalis, alius partialis, alius universalis, alius parii- cularis, etc.), notandum practerea, soli non prorsus insolitos esse quosdam defectus extraordiaarios » itf CARMEN DE INGRATI& PARS QUARTA. «41 875 Quam sneciosa slbi est, et quam vanescit in A ipsss l *Qvm licet ex primo naturae habeantur ho- nore; Non umen id veram possunt perducere vitim. (Deniqueab bis praeceps in muhasrelligiones 181 Decidit, el ^ctis haesit faclore relicto.) 8S0 Nam si nunc eiiaro illaesis vigor ille manerei9 lu quo insons natura fuit ; sua queinque vo- luntas Gonciliare Deo, poenaque absolvere posset : Nequidquam Cbrislus mortem moriendo piaret, Peccatum et mundi sanguis non tolleret Agni, 885 Nec genus humanum generari rursus egeret Conditione nova : quoniam sapieutia sana9 Sana fides9sanum arbitrium, mens libera morbo, «g Vitam igerent dignam sumroorum participatu. * Skd prostrata semel,quanto natura profuudo 890 lmmersa , et quantae sit mole oppressa ruiuae ; quos eclipsis nomine non vocamus. Sic famosus pbilosopbus ex hodiernis narrat, solem aliquamlo pei plures dies, atque adeo menses, et annum inte- grum, ohtuso lumine luxisse ad iustar lunae : quod ipse copiae et magnitudini atiribuit earum macula- rum qu;is ope lelescopii in solis corpore, non eo- dem perpetuo nuuiero, magnitudineet forma, obser vainus : quibus etiam fieri pulai, ut stellae aliqnae fiia», quas totidem soles ceusel, omninodispareant: uti in septimaPleiadum facium esseOvidius in fabulis non fabulose memorat, etsi rationem ipse pro in- stituto suo reddat fabulosam. Et quia de Ovidio fa- cta mentio est, quo nemo ingeniosius phaenomena uaturalia fabulis suis immiscuit : is idem est qui, ad C defettut nostrus tolit varios alludens, alicubi in Me- Uniorpbosi (loci in pratseiitiarum non meniini) in- ducii Phcebum nescio quo pallore marcescentetn ; diserteque addit, non talem hunc tamen fuisse, qui sororis interjectu catisaretur ; insinuans scilicet aliasv defectionis ejus etspeties ei causas. Ooct. Lov. * Capot XLll. Neque ex illis reliquiis ad veram vi- tam perduci umquam potest. Si eadem etut in natura vis quce fuil in Adamo, seipsum quisaue reconciliare Deo posset, ac peccato exsolvere. Ideoque Christus gratis mortuus fuisset. 878. Denique ab nii, etc. Periodum nirois abni- ptam parenthesi includendam diiximus. Specialiter auiem illa refertur ad dicu in fine cap. prapc. de astroruiu scientia : quae adeo nou valet possessores suos ad veram viiam perducere, ut etiam quosdam ad idololatriam, puia ad ipsum illoruin astrorum cnltum pertraxerit (de quibus magna querela. Sap. xiii). Ubi admirari licet humani iiigenii praviuiem, n oppressa , etc. , pro sit mole , nisi quod tunc fedhne optimis quibusque rebus tam perverse abutentis, ut u potius per exclamationem legerem. Nunc autem aio Yerbum homo fit , rerumque aator suo condi- tione Servilis formae dignatur virgine nasci. Inque infirmorum cunctos descendere aenaot. Vexatur virtus, sapientia ludiflcatur : 895 Justitia injusios tolerat, clementia saevos : Gloria contemptum subit, ettormentapotestas: Inque crucis poenam nulli violabilis usquam Viu agitur: cujus perimatur morie peremptor: Justo ut pro injustis effuso sanguine, sit mors 900 Unius insontis multorum viu reorum. floc igitur pretio captivi cum redimunlur9 Agnoscant quali conclusi carcere, quove Obsessi fuerint morbo; quibus eripiendia Succurri haud aliter potuit quam morte me- dentis. 905 Et quia de magnis opibus nonnulla supersunt, Quae decorent nudos, et quae solentur egenos : Non ita pro summis oblectent uitima lapsos, ipse aliquando hanc Galateam amavit, immo depe- riit. Doct Lov. 880. lllccsis. Docl. Loy. leglt illamtt. Sic supra v. 541 legimus, mentis honorem illcesum ; Gallus U- nien ( nisi vitium typorum est ) illcesis. Nos tamen non muUvimus antiquam lectionein quia ediiionum aniiquiorum Lugd. , Lov. , Duac. et Golon. aucto* riute fulcitur, et seusum rectum exhibere nobia ▼isa est. 885. Mortem monendo piaret. Non opus erat eoa« jectura ligaret (quam lainen praeferunt Lugd., Lo?.9 Duac. et Colon. ) : est enim imilaiio istius MeUaa. vin, in afeleagri fabula : Mors morte pianda est; aut si nnn nisi Virgiliana dictio in pretio eat; reept* xit ad illud jEncid. n : Culpam hanc miseroram morte piabunt. * Capdt XLIII. Ex ineffabili Dei humilitate quaho* mo et miser fieri dianatus est9 ut hominem redimere$f agnoscat homo cantwus quo carcere clausus, quo morbo obsettut fuerit. Lui eripiendo non nisi morte medici tuccufri potuit. Quam parvi facienda qum homini poti casum tupertunl. Cum homo ad Deum convertitur, Dei gratice ut principio, potiut quam libero arbitrio hane ascribendam mutationem. Quod homo iibero arbitno nimium tribuat , ex illa superbia proficitcitur , quam diabolut primit parentibus inspiravit. 890. Ruinee. iluc usque inierrogative legit Gallos (cum ediiiombus Lov., Dus»c. et Colon. ) Consenli- rem (ait Doct. Lovan.), si foret hoc versu. Mote eti pulcherrimam scientiam, physicen dico, qua, ex iis quae facu sunt, Factorem Opt. Max. analogicws in- venire um facile est ; sibi contra ipsuminct Deum faciat inservire, cx eaque decidat non in mulus Untum religiones, ut hic Noster notat; sed vel in "•psuin irreligiosiutis atque atbeismi barathrum. Sic quippe impius ille cuin suo Epicuro Lucretins, sic Plinius, sic alii naturae myslae auxerunt infelicein atheorum nunieruin : sic bodieque nostri aevi sati- ricus ejusdem impietatis infamiain aspergere audet physicorum, seu, ut ipse vocat, medicorum, profes- sioni : et quidem illud fortassis injuria, aed umen pndet, piget, taedet generis huniani, quod saltem suspicio illa non in alios potius omnes cadat quam in eosqui ab boc malo iongissime abesse deberent. Ab|ue haec ad prudentissimre vcrissimaeque hiijus Prosperian» parenttiesis confirmationem dicta siut; et quidem ab eo (ne phf sices odiuin putetur) qui et ellipsin es^e , nec eam quidem adeo incommodam. Qui volet, interim suppleat ex ejusdem argumenti loco contra Collat. c. 9 : Nonne ex ipsiut remedii singuluritate apertissime patet, in quam profundum malum toiius humani generis natura demerta tit illiut prcevaricatione 9 in quo omnes peccaverunt f Doct. Lov. 897. Nulli violabilit usquam. Doct. Lovan. legit umquam. Gallus usquam ( iu eliam Lugd. , Lov. , Dtitc. et Colon.). PutatauteiH hoc dicium, quia Sal- vator inviolabilis erat, nisi ipse volnisseu 898. Peremptor : non latn ip>iHS Christi quam geueris humani; nein|>e diabolus, qui Joan. vm, 44, homicida dicitur ab initio. Periuiendus autein dicitur melapborice, quia (tit item in Kvangelio ) ejiciendus foras, ac destruendum regnum ej»s, adimendumque iili mortis imperium. la Gallus in prosa : ineliui quam in versu, ubi de uiorte iuteiiigit. Duct. Lovan. 143 S. PROSPERI AQUITANI 144 Ut dc supplicio tumeant, atque ordine verso, 188 Quo SQnl effeeti miseri , sint inde su- perbi. 910 Aut cum bebctes visus, longa ex caligine Un- demf [Deest hie aliquid , in hune sensum : In coelum attol- lunt, et vera luce frtiuntur ; ] Natorae boc potius, liberUtique voleudi, Quam Ghristo tribuant : ne scilicet evacueiur Arbitrii virtus, si desit recu legendi. 915 Hoc patribus primis mortis sator insinoatus Consilio est : hac arte omnes prostravit in uno, Dum suadet multo prasstantius esse , quod ipsis (Noo tribuente licet Domino) sponderet haben- dum Prudens libertas, vetitoque instructa cupido : 990 Quae nunc per veieris serpens vestigia fraudis Deceptos simili studet inflammare furore : Ui quoniam pulchrum est veris impendere cu- ram, Justitiaeque avidos bona nosse et velle salubre est : Suadeat ingenio cujusque hoc lucis Inesse 995 Ut,naturali mens vivida mobilitate, A Non spirante Deo, Cbristi exardescat amore, Utque ita salvatrix nil gratia conferat islis, Sed referat; pretioque bonos, non monere dilet. * His de seminibus multo jam plura oriuntur, 930 Et frumenla inter primo turgemia lacte, Spinis fulu subit seges horrida zixaniorom. Sed iios qui Domini semensuraus.agricolaeque Stamus ope, etsupera perflaii vivimus anrav Viperei calicis gustum procul excotiamus : 935 Divinique operis consunter conGteamur Figmentum nos esse novura,quodprorsusabilla Stirpe vetustalis discretum est , atque recisum, Et jam sit penitus carnalis originis exsors , 185 Qui membrum est Christi, capitisque in B corpore vivit : 940 A quo subjectos vigor omnis manat in artus ; Et sic qnaeque suo vegeUniur in ordine partes, Ut quod agunt, et dispositis quod motibus ei- plent, Ex illo possint, qui summa alqueuhima pacans, Ut nos insereret summis, se miscuit imis. 915 * Cohticeaht igitur qui dicunt esse caveo- dum 908. Supplicio, et quidem v. seq. quo ittnl effeeti miseri. Dereliquiis primsiiitefriutisdicitur: nempe com respectu ad bona ipsa primae integriutis, quo- rom dumtaxat exigua sunt particula, caeteris misere deperditis. Hoc sensu pars exigui magnarum opum quibus quis ob crimeu a principe mulcutus est, tuppticium ejus dici posset, cum ipse eam aspiciens C considerat quantillum sibi de Untis bonis supersit : maxime si pars ista exiguo sit ipsi usui , et ferrae nonnisi ad damnum conducat; uti reliquiae illae ho- minem sine Dei auxilio finem ad mortis (ut supra di- citur v. 403), non autem ut v. 877 additur : .... Ad veram possunt perducere vitam. 911. Manifestum hiatum a Gallo hic noutum mo- net. Doct. Lov. quem illeobstruxerathocversu, In eodum attollunt, et vera luce fruunlur. Saiis concinne enimvero , sed hic alium a se quoque confictum ex ipsis verbis Prosperi colligit, eo nimi- rum loco ubi eamdem fere sententiam tracut ( si Umen ipseest), epist. ad Demetriadem c. 14 : Sieutt inquit, arte medica fit in oculit caugantibus, ut pos- sint videre quod non vident . . . . ita in cordibus tardii «I HEBiTiMJS per Spiritum sancium aciet obducta ter- Stur, et db vero ldminb tenebrotcB jam et deficientis cernm lumeh accipiuht. Unde iocum istum idem Doct. Lov. sic eibibet : " Aut cum hebetes visus, longa ex caligine Undem Krepti, accipiunt verode lumine lumen. 914. Detit reeta legendi. Doct. Lov. Id est, virlus recu cligendi. Sic supra v. 651 et seq. : ....Qula recU gerendi. Non data sit virtus. 915. Patribus primis. DubiUnter supra ad v. 10 Sstud , de patribut , exposuimus de prirao patre et matre : nimis enim nove , ac sine ullo idoneo vete- mm exemplo id diclum videbatur. Dubiiationem vero omnem exemit hic locus ; de phrasi interim grammatici viderint. Doct. Lov. 920. Qua> iiunc, eic. Versum hunc ambiguum et ©bscurum reddunt qua , et terpent , nam hoc quis- piam facile substantive acciperet; illud vero quo referendum sit, non sutim apparet. Ac mihi quidem prima fronte referendum videbatur ad eupido. Atqni, ut nuncvideo, referendum zdvettigia : terpent autem participaliier accipe, et sic ordina constructionem : Per quce vettigia veterit fraudit nune iterum terpent illo mortit tator diabolut, decepiottimili ttudei inflam- mare furore. Doct. Lov. 925. Mobilitate. Ut supra, v. 592. Non igitur no- bllitate, ut quibusdam visum fuii. Doci. Lov. 928. Pretio, non munere. Id est, mercede debiia, non dono gratuito. DocL Lov. * Gaput KLIV. Plurimot inde erroret oriri. Quot pii omnet avertari debent. Qui cum membra Chritti stnl, a eapite suo vim omnem hauriunt. 934. Viverei calicit. Idest, a serpente propina- ti. Respicitur enim ad dicta cap. superiore. Doct. Lov. 938. Et jam tit, elc. Gallus imperativum credidit,' conjtingendo scilicet cum iMo supra. v. 934. etseq., excutiamut et confiteamur. Mihi vero subjunctivus videtur, cobaerens cum infinitivo immediate praece- denti ea raiione qua passim bic Nosler hos duOs modos connectil : adeo ut jam sit stet pro jam eue ; nisi Uinen legendum, utjam sit. Doct. Lov. 944. Summis, se mitcuit imit. Elegans abnsus istius triti apud auctores bonos, summa imis miscere: pro sursum deorsum omnia verlere. Doct. Lov. * Gaput XLV. Procul abjiciendi qui exittimant san- ctis auferri causam oblinendce coronce , nisi humana in eis merita reperiantur. Virtus piorum non ideo mi- noris facienda , quod eam totam a Clmsto accipiant. Sicut nec axlestis gloria sanctorum, quam totam a Deo habent, qui omnia in illis omnibus est. Multo minus gravari oportet aanoscere nos in hac fletus valle nihil boni nisi per grattam posse. Nec ea re tollitur tibertas, sed restituitur ae redimitur. Ut quidquid reete aqit, non ipsi acceptum referatur, sed gralice Christi. Non enim tantum boni operis fructus largilur Deus per gratiam, sed etiam operandi voluntatem et cogita- tionem totamque pioe vitce seriem. — Objectio. Semi- pelag. Per hauc gmtise pracdicationem virtuiis stu- dium resolvi. — Respondet contra sine gratia nullum esse vhrtutis opus , quod voluntas humana per se nihil aliud possit quam exerrare. Sola gratice vi nos idoneos fieri et accendi animos hominum ad recte vivendum. 145 CARMEN DE INGRATIS. PARS QUARTA. H« Ne de&it sanctii sumenda» causa coron», Si non ipsorom boua repperianlur in illis. Hoc elenim lomida nimis impieiate docentes, Quid nisi justitia nos et virlute, Deoque, 950 Dispoliare volunt : ne lux in nocte coruscet , Langoida ne in vires redeant, ne mortoa vivant? Sed nobis summo verorum a fonte bonorum Haurire haec, superoetsemper splendore nitere, Gloria sit ; non spes in feni flore cadoco. 955 Sicut enim palmes nollos valet edere frucius Non in vite manens, quae de radice minisira Succom agat in frondes, el musto compleat uvai: Sic infecundi virtutum, et fruge carentei Perpetoi cibus ignii eront : qoi vile reiicta 960 Aodent effusa de libertate comarum Fidere, ne Cbristi lint ubertate feracei : Et mage ae credunt propriii excellere posse, Quam si virtutum placitarom sit Deui auctor. Yilei ergo putent se deformesque futuros , 965 Gum transformatis fiet Deus unica sanctis Gloria : corporei nec jam pressura laboris Conleret incertos, led in omnibus omnia semper Cbristuserii.Quod si pulcbrum et soper omnja maguom eit, Cor pudet bac etiam fletui in valle potentei 970 Esse Deo, minimomqoe operis mortalis habere, B Qood non est nisi peccatom qoo discrocielur Libertas: ad qoam solam male gesU recurront? 187 El taroen in sanctoi animom com rfiteo- dimusaclus, Cum desideriis carnis mens casta repognat, 975 Cum tentatori non cedimus, el per acerbai Vexati poeuas, illaeso corde manemus ; Libertate agimos; sed libertate redempla , Cui Deus est rector, summoqueex lumine lutuen, Vita, salus, virtuit laptentia : gratia Christi est, 980 Qua currit, gaudet, lolerat, cavet, eligit, instat, - Credit, sperat, amat, mundatur, joilificatnr. Si qoid enim recti gerimus, Domine, auxi- iiante Tegerimus; tu corda moves; tu vola petenlii Quae dare vii, tribuis, servans largiu, creansqoe 985 De meritis merita, et comolans toa dona coronis. Non autem hoccuram minui, itudiumque resoivi Yiriutum, aul opus ingenii torpere putandom est, Quod bona lanctorom toa aont, et qoidquid in illii Aut lanum, aut validnm est, deteviget: ot videatur 990 Nil actora bominis, teconcta gerenle, volonus: Quae sinelequidagit,nisi quoproculexsoletate? Precipites semper calles, et devia moto 946. Sumendce causa coronm. Id est, ralio meriti et mercedis. Vide sopra ad v. 839 et seq. Doct. Lov. 947. lpsorum bona. ld est, ipsis propria, ac line graiiaeauxilio facta: sicut supra v. 570 : Vel nostro ascribi nequeunt beoe ge&ta labori. Eodem modo inieliige mox infra, 962, islud proprust nempe virtutibus. Doct. Lov. 963. Placitarum. At quae virtutes illae placitce, ut prnpriig opponunlur? Si Virgilii dictio cousulatur, longe is recedit a scopo nostro , ubi banc vocem usurpat init. iv jEneid., .... Placitone etiam pugnabis aniori? Praeterquam quod etiam credendum non sit, Pro- spemm in re Uui sancU ad J£neidos potiui quam Scripiorae locum aliquem respexisse. Puiem i^itur has virtutes placius easdem esse cum operibus bonis (Ephes. u, 10) quoB pratparavil Deusut in illisambu- iemus : quae proiade placitce dicantur, quia divino beneplacito ordinatae et praeparatae, ut in illis ambo- lemos. Doct. Lov. 966. Corporei laboris. Id est, qoalis in corpore hoc aertiiuiioso geriior, cum Unta cadendi ac delinquen-
  • ervare malo in appendiculain llieologicam , quam cum Deo medilor in hoc Prosperi carmcii : dum hic inierim pergo in lusibus pliilologicis. Docl. Lovan. — Sola editio Lugdun. aliter habel hunc locuin : Cur \Au\e\ liac eliamfletus in valle potonios Ehso Dco? nimiunit{uc opcrib morUlii UabiTC? ytiod non cj4, olc. 972. Sotam : tuni sola csl. Doct, Lov. C Ibid. Recurrunt. Sic lamquam ad nativam scaturi- ginem suam, trt apud Horat. Naturam expellas furca, tamen usque recurret 977. Libertate redempta. An ergo libertas redimi, autumquam non libera fuisse potest? Sic nimirum Q diserte docet infra v. 995 : Tunc fiet (cum gralia) cursus velox.... libera ubertas, etc Unde duo no- Unda : et quod in sensu Prosperi sine gratia sit libertas, et quod per gratiam ipsa libertas iusuper liberetur, nempe ad volendum et perficieudum bo- nuro, Deo id operante, Phil. u, 13, de qua libertatii Iut iia dicam) libertate intelligcndi sunt eliam SS. ^aires Prospero coaelanci, ubi durius nonnumquam ita loqui videniur, ut liberlas per primum pec- catuni amissa, per Cbristi gratiam recupereiur. Revera enim h«c est libertas, qtia libertate Cbri- stui nos liberavit. Gaf. iv, 34. Doct. Lovan. 978. Cui Deus, etc. Ilaec interpunctio Galli inter- pretis,consenlientibusLugd., Lov., Duac.et Colon., Docl. Lov. non probatur onuiino. Pro qua sic pro- nunliari optat : Sed libcrtate rodemnta : Cui Deus est rector; summoque ex lumine lumen, Vita,salu3, virtus, sapientia, gratia Chrisli esl; Qua currit, gaudet, etc. 0 Priori interpungendi modo variari dicit sententiam : ubi illa omnia, rector, lumen, vita9 salus, sapientiaf de Deo dicun>ur : quod niihi (ail) minus displiceret, nisi quod dicitur , summoque ex lumine, de lumine creato accipiendum videtur, ideoqueet illud, et qu« sequuntur, ad gratiam potius referenck essent. 983. Tu vota petentis, etc. Sic orat Ecclesia domi- nica ix post Pent., ul petentibus desiderata conceda$t fac eos quas tibi sunt placita postutare. Doct. Lov. 991. Quidagit, eic. Doci. Lov. scribit, Quidagat? Gallus (inquii ille in nota) ilerum alitcr. Nam phmo legil, aglt, deinde iuterrogationis noiam in finem versusdiffert: neutrum (faieor) adeo perperam, atit ullo nolabili sententiai damno. Edit. Lugd., Lov., Duac. ct Colon., Quid agil? 147 S. PROSPEM AQUITANl «*« Ingrestora sno : nisi fessam, tu bone, et atgrain A Prodeat arbilriam nostrum, nihil hte nne sensus Suscipias, referas, foveas, tnearis, honestes. lOOOCorporei possint, opns ut serfile quiescat. 995 Tune fiet cursus velox, oeulique videntes, 188 El lua dum in nobis *&inT> non no*trsi Libera libertas, sapiens sapientia, justum voluntas, Judicium, et fortis virtus, et sana facoltas. Legitima in sanctis ducamus sabbaU festis. Hujus opb semper, Pater, indigeamus : ab ipsa 994. Referas. Plus dicit noc verbum quam Gallns ipsius libertatis vocavimus. Doct. Lovan. fntellexit, qoi illud reddidit per suum, ramener. Sic 4000. Possint. Quod plane amplector ex Gallo , enim eadem sententia repetitur lib. i de Vocat. pro eo quod csteri uabebant, possunt. Libens etiam Gent. c. 8 : Nec dedignetur cegram, diu in invio fati- ascribo ejusdem expositionem in proea, ubi illud , gatam, humeris suisfcrre, et non retoeando tantum, Nihil hae tine sensus eorporei pottint, ita reddit: sed etiam portando saivare. ltoct. Lov. Qu'etle conduite tous les mouvementt de notre corpt; lbid. Honestet. Sictit in verbo illo superiore, refc- q. d. : Nnllam sensus nostri corporei operatiouem rat9 manifesto alludit ad parabolam Evangelicam de edant, quam illa non producat. 0 yotum t Sed vo- pastore ovem perditam humeris suis referente (Luc. tum tantum , nisi cum mortale hoc induerit immor- xv)f ita hic respicere existimo ad illam ibid. de pa- Ulitatem. Doct. Lovan. tre, filium prodigum ad se reversum ttola prima ho- Ibid. Oput servile. ita vocat, dum nostra in nobis nestante. Gallus saliem, in voce bac quam in alia D agitur, non Dei voluntas; dum, inquam, vel malum isu reddeuda felicior, iu recte in prosa : Si vout ne B agimus, vel de bonis actibus nostris, qnasi de pro- Corne* de vot dont et de vot grdcet: ubi etiam phra- priis gloriamur. Sic colligo ex anlithesi Prosperi v. sim Scripturae secutus esl, qua honettare idem est seq. et Augustini verbisjam citandis. Doct. Lovan. acditare. Doct. Lovan. 1002. Sabbata. Curo levi allusione ad sabbatiamum 99:». Prodeat arbitrium. Id est, libertas : nam ar- sternum, agitur de sabbato in hac ipsa vita agendo : bitrium pro ipsa liberute positum etiam supra vi- quod ita Noster Augustini sui verbis eihibet sent. deas, v. 622 : 278 : lt enim obtervatione tabbatique vacalione uniut diei figurabatur, perpetuum tabbatum observat, qui spe Nolla tibi arbitrii respondent sigaa. futurm quietis sanctxs ett operibut intentus, nec ipsis oonit actibut tuit, quati de propriis et de hit qum non OpUt scilicet libertatem illam quam dat gratia, et acceperit gloriatur; illum tn te operari eognouen$9 quam jam supra ex Prosperi senteutia libertatem qui simul operatur et quietut ett. ADMONITIO 1N DDO OPDSCDLA QD.E SKQDDNTDR. Subjecta duo epigrammata in obtrectatorem tancti Auguttini, sive idem sif , tive diverti agnotcantur mque prava tentientes, et codieum tam mss. quam editorum anctoritate, et omnium mtatum tu/fragio S. Prospero ussignantur. Quem vero inter multot doctrinm Auauttinianm advertariot impelat auctor, non pari facililale deeernitur9 cum hactenut tacitum iptiut nomen dubitationi locum prmbuerit. Hunc autem este Vincentium Lm- nensem monachum CommonitorU auctorem pluribus probatum legere licebit apud smpe taudatam distertationem 9 Anthelmii. Hic enim in opere illo aliat vere aureu, id prmcipue intenditte putatur% ut Auguttini doetrinam in novitatit sutpicionem traheret. Rem antea animadoerterunt probaruntque vost Vottium viri doctistimi Hen. Norisius Histor. Pelag. cap. li, lib. n, nec non Nat. Alexander Hist. tccles. tom. X, cap. 5, art. 7, ( 7. Quorum momentis et istud spicilegii inttar tubjicit, scilicet : Cum ex Augustino in lib. de Prmaett. SS. c. 3 ef 4 notum tit S. anlittitem initto convertionit Matsiliensium sentenliam circa fidei et bonm votuntatis initia diterte tradidisse; Semipetagiani Mattitientet hit anterioribus librit veluti ctypeo utebantur, et qualibet oecatione Augu- ttini ditciputit reponebant, te in ittit tuis sensibus Augnstini verba tectari : cnm vero Augustinianm doctrtnee defensorum vatida esset exceptiot S. doctoris scientiam incrementorum profectibut eo pervenitte ut agnotceret castigaretque senes qum juvenit ignoraverat ac minus perite scripteratf illi reclamobant, anteriora Augustini scripta ideo magis aixis quibusque probanda, quod itlis suffragaretur antiquitas, posteriora vero nonnisi novitata niti possent. At vehenuntius inttabat, omnium sanctorum et eruditorum fratrum rromine, Prosper in responsis ad Genuensium dubiasuper his maxime propotita, aient: Quia nec jnsia uec rationabilis intelligitur eorum esst persuasio, qui hujns viri scientiam, tot incrementorum profectibus aedificalam, ad adolescenti* rudimenU revocahant, ut magis suffragaretur haereticis quod inter iuitia couversionis suac imperite senserat, qtiam prndessei catholicis qnod pontificali diligentiae veritas revelarai; merito illos hoc prwjudicio uientes, et in jiis qiia? dudum abdicala fuerant immorantes, pii doctoris gravitas notat, quod qui curaverunt omnessensus ipsius indagare, noluerunt cum ejus eruditione proficere. Quibut ille quati reponere tatagent in Commonitoriof cum auream illam sententiam tub finem potuisseU Eadem Umen qusc didicisti dnce, ut cum dicas nove, non dicas nova : sic tandem Auqustini ditciputorum objectionem ingeniose proponit ac resolvit : c Sed forsitan dicet aliquisf Nuliusne ergo in Ecelesia Christi profectus habetur rcligionis? Hobeatur piane et maximut (nam quis ille ett tam invidut hommibus} tam exosus Deo, qui id prohibere conetnr?) : ted tamen ut vere profectut sit itle fideit non permutatio. Si quidem ad profectum pertinet ut in temetipsam unaqumque ret amplificetur, ad permu- tationem vero% ut aliquid ex atio in aliud transvertatur. Crescat igiiur oportet, et multum vehementerque pro/iciat, tam tingulorum quam omnium, tam unius hominis quam totius Ecctetim mtatum ac smculorum gradibus, intelli- gentia9 scienlia, tapientia; ted in suo dumtaxat genere, in eodem tcilicet dogmate, eodem sensu, eademque sen- tentia. » Hmc Vincentiut% cujut et alia priora et posteriora ti in postremos Augustini libros torta tunt, ista simititer in iltos et Ulorum defentoret retorta nemo negare poterit, aumque deinceps ille auetor eo artificio profert, ut tanto magis videaniur in tancti Hipponentit prmtutit placita tatenter invehi, quanto in alias omnes hmrese* ztudiosiut insurgere prima fronte perspicitur. Jlta tamen cum immerito Augustinum ferirent, hmreses omnest tam prmteritas quam secuturat% uno ictu confoderunt. Reliqua in doctitsimo Centore leget cui vacat : not amptioribus hupersedemus, hmc tatis fore arbitrantes U9 EPIGRAMMATA. 1» 8. PROSPERI AQUITANI •EPIGRAMMAbIN OBTRECTATOREM AUGUSTINI. 191 'Quidam dictiloqui librot senia Aogustini A Carpere, ei adversom condere fertor opos. Csque adeone booum ingenium, el facundia dives, Osientare ariem non aiiter potuit; * In nova prostraias aeies nisi bella cieret, Impiaque exstincii* bostibus arma daret? ilaee pognav incentor, mors est tua, te * siylua iste Conficit, et verbis perderis ipse tuis. Dumque doces quantum valeai mens libera, monstras Velle tuum tibimet sufflcere nt pereas. Verte gradura, fuge perniciem ; stratosque ro- belles Oris apostolid fulmine ubique vide. Nec te ' mutalo defendi nomine credas. Si pastorem ovium laedere vis, s luput es. * Ex variib S. Prosperi epigrammatis iampridem b ^ Iria selecta sunt, et joncta carmini de Ingratis. Haod dubie ob argomenii afHnitatem : quippe doo- bos prioribus Joannes Cassianus lugraiorum primi- pilos exagitari videtur; tertium vero eodem pertinet, ea ratinne quam in argumento marginali tatis, ac (ot poto) primus ostcndi. Inverti autem consuetum eorura ordinem. lu quippe poslulare videbatur ordo letnporis, quo priora illa vel scripia sunt, vel decori gratia scripta nnguntur : nemue primum, cum scri- ptor ille nonnisi adhuc ferretur carpere Augostini libros, et adversus eosdem opus aliquod eondere; al- terum vero, cum jam opus istud terpere ccepisset, Doct. Lov. b Scriptum forte, superstite adhuc S. Augiistino, circa annum 450. Arguhcntdm. Novum Scriptorem aliquid operis motietttem adversus S. Augusttnum proposita rei im- piitate pessimoque successu, incepto absterrere nititur. « Quidam. At quis ille ? Cassianus, inquies, qui sob Coilatoris nomine etiam alio tractalu a Prospero vapuUt. Atque baec multorum hactenus fuit opinio, quam nori parum confirmant plura loca hnic epi- grammati cum libro contra Collatorem communia. Nec equidem iili ausim contradicere : est tameu quod lectori bac in re eipendendum proponaro. Verone siinile videtur Prosperum, solitum alioqui quam mi- lissime de hoc presbytero et tota Massiliensium factione loqui, bic eum vocare Lupnm, viperam, mi- strum denique anguiculum? Siccine etism sua scri- psit et edidtt celebris ille Collator, ut dici potuerit Serpere, ac mutato uu dissimulato nomine legi velle? Sed de bis satis. Doci. Lov. * in nova prostratas. lia lib. cont. Collator. mox post initium : ln eum statum deducere causam Eecle- lite mcliuntur, ut dum nostros (puta Auguslinum, elc.) (tprmant non veraciier pro gratia locutos, inimicot qtatise persuadeant injuste damnaios esse. Doct. Lov. * Sttflus iste conficit. Acute ludil in acquivoco, quod tiulus ct scribendi et feriendi insirumentum sit. Itocl. Lov. < Mutato nondne. Qui itaconlra Augustinom scri- pserit pro Ingralis , nemo occorrit praeier Vincen- tiom Lirinensem (viroro alioqui sanctissimom el doclissimum), quem hodie plures censent aureum illod Commonitoriom snum ita direxisse adversoi haeresum novitates, ol sub hoc nomine Augustini 6 doctrinam notatam voluerit. Caeterum consiat m*- tato nomine illud edidisse, seque vocasse Peregri- num. Sed cum ipse scripserit post Aogostini exces- surn, imnio post Rescriptnm Coelestini PP. ad Gallia* episcopos; hoc autem epigramma conditum sii Au- gustino jam sene quidem , at tamen vivo, evanescit omnis de Vincentii Peregrino suspicio : quaerendos- que alius, cui ista conveniant. Doct. Lov. Nisi forte dicas, qo«»m sanctus Prosper impugnat hoc epigram- mate, aliquot annis, juxta auctoris nostri consilium, siloisse : aot si opus illud quo Augustinum ferire minabantur Semipelagiani , 13 Csssiani collationem esse volueris , tunc anno 426 ascribenda erunt epi- gramroata ista, ei jam tunc Prosperom contra ipsos decertare coepisse erit agnoscendum. Doct. Lov. s Lupus es. In hac cauda latet proculdubio totius epigrammalis , aiiunde acutissimi , aculeus praeci- puus : qui otique lanto erit acutior, si Auctor per suspicionero notatum voluerit atiqoem cui Lupo no- r men ; quales istis temporihus habemos Gallos com plores, ut sanctos illos Trecensero, Suessionensem, Lugdunensem episcopos; iiem postea Ferrariensem, etc. Ni hoc sit , sallem dicere voluit : Ut tuum uo- men celare studeas, nos qui le vocare oporteat satis scimus, nempe Lupum % cum opere ipso le talem praebeas , qui pastorem oppugnes. Verum quis ille pastor qoem hic laesum cupiat? Ponlifex . iuquies, illius sedis de qua disiicho stiperiore. Nerape id eliam putavi , donec incidi in hunc locuin contra Coilat. c. 21 : Prmcipuum nostro tempore in doctrina ecclesiastica vhrum ( Augustinum ) rabido ore discer- punt; creduntque se omnia auctoritatum munimina posse conveilere , li hanc pastoralis speculat validis- simam turrim crebra Pelagiani arietis iUisione putsa- verint. Doct. Lov. 8. PROSPERI AQUITANI 'EPIGRAMMA IN EUMDEM AUT ALIUM QUKMPIAM AUGUSTINI OBTRKCTATORKM. 193 Contra Augustinum narratur serpere quidam Scripior, quem dudum livor adussit edax: • Scriptum fone circa idem teropus. AiwaiiiTim. Hunc cum jam scriptum ejus ser- pere dicereturf suspicionibus onerat , ipsique egregiam a sancto Dottore refuWionem promittu. tbi S. PROSPERI AQUITANl iM •Quicaputobscurisc^nteclumutcumquecavernis A Seu vetere armatmr dogmale, tite novo Tollere humo miserum perpalit anguiculum. In quoscumque sinus spirarum torqueat orbes9 Aut bunc froge sua sequorei pavere b Britanni, Et fallai multa contegat arte capul ; Aut buic c Campano gramine corda tument. Gurrentem attritoa auper aspidas et basiliscoa 195 Qliae concepta fovet promat , quae parturit Declinare d senem vipera non poterit. edat; Qui caput. Sicergo primointuitu acceperam boc Utop. lib. i. Doct. Lovan. dislichou : Quidam scriptor auo illoscripio miserum « Campano gramine. Ob Julianum Eclanemem anguicutum Pelagium iterom suscitavit , et caput epiacopum Campanumv ut notant caeteri in margine suum attollere perpulit; snb ape fore ut suum do- hujus foci. Verum sunt qui malint dictum potius ob gma rureus reflorescat. Movebat prsecipue quod Coelestium , qui aequo, immo meliori ac certiori r.i- etiam aupra aliquoties ille baeresiarcba anquis% co- tione Campanus fuit ; et tamquam Pelagii cobaere- luber% similibusque nominibus appelletur. Sed de- siarcha (a quoetiam hseresis ista per Orientem com- cepit me relativum qui, quod tunc non vidi ad livo- muniter Cmtestiana , uti per Occidentero Pelaaiana rem referendum esse : adeo ut anguicutus sit ipse audivit) aptius multo cum ipso ponitur in parallelo, scriptor in quem aifitur, nempe anguis illius majoris quam Jtilianus , utriusque aolum discipulus v ttinc pulfus. Dissimulare interim nequeo suspicionem temporis fortassis nondum admodum notua. Iramo ineam , videlicet Prosperum sic ambigue verba li- n quid si Julianus ia ipse sit scriptor in quem cuaum brassesua, ut iutelligi possetseu quispiam Pelagii B eat utrumque epigramma? Tempus convenit, ca>- discipulus, seu ipse Pelagius. Yidetur namque dubi- tera non aoludunt. Sed tamen nonnisi suspicio esu tasse, ac alios dubitare voluisse, an non forte ipse Graminis autem Campani fit mentio, vel quod ea Pehgius, aot saltem Pelagii germanus compar Coe- regio , ut caeteris e terra nascentibus, ita imprimia lestius, hujus novi acripti auctor foret. Sed de boc fehciasimo gramine abundaret ; vel quod Campam plura nota seq. Doct. Lovan. superbia ex Agellio videatur in proverbium abiitse; b Britanni. Pelagii populares : qui rursus jEquo- vel denique ut alludatur ad gramen Anthedonis, quo rei vocanlur, ut pateat qua Britannia hseresiarcha gustato Glaucus, Metamorph. ziu, aubito • . . Tre- oriundns fuerit; nimirum insula,non autem ea qu» pidare intut prmeordiasensit% seque xuPelagum prae- in coniinente est , et Minor hodie dicitur : de quo cipitem dedit. Doct. Lovan. pltira supra ad cap. 1 carm de Ingrat. Sed quid Bri- * Senem. En rurstis senex vocatur Augoaiinua Unnis iatis cum fruge? An forte ea tunc celebrea (nomine , ut puto , aetatis , non dignitatis) , qualia fuemnt, ut nuuc ipsorum lana in pretio est? Certe fuit cum contra ipsuin Julianum audacem calamum aliquid, ni fallor, ejusmodi observat lllorum Morus atrinzit. Doct. Lovan. ADMONITIO IN EPITAPHIUM NESTORIANiE ET PELAGIAMS HJBRESEON. Vt hoe epitaphium plane inteUigatur% duo veluii eapita in hmresi Nestoriana attendenda sunt. Unum circm unionem naturce humanm cum divina inChritlotquam Nestorius per solam inhabilationem, non vero in unitaiem ?ersonm factam fuisse prcedicabat , iia ut dum essent in Christo personm ceque ac duce naturm% nee idem esset llius Dei , ina illi os occlusom est, fraciaque audacia ; ac tandem serio Ecclesia excessit. Unde hactenus Augustinus di\c- rat, causa finita est% sed error utinam aliquando finia* tur. Serm. 2 de Verb. Evang. pag. 640, iu fine >er- monis. Doct. Lov. m Volentes : ambse scilicel. Nam in illo de Chrisio dogmate itiam Pelagiani Nestorio conseusisse scri- buntur. Doct. Lov. n Noster eris. Sive Jesum existimans suis n»eritis Filium Dei facium fuisse, ut Nestorius; sive, ut Pe- lngius, graliam nobis sectindtim merila nostra dari. Ilerum in cauila aculcus (observat Doct. Lov.) quo M issilicnses uon solum Pelagianis, sed el Ncstoria- nis junguntur, ob coinmiinioncm dogmatis de gratia et electione ex meritis. Sumplum autem videtur is- tud . noster erist ex iEneid. u, ubi his vcrbis Sinonem D Priamus in civiialem recipit. Snmpsii vero ipsa poeta, ut nolanl interpreie*, ex forinula impcrato* ris Romani, traosfugam in saain fidcni rccipientis. IS5 S. PROSPERI AQUITANI 156 ADMONITIO IN PROSPERI PRO AU6USTIN0 RESPONSIONES AD CAPITULA GALLORUM. Doctrinam quam S. Auguttinut contra Petagianot, inimico$ gratim Chritti, per annot viginti et ampiiut, uia vere apostolico accensu$y nec ab apottolicos Pauli doctrince principiit vet tran$oer$um unguem (ut aiunt) decli- nattdo, defenderat, quam sedis apostolicce pontificet, tamquam apostolicam et catholicam, tua auctoritata roboraverant, Gatti quidam presbyleri, nec tam eximut S. Ptosperi versibus convicti, sed propriis prcejudicHe ptut cequo $erviente$% partim ex ignorantia , partim ex ingenii sut con/identia majore , reprobare non $unt verUi. Unde ut tam sublimis doctrince prceconem cum doctrina in odium plvrium adducerent , tti mentem ip$i$ venii loca qucedum, e scriptis maxime pauio ante mortem ab co in lucem emissis, mala arte ex operum contexiu eveltere, et sub verbit ad invidiam ei comparandam compositis in indicutum redacta, pattim opud indactam plebem di$$eminare. Quorum iniquis conatibus obluctari $atagen$ $trenuut sancti doctons diiciputus et a$$er- tor, quce illi ex perver$o inteliectu damnabant9 rectam explicationem et Augustini tibri$ omntno conformem9 sufficiendo defendere non distulit : hoc intendens , ut timpticium fide$ talva maneret contra tubrepHonet iniqua toquentium, et tota eximU in Eccietia magittri auctoritat debita veneraiione non fraudarelur; sicque (Deo ape- rante)et infetti ilti Auautlinianorum operutn cen$ore$ ad taniorem mentem revcrti, in nutio ampiiut a tramiU rectce et salubris doctrxnce deviarent. Qui fuerint itli designare aut non potuit aut noluit : cum Uii forte nomina tua prodere erubetcerent , magit quam perversos tensut evulgare. Erant cerie ex Ma$titien$ibut, Cattiani discipulis forte aul tectatoribut , qui tabt viri gloriam uitra modum amuiabantur, qui cegre ferebant non probari Protpero tui magistri ingenio con* fictum systema. Cui qutdem ut obuquium aliquod pro viribus prcestarent, Augustinum ipsum rati sunt impeti a $e debere, et ab adepta auctorilate fideque ette submovendum. Quod non multo pott tancti Auguttini obitumf id e$t% anno circiter 431, contigitte facile crediderimut. Qbjectionibut ergo quindecim doctrinam Auauttini traducere molientee , uplem prioret contra prmdettinm- tionem gratuitam hominum quorumdam prm aiixs dirigunt; octavam de votuntate Dei erga salutem hominum; nonam circa extentionem redemptionis Chritti ; decimam de ditpentatione EvangelK ; undecimam et duodeci- mam, quod Deut auctor e$te peccatorum diceretur; decimam tertiam de fine creationit hominum; dedmam qttartam, auod incredulitas Dco a$cribatur; decimam quintam, de proftcientias cum prmdettinatione confutione. Singulit S. Prosper quantum satis e$t retpondent, totidem sententiis postea subjectis, sensus suo$ inanta dicli$ futiut expressos sub timplici expositione ocutit legentium subjicit : ut inde manifestum fiat omnibust em qum de eupra tcriptit capitulis intelligebat, nulta eum circumioquenai arte prcetexere, ted abtotuU ac libere et prava respuere, et consensum probabitibut non negare, ut ait in fine operit. S. PROSPERI AQUITANI PRO MJGUSTINO RESPONSIONES AD CAPITDLA OBJEGTIONDM GALLORUM CALUMNIANTIUM \ protfatio. 203 Doclrinam, qnam sanct» memori* Augn- A indiculis d publicarenl : talique commenlo • et de- stinus episcopos contra Pelagianos inimicos graiia testationem ejus quem impeterent, obtinerent; et Christi, et liberi arbilrii b decomptores, per multos ab his quae infamassent, curain eiterriti lectoris annos apostolice asseruit, litterisque mandavit, qui- 204 •▼erterenl. Ne ergo hanc persuasionem tc- busdam visum est, • aut non inteiligendo, aut intel- mere quis recipiat , et talem putet sensum scri- ligi eam nolendo, reprebendere : et boc quasi com- ptis catholici inesse doctoris , qualein eum qui pendium cognitionis bis qui judicio eorum duce- frustra calumniantur f osieutant ; singulis capitolis bmtur, afferre; ut qu» in libris praedicti viri dam- quss b damnationis titulo pr¬arnnt, breviet abso- nabika se reperisse jactabant, brevium capitulorum luta professione respondeo: in nullo recedens a tra- • Titulus istius libri in ms. Joliensi talis est : < Sola edit. Colon., aut intelligendo; et statim incipit tiber Retponsionum Prosperi contra capituia mss. Reg. et Jol., aut eam inteliigere nolendo. Jol, Callorum , qum contra librot beati Auguttini opposue* alias, aut etiam. tunt de Proedestinalione. d Colon. cum bac recent., prcedicarent. b lu ediliones omnes. Quae vox decomptoret si- • Ms. Reg., et detettalione eju$ quam impeterent, gnificare videtur eos quibus est responsurus lotos detinerent. Ms. Jol. habet etiain detinerent. Reiiqua esse ut liberum arbitrium ornent et pripdicenl ultra ui in textu. quim debeant. Yetns codex Remigianus a prima B f M»s. Reg. et Jol., ostendunt. manu babuit deceptoret, a secunda vero defentoret* * Ita codex Remigianus. Mss. Reg. et Jol., qum Quod ultimum legimus in mss. Regio et Joliensi, et damnalionh capitulo. Editi, qua rationit tUuto. iai capite libronuu de Yocatioue geutiuni iufra. 187 PRO AUGUSTLNO RESPONSIONES AD CAPITULA GALLORUM. I5S mile earum definitionum quae in sancli viri dispuU- \ peccaturo cadant qui , aliena imtigatione f ominoti , tiooibus continentur : ut facile vel lenuis diligentiao scriptorem celeberrimi nominis * promptius babeant advertat inspector, quam injustis opprobriis ca- culpare quam nosse. tholiei pradicatoris memoria cirpatur; et in quod * Ms. Reg., potiut habenl culpare. JoL, promliui habent. PARS PRIMA. SINGULIS OBJECTIONIBDS SINGULfi RESPONSIONES. CAPITULUM I. OBJECTIO. IWW Quod ex pradettinatione Deit velut fatali ne- cissflafe, hominet ad peccata computti cogantur in BBSPOIISIO. Pnedesiinationem Dei nullus catholicus • Chri- stianus negat : fatalem autem necessitatem multi etiam non Christiani refutant. Peccatum ergo ad mortem trahit; sed sd peccandum neminem Deos eogit, Nemini enim mandavit impie agere (Eccli. iv, 11); ht*:Odittif Domine, omnet qui operantur iniqui- tmiem; perdet eo$ qui toquuntur mendacium (Psalm. ▼, 7). Proinde qui pradestinationis nomine fatum prcdicat v Um non est probandus quam qui fati no- mine veriutem praedestinationis infamat. Fati enim opinio vana est, et de falsitaie concepu : praedesti- nationis aotem fides mulu sancUrum auctoriute Scripiurarum • munita esl, cui nulio modo fas est ea quae ab hominibus male aguntur ascribi ; qui J in prociiviutem cadendi non ex conditione Dei, sed ex primi patris praevaricatione venerunt. • De cujus poena nemo liberatur, nisi per gratiam Domini nostri iesu Cbristi, praparaum et pradestinaum 206 in tterno corsilio Dei ante constitutionem mondi. CAPITULUM II. OBJBCTIO. fisod ab eis qui non nmt prcedettinati ad vitam , non tuferat pereepta baptitmi gratia originate pecca- ittin. HESP0H8I0. Omnis homo qui credens in Palrem, ct Filium, et Spiriium sanctum, regeueratur in bapiismo, f Um a propriis peccatis quae mala voluntate et actiutie con- taxit, quam ab originali quod a pareniibus traxit, • Yox haec Chrittianut addilur ex msi. Reg. et Jol ; aberai ab editis. Sed corresponoVt o\ , multi "iflrn nofi Chrisliani. Ms. Rpg. legit, etiam Chrittiani, *ed minus apposile , ut vi^elur. b M*. Reg. : Et odit Dommut omnet qiti opjrantur iniqnitaend. S. August. Asserilur etiam <>x Ms. Jolien-i, cni uon deerut illa vox jutta. Editio Co- loniensis prater omissionein aliis edit. conununem, babet cui dubium non sit. ) Ms. Rcg., dono Dei este perteverantiam in bono utque in finem. Ms. Jol., dono Dei perteverantiam esse in bono utque in finem. k Mss. Reg. et Jol., quam ipsot. 1 Haecvox, oriri, quae exciderat ab editis, resti- tuiturex mss. Remig. elJol., in qu-»rum ultiinonon legilur particula el ante vocem ttandi. m Mss. Reg. et Jol., per omnia ista scecula ditpo- nenda ett. D Ms. Reg. et edit. G>Ion., neminem homincm. ° Ms. Romig , et hic ubi. Ms. Jol.,ef id ubi. ^ p Ms. Reg., tn parvulorum adoptioiem aut abdtcts* tionem. m 5. PROSPERl AQQITANI ei dispensationes Dei ei liberi arbitrii toII mntabili- A ipso angolari lapide Gbriato Jesu, in qoo Ute variari, profitelor sibi acrotabilia jodicia Dei et veatigabiles viasejus (Rom. xi, 33) : et qood docior gentium PauIus«nonaudebatattingere, hicseeiisti- mat reseratom 212 P0*86 *»spre : qoodqoe oon minoris impietatis est9 ipsam gratiam, qua salvamur, aut bonis meritis docet rependi , aut roalis afBrmat arceri. Remoto ergo obscurarom turbine qoaestio- num, b ad revelatas nos gratiae latiludinem confera- mtis ; dicamusque * cum Apostolo, d Quoniam Deus vutt omnet hominet salvosfieritetinagnUionemverUatis venire ( 1 Tim. n, 4 ). Et iterom dicamus com Aposto- lo, Qui e$t talvator omnium9 maxime fidelium ( 1 Tim. iv, 40). Etaudiamos Dominom dicentem apostolis auis, Eunies ergo, docete omnet gentes, baptixantes eos ficatio constructa (Ephet. uv 20, 21 )v cresclt i plum sanctum in Domino. De his lapidibus nil citor, nibil niitiuitur, nihil rapiior. Yeritas en cit, Omnequod dat mihi Pater% i veniet adme, qui venit ad met non ejiciam foras ( Joan. ti, | iterum (Joan. x, 26), Non creditit, quia nen de ovibut tneit. Oves mece vocem meam audixnt, novi illas, et ttquuntur m«v et ego vitam eften ittis% 1 et non peribunt 213 «« a>ternumt necqm rapiet eat de manu mea. Omnium ergo hominm est Deo: et nemo est quem non aut Evangelk dicatio, autLegislestificatio, "aut ipsaetiasi conveniat. Sed infldelitatem hominom ipsis m mos hominibus : fidem autem hominum doni m nomine Patris, et Filii, et Spiritut sancti, docentet B esse fateamur, sine cujus gratia nemo currit eos • tervare omnia qucecumque mandavi vobit (Mattk. ixvni, 19). Audiiimus quoque ad Abrabam promis- sionem Dei dicenlis, In temine tuo benedicentur om- net tribut terrce ( Genes. xn, 3 ) : et si Filii promis- sionis sumus, non baesitemus diffidentia ( Rom. iv, 20 ), sed cum patre nostro Abrabam derous gloriam Deo, et plenissime credamos, quoniam f qucd promi- li/, potent ett et facere (Ibid., 21). Airdiamus David prophclantem, Commemorabuntur et convertentur ad Dominum univerti fmet terrm, et adorabunt in contpc- ctu ejut omnet patrice gentium (Psat. xxi, 28 ). Et alibi, Et benedicentur in ipso omnet tribut terrm. om- net gentet magnificabunt eum (Ptal. lxii, 17). Et alibi, Omnet gentet quatcumque fecitti% venient et adorabunt coram te9 Dominet et glorificaount nomen C mus in Christo : in quo sumus nova creatui tiam. » Et cum ducentis quatuordecim sacerat quorum constitutionem contra inimicos grati totusmondosaropleiosest, veraci professione, adroodom ipsonim habet sermo, dicamos, ' Dei per Jesum Christum Dominuro , nou sol cognosceudam, verum etiam ad faciendam jo nos per actus singulos adjuvari : ita ut sine 0 ▼erae sanctarqoe pietatis p cogitare, dicere valeamus. Neque haec dona ita ei Deo esse f mur, ut quia ipse naturae nostrae auctor est9 p< ditionemjaro haec contulisse videatur. Qeli quidero ab initio hanc homini facultatem ; sed eam in illo amisimus, in quo omnes Unde alia creaiione, alioque principio i tuum(Ptai. nxxv, 9). Quae promissiones quia veris- siin£ sunt, nec possunt ei oila parte s noiare, in bis impleutur qui salvi fiunt per universos fines ter- ras : quoniam h quod promitit Deus, polens ett et fa- cere (Rom. iv, 21 ). Ilaec ergo est illa totius humaui generis assumptio, haec filiorum Dei adoptio, haec gentium ptenitudo, praescita et praedestinata in thri- stoantemuodi constitutionem. l Haec estJerusalem, quae ab initio usqtie in finem lapidibos vivis et elec- tis abdtlicator (1 Petr. u, 5), ot civitas fundata in • Mss. Reg. et Jol., non audet. Ms. Remig., non audeat. b M*. Reg., ad revelationem not gratice tatitudine. Ms. Jol. habet etiam ad revetationem. « Mss. Reg. etJol., cum Pauto. ldem exbibet etiam pnolo infra ms. Reg. com editt utrobique habeant cum Apottolo. d Editi, Quomodo Deut vult. Ms. Jol., Cum vutt omnes. Emendatum in apnend. Oper. S. Aug. ei ms. Remigiano. • Addimus hic, urvare omnia% quae in Remigiano ms. addita a secunda manu notarunt S. Aug. edito- res : nosque in ms*. Regio et Joliensi a prima manu scripta iegimus. Aberant ab ediiis omnibus ; nec absunt a textu utroque Evangelii, Graeco et Latino. f Ms. Reg., quod promisit Deut. « Mss. Reg. et Jol. ct edit. Colon., mutari. Reliqui codices, nutare. k Edit. Op. S. Aug. omiilit vocem Deut. Aliae ne- quaqoam. N«*c ms. Reg. aut ms. Jol. babent, quce promisit Deut. 4 Ms. Reg., Hccc Jerusalem ut ejut funda- metUa: pro eo quod in aliia hahetur, ut civitat fundata. vumque figmentuin ; et per quem nobis, nolli et moltis malis meriiis praecedentibus, doa simus ex vasis irae vasa misericordiae. CAPITULUM IX. OBJECTIO. Quod non pro totiut mundi redemptione Sah crucifixut. RBSPOMSIO. Nullus oronino est ex omnibus horoinitmt natura T in Cbristo Doroino nostro suscef i Ms. Jol., venit ad me; el paulo post, pro 4 a!ii lial»ent% et eum qui venit ad me, cdit. & Colon., qui venerit ad me. k Ms. Reg. et Jol., ex oribut meit ; et pei Reg., vocemmeam audient, et ego agnotco Hti tam oiternam do eis. Ms. Jol. et ipse habet do D liqua ut in textu et editis. 1 Ms. Reg. caret his, et non peribunt in m et babet rapit ea$. m Mss. Reg. et Jol., aut ipsa etiam ratio na n Vide Aug. epist. 215, ei qua apparet trei qualuor synodos in Africa foisse celebraias. 0 Antehac editi sic habent, Gratiam Dei , ver tingutos actut adjuvare. Lectionem nottn bant tum editio Op S. Aug. ad Reinig. cod. tum ms. Jol., tuiii denique locus ipse utpi lib. conlra Coiiat. cap. 5, et alibi. p Sic in edit.Oper.S.Aug., et iocus ipse al tur. In editis vero nostris additur hic kebet postea mss. Reg. et Jol. habere forte pro ager vel cogilare valeamus. s. Reg. et Jol., benediceniur. 0 Remigianus ms. ab antiqua manu correctns, prxfcrebat, aiiquando : idem habet ms. Reg. a prima manu. p Ms. Jol., hominem ad peccata. Sic et in Resp« paulo post. iuiiiuin, ubi concinit ms. Reg. 167 S. PROSPEftl Dominui omnes qut corruunl, et erigit omnes eli$ot A (P$al. cxliv, 14) : quibus dat pmnitentiam, ut re$ipi- scant a diaboli laqueis, a quo captivi • tenebantur ad ipsius volunlatem (II Tim. n, 25 et 26). Cam vero itliqiios a Deo aut traditos desideriis suis (Rom. i, 24), aui obduralos 216 legimus* aul relictos; magnis . peccatis suis boc ipsos mernisse profitemur : quia talia eorum crimina praecesserunt, b ut ipsi sibi pcena fieri debuerint, quae eis etiam sopplicium verteret in reatum. Atque iu nee de judicio Dei querimur, • quo deserit meritos deseri; el miseri- cordise ejus gratias agimus, qoa liberat non meriios liberari. * CAPITULUM XIL OBJBCTIO. Quod quibusdam vocatis , et pie justeque viventibus, B obedientia subtrahalurt ut obedire desistant. BBSPONSIO. Si Deushominem sibi obedientem a pietate detur- bai, et d bene currentem cadere facit : ergo pro bonis uiala retribuit, et injuste punit, quod ut fiatimpellit. Quid taro perversum, quid tam insanum dici aut cogitari potest? Sed in talem sensum « trahuntur qui putant in omnibus lioc esse praesdentiam Dei quod et voluntatem : cum voiuntas ejus numquam velit nisi bona, praescientia autem et bona ' noverit et mala : sed bona quae aut ipse faciat, aut etiam ut iios faciamus, s impertit : mala autem quae * omnino ipse non fecit, neque fieri suasit, aut impulit. Vires itaque obedientiae non ideo cuiquam subtraxit, quia eum non praedesiinavit ; sed ideo eum non praede- G stinavit, t quia recessurum ab ipsa obedienlia esse praevidiu CAPITULUM XIII. OBJBCTIO. Quod quidam homines non ad hoe I a Deo creati suntt ut vitam adipiuerentur mternam : sed ui kabitum AQUITANI tantummodo smculi prmsentis ornarentt et ad tem nascerentur aliorum. BESPOIUIO. Universos bomines non ignoramus a Deo s lim * creari, et de hac universitate alios dan cum diaboio, alios regnaturos esse cum ( Quod ergo etiam hi creantur qui aeternae vi ticipes non erunt, nulla esl culpa Creatoria,] naturae auctor est, non vitii quod natura eoi Ornari autem etiam talium conditione mvxi varietatem quis non intelligat, l qui videat et operibus quorumdam impiorum tot commo praesentis instructa in inventione artium, in < ctione urbium, in conslitutione legum, m in deralione populorum? Quod si quaeriiur aui quos a vera religione iropius error avertil boni profectibus sanctoruro et incrementis B Providentia divina contulerit; n inspiciatur | ipsa crux Christi, iu qua ° magno scelere Jud misericors voluntas Dei, ut pro redemptiona unicus Filius ejus occideretur, impleta est. Ic tur apostolorum gloriosa tolerantia, inter peh tium fremitus p unanimi voce ad Deum dam (Act. iv9 27) : *i Convenerunt enim vere tas ti/fl, adversus sanclum puerum tuum Jesum tinsts/t, Herodes et Pontius Pilatus, eum gen populis Israel, ut faeerent qua manus tuaetcs pr&destinavit fieri. Inspiciantur denique innui lium martyrum palma?, quibus de crudelissts delium saevitia felix est collata vicloria. A eliam Apostolus Ecclesiam Dei ad persevei pietatis T instituens : In nullo% inquit (Philtp. terreamini abadversariist qum est illis causa pen vobis autem salutist et hoe a Deo. Vobis enim d esi pro ChrUtOt non solum ut in eum eredm etiam ut pro itlo patiamini. • De illis quoquo * Mss. Reg. et Jol., eaplivi tenentur. * Sic praeferebat codex Remig. correctus : ila rtiam Regius et Joiiensis a prima manu. Ediii omnes, ut ip$i sibi pmnas debuerint, qum eis etiam supplicium verterent in reatum. Reg. ms. in rectum, errore ma- nifesio scribae, pro, in reatum. c M*. Reg.,9tii ita deserit9 elc. Ms. Jol., quia ita deserit. d Ms. Jol., bene viventem. * Ms. Jol., trahunt. f Editi, et bona noscit. Ms. Jol., noverit, conforrai- ter correctioni append. Aug. ex ms. Remig. s Editi, itnperat. Casligantur ad ins. Remig. h Ms. JoL, Mala autem omnino ipse non faciat ; et paulo post, suadet aut impellit. 4 EditioLugd. non habet, sed ideoeum non prmde- stinavit: quod textui addi debere ex conjectura pro- liUiitiarant Lovanienses, et qni posteriores editiones curaverant, cum bac adjectione : Quod non improba- bist si eonferas cum 2, 3 et 7 respons. supra. S. Au- gtist. Oper. editores ex ms. Remigiano addiderant tcxtui, absque noia dubitationis. iloruin correciio firmalur auctoritate ms. Joliensis, in quo legimus, etsi cum aliquantula differentia : Sed ideo non prm~ destinavit, quia recessurum a se ipsa inobedientia esse prmscivh. I iu ins. Reg. decst. a Deo. * Ms. Jol., creatos. l Ms. Regius, cum videat. ra Ms. Jol., in ordinatione pomdorum. Ms. 1 considerationet forte pro confmaeratione. n Mss. Rig. et Jol.f aspiciatur primum. 0 Ms. Regitis, o magno scelere. f Editi, hac animi. Melius ut in JoL, m aut ut in Remig., unianimi. bos eoasalens nobis Del bonius sentiatur, quosAip**, et quse eis relribaenda snnt, prxdestinsta iU Deus in Eeclesia conira Ecclesiam permisit eisor- fere: noa utiqoe eos creans aut fovens; sed per ipsos diligentiam filiorum luoriun ad inquisitionem et custodiam veriutis exercent : dicenie Apostolo, Oportot horreut e$$e, ut probali monifeo* fiant in vobis. Quisautem reapicieni ad tenebraa impiorum, et • ad illuminationem fideliom, non ad gratias agendas Deo ei ipta fiat collatione ferventior, et b el ruina penetmtiua discat in quae mala per liberum arbitrium rueret, nisi ei per Dominum nostrum Jesum Ghri- slum Dei gratia subveniret. 218 CAPITULUM XIV. OfiJECTlO. Quodqui Evangelicm prmdicationi non credunt, ex 0 Dei pradettinatione non credant : et quod Deu$ ita " definkrit, ut quicumquo non credunt, ex iptiut . cmuiitutione non credont. . BESPONSIO. Infidelitas non credentium Evangelio, nequa* quam ei Dei praedestinatioue • generatur. Bonorum enim Deus auctor est, non malorum. Praedestinatio igltur Dei setoper in bono est, tot ad retriboiio. nem justitiae, aut ad donationem pertinens grattae. Unmtrtm enim vim Domini mitericordia et verilat (P#s/.xnv, 10). Proinde infidelitas non eredentiuro, non td constitutionem Dei, sed ad praescientiam referenda est. Quae non ideo neceisitatem non eredeodi intulit, qoia falli de ea quae futura erat iaideiitate non potuit. Fides autem et charitatis i, atque in eis usque in fin» m perseverantia, cuniur, ex aoctoriute Apostoli, qui ait (Ephet. ii, 8) : Gratia Dti talvi Dei facti e$H$ ptr fdenx : et hoc non e% vobi$ , ted Dei donum e$t : non ex operU bu$f ne forte qui$ extollatur. Ip$iu$ enim $umu$ /fy- mentum, creati in operibus bouit, • in Chritto Jesu, qum prmparavit Deu$% ut in illit ambulemut. Tam er- go in errore est qui infidelitatem impiortim ad Del constitutionem referl, quam qui fidei justitiaoque sanctorum, non Deum profitetur auctorem. Qui enim quod acceperat perdidit, non inde id recipit unde perdidit ; sed f ab illo recipit quod habeat, t quo quod amisit acceperat. CAPITULUM XV. OBJBCTIO. Quod idem $it prmtcientia quod prade tinatio. BBSPONSIO. Qoi praescientiam Dei in nullo ab ipsios praede- stinatiune discernit, quod triboendom est Deo de bonis, hoc ei etiam de malis conator ascribere. Sed cum bona ad largitorem 219 * cooperatoremqoe eorum Deom, mala aotem ad voluntariam ralionalis creaturae neqoitiam referenda sint ; dubium non esi, sine ulla temporali differentia Deum et praescisse simul, et prardestinasse, k quae ipso erant auctore facienda, vel qoae malis meritis josto erant judicio retribuenda; praescisse autem tanlummodo, non etiam praedestinasse, quae non ex ipso erant causam operationis habitura. Potest itaque sine praedesti* natione eua praescientia ; praedeslinatio autem sine ^r—— t «>«|«v ... %»■« w«|uv sbj uin m iicrioTcriuui) ■•— ».w— ^ — -~ r._ - — - , r. ouit homini per Dei gratiam couferuntur, recte d et C praescientit esse non potest. • Ilt mss. Reg.et Jol. At vero editi, ad iUumina- Honem jUiorum. * Editi, m ruma. Mss. Reg. et Jol., ex ruina; tum uberum arbitrium veniret. « Ms. Joi., geritur. * Editi, et itta. M*s. Remig. et Jol., et ipta. • Haec verba, in Chritto Jetu, aberant ab editis : restituuntor toctoriute ms. Jollensis et textus sacri. t Ms. ab ilio iltud recipit qui habet. s Mss. Reg. et Jol.9 cooperatoremque omnium, m«« laautem. * Ms. Reg., qum in ipto erant auctore finienda. PARS SECUNDA. DE SINGULIS CAPITULIS SINGULJE SENTENTLB. Quamvis ergo ad omnes objectiones seu qoenilne imperitiae, seu fallacis invidiae, planissime ac ple- nissime, quantum Dominns dedit, existimem esse lespbnsura, professionem umen sensos nostri etiam in brevia coarctemus ; ut sob paocorom verborum slmpliciute magis magisque appareat nos qood • de •upra seriptis capitulis intelliglmus, nulla circum- ipqoendi arie praetexere, b sed absolote ac libere et prtvs respuere, et consensum probabilibus non oepre. SBNTBNTI4 SUPEB CANTUL. I. Qoisquis igitor ex praedestinatione Def, velut • Mf. Jol., de tupra dictis. * M*s. Keg. et Jol., tcd abtolute adhibere. Patbol. LI. f.iUli necessiute homines in pcccait compolsos cogi dieit in mortem, non esi cttholicus. Nullo euim rj modo praedestinatio Dei iniquos fjcit, neque cujui- qoam omnino est caosa peccati. 8B1ITEMTI4 SUrEB II. • Item qoi dicit qood ab hisqtii non snnt praede- stinati ad vium non auferat percepU baptismi gra- tia originale peccatom, non est catbolicus. Sacra- mentom enim baptismatis, quo omnia prorsos pec- cata delentur, etiam in eis verum est qui non sunt in veriuie mansuri, el ob boc ad viUm veram non sunt praedestinali. e In hac sententia et sequentibus oirnlbus vox haec item abest a ms. Regio. 6 Mll sumnTiA i uper m. S. PR03PER1 AQUITANl A i» SENTBNTU SUPER VIII. Item qui dicit quod non pnedestinati td vtum, etiam si fuerint in Cbritlo • per baptismum regene- rati, et pie jatteque vixerint, nibi! eis prosit, sed tam diu reserventur, donee ruant; nec ante eos ex btc viu qnam boc eis contingat auferri , tamquam ad conslitutionem Dei talium hominum rnina refe- renda sit;non est catbolicus. Quia non ideo Deus tempns «Utis cuiquam prolongavif, ul 290 diu vivendo corrueret, et a fide recta in sua longaeviute deficeret ; cum inter beneficia Dei nnmeranda sit ipsa longaevius, qua bomo melior debuit esse, non pejor. SENTENTU SUPER IV. Item qui dicit quod non omnes vocenlur ad Item qni dicit quod non omnes homine; velit Deut salvos fieri, sed certum numerum 221 pradeatf- natorum, durius loquitur qnam loquendum est de altitudine inscralabilis gratiae Dei : qui et omnes vultsalvos fieri, atque in agnitionem veriutis venire (ITtm. ii, 4); 4 et volunUti* sn» propositum in eis implet qnos praescitos prsedestiuavit, praedestinatos vocavit, vocatos justificavit, justificatos gtorificavit : nihil amitteus de pleniiudine gentium,ei de omni te- mine hracl, cui prseparatum est in Chrisio regnnm aeiernum aute conttitutionem mundi. Ex loto cnim mundo totus mundus eligitur, et ezomnibus homini- bus omues homines adopiantur. Nec potcst uilo modo per infidclitatem aique inobedicntiain multorumDei gratiam, si de bis loquitur quibus Christns annun B promissio vacillare, dicentis ad Abraham(Gen. xxn, 18):/n umine tuo benedicentur omnes gentes. Quod au- tem promi&it • Detis, poten*est,et [acere (Rom. iv,2i); utet qni salvantur, f ideo salvi sinl, quia illos voluit Deus sabos fieri ; ct qui pereunt, idco pereant, quia perire meruerunt. 8ENTBNTU SUPER IX. Iiem qui dicit quod non pro totios mundi rcdem- ptione Salvator sit crucifixus; non ad tacraroenti virlutem, sed ad infidelium respicit partem ; cum sanguis Domini nostri Jesu Christi pretium totius mundi sit, a quo pretio extranei sunt qni aut dele- cuti captiviiate redimi noluerunt, aut post redem* ptionem ad eamdem sunt servitutem reversi. N«*n enim cecidit verbum Domini, neque evacuau e»t Item qui dicit quod liberum arbitrium in homine C mundi redemptio. Quia ctsl non cognovit mondnt tiatus non est, * non potest reprehendi. Quia scimus quidem in omnes fines terrae Evangelium deslina- tum, sed non putamus jam in omnibus terrae fiuibus praedieatum ; nec pottumus dicere qnod ibi sit gra- tiae vocatio, ubi matris Ecclesiae adhuc nnlla est regeneratio. SENTBNTU 8UPER V. Item qui dicit quod qui vocati sunt, non aeqnaliter vocati sint, sed alii ut crederent, alii ut non crede- rent, qoasi cuiquam vocatio causa fueril non cre- dendi; non recte dicit. Quamvis enim fides non sit nisi ex Dei dono et hominis voluntate; infidelitat tamen non est nisi ex sola hominia voluntate. 8ENTENTU SUPER VI. nibil sit, sed sive ad bonum sive ad malum praede- aiinatio Dei in hominibos operetur ; non est catholi- cus. Arbilrium enim hominis gratia Dci non abolet, sed adolet, et ab errore in viam revocat ac reducit : ut qnod sua Iibertale erat pravum, Spiritn Dei agente sit rectum. • Praedestinatio quoque Dei semper in bono est, quae peccalum, sola liominis voluntate commissum, aut remittendum novil cum laude mi- sericordiae, aut plectendum cum laude justitiae. SENTENTIA 8UPER VII. Item qui dicit quod Deus quibusdam filiis suis quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, et dflcctionem dedit, ob hoc non dederit perseveran- tiam, quia non sunt a massa perditionis praescientia Deum in vasis irae , cognovit tameu mundus Deum in vasis misericordiae : quae Deus, nullis eorum bo- nit meritis praecedentibns , eruit de potesute tene- brarum, et transtulit in regnum Filii dilectionit suae. SBNTENTU SUPBR X. Item qui dicit quod quibusdam Evangelii praedi catio a Domino subtrabatur , ne percepta Evangelii pradicatione salventur ; potest objectionis invidiam declinare patrocinio ipsius Salvatoris , qui apud quosdam, quos ait fuisse credituros, si mirabilium ejussigna vidissenl(JfauA. xi,2i)f noluit operari, et quibusdam populis vetuit aposlotas evangeliiare, et nunc aliquas adhuc gentes patitur extra grathim ,, ^_ r — „ — ^ — D r 0 Dei et praedestinatione discreti : si hoc vult firmare, suam degere ; cum Umen constantissima fide per- quod Deus hujusmodi bomines in bonis quae dona- vcrat noluerit permanere, et ipse eit causa aversio- nis exstiterit; contra justitiam Dei sentit. Quamvis eoim oinnipotentia Dei potuerit yires standi prae- bere lapsnris, gralia Umen ejus non prius eos de- seruit quam ab eis desereretur. Et quia boc ipsos volunUria facturos defectione praevidit, ideo in pradesiinalionis electione ilios non babuit. • Editi, baptitmale. Mss. et Remig. cum edit. S. Angust., per baptismum. b Sic mss. Remig. et Jol. cum edil. August.Editi, taprekendi uon debet. e Ms. Reg. , Prsedestinalio quoque Dei . . . . qui petcatum. ceptura habeamus in omnes mundi partes Ecclesiam dilatandam ; nec ante esse hoc sxculum finiendum, quam in universos fines lerrae Evangelium dirigatur, et omnis lingua eonpleatur quoniam s Dominus Jesus Christus in Gloria Dei Patris est (Philip. n, 11). SENTENTU SUPER XI. Item qui dicit quod per potentiam Deus homines in peccatt compellat, merito repreheuditur. Nee d Ms. Reg., sed ftoluntatis sum propositum. • ln ros. Jol. abest bic vox, Deus. f Ms. Reg., in Deo salvi sint, quia Ulos voluit Dettl salvos (aeere. s Edili, quoniam Jesus Christus Ms. Jol., Dcmi» nus Jesus Christust ut in Ajiostoli textu legitur. 175 PAO AUGUSTINO RESPONSIONES AD CAPITULA OBJECT. VINCENTIANAMJM. 174 ,v enim Deui , qui justitiae et bonitatis auctor est, et A nascantur alioram. Neque enim quamlibet innome» rabilis multitudo impiorum indecora esi mundo, aut cujos omnia siatuta et mandata conlra peccaium sunl, quemquam ad peccanduin cogere, et ab inno- cenlia in facinora prxcipitare credendus est. Si qui auiem taro profundon impietatis sunl, ut extra re- medinm correctionis habeanlur , non a Deo incre- menta iniqnitatis accipiunt, sed per semetipsos dete- riores ftunt : quia relinqui a Deo, ac sibi ac dece- ptoribus sui* tradi , propter prarcedentia peccata, merueruut, ul eis peccatum sit ipsa ctiam pcrua peecati. SENTEffTIA SUPER XII. 222 ,lem qui dicit quod quibusdam vocatis,et pie josteque viventibu*, obedientia tubtraliatur, ut obe- dire desistaut, male opiuatur • de boniiate Dei atque justitia , ut Tideatur ad impietatcm pios cogere, et iunocentiam bonis adimere, cum aique innocentix b et largitor et custos Deo adhaeret, Spiritu Dei agitur : qui autem a Deo recedit, propria voluutate obcdire disistit. SENTENTU SUPER XIII. Item qui dicit quod quidam horoines non ad hoc a Deo creati sunt, ut viiam adipiscerentur anernam, sed ut habitum tantummodo prxsentis sxculi orna- rent, et ad utilitatem nascereuiur aliorum ; roelius loqueretur dicens quod Deus, qui creator est om- nium, non frustra etiam eos coudat • quos praevidit vitae seternae participes non futuros : quia etiaro in nialis hominibus bonum Dci opus est ipsa natura, d et laudabilis est in iinpiorum damnatione justitia. Non potest autem merito reprehendi qui dicit quod C nav*1 ^uae ]^e faci1» el ul ^cereraus dcdit; ita inutilis Dei regno, cum etiam per ipsorum veniat propaginem regeneranda generatio, et in eis tole randis ac diligendis populus Dei fiat illnstrior; •discens bonitatem et patieutiam ab illo qui pluit **- pcrjustos et injustos, et solem suum oriri facit super bonos et malos (Matth. v, 45). SENTENTIA SUPER XIV. Item qui dicit quod qui evangelicac prxdicalioni non credunt, ex Dei praedestinalione 223 ,l0«» crc- danl, etquod Dcus iu definierit, ut quicuinque non credunt, ex ipsius constituiione non credaut; non est calholicus. Sicut cnim fidcs, quae per dilectio- . F.w wB„c, c, R nem opcratur, Dei donum est; ita inuMelilas consli- ipse sit pietatis lulio Dei non e8L Quia Deus P«na8 criminum novit :ustos. Qui ergo ordinare » non erimina ; f nec consequens est ut quod non remiserit, ip*e commiserit. Pr&destinatus itaque vivit ex fide sibi donata, non praedestinatus perit iu infidelitate volunuria, non coacta. SENTEIITIA bLPER XV. 224 ,lem Qu> dicil m,°d idem sit praescientia quod praedestiuatio, in bonis sine dubio operibus nostris duo ista permiscet. Quae enim ex Dei mu- nere habemus, s et qtiae praescita dicuntur, non possunt non esse praedestinata ; et quae praedesti- nata appellantur, non possuntnon esse prescita. In malis autem operibus nostris, sola pracscientia Dei iutelligenda est. Quia sicut praescivit et pracdcsti* et;am talium conditione roundus oruetur ; et quod bi qui sibi sua iniquitate nocituri sunt, ad ulilitatem • Hs. Reg., De bonitate atque justitia Dei. • In ms. Reg. nou babetur particula ett nec in ms. Jol., quae iu editis legitur. « Ms. Reg., quos prcevidet. d Ms. Reg. h;ic verba praecedemibus jungit, et laudabitis ; et impiorum damnatio jusia. « Sic inss. Ueinig. et Jol. cum edit. Duac. et Co- Joii. et rcceulioribus. fidit. Lugduu. autiquior et Lovan., ducens. prascivit tanlunt, non etiam prx>destinavit, quoe nec ipse focit, nec ut facererous exegit. 1 Ms. Reg., non consequens estt quibus addit, ut quod non ipse commiserit prasdestinaius puniatur, qui vivit ex fide sibi donata ; et non prcedestinatus justum est ut pereal in infidelitate votuntariaf non coacia. Ms. Jol., ut editi, nec consequent e*t. Citlera ut in nts. Reg. Ms. Kemig., ut editi, nec consequens, etc. Edili, in/idelitate, nbsque i/i, quod mss. tres ad- duut. s Ms. Reg., ex prccscicnt'ta dicuntur. ADMONITIO 1« PROSPEKI Pfco AUGISTINI DOCTRINA RESPONSIONES AD CAPITULA OBJECTIONUM VINCENTIANARUM. Sa>pe serpius impletur in servis Christi quod ipse in Evangelio pronuntiavit : Non est discipulus super ma - gittrum (Malth. x, ii). Cum igitur Callireprehensores doctriuce sancti Augustini, magni illius et incomparabitis Ecciesiarum Dei magistri, in ipsum magna contentione inwrrexissent, quo sanos ejui stnsut ad insanos inteUc- etus apud imperitam pltbecutam detorquerent ; calumniosisque eorum objcctionibus retpons ones rationaliies objecisset sanctus Augus'ini ditcipulus et vindex Aqnitanus no.ter; jwn vero iptum nominatim impetere, et in impietatis, immo eliam in insanias (amam deducere statuentes, nooas confinxere vbjectiones tam Augustini /;n- nuntiatis quam sancti Protperi ad priores eorum caiumnias resvon$istsi iptit fides haberetur , contectariat : quai quidem magnam partem cum prioribus comaaunt, ei quorum atiquas bis terque, sub verbis vix dissimilibus% exagaerare non sunt veritif iiumenun criminaiionutii augere voleuies, quia sensum variare non potueraut [S. Prosp. Retp. ad 9 object.). Quarum consccutionum tanta per teprimo atpectu patet ubsurditas9 ut, eodetn Prespero teste, fraierua» cliaritatis obliii, existiutattonem ejus quoquo lnodo Ixdere studeutes , suam se evertere nocendi cupiditate non viderent (Idem, in prafat.). Tam insanas eriminationes , et tam prodigiota btasphemiamm mendacia , qum fidem omnem apud prudentes quotque judices satis abrognrcnt, facile et snfficientcr, setaunius subscriptione anothematis, falso, el ad excitan- iam dumluxat in se invidiam jactala probattet, niti veritut esset v ne professionis sincerittimm brevilatem mah~ anitas eorum suspectam ettet habitura, et simpliciores plerosque , diabolici (ut ait) indicuti confictione turbatos, **str*i9 malignantiumque adversariorum animos diffusiori rcsjpousione salius fuitsei miligari. Quod quidem mm» #78 S. PROSPERI AQUITANl 1 76 ctu$ Doetor noster, non ex proprio ingenio privataque auctoritate stucipere u prote$latur (Re$p. ad object. 5); sed ea confidentia scribit, ut sensum suum fidemque, qnam contra Pelagianos defenderat hactenus, drtendebat- que quotiescumque se darel occasio , ex apostoiicm sedis auctoritate se prmmoneat esse defensurum. Ex quibus verbis, nonnullis visum est% responsiones istas Ccelestmi papm epistola pro Prospero et Hilario, et maxime pro asserenda S. Augustini doctrina, ad Galliarum episcopos directa, esse posteriores. Qum tamen conseculio ab aliis i iris erudius infirma omnino judicatur. Quando quidem dum adhuc in vivis superttes esset Auau$linu$% ct antequam scripsisset ad Gallos Cmlc$tinu$% udis apottolicm Romanmque Ecclesice sententiam in medtum adduxit Prosper, tum in epistola sua ad Rufinum (Cap. 3), tum in carmine de Jngratis (Cap. 2). Unde verisimile est quod si tanti ponderis tettimonium, adeoque cau$m $um favens, quod ex ilta epistola CceUtlmi duci potett, afferre voiuisut% id certe apertius et vatidius prmslitis$et. Hinc% quodquidam opimmtur (Maug. t. II, p. 488, Nor. Hist. Pelag. t. n, c. ii) ex his quas Prosper dicit hoc in opere de auctoritate sedis apo$tolicm erui, Prospero a summo pontifice in mandatis datum ut gralice Chtisti doctrinam adversus Pelagianos defendcndam susciperet; hoc certetam invictis rationibus quam eruditorum virorum quibus hmc placuit opinio auctoritati inniti optaremus. Cum ergo quo tempore objectiones islas posteriores Auaustini simul et Prosperi adversarii in vulgus sparurint, non omnino conslet apud eruditos, nec proinde quando hi$ a Prospero nostro iterum fuerit responsum; probabitc tantum ju- dicamus , illos homine* paulo post lectam superiorum objectionum confutationem tumultuario ttyto tcriptas objectiones in vulgus quanto citius potuerunt tparsiste, quibut ttatim S. Prosper respontionibus qum $ub- jiciuntur talitfacere non distulit. Etsi non ignoremus ha$ objectiones quibusdam eruditis vidcri prius a nobis editas tempore prmce$$i$$e% de quo judicet lector. Nec mirum xero quod in subjecto opere paulo durius respondere agnotcitur adversariis tanctut notter quam in priori retponderat. Cum enim illi presbyteri, ut postea Cotlestinus agnovit in epistola (Ad episc. Galliar. cap% 1), conmventibut etiam episcopis $ui$, dt$ten$ioni Eccletiarum $tudente$, inditciptinatas qumstione$ in medium vocarent. pertinaciterque dicerent Augnstini disei- pulos prmdicare adversantia veritoti, prioribus tancti Pro$peri responsis surdi, longe pejora et rationi charitatique maais contraria (uerant commentu Qui$ vero $it ilte Vincentiu$ qui peuimm causm patronum $e prcettVit prm cmteri$% apud eruditot non omnino conttal. Erat tunc temporis in monatterio Lirinensi Vincentius , qui quodam libro contra omnes hcereses , cni Commonitorio titulum fecit, circa annum 434 scripto. deincept celeber in Ecclesia effectus est. Hunc qvidam scriptor (Vossius Hist. Petag. lib. i, c. 9) $par$arum in Prosperum catumniarum auctorem voluit. quia eumdem sancti Augustini doctrinm adversum fuitte contendii : in hanc opinionem ea ratione motus dcscendent. qua Viw- centiut epittota Catesiini papm manifetle et voluntarie abu$u$ judicaretur. Huic opinioni accedunt etiam aliit qui Vincenaum istum Semtpetagiani dogmalis uctatoribut accensent (Nor. Hist. Peiag. i. n, c. 11 ; Antel. Op. l*eon. p. 419). De hoc Gennodius in suo Iilustrium virorum Catalogo tic loquitur (Cap. 64) : Vincentiut natone Galluty apud momuterium in Lirinensi insula pre$byler% vir in Scripturit sanclis doctus, el notitia ecclesiastico- rum doamatum suficienter intlructus , compotuil ad evertenda hmreticorum coltegia , nitido% et aperto tcrmone vatidit$tmam di$putationem(Commonitoriumadver$u$ hmreses nuncupatur), quam abtconso nomine $uo aititutavit9 Peregrini adversum hcereiicos : cujus operis quia secundi tibri maxtmam in schedulis pariem% a quibusdam fura- tam , perdidil , recapitutato ejus paucis sermonibus sentu primo, compegit , et in unum librum edidit. Moritur Theodosio et Valentiniauo regnanlibus, id e$t anno 4i8, aut sequenti. Hunc mutti sancti Prosperi retpontionibut ecquievi$se% et Augustini doctrinam, qum erat Ecctesim doctrina, amplexum fuisse hinc eolligunt, quia $anct,tati$ fama ex tunc non exciderit. Obtervat quoque auctor DUserlationis Criticm de veris operibus SS. PP. Leonis Maqni et Prosperi Aquitani9 opus istud (Commonitorium scilicel), aureum ticet% et numquam tatit pro dignitate commendandum , eo tamen fine susceptumt ut Augustini doctrinam in tutpicionem traheret, jam maxime penes erudiios invaluisse sibi per» suasum ( Vottiut Hitt. Pelag.y Hen. Nori$. Hi$t. Peiag. t.nc.U. Nat. Alexand. Hi$t. Eccl. t. X c. 3 art. 7 § 7). Quam sententiam ipse futius nova inductione firmat pag. 411 el 412. Quibus subjungit, quod ticet ille Vincenlius Commonitorii sui tenienliat ingeniotius quandoque in ipsam Augustini docirinam, quam in hmreiicorum artes atque versulias vibrasse videatur ; quanto minus tamen in iptam prmvaluerunt, tanto efficaciora in aliat tive exor- tnt, tive exoriluras in futurum hmretes aut tectas quaslibet, Atlissimi prmdicanda convertione% arma ficta tunt ; ut inter prmcipua qum advertus errores ac schismala penes Ecctesiam deposuerunt antiqut Patres documenta, nuitum itta prm Commonitorio frequentius adhibuerit , quod semper experta sil eo vatidius impugnari rebeile$9 ac feliciut vinci. Qui vero de Vincentii Lirinensis monachi, viri sanctiiatis et eruditionis fama notitsimi , doctrina meliora sen- tiunt, in hoc conveniunt, ut alium ejusdem nominis qumrant cui ejusmodi objecliones at$ignenl. Baronius cum aliis ejus uquacibus Vincentii alteriu$ opus dici potte opinatur, de quo Gennadius in Catalogo, cap. 89 : t Vin- centiut pretbyter, et ipte nalione Gatlut, in divinit Scripturit exercitatut, linguam habent u*u loquendi et majo- rum tectione politam, commentatut est in psatmos; cujut operit legit atiqua tancio homini Dei Cannati me au- dienle; promiltent $imul% ti Dominus vitam etvires daret, $e in toto Psalterio, eodem studio laboraturum. • Nec atiquid obstat quin idem agnoscatur e$u Vincentius qui anno 439 inlcrfuit concitio Rhegienti, Contlantini uu Constantiani episcopi forte Diensis nomine (Conc. tom. 111 , p. 1289 ; Gat. Christ. tom. II , p. 554). Etti enim Gelatio (anno 490 demorluo) tuperttet fuerit Gennadius : nihilominus tamen comtaneus esse poluit homini anno 430 tibro$ in tucem emittenti. Qum opinio inde etiam vires accipit , quod ittos maxlme iaudare assueverit Genna- dhss ( Cap, 94 et c. 80), quos Augustino minime [avtnles noverat ; Vincenlium vero hunc impense iaudaverit w supra citatis. m Pno AUGUSTINO RESPONSIUNES AD GAPITULA OOJECT. VIRCOnUMMn. ITt mmmummmmmmmmm ~~—-m^^—~—————^—^~~—~~m*^m^——————mm~~i^m^m—^mmmm~m^^mm^m^mm~^m——*Mm—^^Mmmmmmi^^m^mm*mmmmmmmmMmmmmmm—*mmMWBmm*.% m. mmmm S. PROSPERI AQUITANI PRO AUGUSTINO RESPONSIONES AD CAPITULA OBJECTIONUM VINCENTIANARUM. ^Jmfatio. 227 Quidam Christianae ac • fraternae charitalis A obltti, in tantum existimationem nostram quoquo modo ttudent laedere , ut suam se evertere nocendi cupiditate non videant. Contexnnt enim et, qualibus possunt sententiis, comprehendum ineptissimarum quarumdam blasphemiarum prodigiosa mendacia; eaque ostendenda et ingerenda multis publice priva- timque circumferunt; asserenies talia in nostro sensu esse qualia diabolico conlinentur ind culo. Quae falso in nos, ad exciiandam invidiam, jaclilari , facile et sufficienier subscriptione unius probaremus anathe- matis; nisi maligniias eoruro, qui segravari puiant side nobis beue sentiutur, ipsam subscriptionis no- strae brevitalem suspeciam esset habiiura. Unde ne hojus querclae inveniretur occasio, 228 nccessa- • Ms. Joliensis., fraterna veritatis. b Ms. Remig., credimus. rium conveniensque b credidimus, ut sive ad calu- mniantium animos mitigandJS, sive ad eos quorum auribus tale aliquid insonuit inslruendos, quantum adjuvante Domino fieri potuerit, plene lucideque pandamus quid de perversis defini tionibus judicemus. Propositis igitur singillatim sedecim capitulis, sub unoquoque eorura, sensus nosiri, et fidei quam con- tra Pelagianos ex aposlolica sedis auctorilate defen- dimus, verba c poneinus : ut qui paululum se ad le- genda haec diguati fuerint occupare, evidenter agno- scanl impiarum profanarumque opinionum nullum cordibus noslris inhaesisse vestigium ; et blasphemias quas perspexerint nostra professione damnari, in ea- rumdem repertoribus censeant debere puniri. • Ms. Remig., ponimui. * LIBER RESPONSIOJYUM. 229 CAPITCLUM PRIMUM. OBJKCTIO. b Quod Dominus noster Jesus Christus non pro osi- nium hominum saiute et redemptione tit passus. RESP02ISI0. Contra vulnus originalis peccaii , quo in Adam emnium hominum corrupta et mortificata natura est, et unde omnium concupiscentiarum morbus inolevit, verum et potens ac singulare remediiim est mors Filii Dei « Domini nostri Jesu Clirisii; qui li- ber a mortis debito et solus absque peccato , pro peccatoribus et debitoribus d monis est mortuus. 230 Qu°d cr8° ad" magnitudinem et poleniiam pretii, et quod ad unam pertinet causam generis B humani, sanguis Christi redemptio est totius mun- di. Sed qui hoc saeculum sine fide Chrisii et sino regeneraiionis sacramento pertranseunt, rcdemptio* nis alieni sunt. Cum itaque propter unam oninium naturam, et unam omnium causam a Domino nostro in veritaie suscepiam, recteomnes dicanturredem- pti, et tamen non omnes a captivitate sint eroti; redemptionis proprietas haud dubie penes iilos est, dequibus princeps mundi mi-sus est foras, et jnm non vasa diaboli, sed membra sunt Chrisli. Cujus mors uon ita impensa est homano generi , ut ad re- dem|itionem ejus etiam qui regenerandi non erant pcrtinerent; • sed ila, wt quod per 231 unicum excmplum gestum cst pro universis, per singulare • Scriptum forte paulo post superiores respon- C liones. Remigianus codex , ante annos plus mintis octingsutos scriptus, habuit a prima manu Vincen- tiarum; a secitnda vero jam oiim correclus prscfert (iit in fine libri absque correctione legiuir) Vinccn- lianarum : Lovanienses observnnt esse qui arbiiren- tur objectionum scriplorem Vincenlium Lirinensem itlum fuisse cujus exstat advcrsus profanas haere- novitales Commonitorium t scriptum circiter annnm Christi 454, seu , ut ipse anctor in cap. 41 testatur, post triennium ferme a celebrato contra Nestnrium concilio Ephesino. b Mss. Remig. et Joliensis hic et in eapite reliqua- mm o;>jectiontim, Quia, nhi editi Quod habent. c Editi, Domini Jesu Christi, ontissa voce nostri, quam habent mss. Keinig. et Jol. etedit. August. * Hic mortis addimus ex mss. Rcmigiaito et Jo- liensi, nec non ex edit. August. Oper. * Ms. Jol., itd «t, omisso ita. I» S. PROSPERI aaeraraentum celcbrareUr io singulls. Pocolum A qoippe immorlalitatis, quod confeeium est de infir- roitaie nostra et virlute divina, habet quidem in ae ut omnibus prosit; sed si non bibitur, nop rae- deiur. CApITULUM II. OBJBCTIO. Quod Deus nolit omnes satvare, etiamsi omnes salvari velint. RE POIf 10. Cum VeriUs dicat ( Matth. vn, ii ) : St vot cum sitis mo/t, nostis bona daia dare fiiiis vestris, guanto magis Pater vester catlestis dabit bona petcntibus se ! qui fieri poiest ut Deus, qui eliam illos salvat, de quibus dici non potest quod salvari velint, nolit ali- quos salvare etiam si salvari velint , nisi aliquae B cauwe exsislant de quibus , quamvis siut nobis iu- gnoscibiles, • ille tamen bene judicat , de quo dicl non potest, aliter eum quidquam facere debuisse quam fecerit ? Remoia ergo bac discreiione , quam divina scientia inira secretum justitiae succ conil- net, sincerissime credendum atque profitendum est Deum velle ut omnes homines salvi fiant. Siquidem Apostolus, cujus ista sentcntia est ( I Tim. n, l) , sollicitissime precipit, quod in omnibus Ecclesiis piissime custoditur, ut Dco pro omnibus homiuibus supplicetur : ex quibus quod mulii pereunt, pereun- tium est meritum ; quod multi salvanlur, salvantis estdonum. Ut enim rcus damnetur, inculpabilis Dei justitia est ; ut autem rcus justificetur , ineffa- bilis Dei gratia est. C CAPITULUM III. OFJECTIO. Quod Deus majorem partem generis Jtumani ad hoe creet% ut illam perdat in ccternum. respo.nsio. Omnitim quidem hoininum creator est Deus,sed Dcroo ab eo idco creatus est , ut periret : quia alia est causa iiasccudi, et b alia est causa pereundi. Ut enim nascantur homincs, condiloris est bcneficium ; ut atttem pereant, pravaricaloris est meritum. I:i Adain quippe, in quo omniuin hominum praTormaia natura est, omncs pcccaverunt (Rom. v, 12) , ea- demque sententia quam ille excepit obstricti sunt. Neque ab hoc vinculo % etiam si propriis peccatis careant, resolvuntttr, nisi 232 in •acramento mor- D tis et resurrectionis Christi per Spiritum sanctum renascantur. Nimis crgo impius et indoctus est qui Titium natura non discernit ab auctore naturac a quo prorsus alienum est quidquid in itnoquoque • damnandum est. Creat enim homincs, ul sint ho- mines : nec mtillipticandis gencrationum successio- nibus opificium suum subtrahit , secunduro consi- • Edili, ita tamen. Ms. Joliensis, i tle tamen; melius, ut vidctur. h M«s. Remig. ei Jol. addunl liic, causa : quse vox desideratur in ediiis. c Ms. Joliensis, damnatum est. d Additur enim in ms. Remig. ct edit. Oper. Aug.; aberat a cxteris. AQUITAM m lium bonae voluntatis suas reparaturus in mulni quod ipse fecit, puniturus in muIUs quod ipsa non fecit. Sicut d enim per inobedientiam unius ho- minis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius hominis obedientiam justiconstituuntur multi (Ronu ▼,19). CAPITULUM IV. OBJECTIO. Quod major pars generis humani ad hoc creatur « Deot ut non Dei, sed diaboii faciat toluntaUm. RE P0HSI0. Insanuoi omnino et contra rationem est dicere, voluntatem Dei ex Dei voluntale non fieri, et damna- torem diaboli ejusque famulorum , velle ut diabolo serviatur. Sed hoc catholicis Petaglani consequen- tcr se objicere existimant, qui Adae peccatum trans- is*se in omnes diffilentur : quoniam si primam nati- vitatem originalis culpa uon obliget, non sint obno- xii diabolo parvuli, *nec indigeanlerui depotestate tenebrarum, qui numquaro a suo auctore discesse- rint. Nos autem qui omnes in Adam periisse profi- tcmur ( Yenit enim Filius hominis qumrere et sahare quod perierat [Lnc. xix ,10]), nec dicimus ideo creari quemquam hominem, ul diaboli fjcht volun- tatem ; et agnoscimus omnem honiincm non redenv ptum diabolo esse captivum. Pravaricatio enira hominum disposite a saeculis croationis ordineui turbare non potuif, et ' merito crcatnra peccatrix poenalcm dominalionem illius patiiur cui , relicto veioDomino, spontese vcndidit. H.ec quippe ser- vitus non institulio est Dei, sed judicium; quo fraus deceptoris diaboli facta est decepto ct male credolo homini poeiia peccati. Dequa nemo eruitur, nisi per mediatorem Dei et bominum hominem Clirismm Jesum : ctijus gratuila gratia , el mullnrmn malis meriiisnon tribuilur, etnullorum bouis mcritis prse« vcnitur. 233 CAPITULUM Y. OBJECTIO. Quod peccatorum noitrorum auctor sit Deus : eo qnod mclam faciut vohmtatem hominum, plasmet tubilan- tiam quce naturali motu s nihil poisit nisi peccare. RCSPOMSIO. Hujus quoque objectionis vanitas de illa procedit schoia in qua natura liumana immiinis a peccalo Adse ct illaesa defenditur; ut quia omnes homioes prxvaricationis reos et h damnatioui obnoxios nasci, pcriturosque i>isi in Christo renascantur, asserimus, eumdem videamur dicere auctorem culpa», quem profitemur conditorem esse naiurjp. Quod nos a s< n ii nostro penitos abJicamus, qui Deum justum et bonuin, sic humanae subsiauiise, * et interiorum exl< riorumque scnsuum novimus creatorem, ut pror- • Ms. Joliensis, ne indigeant. ' Ms. Remig. non habet hanc vorem, merito s Ediii, non possit nisi. Mss. Reraig. et Jol., nihil possit nisi. h Ms. Joliensis, damnationis obnoxiot. j ln ins. Jol. alM»st particuU et% lcgiinrqtie siet humontc substantice intcriorum extcriorumque9 etc. Ml PRO AUGUSTttK) RESPONSrONES AD CAPITULA OBJECT. VINCENTIANARUlf. 181 lus ab illo §ii quidquid pcrtinet ad naturam, et A tut indamnabiles mores irrevocabiliter transieront, prorsus • ab illo non sit quidquid coulra naturam esl. Peccatum aulem contra naturam est, de quo mors et omnia quae sunt mortis oriuntur. Quibus malis Uinc se lioino induit, quando illum fide obe- d-enliaque privatam, in suas promissiones diabolus a Dei lege traduxit,omniaquepoaeritatisejus germi- na sibi per conditionem depravatae stirpis obstrinxit. UndesiquainChristo nova creatura esl (II Cor.v, 17), tlibera fit diabolo, et subjicitur Deo, reformata a deformitate sua, ad imaginem ejus qui creavii eam (Colos. 111, 10). Quod cisi (iat, remanet in illo in quo omnes moriuntur, non habens sortem in eo in quo omnes vivificantur. Non igitur cujusquam pcccati «auctor Deus, sed naturae creator cst. Quae cum potestatem habuerit non delinquendi , sponte deli- B qoit, et deceptori suo propria voluntate se subdidit. Nec naturali, sed captivo motu versatur in vitio , donec raoriatur peccato et vivat Deo : quod sine gratia Dei facere non potest ; quia libertatcm quam iifcenate pcrdidit, nisi Christo liberante uon recipil. Ne non possunt. Sed nullo modo credendum cst bujusmodi bomines in banc desperationem ex Dei voluntate cecidisse : cum potius allevet Demi- nus oinnes qui corruuut, et erigat omnes elisos (Psal. ciliv, 4). Nemo enim nisi illius gratia erigi- tur, itcmo uisi illius gratia stabilitur. Dei ergo vo- luntas est, ut in bona voluntate roaneatur : qui et prius quam deseratur, neminem deserit; et mutto* desertores sxpe convertit. CAPITULIM VIII. OBJECTIO. • Quod nolit Deus, ut omnes catholici in fide catho- lica perseverent\ sed velit ut magna exinde pars apostatet. RE PONSIO Non est dissimilis blasphemiae bujus impietas , a prsecedenle sementia ; quod ergo ad illaio, hocetiam ad istam, quae in nullo est diversa, responsum sit. CAPITULUM IX. OBJECTIO. Quod velit Deus ul magna pars sanctorum a sancti- tatis proposito ruat. respomsio. Nec hujus deflnitionis insania aliud sonat quam gemina objectio pralocuta esl J35- Unde rairan- dum est objicientrm . tcrtio repetisse quod semel d autem decli- nant a malo et faciunt bonum, a Domino gressus Ao- minis diriguntur, et viam ejus volet (Psal. xxxvi, S3). Propter quod dicit ApostoUis, Oramus autem s ad Deum, ut nihil mali faciatis; non utnos probat mss. Remig. et Jolieuti ac edit. Oper. S. Augusu d Sic ms. Remig. ct Jol. cum edit. Aug. At editi antea, possit vel vetit. 9 Ms. Jolicnsis, Quia noluit. f Reniigianus ms., maritorum. s Editi, ad Dominum. M« Reiuig. el edit. August.9 ad Djtum, ut apud AposloJum. 1« S. PROSPERI AQUITAKI m gfyrrmnm. ud ut vo$ quod bonum t$t \adaiit (II Cor. A «t ex filiis diaboli fitnt llii Dcl, el ex templo dse- xn, 7). Non ergo caaw ruentium, oee maligniutem Iniqnorum, neqoe cupidiuiei peecantium praedesti- aatio Dei,aut excitavit, aut euasit, aut impulit: sed piane praedeetinavit judicium suum , quo uni- cnique retributuroa est prout gessit, sive bonum , sive mtlum. Quod judicium futurum oinnino non eaaet9 si bominea Dei volunUle pcccarent. Erit autem manifeatiaaime : ei omnis nomo quem diacretio di- vinie scientiae in ainiatra constituerit parte, damna- bitmr ; quia non Dei , aed auam exsecutua eat vo- luntatero- CAPITULUH XI. OBJECTIO. Quod quando incettant patres filias, ef matret fitio$9 Mf quando $ervi domxnot ocddunt9 ideo fiai9 quia £ . ita Deut prmd$$titmU ut fi$ret. RESPOKSIO. 8i diabolo objiceretur quod talium facinorum ipse nuctor, ipse esset Incentor ; puto quod aliqua rationo etonerare se bac posset invidia, et talium acele- rom * patratorea 236 de ip»orum volunUte con- vlnceret; quia etsi delectatns est furore peccantum, probaret tainen se non intulisse vim criminum. Qun ergo insipientia, quave dementia definitur ad Dei referendum esse consilium, quod nec diaholo in to- tum ascribi potest, qui in peccantum flagitiis illece- brarum adjutor, non volunlatum credendus est esse generator? Nihil ergo Uliuin negotiorum Deus prae- deatinavit ut fieret ; b nec ullam animam nequiter monum • templum aint Spiritos sancti, et ex mem- bria meretricis membra sint Ghristi. Quia ipse alli- gat fortem, et vasa ejus rapit (Marc. m, 27), eruena ea de potestate tenebrarum, et transferens de con- tameliain gloriam (Cotos. 1, 13). Hi autem de qui- bua dicitur : Ex nobit exierunt, $ed non fuerunt ex uobi$; $i enim fuissent ex nobis , mantittent utiqaa wobUeum (1 Joan. n, 19); volunUte exierunt, vo- luntate ceciderunt. Et quia praesciti sunt casuri, non sunt prsedestinati. Essent autem praedesiinati, ai es- aent reversuri, et in sanctitate ac veritate mansuri. Ae per boc praedestinalio Dei, multia est causa etandi, nemini est causa labendi. 9137 CAPITULUM XIII. OJUECTIO. Quod omnet itli fidetet et taneti, qui ad mternam mor» tem prcedettinati tunt , quando ad vomitum tuum relabuntur, vitio quidem tuo hoc (acere videntur9 ted ipsiut vitii cauta ett divina prcedestihatio, qum iltis tatenter tubtrahil bonat voluntatet. EKSPOItSIO. Idem blasphemiarum spiritus perseverat,eta prae- cedeniibus mendaciis subsequens impietaa non rece- dit : quam prorsus vera ratio reprobat, etincuncun- ter sana doctrina condeinnat. Quia omnibua quidem a fidead infldeliutem, a sanctitaie ad tnrpitudiiiem relapsis, et ante finem vitae nulla emcndatiohe pur- gatia, nihil aliud quam mora aeterna debetur : sed nefas esl Deo ascribere causas taliura ruinarum ; qui etsi ex seterna scientia prsecognitum babet , quid tnrpiterque viclurara, ad hoc ut taliter viveret 9 C oniuscujusque meritisretributurus sit;nemini lainen praeparavit ; sed talem futuram non ignoravit , et de Uli juste se judicaturum ease praescivit. Atque ita ad prsedestinaiionem ejus nihil aliud referri potest , nisi quod aut ad debitam justitiae retributionem, aot ad tadebitam pertinet gratiae largiutem. GAPITULUM XII. OBJICTIO. Quod Dei pradettinatioae efficiantur de filiis Dei filii diaboti, et de templo tancli Spiritus templa dm- monum 9 et d$ membrit Chritti membra meretricie. EISPOHSIO. Prsedeslinatio Dei eui apudnos, dum in praesen- tievitse periculis versamur, incerta est; apud illum per hoc quod falli nou potest , aut necessiiatem, srut volunUtem intulit delinquendi. Si ergo a justitia et pieutequisdeficit, suo in praeceps fertur arbitrio, sua concupiscentia trahitur, sua persuasione decipi- tur. Nihil ibi Pater, nihil Filius, nihil agit Spiritus aanctus : nec Uli negotio quidquam divinae volunta- tis intervenit, cujus opere multos scimus ne labo- rentur retentos , nullos autem ut laberentur impul- sos. CAPITULUMXIV. OBJECTIO. Quod magna pars illa Chrittianorum catholicorum fide- iium atque tanctorum quce ad ruinam et perditionem . m , „ A . ..... prmdestinata est% etiam si petat a Deo sanctitatis per- tamen qoi fecit quae futura sunt incommutabilis per- D $everantiam, non impetrabit : eo quod mutari non manet. Ncc quse illumina vit obcacat, nec quoc sedifica- potest divina prcedestinatio, quce illot prceordina»U9 vit destruit, necquaeplanUvitevellit. Sine pomitentia ' «rim sunf dona et vocatio Dei (Rom. xi, 29) ; et, firmum fundamentum Dei $tat, habent signaculum hoc; cogno* tif Dominutquitunt ejut(\\ Tim. 11, 19). Nullo igitur modo • Dei praedestinatio facit ul aliqui ex flliis Dei filii aiut diaboli, am ex templo sancti Spiritos d tem- pla sint daemonnm , ant ex membris Christi fiant membra meretricis : sed potius praedestinatio facit • Correctns loeus ex manuscrrpto Rcmigiano et loKenii et edif. ssncti Augustini. Alias edili, tatium criminam patratorem, de ipsorum voluntate vinceret. * bo ms. Remig. Alias editi, neciltam animam. « U ms. Remig. omittitur Uic iqj tDei. prceparavit9 prceaptavit utcaderent. RESPONSIO. Ad pracvaricationem legis, ad neglectum religio- nis, ad corruptelam disciplinae, addesertionemfidei, ad perpetrationem qualiscumque peccati , nulla omnino est praedestinatio Dei : nec fieri potest ut per quem a talibus malis surgitur, per eum in Ulia decidatur. Si ergo in sanctiute vivilur, * si in vir- d Ms. Joliensis, templum sinf. • Ante hac editi, temptum sit. f Prius editi, si in virtutem. Mss. Remig. et M* cum edit. Oper. S. Aug.9 in virtute. PRO AUGUSTINO RESPONSIONES AD EX( ERPTA CENUENSIUM tote proftcitur, si In bonis studiis permanetur; mani-*A 48» festum munus est Dei, sine quo nullus boni operis Imctu* aequiritur : si autem ab bis recediiur, et ad **tia ae peccata transitur, 238 mni1 *bi Deus mil* lcntationis immittit, et recessurum non deserit ante qtiam deseraiur ; et facit plerumque i»e deserat, aul etiam, si discessit, ut redeat. Cur autem illum rtti- aeat, ilfum non retineat ; nec possibile est compre- bendere, nec licitum a vestigare; cum scire sufflciat, et ab ilk) esse quod sutur, et non ab illo esse quod ruitur. CAPITULUM XV. OBJBCTIO. Quod omne$ Uli fideles et sancH, qui ad cetemam mortem prmdestinati auifi, postea quam ceciderint, sica Dto dispensentur9 b ut nec possint nec vtlint perpomtenttam liberari. BESPONSIO. Non veraciter, nec sapientcr boc dicitor. Qui enim a fide et sanclitate excideruut, sicut volunute pro- lapsi sunt, ita volunttlenon surgunt, et dominatum concupiscentiarum, quibus succubuenuii, sponte pa- tiuiitur. Si qui autem captivitatem suam geinunl, et judicantes semetipsos, ad misericordiam Dei niuuto corde coafugiunt, non sine spiritu divinse visitationis haec faciunt. Easc « euim mutatio dxtermExcelsi (Psal. L\xvi, 11); qui innumeris bpsis dat poeniletitiam, ut resipiseant a diaboli laqueittaquo captivitenebantur ad ipsius voluniatem (1 Timot. n, 26). Nemini autem Dcus corrcctionis adimit viam, nec queinquam boni possi- biliute dispoliat. Quia qui se a Deo avertii, ipse et mtemam mortem nrmdestinata est, quando dlcit Daw in oratione Domintca, Fiat volunUs tua, nikil utiud quam contra se petat, id est, ut cadant et ruant : quia volunlas Dei hmc est ut mterna tuorte peresmt. RSSPOIfSIO. Non boc Yeritas dicit , qu severaturis admiiti suui; bi cum a pieute deficiuat, non ex Dei opere, scd ex sua voluntate deficiunt; nec impelluiitur ut cadant, nec ejiciuntur ut dese- raul ; casuri tamen et rcressuri ab eo qui fall non potest prasciuntur. Quamdiu itaque in oralione Dooiinica dicunt : Fiat voluntas tua ; non boc coutra se petuut, quod Deus nullo modo ulla ralione factu- rus est, id est, ut cadant ei ruam; * ipsorum eiilnf boc ncquiiia, ipsorum est consuiiiuiatura liberus». Sed 240 plaoe iiiud coulra se jetunt, quod divinm voluntatis esse uon dubium est; ut scilicet, cum ve« aerii Filius hominis in majesute sua, et sederit super tbronum gloriae suae, congregentur ante eum omnesgentes, * et separet eos ab invicem, alios ad dextram, alios sutueus ad sinislram, et audiaut, velle quod bonum esl, et posse sibi sustulit. Non esi C eum dexui dicentem: Venite , benedicti Patris mei, ergo eonsequens, sicut puunt qui talia objiciunt, ul Deus quibus poenitentiam non dederit, resipiscen- liam abstulerit et quos non levaril, alliserit : cnm aliud sitinsonlem in crinien egisse, quod alienum est a Deo; aliud criminoso veniam non dedisse , quod de peccaioris est merito. CAPITULUM XVI. OBJECTIO. Qmod magna pars Ula fidelium aique sanctorum quw ad • lfss. Joliensis, investigare. b lu ms. Johensis. Alii omnes, ne possint vel ttlint. • VerbumsiifoUniivum est9 hic addit ms. Joiiensis. • Ms. Joliensis, non petdet. • Haec verba, ad me veniet, et eum quit qu.o abe- rant ab edilis oinnibus, resiittiimu* aiictoruate mss. Remig. et Joliensis. Autea editi. Omne quod dat mihi possidete prauparatum vobis h regnum a constitu- tione mundi (Matth. xxv, 34) : audiant et siuistri, Discedite a iue, maledicti, in ignem aeternum, quera paravit Pater metis diabolo et angelis cjus ( lbid.9 41). Igitur qui facturi non sunt voluntatrm Dei, et petum ut fiat volunus Dci, iu eo quod Dei voluuUte facicndum est * audiuntur, ut imiutores diaboli cum diaboio judicentur. Qui enim volitntutem Dei spr** veruut invitaniem , voluntatem Dei sentieut vindi» cantem. D Pater, venit ad me, et non ejiciam foras. f Sic legitur iu mss. Reinig. et Jolicnsi. In prhia. ediiis vero, hoc enim ipsorum nequilia, etc. s Ms. Johensis, ut separet. h Sic ms. Jot. Ms. Kenug. et e«lif. S. Aug., para» tum vobis regnum : edili unlcriurcs, regnum puratum tobis. 1 Ms. Joliensis , audiunt. ADMONITIO IN PROSPERI PRO AUGUSTINO RKSPONSIONES AD EXCERPTA CENUENSIUM. Non cx eadem intentione, Augustmi doctrinam scilicet elevandi aut infamandi, ex qua anteriora prodierant9 nata eliam credimus inferius posita Genuensium presbyterorum Excerpta, ad Prosperum nostrum eo tantum fina directa, uf quas iltiex librorum sancti Augustini de Preedestinationesanciorumet de DenoPerseverantice lecttone dubiiationes patiebantur, in quibus se insolita nonnuUa et minus ciara deprehendisse significabant, sanctus Au- gustinidiscipulusy tamquam doclrince illius sublimioris et a communis intelligentiw finibus remoiioris particeps, pro sm crga omncs humanUatef dissoloeret ; cum hoc solum rogarent9 ut quo intcUcctu vel quo judicio ista acca- 1*7 8. PROSPERI AQUITAM Itt ptsut eit aperire dignaretur. Qua quidsm agendi ratione vhorum illorum nuidettia in eo elucetf auod cum etteni taeerdotet tn urbe non ignobiti forU ex primariit, virum ( ut rerisimitius videlur ) taicum de tanits rebut contu- Ure non reformident (In prcefat. hujus operU). Quo fit ut tanctus Prosper humilitati adeo laudandm vieem repeudens, hoc respondeat : id quod a se postutabant debuisu illos sibi pcttlare, seduta locorum Augnstini medi- tatione, et confidenti futa oralione ad Patrem luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfeetum (Jae. i9 17), et aquo datur Spiritus sapieutiae *t intellectus. Eiuc non quasi muaister discipulot inslituenty sed «I verxtatis ditcipnlus, humilitatisque et cbedientiat tectator, superioris sibi ordims vtris obtempe- rare sutcipil, ejut auxilio confitusqui sapientiam prautat parvulis (Psat. xviii, 8); et Excerpta ab ipsis ex duo- but tupradietit taneti Auguttini librit loca futiori oratione exponere, atque ad rectos sensus, ex collaiiom, quam urget ubique% cum antecedentibus et subsequentibus loeorum unde ducebantur reducere f et a pravo in omuibut intellectu tarta et tecta ostendere aggreditur : humiliter petens, ne ubi erat in ipto simpUcitat obedientice. tbi prmsumptionem putarent etse doctunce. Quod quidem egregie conficit tum Scripturce sacrce auctoritate tit medium adducta, tum maxinu aliorum tancti Augustini Operum loeis, cum his qui scrupulum fecerant comparatis; eodem semper, ut aliat, tenore doctrince prceiicans, et gratuitam omnimodis g?a:iam Dei, et fidem ipsqm ab eadem Dei gratia et misericordia sumere principium : nec tantum boni omnibus promiscae confeirit nec ullum omnino opus bonum, si divinum non affuerit auxiUum, posse a quoquam prmtari. Civitatem antem ex qua iili libellum huuc suum ad Prosperum direxerant Vir erudttus vvlt esse non Genuam, urbem ltatias primariam% quce ab elegantioribus eedificiis Superbce eognonem accepit ; sed Genevam, qurn et Ge- benna et Aurelia Allobrogum nominatur. Cui eo difficiiius esl ae in re assentiri, quod ubique presbyteri ilti non Genevenset sed Genuenses legantur appellati. De tempore denique quo hme contigerunt si quwralur, eoniicimus seriptum horum hujusque reteriptum paulo post superiora, certe autem post obitum sancti Auguttini, in lucem prodiitse. r - S. PROSPERI AQUITANI PRO AUGUSTINO RESPONSIONES ' AD EXCERPTA GENUENSIUM. Cahllo k et Tiieodoiio venerabilibus presliyieris, A si aliqua vos morabatnr obsearitas, decurrere ad Pkospeb. Pairem luminum, a quo descendit omne dalum opti- 241 In libris beafce memoria Augustini epi- mum' et on,ne donu,n perfectum (Jae. i, 17), ei • •eopi, quorum tituhis est, de Prxdetiinauone San- °-00 datur SPirUus **V™** «' intellecius. Veruui- «orum, quxdam sanctitatem ves.ram vel insolita aut *™en P'*eeP«» '««"• obsequium 242 meum non »im». chra moverunt, qua ad hnmili.a.em meam, •*»***> « ' •{■»■* »™M' <■> .«P *?« . . ... • prestat parvuhs (Psol. xviii. 8), de capitulis istis, de contextu d,spulation,s excerpta, mis.st.s : ut q„o qi|i(J cum ganclis cl crudUig fra,ribus ^^ ^ intellecto, • quove judicio ea acciperera, nosceretis: Yilcr imJicJlbo; ^„8 ne ubi est siroplicitas obe- qoasi plus in me quara in vobis ad liacc introspi- dientiae, pracsumptionem putetis esse doctrinac. De cienda esset ingenii; ac non magis in hoc examine excerptis itaque haec prima proposoistis, in quibus ▼estrae faculutis d dcbueritis exercere mensuram, et verba sunt sancti Augustini episcopi. • Scriptum eu hoc opus eodem forte tempore cum Theodoto. •operioribus, post AiiRuslini mortem. • lia mss. Rcmig. et Joliensis cum edit. Oper. S. » Remensis codex Reroigianus, Ttieudulo. Ms. Ec- Aiigu^t. Editi, aut quojudicio ea acceperim. clesiae Pansiensis Joliensis, Camylto et Theodulo. * Ms Jol. solus, debueratis. Editio opusculorum S. Prosperi de Graiia et Lil»cro • Ms. Jol., adjuvante Deo. Arbitrio Venetiis procurata anno 1558, Camillo et LIBER RESPOJTSWNUM. EXCERPTUM PRIMUM. J}scientia; ut quem tibi erediturum ette procsciret, (Aug. lib. i de Pracdest. Sanct. c. 3.) Jacob ditexif * ipsum elegeritt cui tanctum Spiritum daret; «l bona Esau • autem odio habui. Ad hoe perduxi ratiocina- operando etiam vitam ceternam contequeretur. Nondum tionem, ut dieerem : Non ergo etegit Deut opera eu- ditigentiut quatieram, ncc adhue inveneram qustik iusquam qum ipte daturut titt ted fidem elegit in prce- esset electio grqtice. • Ms. Joliensis addil autem, ut in loco librt de Pr*- ticulam. dest. Sj&cl habttur. Editi noo habebant hanc par- f Mi. Joliensis, iptum cligereL lf» PRO AUGUSTINO RESPONSIONES AD EXCERPTA GENUENSIUM. 190 S4S EXCpRPTUM II. A praecedant, et quod fide», unde incipiunt omnui • Item vefba ejutdem. (Ibid.) Ae deinde tubjunxi : Quod ergo credimu$% no- ttrum e$t ; quod autem bona operamur, illiut ett qui cre- dtiitikut dat Spiritum sancium. b Quod profecio non diu- rem. $ijam tcirem etiam iptam fidem inter Dei munera re- periri,*qu- plici^no ronMilliim, duas quxstiones ex Epismla Pauli ad Romanos tracUndas suscepisse : qtiarum posterior est de Jacob electione et Esau rejeetioue. Peiet ex epistola 57, tom. II nov. edit. Oper. Aug. * Ms. Jolicusis, et quam docet. Sed niinus recte, ut videtur. » Editi, qui nullie : melius ms. Jol. et ex ms. Rt* mig. appeud. Aug., quod nullit. 191 8. PROSPERl mini (Isat. xi, 2), nisl tias virlutes Bpiritus sanctus A daret; quomodo fides in Adam perdila in quoquam flliorum ejus inveniretur, nisi eam idem Spiritus, qui omuia in omnibus operalur (I Cor. xn, 6), infm.de- ret? Unde si quod Adam perdidit postcritas non amisit, ipsum solum laesit peccatum ejus, et noo gentis humanum, Sed omnes in uno peccaverunt (Rom. v, 12), et praevaricaiionis mcrito lota ejus propagodamnata est. Omnes igitur quod Adam per- didit perdiderunt. Pcrdidit aulcm primitus (idem; quam omnes, quia primum poiuimus amitiere, pri- mam • egemus accipere. Placeat ergo nobis haec gra- tis predicatio, qua fldes donumDei essedefenditur; el in nullo nobis b poterit Pelagianus error illudere, qtii, ut gfatiam persuadeat debitam, fidem non vult esse donatara. Quia ergo « nec justa, nec rationabilis B Intelligitur eorum fuisse persuasio, qui hujus viri scientiam tot incrementorum profectibus aediticaiam, tot annorum studiis expolitam, ad adolescentiae ru- dimenta revocatant, ut magis suffragaretur hacreti- cis quod inter irillia conversionis suae imperiie sen- serat, quam prodesset catholicis quod ponlificali diligentise veritas revelarat; merito illos boc praeju- dicio utentes, et in his quae dudum abdicata fuerant immorantes, pii doctoris gravitas notat; quod qui curaveruut omnes scnsus ipsius indagare, noluerint cum ejus eruditione proficere. Sed jam consideremus quule sit, quod de subse- quentibus annotastis. EXCERPTUM QUARTUM. n (Ib.d. c. 5, n. 10.) Non quia credere vet non cre- dcre , non est in arbitrio voluntati$ humance9 sed in eicclis prceparatur voluntas a Domino. RESPONSIO. Jungamus quod sequitur, utquod propositum est de conneio sermone sit clarius. Ideo ad ipsam quo- que fidem d quce in voluntate est perlinet, 246 Qui* enim te discernil ? Quid autem habes quod non acce- pisti (1 Cor. iv, 7) ? Multi audiunt verbum veriiatis : sed aliicredunly aliicontradicunt. Volunl ergoitticre- dere, notunt autem illi. Quis hoc ignoret ? quis hoc ne- get ? Sed cum atiis prmparetur , aliis non prceparelur voluntas a Domino, • diseutiendum est utique quid ve- niat de misericordia, quid de judicio. Quod qucerebat Israet9 hoe non est consecutus, etectio autem consecuta est9 cceteri vero excceeati sunt9 sicut scriptum est (Isaice D vr, 9) , Dedlt itlis spiritum compunctionis , ocutos ut non vidtani, et aures ut non audiant usque in hodier- num diem. Et David dicit (Psal. lxviii, 23), Fiat * Edili, primam habemus accipere. Ms. Jol., eyemus accipere, cum edit. append. Aug. ex ms. Rcmig. b Edilionesomnes, potueril. Ms. Joi., poterii, et ez Rem g. edit. August. append. c EdiL Dnac. el Colon. omiscrunt haec, necjusta. Reiiqui cndices non omiserunt. d Ms. Jol. non hahet, qwc in volumate est. 6 Sic editi omnes el ms*. Remig. et Jol. Apud Au- gustinum vero legitur, discernendum : quod pro c«m- iectura in margine notarant omnes cditiones, el in- ferius etiam legitur in eumdem sensuin. f Editi, Ecce misericordtam et judicium : miseri- AQUITANl |M mensa eorum in laqveum , et in venathnem, et tn scan* daiumt 9t in retributionem itlis : obseurentur ocuti e#- rum9 nevideant, et dorsumeorum semperincurva (Rom. xi, 7). f Ecce misericordia et judicium : miserieordia in electionem, qum consecuta est justitiam Dei ; judi- cium vero in cceteros , qui exccecati sunt : et tamen itii quia voluerunt crediderunt ; illi quia noluerunt , non erediderunt. Miserieordia igitur et judicium in ipsis voluntatibus facta sunt. s Etectio quippe ista gratice estt non utique meritorum. Superius enim dixerat% Sic enim in hoe tempore reliquice per electionem gratice satvce facice sunt. Si autem gratia9 jam non ex operibus9 atioquin gra(ia jam non est gratia ( Rom. xi , 5 ). h Cratis ergo consecuta est quod eonsecuta est electio. Non prmcessit eorum aliquid quod priores darent, et retribueretur iltis : pro nihiio ' salvos fecit eos (Psal. lv, 8). Casteris autem qui exccecati sunt9 sicut ibi non lacitum est9 in retributione facium est. Vniversce vice Domini miserieordia et veritas (Psat. xxiv, 10). ln~ vestigabiles sunt autem viceipsius (Rom. xi, 33). i In- vesligabilis igitur misericordia qua gratis liberat , el veritas qua juste judicat. Ifoc oinnia apud pium catholicumque lectorem, quid offensionis pariunt ? quid conlradictionis in- currunt T Numquid falsum est, k quod praeparatur volontas a Domino (Prov. vm, sec. LXX) ? Numquid non quolquol Spiritu Dei aguntur , hi filii sunt Dei (Rom. viii, U) ? Numquid homiuem ab homine na« tura discernit, ac non potius gratia ab infideii fide- lem ? Numquid potesl ullus dicere babere se quod non accepii , aut quasi de non accepto sed proprio gloriari ; qtiod si non accepisset, -utique non habe- ret? Numquid dabium est, cum verbum veritatis praedicatur, alios voluntate credere, alios voluntate non credere? Sed cum illorum cor Deus aperuerit, illorum autem non aperuerit,discernendumest quid veniatde misericordia , quid de judicio. Post com> roemoratipnem autem apostolicae scntentiae (Rom. xi, 7), quam propheticis testimoniis astruii quod justiliam Dei, quam 247 israel quaerens conseculus non est, electio sit consecuta per gratiam, caeteris ex retributione c?ccatis, numquid non verissime dictnra est : Ecce misericordia et judicium : misericordia in eieclionem quce consecuta est justitiam Dei ; judicium vero in cateros , qui exececati sunt ? Et paulo posl : Cratis ergo consecuta est , quod consecuta esi electio. Non preecessit aliquid eorum quod priores darent, et relribueretur iltis : pro nihilo salvos (ecit eos. Cvleris auiem qui exccccati sunt9 sicut ibi non tacitum etty in cerdia in etectione. Emendamus ex libro Augustini : > per vocem enim electionis, electos intelligit, non actum quo elegit Deus. s ItQ mss. Joliensis et Remig. cum edit. August., ubi caeieri cndices, Etcctio quippe isiis. h Sola edit. append. Aug. Gratia ergo. . 1 HicadtJLujr cnim i.i edit. Lovau., Duac. et Golon. i In libro ipso Aug., lmestigabiles igitur sunt et misericordia , etc. Favct ml).Melius enim et hic d audimus aut dicimus : 0 homo , tu quis es qui respondeas Deo (Rom. ix, 20) ? quam dicere audeamus, quasi noverimus quod occuitum esse voiuit9 tuusest : quod similiter dici potest eiiam de natura. Frustra etiam Apostolus (UThess. n, 12) gratias agit Deo pro bis qoi Evangelium receperunt , cum boe secundum Pelagianos non Dei sit pnestituin munere , sed ex sola babeatur hominum voluntate ; et frustra quibusdam precatur idem Apostolus (Ephes. n, 23),utsit eis pax et charitas#um fide, a Deo Patre et Domino Jesu Cbristo, ut jam non solum de ide, sed etiam pace et charitaie, superbia haeretico- rwn convincatur dicere, 248 ^6 proprio se has habere virtutes. Quod si hsec ex hominc sunt, quid obest ut non ex semetipso habeat et caciera bona qrce inferiora sunt ; cum audeat sibi deputare qune RESPONSIO Haec omnia si nonrectedicta suntscrutabilia sunlju- dicia Dei , et vestigabiles viae ejus ; nec occultum est quare ille potius quam istesalvetur ; et in se non in Do- mino gloriabitur, qui, aliis vitiosuo pereuntibus, ele- ctione dignus inventus est. Acsicjustitia quidem erit qnod plurimi damnanlur : sed non 249 eril gratia quod plurimi liberantur. •Abdinlboecacatholicis cor- dibus, absit talis iropietas,ut quemquamputemusme- ritis suis erui de potcstate tenebrarum, et in regnum Filii Dei debita, non gratuita, adoptione transfeni. Magno pcccaio periit Adam, et in illo omnes perierunt. 1 Quia omni homini damnata nativitate geniio, hocin wmmasuut, el sine quibus alia , quamvis multa et ^ Ad:>m dcbetur ut pereat. Et sicut non possumus dara, non prosunt ? Non potest itaqoe merito rc- futari quod dictum est : Fides igitur et inchoata , et ptrfecta, donum Deiest : quia eadem et Apostoli vox est dicenlis (Ephes. n, 8) : Gratia satvi facti estis per fidem ; et hoc non ex vobis, Dei enim donum est; non ex operibust ne forte quis extoiiatur; et (Phitip. i, 19) : Vobis donatum est pro Christo9 non solum ut in eum • Editi, quam et ira meriio est. Mss. Jol. et Remig. ex quo correctum in Aug. ut in textu posuimus. b Edit. Venet., non dubitet. « Ediii Lovan. , Duac. et Colon. Iia?c habent in plurali, qui aloriantur non in suis meritis , quce paria tident esse datnnatisf sed in Domino gtorientur. Mss. Jol. et Remig. cum edit. August., Lugd. et Yenei., conqueri de eo quod in praeteritis ssbcuUs dimisit omnes gentes ingredi vias suas : ita justam non ba- beremus querelam, si cum eis, cum quibus nobis fuit causa communis, cessame adhuc graiia, perire- mus. Quae tamen sicut tunc de omni muudo eruit paucos ; ita nunc de universo genere hominum sal- vat innumeros, non secondum opera nosira, sed se- in singulari exhibent. <» in mss. Remig. et Joliensi , audiemus , nec ad- dunt, aul dicimus. • Sic ms. Joliensis. Alii, Absit hac, ctc. ( Ms. Joliensis» Quia omni homini damnata nati- vitate in genitore, hoc est9 in Adam9 debetur. |§& S. PROSPCRI AQUITANI 196 cuiuium suum propositum, ei gratiam quae data est A toris Judae et Judaeorum voluntate complelnra : «t aobis iu Chriato Jcsu, ante lenipora aeterna (II Ttm. qui in evangelicis paginis legit. 1,9). Subnexuislis etiam quod post multa disserens ait. CXCCRPTUM SEPTIMUM. (Ibid. c. 16, n. 2.) Est ergo in matorum potestate peccare : ul aulem peccando hoc vel hoc Ula matitia faciant, non est in eorum potetiatc, sed Dei dividentis tenebras% et ordinantis eas : ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatcm Dei9 non impleatur nisi voluntas Dei. RCSPONSIO. Quod cum sit aperiissimae veritatis , miror inter obscura decerptum : quasi non ex cnhxreniihus po- tuerit omnis baesiiaiio lectoris absolvi. Inspicite ergo quod sequitur (Ibid.) : Legimus, inquil, in Actibus B Apostolorum (Acl. iv, 13 el seq.), quod cum dimissia Judceisapostolivenissent ad tuot%* etindicassenlquanta eis sacerdotes et seniores fecerunt , levaverunt illi vo- cem unanimes onvtes ad Dominumt et dixcrunl, Do- mine, tu es qui fecisti ccelum et terram% et omnia quce in cis suntf qui per os patris nostri David sancti pueri tui dixisti : Quare fremuernnt gzntes, et populi medi- tai sunt inania ; astiterunt reges terrce% et principes comenerunt in unum, adversus Dominum et adversus Chrislum ejus (Psal. n, 2)? Convenerunt enim in ve- ritate% in civitate ista adversus sanctum puerum tuum Jesum quem unxisti, Herodes et Pilatus% et populus Israel, facerequanta manus tua et contilium prcedesti- navit fieri. Si ergo quae per os pairis noslri David dicente Pilato ad Jesum (Joan. xix, 10) : Mihi non loqueris? Nescis quia potettatem habeo crucipgere ie % et potestatem habeo dimvtendi te? respondisse Dominum, Non ha- beres in me potestatem ullam, nisi esset iibi d dalade- super. Dividit itaque Deus inter luccm et tenebras : ncc ideo inculpabiles sunt tenebrse, quia eis bene utitur Dem, qui etiam de opere * ipsarum, quod filiis Incts in bonum procederet, ordinavii : tantuin progredi sinens malitia n nocere cupientium, quan- tum eam sanclis suis vel castigandis novit utilem, vel probandis ; ut hinc eiiam quod faciunt con- tra voluntaiem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Se juitur deinceps quod iu libro invcnilur se- cundo. CXCCRPTUM OCTAVUM. (Ibid. c. 14, n. 35 ) An quisquam diccre auiebit Deum non prcescisse quibus estet daturus ut credcrent% aut quos daturus estet Filio suo, ut cx eis non perde- ret quemquam (Jonn. xvm, 9)? Quceutique si prxtci* vit% profecto beneficia sua quibus nos dignatur liberare prcescivit. f Hcec est prcedestinaiio sanctorum, nihil aliud : preescientia scilieet, et prmparatio beneficiorum Deiy quibus certinime liberantur quicumque liberantur. Cceteri autem , ubi , niti in massa perditionis justo di- vino judicio relinquuntur , ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qni etiam credere potuerunt , 251 *' m,r* illa Christi signa vidissent (Matth. xi , 21 ) : * sed Spirilus sanctus prnphetavit, aliler intelligi ullo C quoniam ut crederent non eis erat datum , etiam unde uiodo quam ab apostols sunt ihtellecta 250 non crederent est negalum. potsunt, ct Herodes ac Pilatus et populus lsrael fecerunt quanta manus Dei et consilium prxdesli- navit fieri ; quid inconvenicns ait admirabilis dispu- tator? Est, inquiens, in malorum potestate peccare : ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia facianl, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebrat et ordinantis eas : ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei 9 non impleatur nisi voluntas Dei. k Male enim velie faciliimum est malis : et eorum damnabilem voluulatem non dubium est a Dei po- testate conciudi, ut eflectum .cupidilalis suae, ni i ille permiserit, habere non possint. Uti auiem sa- pientiam et justitiam Dei etiam malorum opcribus, RCSPONSIO. Qui istis resistunt, hoc sentire apertissime pro- bantur, quod fides non sit donum Dei ; et quod gra- tia non praeveniat liberura arbilrium, sed sequatur; et quod gratia Dei secundum merita nostra detur. Nam si aliquid ronferri homini per gratiam con- fiientur, et id non accipit nisi fides, quas accepta non cst ; in ipsa est meritum, cui nou donuro dalur, sed debilum redditur. Iu hac sententia positi, con- sequenter sapiunt eos esse pr.-vdcstinatos in vitam aetcrnam , quos per 1'berae voluntuis arbitrium fideles futuros pra scierii Deus ; ut ipsa electontra predestinatio non sit nisi retributio : alque ita in quae ex ipsorum prodeunt appetilu, ad implenda D his qui pracdestinati sunt tecundura propositum ejns consilia et judicia sua , nullus vcl tenuiter secun- qiii universa operatur, non opereiur Deus fidem ; dum pietatem doctus ignorat ; qui videt Dei Palris nec urlla sint hominis merita, si Dcus operatur uni- oplimam voluntatem non parcentis Filio stio, sed versa. h Yere qui ista seutiunt, fidein non accepe- pro nobis omoibus tradentis cum, pessima c tradi- ruut, aul qnam acceperant perdiderunt, sequendo • Ms. Joliensis, indicassent eos quanta illis. \n eo- dem desuni baec, in veritate, legilurque infra , Pon- tius Pilatus. b Mss. Remig. cl Jol., Mala enim velle. • Kdili, traditorum. Melius Remigianus codex, traditoris. d In edit. August. ex ms. Remeusi, dalumde- •vper. • Gditi, ipsorum. Melius inss. Jol. et Remig., et ex hoc Aug. editio, ipsarum, scilicet tcnebraruin * qua voce quidem malos inteiligit ; sed cnm allusu>ne ad tenebras ipsas quariun filii dici p<»ssunt. f ln edit. Ven. el Lugd. , Haic est prcedestinatio sanctorum% nihil aliud , pratscieniia scilicet. Idein pr.rfert ms. Joliensis. Alise editiones, Hcec prmde- stinatio sanctorum nihil aliud est quam prceukraia scilicet. s Cdit. Ven. el LHgd., sed quomodo. * Ms. Joliensis omittit hanc voeew, twt. ft7 PRO AUGISTINO RESPONSIONES AD EXCERPTA GEMJENSIUM. IM vroissimam Pelag ianornm superbiam, et in se, • noo A juslitia auferat misericordiam apud eum a quo nemo fai Domino , gloriando, qoi operatur omnia in om- ■ibsa (I C*t. xii, 6). bona profecto, non mala : et ti omnia bona, utique et fidem, aine qna nemo poteat plaeere (Hebr. xi,6), etquaeeet virtutum omnium fandamentum. Quale est autemj ut cum Dei tit sediflcatio, et nisi Dominus aedificaverit domum, i» vanum laborent qui «dificant eam (P$al. cxxvi, I) ; aut nolint isli fondamentum ad aedificium perti- ■ere, aut se Yelint inchoare quod Dominos possit esatruere? Non erit ergo illis principium Fiiius Dei, noo fondabuniur in ipso angulari lapide Gbristo Jeita, nee de eis dictum est : Firmum auiem funda- mtntum Dei ttat (II Tim. n, 19) : quia b totam ele- etiouem suatn solubili arcnae et succiduo cineri soperponunt. Agnoscamus itaque sapienter, pieque fateamur, prsNcisse incommutabiliier Deum quibus essel datu- rus ut crederent, aut quos daiurus essct Filio loo, ut ex eis non perderet quemquam : et si haec pratscivit, beneficia sua illum quibus nos dignatur lilieiare praescisse; et banc esse praedesiinationem sauetornm, • praescientlam scilicet et praepara- tkmem gratiae Dei, qna certissimo liberantur. ' Caeteros autem quicumque non liberantur, quos a geaerali perditioue bumani generis 252 8r*lii Bon exemii, justo noverimus judicio non exemptos : el quid nobis remissum sit, in eis discamus de quo- rnm queri damnatione non possumus. Non est enim kiiqnitas apud Deum (U Par. xix, 7), neque quis- nisi juste damnatur, nemo nisi misericorditer li- beraiur. De Tyriis vero et Sidoniis quid aliud possnmus dicere, quam non esse eis datum ut crederent, quos etiam credituros fuisse ipsa Veritas dicit, si talia qualia apud non credentes facta sunt virtutum signa vidissent (Matth. xi,2i;L«c.x, 13)? Quaro autem hoc eis ncgatum fuerit, dicant, si possunt, qui calumniantiir : et oslcndant cur apud eos Do- roinus mirabilia, quibus prufuiura uon erant, fe- cerit, * et apud eos quibus crant profutura non fecerit. Nos etiam si raliouein facti, et prorundi- tatem judicii ejus penetrare non possumus, mani- festissime lamen scimus , et veruro esse quod dixit, B et justum esse quod fecit ; et non solum Tyrios ct Sidonins, sed etiam Corozain et Betbsaida potuisse converti, et fideles ex infidelibus fieri, si boc in eis Dominus voluissct operari. Neque enim ulli falsum videri potest quod VeriUs ait : Nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo (Joann. vl, 66); et (Matth. xm, 11) : Yobis datum ett nosu mytterium i regni coelorum, illit autem non e$t datum; et (Ibid. xi, 27), Nemo novit Fitium, atst Pater, neque Pairem quit novit, niti Filius, et cui voluerit Filiusrevelare; el (Joan. Y, 21) , Sicut Pater viriftcat mortuos, ita el Fitius quos vult vmficat : et (I Cor. xn, 3), Nemo potest dicere 253 k DominumJesum, nisi in Spiritu sancto. llis divinarum vocum auctoriia- tibus erudili gratisis agamus Deo , qui dedit nobis qoam aub judicio ejus innocens perit. Sicut enim C spiritum fidei et virtutis, continentiae et charitatis, hie ipse insignis grali:e praedicator alibi ait (Aug hb. de Grat. et Lib. Arb. cap. 23) ; • Reddit omnino Djus et mala pro malis, quoniam juttus est ; el bona pro malis, ' quoniam bonus est; et bona pro bonis, fBOniaai justus et bonus est : tantummodo mala pro bjuis non reddit, quoniam injustus non est. Heddit ergo maia pro malis, pomam pro injustitia ; et reddit bomspro maiu, gratiam pro injustitia; ei reddit bona pro ftonij, gratiam pro gratia. Cum aliqui percunt, tum dubitemus ipsoruin meritis deputari quod pe- reunt; quosutique po?sct Deus misericorditer li- berare, si vellet. s Et cum aliqui liberantur, non audeamus definire, quod digni fuerint liberari ; quos alique poasct Deus juste damnare , si vellet. Quare autem non nmnes , aut quare illos potius h quani illos ^ Kberet, nec necessarium est quaerere , nec possibile reperire; cum, omissis discretionis istius causis, srirc sufficiat qood nec misericordia justitiam, nee • Editi hactenus, et in se et in Domino, manifesto errore, quem corrigunt mss. Joliensis et Remig., ex qoo edit. AngusL • Msa. Joliensis et Remigianns, totam elationem tuam. Edit. Col., ejectioncm suam; sed male. . e Mss. Remig. etJol., pradestinationem scilicet. ' d Forte hic addendum, quicumque (iberantur : quae verba nec in mss. nec in editis hacteuus reperiun- tar, nisi in Lugd. receutiori. • Edit. Lot., Dtiac. et Colon., Heddet omnino. f Editi hic et ter in sequentUras, quomodo; ubi vs mss. Joliensi et apud August., quoniamjusiusest, sapientiae et intellectus , con>ilii et fortitudiiiis , scientiae et pii»iatis ac timoris sui. Quae bona si non dcdtaet nobis, qui omnia opcratur in omnibus (Ibid.), prorsus non haberemus in nobis : ct eum bis, qui non cognoverunt Dominum, aut cum co- gnovissent, non sicui Deum gloi ificaverunt , aut gratias egcrunt, sed boc ipsum suae eapientke, depuianies slulti facii, l et obscurato corde eva- nueruni in cogilationibus suis (Rom. i, 21) ; cum his, inquam, sedcremus in lenebris et in umbra mortis, nec querelam habentes de pcena , nec excusationem de ignorantia, nec praesidium de natura. m Nunc jam quod sequitur quale sit videamus. EXCERPTUM IX. (Aug. lib. iii de Dono Persevcr. eap. 16.) Sed aiunt, ut scribitis, neminem posse correptionis ttimu- lis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiee audien- tibus multis : Ita se habet de prasdestinatione defmita et sic de caeteris partibus huju* srntentiae. s M<. Joliensis cum edil. Lugd., et cum atii. h Ms. Joliensis , quam ittos. fleli jui , quam illos. 1 Hacc verba , et apud eos quibus erant profutura non fecerit, qu.x» onnttebanlur in editis omniltns, reslituta habcs ex ms. Joliensi, et antea ex ms. Re- migiauo in append. Auj»u>t. I Ms. Joliensjs, regni Dei. k Ms. Joliens-s, Dominus Jesus. 1 Ms. Joiiensis, et obtcurati corde. m Ms. Joliensis, Nunc etiam. IM S. PROSPEW AQUITANI • senteniia voluntatit Dci, ut alii ex vobit b de infideH- A pulum non exitiimo debere tvfficere, nUi koe vel aUquid fate, acccpta obediendi voluntate, veneritit ad fidem, vel aceepta perseverantia, permaneatit in /ide; cmteri vcro qui in peccatorum delectalione remoramini, ideo nondum turrexittit% quia necdum vo$ adjutorium gra- tim miterantit erexit. Verumtamen si qui estis nondum vocati% quot gratia tua pradettinaverit eligendos, ac- cipietit eamdem gratiam qua velitit et titit etecti; et ti qui obeditis, ti pmdestinati estit rejiciendi9 tubtrahen- tur • obediendi viret, ut obedire cettetie. RESPONSK). Stapeo sanctitatem vestram, objeclionem caltim- niantium a persona defensoris gratias non potuisse discernere, et verba obtrectantium ei ipsi qui obtre- ctatoribus suis respondet aptasse. Uaec enim de do- hujutmodi addat, utdicat : Votitaque etiam iptam obe- diendi perteverantiam a Patre luminum, a quo detcen- dit omne dalum optimum et omne donum perfectum (Jac. I, 17 ), tperare debttis, et quotidianit oratiombut potcere : atque hoc faciendo confidere non vot ettt a prmdettinatione poputi ejut atiemt ; i quia etiem koc% ut faciatis, ipte largitur. Abtit autem a vobit ideo de- tperare de vobit9 quoniam tpem vettram in ipto habere jubemini, non in vobit. Maledictut enim omnis qui spem habet in homine (Jerem. xvii, 5) ; et% Bonum ett con- fidere in Domino k quam confidere in homine (Ptat. civii, S);i quoniam beati omnet qui confidunt in eum. m Hanc tpem tenentes, tervite Domino in timore, et extultate ei cum tremore ( Ptat. n, II ). Quoniam Cirina caibolici viri quidam nequiter ei nugatorie B <** vita mterna , quam filiit promissionis prommt non jactiiabant, quod qui talem Dei gratiam praedicaret, ut fides el obedientia, caeteraeque virtutes, et in eis usque in fiuem perseverantia, non nisi ex dono Dei haberi posse credantur; consequens esse ut talibus verbis uteretur ad populum, et hujusmodi dcnuntia- tkmibus omnem liberi arbilrii evitaret industriam. Quod quia piissimus doctor litteris eorum ad quos scribit agnoverat, d ideo 254 dicit, $** aiunt> ** tcribitit; et postea, Itta cum dicunL Ei hoc potuistis advertere, non ipsum hax dicere, sed eos de quibus dixit : Sed alunt9 ut tcribitit; et , Itta cum dicuni. Quod similiter et Aposlolus ait (Rom. v, 8) : Sicut aiunt noe quidam dicere, Faciamut mala, ut veniant bona. Inferius autem, ubi plenius ad ista respondet, mendax Deut ante tempora mterna , nemo potettette securus, niti contummata fuerit itta vka, qum tentatio ett tuper terram ; ted ■ faciet not perteverare in te tis- que ad hujut vitm finem, cui quolidie dicimut : Ne not inferat in tentationem (Matth. vi, 15). Videtisne, obsecro, quantum dtstet bic sermo ab eo quem composuit malignitas obloqueiitinm ; qui suiduerunt etiam ea qnae 255 recte dicit exqoisita verborum fraude corrumpere? De quo ° idem doetor rectissime ait ( Aug. tib. de Dono Persever. e. *2) : Dolou' autem vel imperiti medici eet% etiam utUe medi- camentum tic alligare, ut aut non prosit, aut obtit. Et iterumde siniiii ineptia (lbidem): Nempe, inquit, hoc veritsimum ett : Ua sane, ted improbissimum, im- multo manifestius patet • quam haec ab Xpso nuir- C portunittimum, incongruentittimum; p non faite eto- quam taliter dicta sint , et quantum ei hujusmodi praedicationis forma displiceat ; quam corrigens et mundans atque emendans, lolerabiliorem audienti- bus facit ; quae vera suut temperans, quse falsa sunt resecans, et post muha adjiciens ( Idem lib. de Dono Pertcvcr. cap. 22) : Jam vero quod iilit verbit f con- nectitur% miror ti ullo modo potett in populo Chritliano quitquam infirmut patienter audire% cum dicilur eit , Ei ti qui obeditit% ttiprmdettinali estit rejicienditksulh> trahentur obedientim viret , ut obedire cettetit. Hoc enim dicere, quid videtur aliud ette quam maledicere, aut mala quodam modo prophelaref Et post baec cum diceret qualiter de liis loquendum esset in populo , proprii sensus verba connexuit dicens ( Ibid. ) : «71110, sed non taiubriter valetudini humanm mfirmiiatit appotito. Non igitur necesse estde his rationem red- dere, quae et ab aliis dicta, et ab ipso ostendlmus improbata; ita tamen, ut nihil sibi per falsormn ad- mixtionero praeripi pateretur ex veris. Quamvis enhn numquam tam insipienter locutus sit ad populum Christianuin, ei id quod mendax obtrectatio ineptis- skne (inxit 4 borruerit ; pia tamen constantique do» ctrina abundanter probavit, praedicandain esse Ec- clesiae et praedesiinaiionem, in qua est gratiae 256 praeparatio; et gratiatn in qua est praedestinationis effectus; et praescientiam Dei, qua anto sascula seterna qtiibus esset collaturns sua dona praeseivit. Gujus praedicationis quisquis est impugnator, aper- Illum etiam modum% quo l utendum ette in prmde- D tissimus est Pelagianae elationis adjutor. ttinationit prasdicatione not diximut , ioquenti ad po- Hoc autem quod in r fine posuistis, superiori ca- * Editi, tcientia. Itss. Jol. et Reutig. cum Ang. Hbro, tententia. b llaec verba, de infidelitale, absunt a mss. Jol. et Remig. ; lejruntur in editis omnibus, et io libro S. August de Dnno Persever. « Edit. Yenet. et Lugdun.. obedientie? viret. * Sic ms. Jol. Alins editi, ideo ait. * Ms. Jolien^is, quod hcec ab ipto. f Mt. Jol., annectitur. * Edit. Lov., Duac. et Colon. habebant , ti pra- tciti estit. Mss. Jol. el Remig. cum Lugd., Venet. et edit. Aug.. prcedetiinati ettit. h Ms3. Jol. ei Hemig. cum Lugd., tubtrahvntur, •t antea, codex Joliensis obedistis. 1 Ms. Jol. , utendum ettet loquendo ad populum Aug. lib. de Dono Persev., apud populum. J Ms. Jol. , qui eliam hoc. k In ms. Jol. desunt hxc, quam confidere m ho- mine. 1 Editi, quia beati. Mss. Jol. et Remig. eum Ye- net. , quoniam beati. Lugd., quam beati. m Edit. Lov., Duac. ei Colon., Et hanc tpem. * Mss. Jol. et Remiff. , fociet not perteverare. Abest vox haec, not, ab editis. 0 Ms. Joliensis, idem auctor. p Ita mss Jol. et Remig. cum edit. Oper. August. Editi vero nostri omnes, non fatsum etoquio, teinon talubriter vaietudini humance infirmitatit appoeittvou 4 Ms. Joliensis, tnhorruerit. 9 Editores Lovanieuses, et qui hos annt fetutt «01 UBER IN QCJO PRCTPERUNTUR AUCTORITAkLS EPISCOPORUM, LTC. 908 piiulu, nbi Tyriorum et Sidoniorum memio facta est, a cere, in quibus nullt est obscuritas, si de hde prs« dtboit copulari; quia etiam in libri corpore eidem destinationis et gratiae Dei, ex qua est omnium bo- eaosae, sine cujusquam diversse disputalionis inler- norum origo, perseverantiaque meritorum, hoe fe* j*etione, connexum est. Uode et responsio, quam neatur quod habet veritas. prxeedentibus subdidi , potest etiam • ad ista suffl- hic in marginc observant quod quibus respondet boc quotdam in ipso ingenio, etc. iihrd S. Prosper atiquid posuerant quod hic non po- • Ediii liabebant ad istast errore manifesto, qni nitur, tx cap. 44 libri de Dono Perseverantim Augu- emendaiur ex mss. J«>liensi, et ex Remig.;einenda- Kim, et hoe $ic incipiebatt Es quo apparet habere tusfueratin edit. Aug. ADMONITIO 1N LIBRGM CUl TITOLUI, PRiETERITORUM SEDIS APOSTOLICJE EPISCOPORUM AUCTORITATES De Gratia et Libero voluntatis Arbitrio. EpittoUe Ccctestini papce ad episcopos Galliarum per Prosperum et Hilarium transmissm subjici solet col- kctio queedam anteriorum *edis apottoiicm pontificum auetoritales de gratia e.t libero arbitrio complexa: cui inter seruntur etiam nonnulta ex Africanis eonciliis hac de re statulat a Romanis pontificibus approbata. Qum quidem in kunc Uhum dettinata non dubilatur, ut Semipelagianis , qui tolis sedis apostolicm decretis se manus daturos erant profeui , esset retpontum. Uuic vero cotlectioni hunc titulum imposuerunt : Praieritorum sedis aposto- licae episcoporum auctoriiaies (seu sentenlia?), dc gralia Dei et iibero voluntati* arbitrio. Ab aiiis quoque vocatur koe opusculum : Regulae apostolicx sedis , quomodo designatur in ultimo capituio ; denique Compen- diOius indiculus dicitur in prmfatiuncula , citaturque ab aliis sub nomine Decretormn , vel Epistolae Coelestini papat ad Gallos ; ab atiis Capituia generaliori vocabulo appetlatur. Quod quidem opusculum sub Cmlettini no- rndne citatum tegitur ineunte sexto smeulo. Nam pontificts islius decretis annexum est a Diouysio Exiguo, tt eirca idem tempus a Petro diacono aliisque qui in causa fidei ex Oriente Romam missi sunt , Ixbro de lncarna- tione ei Gratia D. N. Jesu Christit ad Fulgentiumt capite octuvo, et nono, tamquam Cmlestianm epistotce ad Galtos pars qnadam citatum repcritur. Exin a Cresconio episcopo Africano in fine sum cotlectionis eanonum cxrca annum Christi 690 emistm , eidem pontifici ascriptum legitur. Tum denique posterioribus tmcutit a Floro magistro, Eeclesim Lugdunensis nomine scribente adversus Scotum Erigenam ; ab Hincmaro Remensi, lib. de Prmdestin. eap. 22 ; Lupo Ferrariensi abbale in Collectaneis qumst. 2 ; Remigio Lugdunensi9 in libro de Tribus Epistolis cap. 23 ; Yvone Carnot. et aliis plurimis hmc Capitula Cmlestino papm inveniuntur fuisse adjudicata. His emnibus testimoniis abunde probatum videbatur hocce opusculum Conestini esse agnoscendum. Qvm tamen opmio tot conjecturis obviantibus impugnalur, ut ab omnibus fere eriticis jam ab ea discessum esse agnoscamus. Et i* quidem ex slyli eorum disparitate , ab eo qui in epistola Ccetestini etucet , ejusdem esse neaatur. 2° Ju~ dkes advocantur Joannes Vuendelstinus, qui codicem Canonum et Decrelorum Pontificiorum ediiiit Moguniim an- no 1525; Crabius qui anno 1538 prioris censuram atiquo modu temperatam in Conciliorum Collectionibns tran- tcripsit; item alii qui idem prmstaruntt Surius anno 1551 , et Nicolinus anno 1581. Ceetestino pariter abjudicant emineiitissimi doctissimique cardinales Antonius Carafa, et Ccesar Baronius , quibus adde Franciscum Suarezium m Prolegom. 6 de Uratia, cap. 1, num. 11 ; Jacobum Sirmondum in notis ad tom. 1 Concil. Gallimt et Gerardum fossium lib. i Hist. Pelaa. cap. 5, qui tamen ultimus uartim Cmlestini , partim Gallorum S. Auguslini disci- pulorum esse putat Capitula ; ' qnia videlicet ab his collecta oblataque Ccelcstino, hujus nomine et auctoriiate postta fublicala sint. 3* Si Ccelestini essent , et ab eodem epitiolce suce ad Gallos fuissent subjecta, quomodo dreumfercbanlur hactenus , aliquam procul dubio eorum meutionem ipse habuisset , cum tamen illorum nutlute- wus ibi meminerit. Non etiam hanc epistotce apposuisset clausutam : Deus vos iticolumes custodial, fratres cha- rissimi , quce finem epistolee Ccelestianm demonslrat. ' 4* Cum S. Prosper Collalorem exagitans omnia adveriuseum, tum Conciliorum, tum pontificum Romanorum tnffrayia aggerat, eumdemque urgeat auctoritate non sotum Innocentii, Zosimi , Bonifacii , sed et ipsius Cosle- stini ; nefas est suspicari quidquam ab eo auctore omittendum fuisse e decretis a sede apostolica contra adversa- rios gratice vromutgatis. Coslestini porro unicam commemorat , quee est ad Gatlos , epistolam : quce ut auctori- tatem doctnnanufue Augustini de graiia Christi mirum quantum efferat , de doctrince lamen iptius articutis probatsonibusque prorsus silet. 5* Vincentiut Lirinensis presbyter et monachus ptwnmum laudans eamdem Qxlestini epistolam, Commonitorii sui adversus hcereses cap. ult.t$ed etPhotius patriarcha Cvnstantinop. tonge posterior eam in Bibliotheca recen- Sfas, pari uterqua sitentio prceterit dicta Capitula. Quod argumento est neutri fuisse comperta9 sallem ut Cce- Ustini Papce opus. Num eredibite auoaue eadem epistola utum fere Vincentium, ad tuendas Semipelagianorum partes% «t tam evidenter damnatos in Capitulit annexis agnovisset. (T Non eum loquendi modum hujus c ompilationis auctort nec eam auctoritatem usurpat, quee summum ponti- ficem prm $e ferant. Piuries enim altegans Romance Eeclesice prassules, lnnocentium puta et Zosimum, nusquam eos prmdecessores suos appellat. Dcinde ita passim toauitur, ut pontificum Romanorum, et scriptorum etium aliorum se prodat discipulum, nedum pontificem Romanum. Exempli gratia : Nos piissimi Patres do- cuerunt ; Aposlolics sedis nos scripta docuerunt ; Magistris nostris obloquunlur. Et atibi : SacratUsiuia besti Apostoli sedes, per ministerium praesuium suorum, eic. Reclores Ecclesiae Rowana ; Apostolict aatistites. 7* Erroris occasionem dedit Dionysius Eaiguust cum epistolce Catlestini annexuit capitula. Ex ipso enim Cr&> sconiust Petrus Diaconust omnesaue noni scecuU scriptores qui pro Christi gratia deceriarunt. At si inspiciatut curiosius Codex Dionysiiy nihil aeprehendetur ex quo statuere ticeat, Capituta ista partem esse epistolte S. Coi* lestiui : e contra vero hoc fuisse IHomjsii cousiliumt ut unum ab altero discerneret , clamant ipnus codicis se~ rieSf ei afectatm distriminis notcet qum in eo conspiciuntur. Quoties enim unius pontificis scripta ab alterius tcriptis secernere vultt hunc semper titulum initio primi decreti seu epktolm prapon\t> Incipiuut Decreta N. PatroIm LL 7 f»3 S. PROSPERI AQUITANI ^ 2C4 papae, quem non repetit initio tubseqnentium ejutdem pontificis decretorum, seu epistotarum. i* Hanc porre dittincttonit notam legere eti in (ronte Auctoritatum de gratia : Incipiunt Praeterilorum sedis apostolic* epi- tcoporum Auctoritates de gratia Dei. 2° Initio cujusque ejutdem pontificit epittolce auctoris nomen numqumm omittitur : Cmlettini autem nomen in capite Sententiarum de gratia non apparet : ex quo coniicitur auctoris nomm vet ignoratte Dionysium, vel ex consilio omisisse. 5° Majorem etiam discrimmit notam huic scripto appoeuit9 quam aliis diversorum Pontificum epistolis. Legimut enim in fine capitutorum hanc clausulam : Expliciunt auctoritates, etc.f omisto ubique Cmtettini nomine.Qum clausula timititve, nec in fine totiusCodicis reperitur : ut videatur omnem erroris viam circa sententias illat pmcludere votuisse : nec atiam ob causam commonitorium istud epittoim Coelestini annexuitte, quam quia noverat occatione hujut epittotm fuitse exaratum , timulque Prospero traditum. 8* Codex Romanns antiquus, cum omnes seu dogmaticas seu decretales Pentificum Romanorum Epitiotat, et inter alias qum Cmiettini papm tunt, cotlegerit, epistotam ad Gatlos omisit, non alia certe ratione , niti quia nihil dogmatis continebat : continuisset autem plurimum , si pars episiolm essent Capituta. Non igitur pro Ccelettini decreto agnita est hmc collectio Leonis tempore, a quo prmdecessorum suorum decreta codici inserta probabile. Hcec autem momenta antea altatorum pro Cmtestini partibut etficaciam in dubium adducunt. Unde factum ett, ut atium ab illo Pontifice auctorem invettigare nisi fuerint quidam critici ; cumque nemini probabitius tribui potu hoc opus judicarent, quam S. Prosperof eiattignare non dubitaverint, deficientibus licet cum antiquorum tuffragiit, tum manutcriptorum tettimoniit. In hanc vero opinionem adducti videntur, V Ex qumttionum qum a Prospero, et ab auctore Capitulorum ventitantur affinitate, atque ex ipto etiam tractandi modo. 2° Adducitur in testem Hincmarut% qui in tibro quem tcriptit, de non Trina Deitate, allegat Decreia Goelestini papae, ex cujus delegatione beaius Prosper hinc exortam haeresira per auctoritalera Scripturarum et doctrinam beati Augustini revicit et compressit in Galliis. Undehujus suspicionis aucter ditcrimen excogitavit, inter operaqum privato %eto ipsemet Prosper aggressus est, et qum ex deiegatione summi pontificis exaravit. Inittis videticet abt- trutiores qumttionet futiut expenditte, in his perptiuca% eaque omnibus obvia vix attigitte, ne ab ea brevitate, qum fidei profettionem decet maxime , longiut ditcederet. Verum etti in confetto estet (ut opinantur nonnutti) Prosperum a sede apostotica delegatum esse ad propu- gnandam Ecctesim catholicm de gratia Christi doctrinam ; nimis lamen constringetur ista delegatio, ti ad pauca hmc brevissimaque capituia fuerit coarctata ; ita ut in ea opinione pene certum sit, quidquid tcriptorum de gratia evutgavit sanctus Prosper, saltem post Romanam profectionem, id omne ex Romanorum pontificum prcescripto ak ipso editum esse, et quasi fidei portionem atsertas ab eo esse propositionet itlat, quat Ubrit snis advertut Semi- pelagianot defendit : ad quod probandum adducitur locut Prosperi in responsionibus ad objectiones Vincentia- nas, ubi sic ait : Propositis si^illatim sedecim capi ulis, sub uno luoque eorum sensus nostri, et fidei quah contra Pelagianos ex apostolicjs sedis auctoritate defendimus (Pnefat. Resp. ad Objed. Vincentianas). Ex quibus evanescit discrimen supra invectum. Qua de re contuti potest admonitio prmvia tupradictit objectio- num Vincentianarum retpontionibut. Deinde ad Hincmarum quod attinet , nec in eo quidem loco, qui profertur, detegationem Prosperi ad Capi- tula ista vel tcribenda vel promulganda refert, sed ad ea potiut omnia qum reversus in Galliam vel tcriptit vel disseruit. De his enim loquitur Hincmarus, in quibus Prosper haeresim per auctoritatem Scripturarum et do- ctrinam beati Augustini revicit et compressit in Galliis. At nulto e Scripturis, nulto ex Augnstini doctrina sumpto argumento pugnat auctor capitutorum degratia, ted ex tota Ecclesice Romance auctoritate, partimjn pon- tificum decrelis, partim in Africanis decretis, quw tua approbando feceratt partim denique in solemnibut ejut- dem precibus ccerimoniisque contenta. E contra vero pluribus aliis tocis de Prosperi detegatione ita termonem facitf ut numquam eum non tegati pertona indutumt numquam non tegationit jure et auctoritate tcribentem indu- cat. Denique nec isto loco, nec utio alio Hmcmarut atcribit protpero Capttula : quce texcentit tocit inter decreta Ccetestini ab eo numerantur, eoque nomine taudantur. Quod vero priori toco de styli, conceptuum, doctrinee, vocumque \psarum cum Prosperianis operibus conformi» tate objicitur, lonaiusque deductit Tabutit ab Anteimioob ocutos statui intenditur: cum abatiit9 ut a Qucsnellio, eadem de Leoninx styli cum Capitutorum genio affinitate, etiam altatis iocorum pturium comparationibut, tta- tuantur ; idque ab utroque prcrttilum tit, pott malure perpensa utriusque opera : veriut forte centebit% qui in opere tam brevi, cujns partes omnet tam parum atice atiit annexce videntur, mhit certi ex tola styli comparatione ttatui potse pronuntiabit. Hanc eamdem coltectionem denique Quetnelliut, quam nec Cceteslino nec Prospero convenire contenderat, tue tandem Leoni assiynavit, quem jam duorum de Vocatione Gentium librorum parentem asseruerat : ab iilo autem compactum esse compendiosum hunc indioulum existimat, non ex quo itle pontificatum gettit, trd dum diaconi fungent munere% Ccetettino papce minittraret : in utroque enim opere idem ingenium consiliumque, ttytum eum- dem deprehenditse se profitetur. 1° Quia utriusque scripti idem scoput ; ut quid prcecise ab homine catholice credi oporteat , circa pradettinationit graticeque divince mysterium , sepositis abstrusioribus qucestionibus% fixum habeatur. V In utroque opere Semipelagiani magis quam Pelagiani impugnantur, std eadem sobrietate eademque modettia. 3° Uterque tancti Auguttini nomen auctoritatemque reticet ; idaue ex contilio, eo quod Se- mipelagiani Augustinum suggiltarent9 tamquam qui necettarium modum de gralia aitputant excetsisset. 4" Idem argumentum ab ecclesiasticis precibus, si non iisdem terminis, eodem tamen ingenio et contextura sermonit assu- milur. Castera tegi possunt in codem S. Leonit Operum editoreet iltustratore, a paaina 399 ad 405. Jam vero quo lempore etqua occasione conscripta fuerinthcec Capitula, unde Ccetestino tribuia, ejutque an- nexa epittolce, tic conjectare fat ett. Cum pott S. Auguttini mortem, quas anno Chritti 430 mentc Augutto con- tigit, Galticanorum presbyterorum nonnulli, epitcopit tuis conniventibus, adversut tanctitsimi gratice doctorit tcripta vehementiut insurrexissent ; Prosper et Hilariut Romam te contuteruntf tedit apottolicce opem auctorita- temque imptoraturi. Romas tedebat Ccelestinus, cui Leo archidiaconut tgregiam in administrandis rebut eccle- tiatticit navabat operam. Exposita Prosper profr.ctionit suw causa, tittcras accepit a Ccelestino ad epitcopot Gat- ticanos dcferendat, quibus mirum in modum commendantur S. Augustini memoria et doctrina, atque ab adver- sariorum calumniis vindicantur. Porro Gallicaniilli presbylert ex eo maxime S.Augutlini doctrinam impetebant, quod Romanm tedit doctrince adversarctur. Hcec causa Prospero fuerat Romam petendi, ut satis ipsm pontificis littercc innuunt. Itle autem hoc unum agit in epistota, ut Gallos doceat nihit ette in Auguttini scriptit, quod ak apostoticm sedit doctrina discrepet ; immo eum a Romana sedit episcopit semper inter optimot Ecclesim dottores kabitum. Quin et tcrinia sedis apottolicm ditigenter invettigari juttit Cmlestinut, ut inde quidquid ad repdten- dam GaUorum proterviam poterat inservire depromeretur, tradereturque Prospero Romam ea de causa prcfecto. Leoni fortt tum Diacono, hanc protinciam cessisn tx muttit probatur. Ex hit memoriatem indiculum con-t w LIBER IN QUO PROFERUNTUR AUCTORITATES EPISCOPORBM, ETC. toe texuit Leo, qumel Protpero, eum aliis ejusmodi scriptis tradidit, ut illi ad refetlendat Mauilientium obje- ciienes usui esset. Ex kis omnibus verosimilius nobit videtur hoc commonitorium ex Ceelestini imperio a Leone forte concinnatum9 et Proeperi utibut eontraditum : eodem ergo tempore eum epittola superiori9 id ett anno Chritti 451. S. PROSPERI AQUITANI LIBEB CDI TITCLUa PROTERITORUM SEDIS APOSTOLIC^E EPISCOPORUM AUCTORITATES, DE GRATIA DEI ET LIBERO VOLUNTATIS ARBITRIO •. Altat CAPUT III. 271 Quia nonnulli qui catholico nomine glorian- A liberi arbilrii defensores, quid de gratia Dei senticn- lar, in damnatis auiem baereticorum sensibus, seu pnVtUte, sWe imperiiia demorantes, piissimis dis- potatoribus obviare praesumunt; et cuni Pelagium atque Ccelestium anatbematiiare non dubitent, ma- gistris tamen nostris, tamquam necessarium modum exce&serint, obloquuntur, eaque tanlummodo sequi et probare protitentur, quae sacratissima beati apo- stoli Petri sedes contra inimicos gratiae Dei, per roi- nisterium praesulum suorum sanxit, et docuit : ne- cessarium fuit diligenter inquirere, quid rectores Romauae Ecdesiae, de hatresi, quae corum tempori- bus exorta fuerat, judicarint, et contra hocenlissimos • Colleciae circa annum Cbristi 431. * Editi Mogunl., Lovan., Duac. et Colon., dum dum esse ceusuerint : iu ut etiam Africanoruin conciliorum quasdam seutentias jungeremus, quas utique suas fecerunt apostolici antistites, b cum pro- barunt. Ut ergo pienius, qui in aliquo dubiUnt, in- struantur, constituliones sanctorum Palrum com- pendioso manifestamus indiculo, quo si quis non nimium est contentiosus, aguoscat omnium dispuU- tionum connexiunem ex hac subditarum auctoriu- tum brevitate pendere, nullamque sibi contradictio- nis superesse rationem, si cum catbolicis credat et dicat : illas comprobarent. Edit. append. Aug. ex mss. Corb. et Leonis operum, editio Quesnelli, ut in textu. 1NCIPIT LIBER. CAPITCLUM I. Aliat CAPUT IV. B Quod Adam omnes hominet lceserit, nec quemquam, tiist Christi gratia posse saburi. In pnevaricatione Adae omnes homines naturalem possibiliutem et innocentiam perdidisse, et nemi- Dero de profundo illius 272 ruinae per liberum ar- bitrium posse consurgere, nisi eum gratia Dei mise- rantis erexerit : pronuntiante beatae memoriae papa lnnocentio, atque dicente in epistola ad Curtbagi- neose eoncilium (Vide inter epist. Innoc. tomo no- Hro XX) : * Liberum enim arbitrium ille perpessust ium suis inconsultius utitur bonis* cadens in pratvari- aaiome profunda deriiersus est ; ei nihilt quemadmo- ium exinde surgere posset invenit : suaque in tetemum • Editio Leonis norissima, Libero enim arbitrio ille perversus. Nostram lectionem margini inscripsit, quaeest etiam editionum Prosperi et Auguslini. b Sic mss. et editio anni 1524 Mogunt., et apud AugusL tomo II, et appeud. tomi X. In Leone uovo, hufus rtfffia subjacuissel oppreuus . Aliae Prosperi edi- libertate deceptust b hvjus ruinm latuisset oppressu nisi eum post Christi pro sua gratia reievauet adventus, qui per novas regenerationis purificationem, « omne pmteritum vitium sui baptismatis tavacro purgavit. CAPITULUM II. Alias CAP. V. Quod nemo sit bonus suis viribus, nisi participatione ejus qui solus est bonus. Neminem esse per semetipsum bouum, nisi parti- cipationem sui ille donet, qui solus e&t bonus : quod in eisdem scriplis ejusdem pontificis sententia pro- tesUtur dicens (Vide ubi supra), d Nam quid nos de eorum posthac rectum mentibus cestimemtts, qui sibi se putant • debere quod boni sunt, nec tllum considerant tiunes, ruina iacuisset oppressus. « In mss. Corb., preeteriti vitmm. d Editio Mogunt. , Numquid nos. Apud Aug. toiri. II, de his posthec rectum mentibus. • Editi Prosperiani omnes, deberi. 10? S. PROSPERI AQUITANI 209 rigtti quotidie gratiam contequuntur, • qui tiue Ule Xjutorium extotlunt humani arbUrii libertatem, dUtriett) gladio veritatU, f velut curnm trantient emputartu Quid enim tam libero fecUti urbitrio, quam quod uni- versa in nostrm humililatis consdentiam retuiitti; ot tantum te assequi posse confidunt f CAPITULUlf 111. Alias CAP. VI. Quod nisi gratia Dei conlinua juvemur, insidias tamen instinclu Dei factum esse fideliter sapienterque vidUti, reraciter fidenterque dixUti? Ideo wiquequia prceparatur voluntas a Domino, et ut boni aliquid agant, paternis inspirationibus suorum ipse s tangit cordafiliorum. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt (Konu vm, 14): ut nec nostrum deesu tentiamut arbitrium, et in bonis quibutque%J& volun- tatis humanm tingutit molibus, magU illiut valere nou dubitemus auxilium. CAPITULUM VI. Alias CAP. IX. Quod omnis tancta cogitatio et motus pim voluntatU ex D$o sit. Quod iia Deus in cordibus hominum, atquein ipso libero opereiur arbilrio, ut sincta cogitatio, pium consilitim, omnisque motus bonae voluntatis ei Deo sit, quia per iilum aliquid boni possumus, sino qvo nibil possumus. Ad hanc enim nos professionom klem doclor insiiiuit, qui cum ad totius orbis epi- scopos de divinac gratiac opitulatione loqueretur : Quod ergo, ait (Ubi tupra), tempus intervenit, quo ejus non egeamus auxitiof In omnibut igitur aciibus, 1 causisque, cogilationibus, moiibut, adjutor tt pro- tector orandut ett. Superbum ett enim, ut quidquam tibi humana natura prmsumat; ctamante Apottoto : Non ettnobU cotluctatio adversus carnem et tanguinem, ted contra principet et potettatet aerit hujua, contra C tpiritalia nequitim in cmlcttibut (Ephet. vi, 12). Et ticutipse iterwn dicit: Infelix ego homo, quU me Ube- rabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jetum ChrUtum Dominum nottrum (Rom. vn, 24); et Uemm: Cratid Dei tum id quod tum% et gralia ejut in me vacua non fuit% sed ptus iUU omnibus laboravi; non ego ttwn Dominum nottrum, ad solam remissionem pecca- etc, sic accepimutdictum, ut illot,qui contra Dd ad- torum valere, qum jam commUta tunt, non etiam ad • Locus hic plenius legitur in epistola inter Angu- stinianas 181 sic : Sed jam itti, qui talet fiinf, nuttam Dei gratiam consequunturtqui sine iUo tantum te atte» qui posse confidunt, quantum vix illi, qui ab iUo po- stutant, accipere promerentur. t> lia inss. Corb. et editio bujus epist. iu appcnd. tomi X August. At editi omnes Prosperiani et Leo novus, ad evincendas. c Apud August. tom. II el Leonem, redenjitset. d Ita legitur in edit. Moxuiil. in epistola Iunoc. totn. 11 Oper. Augusl. et in append. tom. X ejus- dem. Caeieri codices Prosperiani addunt pariiculam atque. Leo novus, omissa hac particula, quotidiana prmttant ilte remedia. • In epistola Innocentii tom. D Angust. locus in- cipitab his verbis : 0 pravissimarum menttumpervetsa doctrinal Adverlat id tandem, quod primum hominem, etc., tum conciderit, ubi alii concideret. Idem edtt. Leonis, quae postea habet potuerit, pro voce potuti, et in flne, adventu. f Cdit. Mogunt., velutcursum tranvent. s Editi, iangat corda fidetium. Aptius cx niss. Edit. append. tomi X August., tangit corda filiorum. h In Leone, cautit, cogtuttionibut; nec male. 109 LIBER IN QUO PROFERUNTUR AUCTORITATES EPISCOPORUM, ETC. tl* adjutorium, m non committantur, anatkema $it. Et A a Doroino peti, rerum ipsaram monstrat effeclus : Uertim quarto capitulo : Ut qui$qui$ dixerit, gratiam M perJetum Chrittum propter hoc tanium no$ adju- ure ad non peccandum, quia* per ip$um nobis reve- iatur ei aperitur inteWgeniia mandalorum, ut tciamue euid appetere et quid viiare debeamut ; non autem per iUam nobis prmtari, ui quod faciendum cognovimus, etiam facere diligamu$ atque valeamu$ , anathema «/. Cum enim dicat Apo$lolu$% Scientia in/lat, charitae vero eedificat (I Cor. vm, !), 275 valdempium e$t ui eredamu$t ad eam qum inflat no$ habere gratiam Chritti, et ad eam qua mdificat non habere ; cum $ii utrumque donum D«, ei $cire quid facere debeamue, ei dUigere ut faciamu$f ut ccdificante charitate, ecientia nen po$$it in/lare. Sicut autem de Deo $criptum e$t% Qui docet hominem $cientiam (P$al. xcut , 10) , B itaeiiam$criplum e$i: CharitaeexDeo e$t (I Joan.iv,!). * ltem quinto capitulo; Ut qui$qui$ dixerit, idee nobi$ gratiam ju$ti/icationi$ darif ut quod facere per iiberum • jubemur arbitrium, faciliue po$$imu$ imptere per qra- tiam; tamquam $i gratia non daretur, non quidem (atile, ud tamen po$$imu$ etiam $ine illa implere di- 9'ma mandata, anathema $it. De fructibu$ enim moit- iatorum Dominu$ loquebatur$ ubi non ail% Sine me difftciliu* pote$ti$ facere : $ed aitf Sine me nihil pote- $ti$ facere (Joan. xv, 5). CAPITULUM VIII. Alias CAP. XI. Quod preeter statuta $edi$ apo$tolicasf omne$ orationee EccleetcB Chri$ti gratiam reioncmJ, qua yenu$ huma- num akmterna damnatione reparatur. qumdoquidem ex omni errorum genere plurimot Deus dignatur atlrahere, quos erutos de potestate 276 tenebrarum transfcrat in regnum Filii chari- utis suae (Colo$$. i, 13), et ez fasis ira faciat ?asa misericordise (Rom. u, ti). Quod adeo totum difini operis esse sentitur, ut haec efficienlt Deo gratiarum semper actio, laudisque confessio, pro illuminatione taliom vel correclione referantur. CAPITULUM IX. Alia$ CAP. XII. Quod gratiam Dei etiam baptizandorum te$tetur in$ti- tuta purgatiOi cum exorci$mi$ et ex$ufftationibu$ ipt- ritu$ ab ei$ abigunlur immundi. Ulud eliam quod circa baptixandos in universo mundo sancta Ecclesia uniformiter agit, non otioso contemplemur intuitu. Cum sive parvuli, sive Ju- venes ad regenerationis ventunt sacramentnm, non prius fontem vitae adeunt, quam exorcismis et exsuf- flationibus clericorum spiritus ab eis imroundus abi- gatur; ut tunc vere appareat, quomodo princeps mundi hujus miitatur foras (Joan. xu, 31), et quo- modo prius alligetur fortis, et deinceps vasa ejus diripiantur (Matth. xn, £9; Marc. m, t7), in pos- sessionem translata victoris, qui captivam ducii cap- tivttatem (P$ai. lxvii, 49), et dat dona hominibus (Ephe$. iv, 8). Bis ergo ecclesiasticis regulis, et ex divina sum- ptis auctoritate documentis, ita adjuvante Domino* Prseter bealissimae et apostolicae sedis inviolabiles G conformati [Forte confirmati] snmus, ut omnium saoetiones, quibus nos piissimi patres, d pestiferaa Boviutis elatione dejecta, et bonse volunutis exordia, et incrementa probabilium siudiorum, et in eis us- •ue in finem perseverantiam ad Chrisii gratiam referre docuerunt, obsecrationum quoque sacerdo- taiiuro sacramenta respiciamus, qusc ab apostolis tradiu , in toto mundo aique in omni catholica Ec- elesia uniformiler celebrantur, ut legem credendi lex statuat supplicandi. Cum enim sanctarum ple- bium praesules mandata sibimet legatione fungantur apud divinam clementiam, humani generis aguut caosam, et tou secum Ecclesia congemiscente, po- itulant et precantur ut infldelibus donetur fides, ut klololairae ab tmpieUtis snae liberentur erroribus, bonorum affectuum, atque openim, et omnium itu- diorum, omniumque virlutum, quibus ab initio fldei f ad Deura tenditur, Deum profiteamur auctorem, el non dubitemusab ipsiusgratia omnia bominis merita praeveniri, per quem fit ut aliquid boni el velle inci- piamus et facere. Quo uiique auxilio et munere Dei non aufertur liberum arbitrium, sed liberatur, ut de tenebroso lucidum, de pravo rectum, de languido sanum, deimprudenle sit providum.TanUenim est erga omnes homines bonitas Dei, ut nostra velit esse tnerita, quae sunl ipsius dona, et pro his quae largitus est, aeterna praemia sit donaturus. Agit quippe in nobis, ut quod vull et velimus et agamus ; nec otiosa esse in nobis patitur, quae exercenda, non negligenda ut Jodaeis, ablato cordis velamine, lux veritatis appa- D donavit; ut et nos cooperaiores simus grallae Dei; real, ut hjereiici catholicae fidei e perceptione resi- piscant, ut schismaiici spiriium redivivae chariUtis accipiant, ut lapsis poenitentiae remedia conferantur, st denique, catechumenis ad regenerationis sacra- menU perductis, ccelesiis misericordiae aula rese- letur. Raee autem non perfunclorie neque inaniter • Concilium Carlhagin. et editio Leonis Operum, feriptam. • Sic. edit. apnend. t. X Op. Aueust. ex mss. Corb. et Leonfs edit. Cacteri, omisso, liem, In quinto ca- vituto. • lti ex mss. Corb. edit. Augusl. Operuro. Caeteri vero, fubeamur; et post aliquot lineas, $ine me nihit difeUtme. Sed minus recte, excepto quod priorisioco ac si quid nobis ex nosira viderimus remissione lan- guescere, ad illum sollicite recurramus, qui $anat omnet Umguoree no$tro$t et redimit de interitu viiam no$tram (P$ai. cn, 3), el cui quotidie dicimus : iV+ inducae no$ in tentationem9 $ed libera no$ a maio (Matth. fi, 13).' eiiam tn Leone babetur, jubemur, non jubeamur. d Edil Duac. et Colon. cumLeonisOper., putifera n:vitati$ elatione. e him&&.9 perfectione. f Sic edii. appeud. t.XOper. Aug. ex mss. Corb. et edii. Op. Leonis. Editi Prosperiani minus bene, aitendilur9 sitie his, ad Deum. tll S. PROSPERI AQUITANI tlt 277 CAPITULUM X. iiiai CAPi, XIII. a leronere, iia non neceue habemus ulrnere. Quia Quod profundiora aumtione, nec conUmnend* «„,, ad «° n.JendnD «"*■ ?ei • «*•* 0Deri. M J^" nrc penitut atterendce. t,oni nlhl1 P«u»lus subtrahendum est, satis sufficere credimus, quidquid seoundum pradicUs regiriag • Profundiores vero difflcilioresque partes incur- apostolicae sedis nos scripU docuerunt , ut prorsut rentium quaeslionum , quas latius periractarunt qui non opinemur catboiicum , quod apparuerit praefixis haereiicis restiterunt, 278 8'cul non auderaus con- senientiis esse contrarium. a • Haec postremi capituli verba multam disputa- habere probetur. Non etiam est quod suspicari pos- tionis materiem erudiiis praebuerunl , ut statuatur sit aliquis, hoc loco agi de initio fidei , aut sancto* quki intelligi debeat per profundioret illas difficilio- rum praedestinatione. Si quidem de lioc ipso Pro- retquepartetincurrentium qumtionum, qu*& nec audet sperum imer et Semipelagianos tota erat disputa- contemnere , nec necette pulat atterete , colleetiouis tio , et manifestisstme apparet a Coelestino iu pro- hujus auctor. Nec forte valde necessariuin duci de- bari docirinam Prosperi, sicut reprobantur placiu bet magna eonientione investigare, quid signiflcare Seinipelagianorum. Et si vero circa praesentem arti- fntenderil qui aperie loquendum sibi non credidit, cuMim aliquis superessetscrupulus, hoc solo discu- nec ex loco obscuro ullara difficulutem elucidari titur quod declarat Hormisdas pontifex in epistolt ftpsse est censendum. Undenout vir erudituski om- ad Possessorem , quam citant episcopi Africani in nibus disptitationibus, quae nono saeculo exstiterunt, g Sardinia exsules. EpisJ. inter Fulgemianas 15 : De de gratia Christi, neminem boe loco ad ullam opi- arbitrio elgratia Dei%quid Romana, hoc ut cathoUea nionem refutandam esse usum ; cum nec ipsi Semi- tequatur et tervet Eccletia, in variit iibrit Auguttini% et pelagiani illum in suas parles trahere umquam ten- maxime ad Prosperum et Hitarium , abunde posse tas«e legantur. Hoc solum pr.o certo ipse articulus eognetci; qiiisuni ipsissimi ejus libri de Praedesti- operis hujus oonv-incit, nihtl inde erui posse, ut «ra- natione sanctorum. Sed de hac re fusius disserentea tiae operi qtidquam subtrahatur. Nec etiam hoe Toco consulere licet tura edilorem et illuhtratorem Ope- Irnuugiiari valet eorum aliquid quod toU colleetionis rum S. Leonis t. II, pag. 407 et seq., tum auctorem bujus serie, aut in ipsa Coelestini episiola stabilitur , Bibliolh. novae Ccclesiasticorum auctorum t. IV, p. nec etiam quod cum his connexionem necessariam 90 et 91. ADMONITIO IN LIBRUM S. PHOSPERI CONTRA COLLATOREM. Jnter reprehentoret doctrince a saneto Augutlino iu librii contra Pelagianot% ct pradpue in pottremit propu* gnatce, celeberrimut doctittimutque erat Joannet Cattianut , pretbyter et abbat Matsilice in Galliarum cimtate non ignobiti. It% ut veritimiliut apparet , e minori Scythia, quce una erat cx Thracice provinciit , oriundus, drca annum forte 350 aut 360, et in uno ex monatteriit quce prcetepi bethleemitanas crant proxima educatut% et in humanioribut litterit non mediocriter cruditut, quem Protper notter ditputandi utu intcr cot quibutcum degebat Mtattilice, excelluitte agnotcit ; pott peragratam jEgyptum , auditotque prcettantet jEgypti totitudinum incotat% cum ipte quoque aliquamdiu anachoreticam vitam duxittet, Conttantinopolkn profeclut, a S.Joannc Chrytotiomo in diaconum attumptut, tum ab ipto ad pretbyterii honorcm tublimatut , adita Ruma, anno Chritti 405, dtindc circa annum taltem 415 Mattiliam te recepit. Qua in urbe duo monatteria , virorum unum , muiierum ailerum cedificant , in priori tancti Victorit nominc ex tunc ad hcec tempora intignito, monachit prcefuit. Quo in loco degent, roganie Cattore epitcopo Aptentit Eccletim in tecunda Narbonenti, inttitutionet contcriptit regendit cot- nobilit a Catlorc inttitutit accommodatat. Hat auiem tum temporit tcriplat patet% cum fcrvcreni adhuc circagra- tiam ditputationet% quandoquidem jam tum Auguttini doclrince minut omnino quam par cttet favere animaaver- tatur, erroneo hoc principio praventut, tatuth notlrce oput a nobit tumerc initium, per bonce voluntatit meritum ; quod tubindc aDeoad contummationem pcrducatur : hoc ett ditccrni not a nobit iptitt hdberc aliquid quod non acceperimuty ct proinde potte non in Domino , ted in nobit iptit gloriari. Sed hcec ab eo antc Innocentii aut Zotimi in Pelagtanot tatat tententiat prolata merilo conjiciat, pott quorum damnationem9 non autut fuittet cum hujutmodi hcereticit aflirmare, nihil aliud quam legem gratice divinas auxilium dici potte. Eodcm auctorc el oratore, etiam collationum tpiriiualium% quat cum Orientatibut monachit habuerat% teriem ttylo committere tutcepit. Harum decem primat% defunclo citiut Cattore amico tuo , Leontie epitcopo Foroju- lienti , ct Helladio nondum epitcopo* nuncupavit. Septem tequenlet precibut tanclorum Honorati Aretatentit et Eucherii Lugdunensit pottea cpitcoporum victut compotuit, anno teriut 426. Quibut in Collationibus, inter mul- ta asdificationi Lirinentium monachorumf quorum utibut dettinabantur% ulitittima% ei iit laudibnt% quibut a mul- tit virit doctit et tanctit decoratut ett Cattianut, dignittima, plura etiam tpartim% et maxime tota fcre coltatione decima tertia tancti Auguttini circa gratiam doctrince adverta leguntur. Qua in re Cattianut periculotiut errubat quam in cceterit, tum propter materice dignitatem, tum propter tem- porum circumttantiat. Pelagianorum enim errataRomce primum anno 418 damnata fuerant% tumttatim a multit Orientatium partium conciiiit% cum itle anno teriut 426 collationem hanc decimam tertiam luci commitit : in qua quidem idem error tpedaliut continetur%cujut jamin tertia collatione tatit cvidentvctiigium deprehendebatur. Viro ergo tantce auctoritatit quantce Cattianut habebatur% in ipto ditputationum (crvore novum dogma inferentet quod auidem% obtervante Protpero, nec damnatce ab Eccletia hcereti utquequaque conforme, nec doctrince S. Au- guttint, qui Pelagianorum damnationit part maxima (uerat, omni ex parte contentient foret , fieri omnino non peierat% quin inde turbatio non modica enatceretur. ISec enim erut quod erroret in cottatione intertot in Chmre- monem abbalem, quem toquentem induxerat% rejiceret, quot ipte totit ulnit amplecti te ac probare tcttabatur. Id autem ei in votit erat cum Collationet evulgaret, ut propriot tentut tuit depromerct% cum eorum quibut docendi munut commitittc timulabat doctrinam magnit prceconiit cxtolteret. Aliit quoque ex locit tatit manifctte depre- hendebalur% probata ab eo omnia Chceremonit abbalit pronuntiata ; quod quidem tatit prasttatte te ottenditt cum hanc doctrinam nec improbarit% nec objectione vet minima in dubium revocari pottc demonttrarit. Hinc contigit ut multi in Galliit nottrit, maxime inter tervot Dei9 aue nomine tolent detignari monachi, qul Uattiim deuebant, in Auguttini docirinam inturgerent ; ncc dubium ittot Cattiani auctoritate in erroret 9 cum 113 * LIBER CONTRA COLUTORElf. 2» i mliit s*j sequacibus inductot. Erant aulem itti Mattitientet monachi viri clari , cl in omninm virtutum studio egregii9quorum apud pterosque tanta erat de probilatit contemptatione reverentia, ut hoc tutittimum tibi mstima» rent9 quod audirent eot9 quorum auctoritatem tine judicio sequebantur% atterere. tiot inter eruditittimut habeba- iur Catsianus, qui etiam tolut cogitata tua tcriptit publicare non timuerat. Bi auiem in principio cauthu agentet, tarditatem tuam culpare maluerunt , quam non intellecta in Auguttini ducubrationibut reprehendere ; quidamque eorum lucidiorem tuper hoc atque apertiorem ejut expotitionem vo- tmerunt pottulare. Patuit tamen postea non mtnut exsuperbia9 cui% omnium maxime pateni quorum virtutet apud hominet in pretio habenlur quam ex naturali ignorantia aut infirmitate natat horum tenebrat. Cum enimjertuito altatus ettet in Gailiat liber de Correptione et Gralia, quem inttruendit Adrumetinit monachit anno 427 Augu- tttnut dettinaverat, quo in tibro omnibut Mattitientium objectionibut , quati ex indutlria retpondebatur , cum crgo illi tucem hoc in libro affulgentem ad profectum tuum cenvertere debuittent, et omnium dubitationum tua- rum nebulat ditjicerc ; majori in veritatem quam antea exarterunt odio , hoc inter ccrtera objicicntes, a nemine ecctesiasticorum tractatorum ante Auguttinum Pauii toca ad tentum prcedettinationit applicata : quod nulli maait competit quam Cattiano Gratcorum librit innutrito9 ex quibut potior objectionit huiut natci jpoterat occatio. Qua de re Prosper et Hilariut cum ad S. Augustinum litterat dediuent eirca annum 428 aut 429« Ule respon- dit Ubrit de Prceaestinatione Sanctorum et de uono Perseverantiee. Quo animo libri illi a Gallit tutcepti fucrint non patet ; patet vero hit non ttatim topitat tatium dittidiorum turbat. Superttite adhuc Auguttino, Rufino epittolam tcriptil S. Protper, in qua tettatur te hoc dt divitiit misericor- dim Dei sperare, quod quos tunc libero falti arbitrio tuoet ab humililalis via patiebatur evagari9 non usquequaque, neque in finem ettet intelligentia fraudaturut , ted hunc iptum wi tonginquiora progretsum ideo ab eo lardius revocari, ut oput gralicB ejut majore gloria cetebraretur , cum tibi etiam adversantium corda tubdidisset, quibue sSevirtutum ttudio exortum erat periculum , et de morum probitale discrimen. Quod quidem postremum, an de Catsiano intetligi non debuerit merito dubitatur, quem cmterit longius a vero aberrare9 ti non dogmatibnt, taltem , tuendorum dogmatum tuorum modo9 conttabat. Auguttino autem inter beatot attumpto9 Protper et Hilariut Cattettinum pontificem adierunt9 detatvri qve- retat tnat contra quotdam presbyteros qui dissensionet moverant in Gatliit adversut doctrinam S. Augutlini,. nec ejus etiam famat parcentes. Unde in celebri illa retpontione tua9quee tupra edita tegi potett , arguit Cettestinut , quod qui tolo presbyteratus aradu eminebant , doctrinam Ecclesice pro libito dijudicare non ve- rerenlur9 et id sibi auctoritntis quod sotis epitcopk competeret arrogarent. Quibut forte verbit notabatur tpeciatim Cattianut : quod eo magit pronum ett conjicere, quod primut inter epiteopot ad quot dirigebatur hmc epittola legatur Veneriut Mattilientium epitcoput ex Gennadio. Nec tamen Ccelettini litterit tedatas turbce, paxque reddita Eccletiit Provincialium. Cum ergo Ccelestino tuccettor datut fuistet Xittut teu Sixtut ///, quod contigit 26 Aprilit 432, ex Baronio, aut paucit pott men* tibut, necesse fuit S. Protperum ilerum ttyto defensionem Augustini doctrincet quce in odium adduci ca- iumniotit tcriptis non desinebat , tuscipere. Et ut omnibus pateret auos in erroret taberentur qui tanto doclori adversabantur9 decimam-tertiam Cassiani coltaiionem evertert sutcepit ; qui quidem omnes Augustini adversariot doctrina tuperabatf nec scripta a se publicata diffiteri- poterat. Hunc tamen ex nomine proprio indigitart noluit, ted libre titulum fecit Coutra Collatorem, id ett9 contra auctorem Cotiationum. In vivit tunc tuptr- ttiUm faisu Cassianum conttat. Hcec vero maxime docuerat Cassianus, initium bonce voluntatis fideique aliquando ex Deo9 atiquando vero ex homine ortum habere; agnoscenda in nobis virtutum semina: iiberum arbitrium naturaliter posse ad bonum incUnari; hoc quidem aliquando a gralia prceveniri9 ab ejus autem tcepe motibus gralice dona antecedi. Qum omnia sanctus Presper Petagianorum dogmatum consequia esse probat. Inde enim tequi gratiam stcundum merita kondnum dari ; nec tcesam peccato Adce hominum naturam ; tales errores dudum cum Pelagianis dogma- tibus in variis episcoporum synodis, et summorum pontificum epistolis decretisque in eos latis esse protcriptot; • sancto denique Auguslino in scriptit plurimit a (undamentit evultos et dittipatot. Unde Catsiani scripta apocrgphit accentuit Gelasius papa circa annum 494, in concilio episcoporum Romw habito. Ut ergo tanta tux concilietur tam egregio Prosperi nostri operi, quanta omnino potest; utile fore lectoribut visum est$ ti iptam Cassiani collationem decimam tertism (a) Prosperi responsioni totam prceire curaremus. $me perieuio enim , immo etiam non sine aliquo emotumento tegetur oput se solo aliat periculosum , si cum um htvicta eximii doctoris retponsione conferatur. (a) tfanc Collationem Cassiani cum jam inter ipsius aucloris opera ediderimus, minime de novo re~ rensendam eam pulamus. Yidesis igiiur, leclor, tomo nostro pauio superiuri XLIX , ubi liabetur cum aliis Collationibus. E»it. S. PRQSPERI AQUITANI DE GRATIA DEI ET LIBERO ARBITRIO • LIBER GONTRA COLIATOREM, 1D EIT, PRO DEFKNSIONE S. AURELII AUGUSTINI, HIPPONENSIS EPISCOPI, CONTRA CASSIAM PRESBYTERI LIBRUM, QUI TITULO DE PROTECTIONE DKI PRiBNOTATUR. Excutit duodecim defioitiones Joannis Cassiani, de gratla et libero arbitrio, contentas colblioue fpsius tcrila decima, tnquf , ona eicepta prima, omnino a catbolica veritate dissidere docel : demonstrans Augustini recrebensores, et vaua * In antiquissimo Corbeiensi codicc ante annos A Liber sancti Prosperi pro prcedicatoribus gratia: Dei fcre uongeutos scripto , litulus opusculi bujus csl, contra librum Catsiani prssbyteri, qui pranotatur dt J«5 S. PROSPERI AQUITANl S!6 eMicere,etrectaimpugBare,etpravadefenderef ipsisque Pelagianorum jam peremptonim armis Intestiaam bellum uoveotes, Scripturii divinis siroul, et ecciesiasUcis imperatoriisque constitulionibus rebellare. 307 CAPUT 1. Calumniatorn doctrinm tancti Auguttini eo ducunt, nt mimici gratim credantur ab Eccletia injutte da- mnati. tjnde oriatur major neceuitat eo$ refelUndi. Gratiam Dei, qua Christiani sumus, quidam di- eero audent a sanctae memoriae Augustino episcopo non recte esse defensam , librosque ejus conira er- rorem Pelagianum conditos immoderatis calumniis impetere non quiescunt. Quorum intus inlerslrepeiis domestica malignitas non minus spernenda esset, quam foris latrans hxretica loquacitas; nisi ejectis eitra ovile Dominicuin lupis, 30g • qui sub no- mine ovium sunt {Matth. vn, 15) suffragarentur, es- sentque ejusmodi b ut nec ordo eorum in Ecclesia, nec ingenia despicienda videantur. Siquidem haben- tes speciem pietatis (II Tim. m, 5) in studio , cujus virtutem diffilentur in sensu, trahunt ad se multos ineruditos, et non habemia c spirituum discretio- nem corda conturbant ; atque d in eum stattim de- ilucere causam Eeclesiae moliunlur, ut dum nostros aflirmant non veraciter pro gratia e fuisse loculos, inimicos gratiae persuadeant injuste esse damnatos. Non ergo negligendum est hoc malum , quod ab oc- cultis f parvisque seminibus augetur quoiidie, et ab orlu suo latius longiusque distenditur ; sed studen- dom est, in quantum Dominus adjuvat, ul fallacium calumniatortim hypocrisis detegalur, qui ex ipsa injuriae magnitudine , qtiam in uno * cunclis, ac Protectione Dei. In ms. Joliensi annornm ferme 500 : Incipit liber Protperi conlra Ubrum Cattiani pre>by- teri, qui prmnotatur de Protectione Dei; id est, contra coilaiionem tertiam decimam, habiiam cum abbate Chaeremone. EdilioLugd. an. 1559 : DeGratia Deit dhi Protperi contra Castianum Collalorem liber. Mo- giint. anni1524, et aliae subsequentes : Liber tancti Protperi [Ven. Aquitani] deGratia Dei et Libero Ar- bilrioy pro defentione f etc. Ven., cui ett de Prote- ctione Deititulut. — Scriptus est liber contra Gollato- rem circiter annum Christi 432. • Sic. mss. Corb. Remig. et Jol. cum edit. Mo- cunt. Veneta, et app. Op. S. Aug.; editiones amem Lugd., Lov., Duac. etColon., post vocem lupit, tub nomine ovium tuffragarentur. k Mss. Remig. et Jol. cum edit. aniiquioribug Mogunt. et Ven., ut nec ordo eorum , nec ingenia in Eccletia detpidenda videantur. Sola Lugdun. , nec corda eorum in Eccletia. « Sic ms. Joiiensis. At Lovaniensis editio, An- tuerpiensis, Lugd., Dtiac. et Colon., tpiritum ditcre- tionit. Moguntinensis veroomniumprima, quae anno 1521 ex ms. exemplari Benedictinorum montis S. Jacobi prodiit, babet tpirituum ditcretionet ; necali- ter ms. Corb. et edit. Ven. Alludit S. Prosper ad I Cor. xn, 10. Locum aliter legere est in Lugd- edit. el ms. Kemig. : detpicienda mdeanlur ; ti quidem ha~ bentet tpeciem pieiatit in ttudio . • . trahant ad te multos . . . conturbent : atque in eum ttatum . . . mo- tiantur. d Ms. Remig., Mogunt. et Ven., in eo ttatu. • Ms. Jol. cutn Mog. et Ven. adolt vocem fuitte. f Sic mss. Jol. et Corb. cum Mogunt., et Ven., et Aug. edit. nova. Alii, pravitque. Lov., Duac. et Coion., iu margine, aliat parvit. A praecipue apostoiica sedis h pontificibus inlulerunt, ab 300 tndoctis et parum caulis eicellentiorrs scientiae judicantur, et misero perversoqtie successu 4 facilemmendacio consensumeliciunt.quia reveren- tiam sibi pnesumptione pepererunt. Nec enim , cum sint bonac opinionis viri , creduntur ullo modo tar- ditate intelligenliae, aut leraeritate judicii , J in su- perflu» querelse conclamationem potuisse prorum- pere; ac non potius magno ingenio et vehementi kstudio laborasse, ut subtilissimi tractatoris disputa- lionibus comprebensis, censura l nunc dislrictior et inspectio sagacior inveniret, quod antea securus favor et benignitas incuriosa non viderat- 2. Unde ergo m hasc difigentia tam severi emersit examinis? Undein hanc austeritatero B superciiium B se tetricae frontis armavit, ut mensuras sensuum , pondera locutionum, numeros syllabarum insidiosus scrutator eventilet, maguumque se aliquid ° eonfi- cere praesumat, si catholico praedicatori notam er- roris afligat? Quasi incognitum aliquod opus, et p quod hactenus laluerit, impetatur : ac non illa his morsibus doctrina lanielur, quae uovorum haereti- corum commenta disjecit, et diabolicum tumorem Pelagianae elationis elisit. »^i -/«*•-•— tfithw, etc. Eodem modo distinctum legitur in Lov. edit. 1 Mannscriptos Remigianos, quod de novis semper emertit. Jam tum emerserant aliaeconira Augustiuum quaesiiones, qnibus responderal in opusculis supra editis contra Gallos ac Vincentium , et ad excerpta Genuensium. Cum vero Cassiani, Aogustiui aemulo- rum antesignani, liber fone nondum ipsi innotuisset, aul meliora de ingenio alias oplimo sperasset; nuuc landem refellendas suscipit Cassiani poiissimum de- finitiones quae stylo editoe in vulgus circumferri jam cccperant.et in quibus nova arte oppugnari videbatur doctrina S. Augustini. i ln edit. Mogunt. et Veneta, post referemut :Cujus iecrem ob hecsoluminteiim oporteiin medium adduci% cum Jol. etRemig , Quce tamen ;subaudi, doctrina. P Edit. Lugd., lenique progressu, minus bene ut videtur. 4 Ms. Jn\.9cujusformam. ...tu>?nat Cap. III.] 4. Sed el in capitulo nono sobdi- dit, P et dixil : Unde non facile humana ralione dis- cernitur% quemadmodum Dominus petentibus tribuatt a quasrentibus inveniaturt aperiatque pultantibus : ei rursus inveniatur a non qucerentibus set q palam ap- pareat inter Htos qui illum non interrogabant ; 313 tota die expandat manus suas ad populum non r cre- dentem sibi et contradicentem, resistentes ac longe po- sitos vocet (Isai. lxv, 1), invitos attrahat ad satutem, peccare cupientibus, explendce copiam subtrahat ■ vo- luntatis, ad nequitiam properantibus benignus obsutat. Jam hic quasi per inscrutabilem diversitatem intro- ducitur definitio, * qua docetur muhos ad gratiam venire sine gratia, et hunc affectum * petendi , quae- rendi, u pulsandi, babere quosdam de vigilantia libe- r« voluutatis; qu& tamen rn aliis lanta aversione obcaecata perhibeiur, ut nullis cohortationibus sit revocabilis, uisi per vim irahentis invita ducatur. Quasi ▼ non toio multiformis gratiae opere hoc in omnium agatur animis, ut ex nolentibus fiant volen- tes; aut quisquam ex his qui jam judicio rationis utunlur, possit fidem nisi voluntate suscipere. z Unde tam ineptum est dicere, quod quisqoam ad partici- pationem graliae tendat invitus, quam asserere quod ullus ad eam non Spirilu Dei veniat incitatus. • Sic ms. Joliensis, cum edit. Lovan., Duac. et Colon. et Aug. ediiio. At vero ms. Remig. cum Mo- gunt., Ven. et Lugd., revolutus. Quod in marginem rejectum in posterius editis, cum hac anuotatione, vel si tegas in masculino genere, adde, homo. b Sic ms. Jol. cuin Mog., Ven. et August. edit. ex ms. Corb. Alii c vero edit. omisso, vet certe: ne dura cervice et incircumcisis auribus eidem resisten- test elc. 4 Sic ms. Jol. cum M'»g., Ven. et edit. app. Aug. ex ms. Corb. Reliqui, Etinfra. 9 Ita ms. Jol. et edit. M<>g. ac Ven. Cxteri, ita ne perfici. In eodem ms. J »1. supra oinittitur, dicens. f Quidain codices, hominem. « Ms. Corb., aversosque. Edit. Mog. ct Ven., per- versosque. h Hic Lovan., Dtiac. etColon. addunt semper: quae vox abest a mss. Jol. Corb. et Remig. ac edit. Mog., Ven. et Lugd. 1 Ms. Jol. caret hac yocet jugiter. i Edit. Lugd., Lov., Duac.et Colon. addunt, etiam. M»s. Jo«. Remig. et Corb. non addunt, nec edit. Mog. et Ven. k Kdiliones Mogunt. el Ven., Sequitur enim. Alii codices, autem. 1 Sic iegitur in ross. Corb., Remig. et Jol. ac in edit. Mog., Ven. et Lngd. At edit. Lugd., Duac. et Colon. addunt hic, confestim; deinde habent, atque confortatt et incitai ad salutem. Idem babetur etiain in appeud. August. non omisso, confestim. m Editiones Mogunt. et Ven., vel quce nostro eonatu videluremertisse. n Ms. Joliensis, sunt plantata. 0 Sic mss. Corb., Reinig et Joliens., com edit. Lugdun. et append. August. Atvero Mog.v Ven., Lov., Duac. et Colon., possunt.... esse dicuntur. Edit. Aug., dicantur. p Sic mss. Jol., Corb. et Remig. atque edit. Mo- D gunt. el Ven., excepto quod Mogunt. habet et dicit. Edit. Lugdun., Lovan., Duac. et Colon., Sed capi- tulo nono subditt et dicit. * Edit. Mogunt. et Ven., ut palam appareat inter illos, qui illum non rogabant. r Edil. Lugdun., non credentemtsedcontradicentemt absqne voce, sibi ; resistentes a longe positot vocet. • Mss. Corb. et Remig. ac edit. Mogunt. et Ven., votupiatis. 1 Ms. Remigianus, qua doceatur. 11 Ita mss.Corb. et Joi.cum Mog. Ven. et app. tom. X Aug. Alii adduut, alque. ▼ Edit. Lugd. sola, in toto. Sed male, ut patet ex aliis codicibus et sensu loci tolius. z Editiones Mogunt. et Ven., Sed quid tsm ineptum estt quam dicere, quod quisquam ad participationem gratice tendat invitus. Cxteris prxtermia^is, usque ad, Cito ergo. 12! LIBER CONTRA COLLATOREM. 2f* 5. Cito ergo hie disputator praemissae definitionis A nec iniroicorum consensum acquireres, nec in no- oWitus est, eito a sententia sua • inslabiii levilate dissensit. Dixerat enim regulariter, Non $otum uctuwm, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo em principium {Vide supra, cap. 2, n. 2). Et ne hoc dedoctrina extrinsecus adhibiu deberet inielligi, rigilanter addiderat : [ Alias Cap. IV.] Qui nobis et inMa sancice voluntatit in$pirat9 et vhtutem atque op- portunitatem eorum quee recte cupimus, tribuil per- emendi. ■ Omne enim datum bonum, et omne donum perfectum de$ur$um e$t, de$cenden$ a Patre lummum, qm et incipit quas bona $unt9 et exsequitur et consum- wuU tit nobis. Doctor caiholice, cur professionem toam deseris? Cnr ad c fumosam fakiutis caliginem, relicU eerenissimae veriutis luce, devolveris? Quod strorum inlelligentia perroaneres [Alia$ Cap. VI ]. Quomodo autem non advertis, i te in illud damna- tom incidere, quod, velts nolis, convinceris dicere, Cratiam Dei tecttndum merita no$tra dari; cum ali- quid pracedere boni operis ex ipsis hominibus , propter quod gratiam consequanlur, afflrmas ? Non enim nullius meriti baberi potest petemis fides, quaerentis pieUs, puhantis instantia : praeciptie cum omnes ejusmodi, et arcipere et kinvenire, et intraro dicantur. In quo superfluum, immo impium esl, sic telle meritis ante gratiam eiistentibus locum h- cere, ui non ex toto verum sit quod ait Dominus, Nemo venit ad me, nisi Pater, qui mi$it me, attraxerit eum (Joan. vi, 44) : i quod nullatenus diceretur, si in petentibus, quaerentibus, pulsanlibusque miraris, B cujusquam sine Dei illuminatione esset credenda eor non eidem gratise, quae desideratur, ascribis? Vides bonot conatus, pia studia, et dubitas esse 'Dei dona? «Latuerit opus gratiae, donec fides in- siu cogiUlionis claudebatur arcano : at ubi supplex oratio, ubi diligens inquisitio, ubi f apparet crebra pulsatio, quare non ex qualitate operis subministra- tionem inteiligis incUantis? 314 CAPUT m. i nee eum Pelagiani$$ nee eum Catholicit plene eoneordai : dum errando a$$erit alio$ per gratiam, atio$ per Ugem et naturam justificaru Definitio ter- tia Catsiani : Appetitum vtriutum habere hominem a $e ipso. Refellitur ex antea confettit in prima de- fnjtione. conversio; aut ullo modo se volunUs hominis ad Deum sine Deo posset extendere : qui eum vocatum ad Fiiium ■ trahit ; non resistentem invilumque com- pellit, sed ex invita volentem facit, et quibuslibet modis infldelitatem resislentis inclinat ; ut cor au- dientis, obediendi in se delectatione D generau, ibi surgat, ubi premebatur; ibi discal, ° ubi ignorabat; inde fidat, unde difQdebal; inde velit, 315 unda nolebat. Etenim Dominus dabit p suavitatem, et terra nostra dabit fructum tuum (Psal. lxxxiy, 12). [Atia$ Ca». VI.] Sed videamus qualia subsequantur (Col- lat. 15, c. 9) : Cui autem < facite pateat, quomodo $a- tutis summa nostro tribuatur arbitrio ? de quo dic\iurt $i volueriti$ et audieritis me, qum bona sunt lerrce man- [Alias Cap.V.]!. sEtsatis lecontraPelagianorum C ducabitis (hai. i, 19). Et quomodo non volentis neque ealnmnias praecavere existimas, si quod in univer- siute Tocatorum sentiendum est, id nobis h in por- tione concedas. Sed nec cum haereticis tibi, nec cum eatholicis ft plena concordia est. IUi in omnibus justis bominom operibus, liberae voluntatis luenlur exor- dia * nos bonarum cogiutionum ex Deo semper cre- dinus prodire principia : tu informe nescio quid ter- tioro, et utrique parti inconveniens reperisli, quo •Iu ms. Jol. et ex ros. Corb. Aug. edit. cum Mo- Knt. et Ven. Posteriores editiones, instabititaie et itate diseestit. bEdit. Lugd., Omne enim datum optimum. Lov., Dstc etCoIon. omisso, enim : Omne datum optimum etdonum. Mss. Joi. et Corb. et edtt Mogunt. et Ven. n in textu. • Sic mas. Corb. et Jol. At editiones omnes, famo- <■*, quarum plures in margine ex conjectura noUnt, fsnunam. 4 Logd. editio sola, Dei bona. • Editiones Moguni. et Ven., Latuerat. • Ms. Joliensis omittii verbum opparet ; deinde P^at pauca, quare non ex ajquatitate operis. Melius *'ii ut in lextu. . • Sic ms. Remigiano-Remensis, cum edit. Ltigd., *-o>an., Duac. et Coion. At ms. Corb. et ex eo edit. ^Ugust. append. item m*. Joliensb cum edit. Mo- ^tit. et Ven., Et tatis te armas contra Pelagianorum ^^tmmnia*. * Ms. JoliensiK , importune. * Editio Lugdun., plena ditcordia est. * Ms. Joliensis, damnatitium te in illud incidere, t*o, vetit notis. * Edit. Lovan., Duac. et Colon., et venire. Melius currenlis, sed miserentis ett Dei (Rom. ix, 16)? Quid etiam tit illud, quod Deut reddet unicuique tecundum opera eju$ (Matth. xvi, 17) ; et% Deut est qui operatur in vobis et velle, et perficere, pro bona voiuntate (Phi* lip. n, 15) : el hoc non ex vobit, sed Dei donum est : non ex operibu$% ut ne qui$ glorietur ? r Et caetera quae collecU de Scripturis, quasi alterno sibi sensu adversa collegit, ut donis gratiae studium liumanae mss. Corb., Reraig. et Jol., cum Mogunt. et Ven., et imenire. 1 Haec verba, quod nullatenus diceretur, quae ab- erant ab editis omnibus, restiiuenda creddimus, so- lius etiam aucloriute ms. Joliensis, loci sen&u id exigente. D Editiones Mogunt. elVen., post vocem trahit9 omibso, non% resistentem invitumque compellit, et ex imrito volentem facit. Ms. Joliensis, vocatum ad Filium non retistenlem trahit9 intiiumque eompellit, ti ex in- vito. B Ms. Joliensis, genita. °Edit. Mog. et Ven., ubi ignorat, omittuntque haec, inde fidat, unde difidebat ; inde velit,unde nole- bat. p Ms. Remigianus, benignitatem. modo hujus novi foederis con- gruit pactum, qua calholica sil corruptior, r quam ttatet, ae justo amplius auerentes , variit tibique C Pelagiana correctior. contrariit sunt errortbut involuti. Ecce, ut tibi vi- detur, * quae erant permista, discreta sunt ; et quae explicari non poterant, absoluta. s Duos enim esse sibi contrarios definis errores, quibus qui inter ttbe- rum arbitrium et gratiam quid tenendum sit ne- sciunt, implicentur. Et in uno h constituis eos qui dicont, ideo nostri misereri Deum, quia ex nobis praebiu sint bonae initia volunutis; significans sine dubio Pelagiani dogmads sectatores, * qui dicunt, • Haec verba, et jam desiderantur in Lugd., Lov., Duac. et Colon. Leguntur in mss. Corb., Remig. et JoL, uec non in edit. Mogunt. et Yen. * lia emendamus ex ms. Joliensi. Reliqui omnes, eorum quas optat operandi : minus congrue , ut vi- deiur. « Sic legimus in mss. Corb., Remig. et Joliensi, nec non in edit. Mogunt. et Ven. Posteriores autem editiones post, quamsumpsit9 ferebant, mereatur inve- mre qui faciat. * Sic mss. Corb., Remrg. et Jol. cum edit. Mog. et Ven. Editiones Lugd., Lov., Duac. et Colon., Deo mn adjuvante non possunt. • Editiones Mog. et Ven., indiscreta, permista, at- Se eanfusa; et post aliquot lineas iidem codices, uUi enim hmc credentes singula. f Sola Lugd. editio, quce confusa erant. s Ms. Joi. et edit. Liigd., Duos enim sibi contra- rios definis erroret; tum sola Lugd. editio, quikut inter Uberum arbilrium et gratiam contentiou dispu- kmUt% quid tenendum sif , impticentur. k Ms. Joliensis, conttituitii eot9 etc. Ms. Remig. post nauca, procul dubio. 1 Editio Lugd., qui dicunt gratiam dari secundum [Aliat Cap. X.] 3. Multi, inquis, tingula hcec cre- dentet ac jutto ampliut atserentu9 • variis tibique contrariis sunt erroribus invotuti. Piacet igittir tibi, cum haereiicis catholicos, cum victis damnare viclo- res : et eos erroris nou adurere , qui errorem ab Ecclesia depulerunt. Secundnm quippe tuam ceu- suram, qua sanciarum et fideltum voluntatum * non in omnibui hominibus ex Deo vis esse principiuiu (quasi multum gratiae tribuas, si hoc eam in quo- uuri(a nostra : omissis caeteris omnibus qux iuter- jacent in aliis cidicibus. J Edil. Lugd. sola, ex misericordia a Deo. k Ms. Jolieusis, quo dirigendi sumus? Utrumque vitemus. 1 F.dit. Lov., Duac. et Colon., acquiescemus. D m Sic mss. Corb., Remig. et Jol. ac editi Mog. et Ven. Alii, ac reaula. n Ms. Joiiensis , qui dicunt numquam esse fatlen- dum9 quam qui definiunt semper esse fatlendum. °. Editio Lugd. sola, quia tiec semper declinanda sit teveritas. caeteris omissis. r Editio Lugd., Quce enim paria sunt9 merito non minuuntur. elc. Aliae editioue- , paria tunt merito. Mog. et Ven., merito paria sunt. 4 Ms. Jol., attera defensa. * Ms. Joliensis omittit particulam, quam. * Edilio Lugdun., variis tibi contrariis9 oinisso que. 1 lu mss. Corb., Remig. ei Jol. cum edil. Mo- gtmt. et Yen., Lov., Duac. et Colon., aueris non in omnibus hominibus ex Deo esu principium. Lugdun*; vero, ex Deo habuiste principium. Sft7 S. PROSPERI AQUITANI S» romdaro operat; ineniibus acquiescas ) , erravit A sacrosancu bcati Petri sedes, quae ad univereuuft papa Inngcentius • et Petri sede dignissimus, qui cum de istis loqueretur qui in libero arbitrio glo- rianlur : c Nam quid, inquit (Epist. 29 nostro tomo XX), nos de eorum postbac recium mentibus aesti- memus , b qui sibi se puiant debere , quod boni suni? i Et iterum cum de primi hominis scriberet lapsu : c Liberum enim, inquit, arbitrium olim iiie perpessus, dum suis inconsuliius utitur bonis, ca- dens in praevaricationis profunda demersus • est, et nihil quemadmodum exinde surgere posset, inve- iiii; suaque in aeternum libertate deceptus, d bujus ruinae Jacutsset oppressu, nisi eum post Ghrisii pro sua gratia * relevasset adventus. i Erraverunt Orisntales episcopi, in quorum judicio Pelagius, orbem papae Zosim ore sic loquitur : c Noaumen in- stinctu Dei (omnia enim bona ad auctorem suum referenda sunl, unde nascuniur), ad fratrum ct coepiscoporum nostrorum conscientiam universa re» tulimus. i Erraverunt k Afri episCOpi ad eumdem papam Zosimum rescribentes, eumque in sententtaa 1 suae hujus salubritate laudanles, cum aiunt : c U- lud vero quod in litteris tuis, quas m aduniveraas provincias curasti esse miltendas, posuisti, dicena, Nos tamen instinctu Dei (omnia enim bona ad aucto- rem suum refcrenda sunt, unde nascuntur) , ad fra- trum et coepiscoporum nostrorum conscieutiam uni- versa relulimus : sic accepimus dictum , ul illos qui contra Dei adjutorium extollunl humani arbitrii eos qui dicunt gratiaiu Dei secundum merita no- B liberutem, districto gladio veriutis, velut cursim stra dari, ut catbolicus posset videri, anathema- tizare compulsus est {Vide lib. de Gestis Pelagii e. xiv, 35-35). Erraverunl f Apricana episcoporum concilia, quae decretis suis constituerunt, ulrum- que Dei donum esse, et scire quid facere debeamus, et diligere ut faciamus : ut aediflcanle chariute, scientia non possit inflare, quia sicut de Deo scri- ptum est, s Qui docet hcminem scientiam (Ps. xcvm, 10) ; 320 iu scriptum est (I Joan. iv , 7) : Charitas ex Dee est (Carlhag. concil. can. 4 el 5 ; infra app. p. 272). Erraverunt ducenti quatuordecim sacerdotes, qui iu epistola quam suis constitutionibus L praelu- lerunt, * iia ad apostolicae sedis antistitcm beatum Zosimum sunt locuti : c Constituimus, in Pelagium transiens , amputares. Quid enim um libero fecisti arbitrio, quam quod universa in nostrae humiliutis conscientiam retulisti? Et tamen instinctu Dei fa- ctum esse, fideliter sapienterque vidisti, veraciter fidenterque dixisti. Ideo utique, quoniam praepara- tur voluntas a Dotnino (Prov. vm, tec. LXX), et ut boni aliquid agant, paternis inspirationibus suorum jpse Ungil n corda Aliorum. Quotquot enim Spirilu Dei aguntur, hi filii sunt Dei (Rom. viii, 14). Ut nee nostrum sentiamus deesse arbitrium, et in bonis quibusque ° voluntatis humanae singulis motibus, m^gis illius valere non dubitemus 321 atiulium. i Videsne regulas luas invicurum constitutionum soli- diute confracus, f et in fidei structura pravas van., Duac. et Colon., subjicit. « Edit. Lugd., Lovan., Duac. et Colon., Israelitu. * Iia mss. Corb., Remig. et Joliensis, cum edit. Mogutit. et Ven. Lugd. et bac posteriores, in Saram. ldem contigisse uarratur Abimelecho erga Saram Geiieseos cap. xx, et erga Rebeccam cap. xxvi. * Ms. Joliensis cum edit. Mogunt. el Ven., vertit. ' Edit. Mogunt. et Ven., id est gratia et liberum arbitrium. Logd. caret voce id estt habetque cuui cae- teris, vel gratta, vet liberum arbitrium. s M*. Joliemis, utrumque concordat , et utrumque. * Edil. Duac. et Colon., suspicere. . . . collegimus: boc ultimum cum Lugd. et Lov. cominune habentfs. 1 Sic mss. Corb., Remig. et Jol., cum Mogunt. et Veu. At Lugd.v Lovan., Duac. et Golon. hic etiam, ol in WQrietEccle$uutica regula e$t. i Mss. Corb. et Remig. cum Mogunt. et Ven. ad- dttiit hic vocem Christum, quae abest a c.tleria et lextu Apostoli Graeco el Laiino. k ToU baec seutenlia : Ecclesiaitica regula est; Quid autem, etc, usque ad , quasi non acceperis% ex- culerat ab edilione Lngd.; logitur in aliis omnibus. i Mss» Remig. et Jol. cuiu Moguni. et Yen. ad- Patrol. LI. dunt autem, (\uod a caeteris aberat. lidem codices et ms. Corb., ut sublimitas virtutis sit Deit quod legitur in lextu : proquo Lugdun. et eo irecentiores, ut su- blimitatis sit virtutis Dei. Prioribus coucinit lextus Grsecus Aposioli. B Haec iterum sententia otnnis abest a Lugd. In Lovan. , Duac. et Colon. , abest vox forte. Mss. Re- mig. et Jol. pro salvati estU. habenl, salvi facti estis. D Edit. Lugd., nobis autem. ° lu ross. Corb. cum edit. MoRunl. el Ven. Ms. Joliensis, Vobis enim donatum e$t pro Christo. M.h. n Remig., YobUenimdonatum est a Christo. Lugd.v Vo- V bis datum est per ChrUtum. Lovan., Duac. et Colon., Quia vobis datum est per Chrutum. p Edit. Mogunt. et Ven., Cnm metu et tremore. Plures codices, cum tremore et timore. Mss. Corb , Rcinig. et Jol. ul in textu. q Edi;i Mogunt. et Ven., invobU, ut apud Aposto* lum. Alii codices, in nobts. r Mss. Jol. el Remig., a nobis, quasi ex nobismet- ipsU. Lujrd., Lovan., Duac. etColon., ex nobis, quasi ex nobU tpsis. * Edii. Mogunt. et Ven., confirmat Dominus : ct infra, datum fuerit ; absque voce ei. * Ms. Jol. cum edit. Mogunt. et Ven., admevenict. a Ms. Joliensis addit hic, smciit t murtuos et. C«i> tci i codices nou addunt. 8 f55 S. PROSPERI AQUITANI «56 sint ffdeles; • et quae ei semetipsis erant tenebra, A deat quod hac doctrina meritam Jibero assignat tr- lux efficiantur in Domino; quod mortuum erat Vivi- ficatar, quod jacebat erigitur, quod peiierat invenitar. b Hoc in omnibus prorsus hominibus qui eruuntur de potestate 327 tenebrarum , et transferuntur in reguum Fiiii dilectionis Dei , sine cujusqaam exce- ptione persons, agere credimus gratiam Salvatoris. Quia, sicnt hic idem probabiiiter , aed non stabililer definivit, dicimus atque defendimus, Non soium actuum$ verum etiam cogitationum bonarum ex Deo eue principium, qui nobis et initia sanctm voiuntatis in- $pirat9 et virtutem atque opportunitatem eorum qum recte cupimut, tribuit peragendi. Omne enim • datum bonum, et omne donum perfectum deturtum ett9 de- scendens a Patre tuminum (Jac. i, 47) : qui e% indpit bitrio, h quo praevenialur gratia, quae ei famatanr reddens debitum, non conferens 328 donam? Qaaa definitio in episcoporuro Patostinas synodo, etitm * Peiagio anatbematizante damnata est. i ln eo enim qui bonum incipit velle, et cupit ab iniquitate atqne errore discedere, gratiam Dei hoc ipaum profitemor operari. Quoniam a Domino gressus hominis dirigun- tur% et viam ejut volet (Ps. xxxvi, 25); et,k Omnis vir videtur sibijustus, dirtgit autem corda Dominus (Prov. xxi, 2) ; ei, A Domino diriguntur greuus viri; mortatis autem quomodo inteltigit vias suas (Prov. xxf 24)? l Etquod ait Apostolus : Non enim aecepistis spiritum servitutis iterum in iimorem; m sed accepistis Spiritum adoptionis » /Uiorum , in quo qute bona sunt% et exsequitur; et eonsummat in nobis. B Abba Pater (Rom. vm, 15). tn qua sententia si auetor ipsius permaneret, eccle- siasticam reguiam non excederet; neque simul et Hbero arbitrto * infensus, et gratiae Dei esset in- gratus : quorum • duorum dum unum in Paulo et Malthaeo, aliud in Zacchaeo et latrone indicat opera- tum, iron intelligit in illis se liberum arbitrium, in istis gratiam sustulisse. CAPUT IX. Contra Cassianum probatur ex Scripturis et Ecclesim definitionibus% initium bonm voluntatis esse ex gra- t:a. Primus homo% cteaius absque vitio% et potens in bono perseverare, si vellet% tibero arbitrio discessit a bono : in quo post peccatum nihil remamit, nisi quod ad temporalem pertinet vitam. In quam profundum malum tota humana nalura demersa sit tliius prm- varicatione. Definitio septima Cassiani : Adamum [Alias Cap. XVII.] 2. Post hsec ° seqoitar, et dieit (Collat. 15 c. 12) : Nec enim tatem Deus homimem fecisse credendus est% qui nec velit umquam, nec passit bonum. Atioquin nec liberum ei permisit arbitrhtm, si v et tantummodo malum ut velit et postit9 bonum vero nec velle nec posse concessit. Et quomodo stabit Uia Domini post prmvaricationem primi hommit iata sen- tentia% Ecce Adam factus est sicut unus ex nobis9 sckns bonum et mahtm (Gen. m, 22)? Non enim taiis ante fuisse putandus estf qui boni esset prorsus ignarns. Alioquin velut quoddam irrationabiU s atque insensa- tum animal eum (atendum est fuisse formatum : quod satis absurdum% atque a catholica fide * omnimodis alienum est. Quin immo secundum sententiam sapitn- post prmvaricationem accepisse scientiam malif non ** ftw,mi ^lomoms, fectt Deus hommem reetum (Eecti amistsse scientiam bont. Refellitur, [Atias. Cap. XVI.] 1. Deinde adjecit : Nam cum viderit nos f Deus ad bonum velie deftectere% occurrit$ dir\gity atque confortat. Ad vocem enim clamoris tui9 statim ut audierit, respondebit tibi(Isaim xxx, 19) : ct, Invoca me% inquit% in die tributationis tum% et eripiam te% et s glorificabis me (Psal. xlix, 15). Quis nOH vi- vii, 50) : id est% ut tantum boni sdentia jugiter frue- retur : sed ipsi qumtierunt cogitationes muttas. Faeti enim sunt% ut dictum est, scientes bonum et malum. Coneepit ejgo Adam post proTvaricationem, quam non habuerat9 scientiam mali; bonivcro% quam acceperai% scientiam non amisit. [Alias Cap. XVIII. I 5. Rectum • atqne omui vitio •Sicmss.!Cnrb.,Remig. et Jol.,cumedit. Mogunt. et Ven. Al Lugd., Lovan., Duac. et Colon., et qui ex s^metipsit erant tenebrm , lux efpciantur in Domino : quod mortuum erat vivificetur, quod jacebat erigaturt qaodperierat inveniatur. • b Ediliones Mogunt. et Ven., Hoc in omnibus inve- nitur nrorsus hominibus, qui eruuntur .... dilectionis Dei. lioc sine cujusquam exceplione personm, etc. c Mss. Corb., Reinig. et Jol. , datum bonum. lta et snpra, cap. 2 ; c^ieri , datum optimum. d Editiones Lugdun. et ea posteri<»res • offensus. Mclius mss. Curb., Reinig. et Jol., cuin Mogunt. ei Ven. , infensus : qui videlicet liberum arbitrium , quantum iu ipso esl. auferre videatur. • Iu edit. Lugd. non legitur vox duorum. In eo et Lov. , Duac. el Colou. , pro dicit operatum , legitur iudicat operatum In eod<>m Lu^d., in illo se tiberum arbitrium. in isto gratiam sustulisse. < Mss. Corb., Remig. el Jol., omittunt Deus; pos- tea habent velle flectere. Ita etiani edii. Mog. et Ven. s Mss. CorbM Remig. et Jol., magnificabis me. Edit. Mogunt. et Ven., honoriftcabis me. h Editlones Moxnnt. ei Yen., quod prmveniat gra- tiam, unicuique famulelur. pro, cuique famulelur, u\ inss. Remig. et Jol., et eJit. Ven. Lugd. vcro, quod prmveniatur gratia , eique [amulelur. 4 lu mss. Corb. , Remig. et Jol., cum Mogunt. e t Ven. Lugd. vero et recentiores illa9 a Pelagio ana- themate damnata est. j Ms. Jol., eo entm quod bonvm quis incipit vellef eir. k Edit. Mogunt. et Veu., Omnis via viri recta sibi videtur. D l Lngd., Et quomodo ait Apostoius. m Editiones omnes cum ms. Jol., in timore. At m». Corb. et Remig., in timorem, juxta Grapc. tic fo^ov. n Haec vox filiorum abest a mss. Reniig. et Jol., nec nou ab editis Mogunt. et Ven. 0 Edit. Lugd., Lovan., Duac. et Colon., perse- quitur. p Ita mss. Corb., Remig. et Joliensis, cum edit. Mogunt. et Ven. ; at Lugdun. et posteriores , st ei tantummodo maium et velle et posse. q In mss. Remig. et Jol. , iiem in edit. Mogutiu, Ven. et Lugd.. hxc verba non habentur, atqut ttutn- satum. Ms- Jol., velut irrationale quoa&am animat eum fcisse credendus est. r Edit. Mogunt et Ven., omnibus modis. Lugd., Lo- van. et Duac, omnimode. Colon., commode9 sed er- rore typographi. • Lugd. edit., Rectum namque et omni. Quasi h%- ries essct verboruin Collaioris, sed male. *57 LIBER CONTRA COLLATOREM. earentem creatum esse primum hominem, in quo A dientia* pietate dejectus est : nec ipto saltem timore omnium bominum concreau natura est, dubitare fas non ett; eumque tale aceepisse liberum arbitrium, ut si auiiliantem sibi Deum • non desereret, b pot- set in bonis quse naturaliter acceperat, perteverare quia Tellet; et merito volonUriae perseverantise in eam beatitudinem • pervenire, ut nec vellet decidere in deteriora, nee potset. [Aliat Cap. XIX.] Sed ipto libero arbitrio, quo quamdiu voluit bonus mansit, 329 d * proposita sibi lege discessit ; nec denuntia- tx sibi mortis toppticium formidavh, deserent Deum, et sequens diabolum , rebellis Domino • servatori, et inimico obediens peremptori. t Fuit ergo Adam, et ia iiio fuimus omnes ; periit Adam , et in illo perie- runt omnes (Ambr. lib. vn in Lucm c. iv). i Quod sibi I reliquo, ut ab interdictia vel roetu caveret pos- nae , qui k non abstineret amore justitiae. Libentm ergo arbitrium, id est, rei sibi placitst sponuneus appetilus, ubi usum bonorum qoae acceperat fastidi- vit, et vilescentibus sibi feliciutis suse prsesidiis, in- sanam cupiditatem ad eiperientiam praevaricationis intendit, bibit omnium vitiorum venenum, et totam naturam bominis l intemperantiae suap ebrietate ma- defecit. Inde priusquam edendo carnem 330 Filit no- niinis, et bibendo sanguinem e jut, lelhalem digerat crudiutem,m labat memoria, errat judicio, nutat in- cestu; neque ullo modo idoneus est ad iilud bouum eligendum et concupiscendum , quo te tponle priva- vit : quia non ticut potuit Deo non impeilente cor- iu non falso diiit beatus Arobrosius, sicut non falto g ruere, iu potesi Deo uon erigente consurgere. ipta Terius ait, f Venit Filiut hominit quctrere ei tal- vare quod perierat (Lue. iii, 10). Nrturae enim huma- aae , in illa universalis praevaricaiionis ruinn , nec substantia s erepta est nec volunus; sed lumen de- eusque virtutum, quibus fraude invidentis eiuta e»t. Perditis autem per quae ad aeternam atque iuamissi- bilem corporis h animique incorroptionem poterat pervenire, quid ei remansit, nisi quod td tempora- lem pertinet vitam, quae tota est damnationis et pce- me f Propter quod natos in Adam renasci oportet in Chfisto, ne in illa quis inveniatur generatione quae periit. Nam si posteri Adae in illis virtutibus natora- liter agerent in quibus Adam fuit ante peccatum , non essent natura fllii irae (Ephe$. n, 3), * non es- [AlUu CkP. XX] 4. Njn igimr recte dictum est : Nec emm talem Deut hominem fecUte credendut e$t9 qui nec vetit umquam nec posrit bonum. Quasi nos isum bominis debilitaiem a Creatore dicamus conditam , et noo peccati merito ab homine con- tracUm. Qui ergo puut eonsequens esse ut si libe- rum arbitrium * obcaecatum esse dicatur, obcecatio ipsa ad naturae referatur auctorem , vult persuadere quod Um sanum sit in Adae posteris liberum arbi- triuro, quam in Adam fuit ante peccatum : ° quod satis alienum a catbolica fide ducimus. Quid enim peccato lacsum est, si id laesum non est unde pecca- tum est ? Nisi forte dicatur in Ada» posteros poenam transisse , noo culpam : quod » omnimodo falso sent tenebrae (Ephet. v, 8), nec snb potestate tene- C dicitur, et ob hoe forte non dicitur. Niniis enim im- brarum (Colett. i,13), Salvatorit denique gratia non egerent; quia non frostra boni essent, nec juttitiae praemio fraudarentur; habentes ea bona quorum amitsione primi patres de paradiso eisulare merue- rant. Nunc autem , cum sine sacramento regenera- tionb aeternam mortem nemo possit evadere, nonne ei ipsins remedii singulariute apertissime patet in quam profundum malum totius humani generis na- tora demersa sit, illius praevaricatione in quo omnes peccaverunt (Rom. v, 12), et quidquid ille perdidit perdiderunt? Perdidit autem primitus fidem , perdi- dit continentiam , perdidit chariutem , spoliatus est lapientia et intellectu, caruit coiisilioetfortiludine; tt impie aitiora secUndo, a veritatis scientia, et obe- • Edit Mogunt.et Ven., Dominum non deteruittet. aiii, Dominum non detereret. b Edit. Lugdun., potunt in nobit. • Ms. Jol. cuni edit. Yen. et Lugd., pervenire*; qui tro eam beatitudinem habel eamdem beatitudinem. • M*. Jolicnsis, ab apposila. • Ms. Jolicnsis, tatvatori. 1 Ms. Joliens., Venil enim. t Edit. Logd., prmepta ett. k Plures codices, animwque ; et post pauca ros. Remig. et edit. Mogunl., et pcena. • Ms. Joliensis, nec ettent tenebm. i Mss. Remig. et Joliensis, tibi reticto. k Edit. Lugd., Lovan , Duac. et Colon., qui abt- tinebat omore juttitim, absque negaute pnriicula. Mss. Gorl».,K«*mig. et Jol., cumMogunt. et Ven., qui teit ab$tincici9 etc. pium est hoc de Dei seniire juititia, quod a praeva- ricatione liberos cum reis voluerit essc * damnatos. Patet ergo culpa ubi non latet poena, et tocietas pec- cati convincitur de communione supplicii ; ut quod est humanae miseriae, non de institutione Creatoris, sed de retributione sit judicis. [Aliat Cap. XXI.] 5. lllud eniin inepte positum esj, et r contra sensum omnium tracutorum, quod ad probandam liberi arbitrii incolumitatem conneiuit, dicens : Et quomodo ttabit iUa Domini pott pranari- cationem primi hominit lata tententia, Ecce Adam fac- tut ett tieut unut ex nobit% tcient bonum et matum (Genet. m, 22)? Quasi diabolus Adae vera promise- rit, etAdam transgrediendo mandalum Dei, profe- D l Ediliones Mogunt. et \en.tintemperantia tua ma~ defecit. m Lngd. et hoc recentiores, labitur. Mss. Corb. et Remig., Mogunt. et Ven., labat memoria. * Ms*. Iteniig. et Joi., Mogunt et Ven., ut Hbe- rum arbitrium tic cacatum ette dicalur9 ut vbeaca- tio ipsa. ° Ms. Jol., quod a catholica fide dicimnt olienum. Edit. Mogunl. et Ven., quod omnimodo tatit alienum a rathotica fide dicimut. P Ms. Corb., quod emnino (aUum. Mogtmt ^t Vcn., quod omnimode fattum diciiur. Ms. vero Jolientis, quod omnino [altum ett. <\ Ms. Joliensis, damnnndot. r Edit. Mogunt. et Ven., contra omnium tentum tractaiur ; tiiiu, ad prcbandum ; iu hoc ulliiuo Coeci- nuut m-s. Joliensid et Romig. «S9 S. PROSPERI AQUITANI 140 cciil in similltodinem Dei, el • boc ei fuisse colla- A ditm reliqunt: nuliut vero bonm voluntatU motus^ lum pronuniiaverit Deus : cum in his verbis b signi- ficatum sit potius quid non fuerit assectitus, qui su- perbiae ingressus viaro, quod habebat amisit, dum quod non acceperat concupivit. Non roinus autem in ipsa hujus sensus conclusione peccatum est, dum dicitur : Concepit ergo Adam po$t prmvarication$m9 quam non habuerat, tcientiam maU; boni vero9 • quam acceperat9 tcientiam non amitit. Scientiam boni Adam tunc habebat, quando bonum sanciumque mandatum Dei fideli corde 331 «ervabat, et erat justus manens in imagine Creaioris sui, legisque ejus non obliviscens. Postquam autem se, hoc est, imaginem et templum Dei deceptori suo d vendidit, perdidit boni seientiam, quia perdidit bonam con- niti ex Spiritu tancto. [Aiiat Cap. XXII.] 1. Sed ne hsc primi hominis calamius in progeniem ejus transisse videatur, k quam integro sit omnium hominum natura judicio, exemplo gentium probaiurus hic doctor l addlt et dicit (CoUat. 45 cap. 42) : Denique non amisute ge- nut humanum pott prmvaricationem Adm tcienliam boni9 etiam Apottoli tententia evidentittime declaratur, qui dicit (Rom. n, 44), m Cum enim 332 ocntet qum legem non habent, naturaUter qum Ugit tunt (aciuni; hi legem non habentet9 ipti tibi tunt lex, qui otten- dunt oput legit tcriptum in cordibut tuit, tettimonium reddente eit contcientia n iptorumt ei inter te invieem cogitationibut accutantibut, aut etiam de(endentibut9 scientiam. Ju&tiliam enim iniquitas depulit, humili- B in die quojudicabit Deut occulta hominum» tatem superbia desiruxit, continentiam concupis- centia elisit, infidelitas rapuit fidem, captivitas abs- tulit libertatem : nec potuit ulla illic portio residere virtmum,quo tanta irruperat turma vitiorum. Nemo enim potett duobut dominit tervire (Luc. xvi, 45) ; et : Qui facit peccatum9 tervut ett peccati (Joaw.vnit34): et, A quo quit tuperatut ett9 • ei et tervut addictut ett (UPetr. n, 49). Nemoautem servit, niai cumaliqua libertate ; et nemo r liber est, nisi cum aliqua ser- vitute, dicente Apostolo (Rom. vi, 20), Cum enim terviettetit peccatit s liberi fuittit juttitim. Quem ergo fructum habuUtit tunc , h in illit in quibut nunc eru- betcitit? Nam finit iltorum mort ett. Nuncvero libe- rati a peccatot tervi autem facti Deit habetit fructum 2. Si de bis ° Apostolus loquitur qui ex praepulio sunt ? ocati, et cum essent ionge, p factt sunt prope (Ephet. u, 45), credentes in eum qui, qoorum ali- quando non roisertus est, nunc autem miseretur (I Petr. ii, 40), et justificans circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem (Rom. m, 50), dooa coadi- dit in semetipso, destructoque pariete inimidtia) (Ephes. n, 44) Judaeorum et gentium, in uno novo homine fecit pacem ; concludens omnia in incredo» litate, ut promissio ex fide Jesu Gbristi daretor cre- dentibua (Galat. m, 2i) : si, inquam, de hia Aposto- lua loquitor in quorum cordibus Deus digito aoo, id est, Spiriui sancto acribit novum testamentum, ut legis plenitudinem et opera charitatis naturaliter ex- in sanctificatione, finem vero vitam mternam. Qui ita- G sequantur, reformata sctlicet renovataque natura ; que servit diabolo, liber est a Deo; qui autem * li- beratus servit Deo, liber est a diabolo : ut appareat * malam iibertatem potuisse haberi ex humanae volun- tatis defectu ; i bonam autem liberUtem non po- tuisse recipi sine liberatoris auxiHo. CAPUT X. Exponitur et Hndicatur locut Apottoli Rom. n, 44, de gentibut tine lege facientibut qum legit tunt. Sa- pienUaqumdam in infideUbut ex naturm a Deo con- • Ms. Joliensis, Mogunt. et Yen., hoc ei fuittet co/- latum quod pronuntiavit (editi duo, pronuntiaverit) Deut. »> Edit. Mogtint. et Ven., tignificaoerit, sc. Deus. c Mss. Jol. et Remig., Mogunt. ei Ven., quam ha- buerat. d Iia mss. Corb., Remig. et Jol.; posteriores editi, tubdidit. « Ms. Joliensis, ejut et tervut ett. t Mss. Corb. et Jol., Moffiint. et Ven. edit., nemo Ubertate liber ett9 niti9 etc. Ms. Remig. omittit hasc, el nemo Uber eti niti cum aliqua tervitute. 9 M*s. Remig. et Joliensis, liberi eratit. k Editiones Lugd. , Lovan. , Dnac. et Colon. , omittunt in illit. Mog. et Ven. exhibent. Postea vero qualuor praediciae editipnes, Nunc autem liberi a pec- cato, tervi autem facti Deo9 habetit fructum in tan- ctificationem. 1 Lugd., Ubertut. Duac. et Colon.,/i beratur. t Mss. Corb., Remig. et Jol., cum Mogunt. et Ven., bonam autem voluntatem. * Mi. Joliensis solus, quam tuo inlra te tentit om- 4 quid binc superbissimi aensus novitas adjuvatur, cum reconciliatio inimicorum non possit niai gratia Mediatoris ascribi? Omnet enim peccaverunt, et egent gloria Dei$ juttificati gratit per gratiam iptiut (Rom. iii, 25). Crgo gratia gloria est Dei, non meritum li- berati. Quis enim prior dedit ei, r ut retribueretor illi ? Nihil boni operis ex roortuis, nihil justitiae pro- cedit ex impiis : • omnis ipsnrum salua gratuita est; et ideo gloria Dei est, ut qui gloriatur , in Uio cujus gloria eguit glorietur (Rom. xi, 55). nium hominum natura judicio. 1 Edit. Lugdun. et illa posteriores, addidit et dixit. "Mogunt., Ven.etLugdun.edit., Quoniamgentet... ea qua tegit tunt. n Hoc pronotnen, iptorum, non legitur in ms. Re- D mig. nec in edil. Mogunt. et Ven. 0 Ms. Jolieusis bic addit, tecundum Evemgelium meum9 per Jetum Chrittum Dominum nottrum. Cas- teri codices liaec nou addunt. p Lugdun. edit., (actitunt prope credeniet in eunu Quorum aliquando non mUertut, et juttifUant cir- cumcitionem ex fidef et prmputium per /idem9 duot condidit in temetipto. Et utrumque parietem inimieitim Judmorum et gentium9 in uno novo homine tolvent, fecitpacem, etc. q Edit. Lugdun., quid hujut tuperbittimi tentut novitat adjuvatur? r Ms. Joliensis, et retribuetur t/fi ? • Sic mss. Corb., Remig. et Jol., cum Mogunt et Ven. edit. At Lugd., Lovan., Duac. et Colon., Ceie iptorum talut gratia ett. f 4f LIBER CONTRA COLLATOREM. 24i 3. Sin antem (qood magts vull hic disputalor io- A neque circumcisio aliquid valet, neqve praputium ; $U lelligi)de illisista dlcuntur qui, alieni a gratia Chri- fide$ quce per ditectionem operatur {Galat. v, 6). stiana, qoaedam ad similitudinem iegaiium manda- toram proprio Judicio ■ sanciebant, intelligentes civitatum concordiaroque populorum non > aliter contineri, b nisi et recte factis praemia, et peceatia pcsnae decernerentur, e sicut dictum est ab ipsa Sapientia Deiy Ego ex ore Altissimi prodivi, et momnigenU primatum tenui ; requiem qum$ivi in lecob et inveni (Eccli.mv, 5). Ergo quis ambigat, hanc sapientiam humano 333 generi ad temporalis vtae utiliuiem *, ex naturae a Deo conditae super- ene reliquiis? Si euim nec ad isla lerrena ordinanda rationalis animi vigeret ingenium, non vitiata esset, sed eistincta natura. Quae tamen etramsi excellentis- CAPUT XL Liberum arbitrium nec voluntatem boni% nee powbitt- tatem habere9 ni$i per gratiam. Cur homini imperen- tur ea quorum facultatem non invenit m $ua natura. Definitto octava Cassiani : Naturee humanm nonid eolum ascribendum quod malum e$t. Merita homi- num nulia ni$i ex gratia. [Alias Cap. XXHI.] 1. Post baecf in conclusione testimoniorum quibus probare voluit, quod hi qui per increpaiionem propheticam surdi appellantur 334 et caeci, possint ex facultate naturae et aures suas aperire ad audiendum, et oculos m suos ad vi- dendum (quasi non de iisdem dicat Dominus,Ef rfafo ei$ cor atiud% et epiritum novum dabo ei$ ; et evellam artibus c, et cunclis morlalium eruditionum 3 cor tapideum de carne eorum% et dabo ei$ cor carneum; pofleat disciplinis, justiflcari ex se non potest : quia bonis suis male utitur, in quibus sine cultu veri Dei isapfetatis f immuuditiaeque convincitur, et unde se dsfewli aestimat, accusatur. Cum ergo Paulus defi- aiat, qood non ex operibus legis s justificatur omnis caro {Rom. 111, 20) ; et quoniam in Christo neque rireamcisio, neque praeputium valeat aliquid, sed nsva ercatora (Galat. v, 6); b quid iste impiam inii- detium libertatem naturalibus instruit bonis, el pro- priis ▼ult justificare principiis? Quid ad renovatio- ■en * laeessitaB vetustatis, idoneam definit praevari- catrida scientiae nnditatem ? Quasi ista scientia vei ex natorae opibus residua i consecuta, vel ex legalis deetrinae eruditione quaesita, possit sui perceptioue ut in prmceptis mei$ ambulent, et ju$tificatione$ mea$ observent, et faciant ea$ (Etech. xi, 49, et xxivi, 26) ; * addit et dicit {Collat. 13, cap. 42): Denique ut po$$ibilitatem boni ei$ ines*e ° $ignificaret% increpane eo$% Quid autem, inquit, etiam ex vvbismetiptis non judicalit quod justum e$t (Luc. xn, 57) ? Quod utique non ei$ dixistett ni$i eo$ judicio naturati quod mquum e$t $ci$$et po$$e di$cernere. Jam non soluin volunia- tem boni, sed etiam possibilitatem libero ascribit arbitrio : tamquam ideo p ab eis exigalur intelligen- tia, ideo justitia reposcatur, qnia possint haec siae Dei donis de nalurs proferre bonis. Imperantur au- tem ista homini, ut ex ipso prxcepto, * quo ei hoc quod accepit indicilur, r aguoscat id se suo vitio ner- praestare ut quod faciendum noverimus, etiam fa- C didisse; etnon ideo iniquam esse eiactionem, quia adreddendum quod debet idoneus non esl; • sed a littera occidente confugiat ad spiritum viviticanlem, et facultatem quam * non invenit in naiura, quxrat ex gralia. Quod si facit, magna est misericordia n Dei : si non facil, justa est pceua peccati. Deo% a mss.Corb., Remig. et JoL, et edit. Mogunt. et Ven. ; soletque inteidum ab Augustiuoprxteriri, nec est Craecae dirtionis Apostoii. m lloc pronomen, ttioi, non habetur in mss. Remig. et JoL, nec in edit. Mogunl. ct Ven. B Edit. Lugd., Lov., Duac. etColon., addidit el dicit. 0 Edit. Loyduu. et ea recenliores, de$ignaret% in- crepans Phari$a?o$ dixit : Quid autem ex wbi$ ipsU^ inquit% non judicatis auod bonum e$t ? Lectionem 110- siram oraclert ms. Joliensis cum Mogunt. et Ven. N«c ab eu dissenliunl mss. Corbeiensis et Remig., excepio quod pro voce eo$, habent Pharisceos : cutn tamen lurbas alloquerelur Chrislits baec dicens, 11011 speciaiim Pharisxos. Ilabent insuper pro, quod ju- htum e$t% quod bonum e$t : prius tamen textui Apo- sioli est couformius. p Mss. Remig. et Jol. cum edit. Mog. et Yen., abeo exigatur... de naturas proferri bonit. <\ Edit. Lugd., Lovan., Duac. et Colon. addunt, Dei. Lugd. tamen postea a caeteris dissimiiis, hoc quod accepit judicetur% forte pro indicelur. r Mss. Corb. et Remitf. cuin Mogunt. et Ven., $eip$um idtuo vitio. Lugd., lgnoral id $e $uo vitio per- didis$e. • Ms. Joliensis, ni$i a littera. % lloc loco Lugdun. et posteriores ediliones addun* ante: sed hac particula carent mss. Curb., Retnig. ei Jol., nec 11011 Mogiint. ct Ven. edilu * Lugd. et recentiores, Domini. \ diligamos : aut ullus sit bonae voluntatis mo- tas, nisi qoem creaverit diffusae per Spiritum san- ctam charitatis k afflatus. Sine fide enim impouibile e$t l piacere (Eebr. xi, 6) : et, Omne quod non e$t ex fide%peccatum est (Rom. xiv, 23) : et, tn Christo Jesu • Kdit. Mogunt. et VenM $entiebanU * Lugd., Lovan., Duac. et Colon., nisi ut; melius, nist el, ex mss. tribus ac Mogunt. et Vm. « Hanc aucioritatem ex Ecclesiastici libro allatam praetereont Lugdun., Lovan., Duac. et Colon. ; ha- bent m«a. Corb., Remig. et Jol., cum Mogunt. et Yeu. ln Moguut. tamen et Yen. legitur, ab ipsa $a- pientia Deo. in ms. vero Remig., in omnem gen- xem primatum tenui : et in ms. Joliensi desunt po- strana l.aje verba, requiem quasivi in Jacob, et m- veni. Ergo. 4 Edil. Lugdun., ex natura a Deo eondita superesse reiiquum. 9 M.«. Joliensis, moralibus eruditionum. Lugd. et D ins. Remig., moraUbue eruditionum. r Lfigdun. edit., immutatm ceque convincitur: tuin pro sBcftmol, babet, existimaL Conformiterque ipsa reeentiores et Yen . ed itio. s Mi. Joliensis, non ju$tifieabitur. h Logd. edit., quid e$t quod impiam infidelium Uber- imtem naturalibus insiructam boni$t proprits vult justi- ficare principiis ? 1 Ita mss. Corb., Remig. et Jol., cum Mogunt. et Ven. At posteriores editiones, mi$erm vetu*t*ti$ : et postpauea ms. Joliensis, $cientiee libertatem. i Verbum, consecuta hic adjtcitur ex mss. Corb., Remig. et Jol. et edit. Mogunt. et Yen. k Lugd. editio, affecius. iLogd.etposierioreseditiones, placcreDco. Abcst, 943 & PROSPERI AQUITANI 144 [ Aliat Cap. XXIY. ] 2. Deiode ad plenkudinem A Non tolum actuum, verum etiam cogitationum bona- pncmissae dispuutionis, • regulari sententia pronun- tiat, dicens (Collat. 43, cap. 42): Vnde cavendum nobit ett9 ne ita b ad Deum omnia tanctorum meriia referamut , ut nihil niti id quod maium atque perver- tum ett humanm atcribumut naiurm. Quid eviden- tius, quid expressius secundum Pelagii Coelestiique commentum ab tillo • eorum discipulo pofuit defi- niri ? llli dicunt, Gratiam Dei tecundum merita nottra dari; d el iidem dicunt, Gratiam Dei non ad tingulot actut dari : hic intra unam sentenliam blasphemiam utramque conclusit dicens, Cavendum nobit etu9 ne ita ad Deum omnia tanctorum merita referamutf ut nihil niti quod malum atque pervertum etl huma- nm atcribamut naturm. Vult ergo esse multa propria rum ex Deo eue prineipium; qui nobit ei inilia tanctm voluntaiit intpirat9 et virtutem atque opportunitatem eorum qum reete cupimut9 ttibuit perogemti: volens probare, quod religiosa» cogitatiooes et cta consilia, nulla Dei inspiratione concepu, de na- turali possint prodire sapientia, pooit ?erba Salomo* nis, dicentis : Voluitque David patar meut mdificare domum uomini Domini Dei Itrael : et ait Dominut ad David patrem meum : Quod cogitatti in corde tuo ma% ficare domum nomini meo9 bene fecitti9 hoc iptum mente pertractant; verumtamen 236 non iu adi/Ua- bit domum nomini meo (II! Reg. vm, 47). beinde, «t ostendat quomodo hoc iotelligendum sit, iniert * ipat tractator (Collat. 43, cap. 12) : Hmc ergo cogitatm. aomimim merita, quae non sint 335 gralix largiute B otque itte tractatut regit David, utrumne bonut et < coilata, quibus ad augendas oaturaJes divitias qua> daro desursum rounera debeantur. Yult nos gratiatu Dei non ad siogulos actus accipere, ac • proinde non pro omni opere bono semper orare. * Atque iU cousequens erit ut io Dei muneribus nullum meritum esse credendum sit, quando quidem sine merito sit quem Deus semper in omnibus adjuverii : aut si etiam in bis qua» Deus tribuit, aliqua meriu collocantur, constet etiam ipsa propria acquiri s fa- eulute potuisse ; et ideo in aliquibus k oporteat nos adjuvari, ut possibilius fiat per gratiam, quod noo erat impossibile per naturam. Ecce jam in isu pau- corum brevitate verborum, non duarum Untum, sed mulurum impieutum uumerosa connexio est : qu» Deo, an malut et ab homine fuitte dicendut ettTSi enim bona et ex Deo fuit illa cogitatio, cwabeoa qua intpiraia ett9 eidem negatur effectut f Si autem maia9 et ex homine fuit, cur iaudatur ab Dominot Rettat ergo ut ei bona, et ex homine fuitu credatur. 1« quem modum etiam nottrat quotidie cogitationat pottunmt judicare. Neque enim aut toli David bonum ex umet- ipto cogitare concettum ut9 aut nobit, i ne quid bant umquam tapere aut cogitare pouimut naturaUier, de- negatur. 2. Nullo modo hoc testimonio atque argumeole fcprobari potest, quod piae cogiutionesex solo libero arbitrio, et non ex Dei iospiratiooe nascantur. Noa enim ideo voluntas David, qua> utique bona erat, si scrupulosioris diligentiae diseretione tractetur, in C non ex Deo fuisse credenda est, quia templiim sibi Dominus non ab eo sedificari, sed a filio ipsius roluiL Quaerendum ergo est, de quo spiritu processerit af- fectus l istius voluntatU, nempe de illo» Dei, in que dicebat, Si introiero in tabemaculum aamut mam9 r atcendero in lectum n ttratut mei9 « dedero tamnum oculit meit9 aut palpebrit meit dormitationem, aut requiem temporibut meit9 donec inveniam iocum Do- mmo9 tabernaeulum Deo Jacob (Ptal. cxxxi, 3). Quod cum Propheta concupisceret, non ignorabat verum illud perfectumque templum ab illo esse coodendum, qui cum esset Filius Dei, factus est etiam filius Da- vid ; • quique curo videret templum a Salomooe constructimi, dicebat, Solvile templum hoc9etintn- duo tutcitabo illud. Dicebat autem de tempto corporit nullo a damnati erroris catena absoluu moustra- bitur. CAPUT XII. Demonttratur uberiut tenteniiam Cattiani etse, cogtta- tionet piat et tancta contUia abtque intpiratione Dei concepta9 de naturali potte prodbre tapienlia. Advertut quem9 loci quo abutebatur expotitione ei aliorum adjeciione otundilur9 cogitationet piat ex Hbero arbitrio, tine Dei intpiratione non orin. Rona voluntat hominit tic ejut propria ett9 ut non niti Deo intpirante concipiatur. Convertio quoque hominit, licet non tine ipto9 non lamen ab ipto incipit. [AliatCh*. XXV.] 4. Sed ne suspicionibus agere vuteamur, et latebras seusuum ultra verba rimari, quid adcrescat cognitis, doceant quaa sequuntur. Qui ergo inter priocipia disputatioois suae dixerat, D tui (Joan. 11, 19 et 21). Ut ergo hoc templum prafi- • Editiones Mogunt, et Ven., rcgulam tenientia pronnntiat. *> Edit. Lugduo. et ea receniiores, ad Dominum. « In Lngd., Lovan., Duac. et Colon., desideratur prnnomen, eorunt. d Editiones Lugdun. et posteriores, el ideo dicunt. • Mss. Corbeiensis et Remig. ac Mugunt. editio, ac perinde. f Edit. Lugdun., Atque ita tentit, ut in Dei mune- ribut nullum meritum ette credendum tit9 quem Deut temper adjuverit. • Ms. Joiiensis, pctettale. Editin Lugdun. totum iocuin aliter liabci : ant ti etiam in hit qum Dent tri- *«!i. aiiqna merita etae toqnanlur, constet etiam, ctc. x £dit. Lugd., oportet not juvari... quod non erat pottibite. Sed contra sensum auctoris nostri, et caete- rorum codicum auctoriiaiem. 1 M?g Jolienais non habet, ipte traciator. i Editiones Mogunt. et Vcn., ne bonum umquam. k Edii. Lugd. eteo posleriores, probare potett. • 1 Sic inss. Corb., Keroig. ei Jol., cum Mogunt. et Ven. Lugdun., Uv^n., Duac. et Golon., iptiut vo- luntatit. m Yox b*c, Dei% habetur in mss. Corb. et Remig. et ex Mogirnt. et Ven. edilionibiis. 0 Sola Ven. editio, ttrati mei. 0 ln ms. Joliensi solo posl hnec, fUiut David, omis- sis que interjacent, statim additur, Unde ait Evan- gelista, Dicebat autem de templo corporit tui. *I5 LIBER CONTRA COLLATOREM. 246 ItursreUr, qnod in Carlslo et In Eccleaia disponeba- A est hominis esse propriam, ct confiundum est Oeo inspiranie concepiam. Nam cum nemo aii bouus. tnr, meriio ad * inatructionem ejua non David eli- gitur, aed filiua David : ut per filtum hominisb signi- ficaretur Filtua Dei et hominis, et per templum dia- solubUe indkaretur Ubernaculum inoorruptibilc ; ad cnjus condeadara imagiuem et voluuus David pro- bata est, et opos in eum translatum eat cujus per- aooa magis eidcm imagini congruebat. e Alque ita et ti Deo erat boc velle David, et ex Deo erat boc facere Salomonem. 5. Quod ut exemplia magia elocescai, requira- w* 337 obi fieri Deua d noluerit, quod bominea facere Deo votente voluerunt. Dominus • praecepil apoaiulie , dicena, f Euntet uey et doceie omne$ gen- frs, hmptiaantn eot in nomine Pairu, et Fi/it, et Spiri- uisi solus Dcus (Luc. xmi, i$)t q„ale crit bonum quod auclorem non habei bonum ? Natune quippe hnmanae, cujus creaior est Beus, etiam post prava- ricatiunem manet subsuntia, manet formav manet viu, et sensus, ct ratio, caeicraqoe corporia atque animi bona, qua? etiam malis yitiosisque non desunt : n sed non in his babet veri boni perceptionem, qua morulem vitam honestare possunt, aHernam autem conferre non possunt. Neque enim ignotum est, 0 qtianium Graecae scholac, Romana eloquentia, et totius mundi inquisitio, circ.i iaveniendum summum bonum, acerrimis studiis, et excellemissimis inge- niis laborando nibil egerint, niai ut evanescerent i iss Mifcft, ei docentet eo$ tervare omnia qumcumque B cogitationibus suia, et obscuraretur cor insipiena eo- memdavi vobit (Matlh. xxviu, 19). Quod cum apostoli f aodireni, sinedubio non verba nuda per corporalee soooe exieriof ibua tantum auribus acceperunt, sed virtute h tiventis verbi accensa eat in cordibua eorui inexatinguibilia flamma cbariutis, qua arden- lisaime Tellent Evaagelium Ghriaii omnibua genti- bus prxdicare. * Sed cum vetiii sunt loqui verbura io Asia, et cum tenurent ire in Bitbyniam, prohibiti smi ab Spiritu Jeau {Act. xvi, 6 et 7) : numquid non ex Deo baoc voluuutem habebant, quod eiiam isio- rnm optabant ad fidem corda convertere, quos oe- enlto judicio Deua Evangelium tunc nolebat andire? Aut quod Eccleaia qootidie pro inimicia auis orat, id ost, pro bia qui J necdum Deo credideruni, num- rum (Rom. i, 21), qui P ad cognoscendam veriutem 338 semetipeie ducibus utebantur. Si ergo quia de serumnosis vanitatibus et insaniis fallacibus erubc- scens, tenebras ease et monem quidquid pro lumine et viu amplectebatur intelligit, et ab bia se conatur abatrabere ; non esl ab ipso, quamvis non aine ipso sit, isU conversio ; nec propria virtote ad principta- salutie enititur: sed agit haec occulta et poteosgra- tia Dei, quae, * remotis terrenarum opinionum ot operum mortuorum favillis, lorrem obmti cordis exagttat, et desiderio veriutia iuflammat : non ot in- vitum bomioem subigat, sed ut subjectionis cupi- dum faciat; nec ut ignorantem traliat, sedul intel- ligentem sequenUmque pnecedat. Manens enim non ei Spiiitn Dei facit? Quis hoc dixerit, niti C liberum arbitiium, r quod uti<|ue cum ipso bomine qui hoc non facit, aut qui ptiut fidem non esse Dei tionum? * Et Umenquod pro omnibus petiuir, non pro i obtinelur. Nec est iniquius apud Deum, qut postulata non tribuit, quae * postulare donavit. [Atiat Gap. XXVI.] 4. Bonam igitur volunutem, eam acilicet ■ qua adbacretur Deo9 nec negandum •Editiones Lugd., Lovan , Duac. et Colon., ad ex$truciionem. Corbeiensis et Remigianus mss. cuin cdil. Mogunt.et Ven., ad insiructionem. Jolianus vero eodex mano exaratus, ad constructionem. > IIa?c verba, tignificaretur Filiut Dei et hominit, absunt a Lugdunensi codice. • Edilio Lugd., Atque ita hoc ex Deo erat velle Dtmd, et ex Deo erat hoc ferri a Solomone. Quae editio, ut veteres pasaim, Solomonem legit, pro Sa- tmone. • Editi Mogunt. et Ven., volucrit, aed male. Iiem ms. Jol., beo notente: nee forte melius. Lugd. editio, ubi facere Deut votuerit, quod omnet facere Deo vo- lente totuerunt : ubi voluerit pro notuerit potuit ir- rcpsisse. • Edit. Lugd. et posterfores, apottolit tuit prm- tepit. < Ms. Joliensis, Mogunt. et Ven. edit., Euntet do- cete. Idem ms., baptixantet eat. a M«. Joliensi^, audittetit.... nerceperunt. k S c mss. Corb., Remig. et Jol. uec non Mogunt. et Ven. At Lugdun. et quae secutse sunt editiunes, juhentit verbi. ft Sic ma. Corb. et ex eo edit. hnjus libri in ap- pend. tomi X* Augustini operum., cum Lovan. et recentioribus. Ms. rVmtig., Sed cum vetiti tunt vcr- fcmi in Atia toqui, et ire in Bithyniam prohibiti tunt. Ms. Jol., ud cum vvluittenl loqui verbum in A$iat ei Deus condidit, a vaniialibus et cupidiuiibus suis, in quas neglecta Dei lege ■ defluxit, non a seipso, sed a Creatore muiatur ; ut quidquid in co x in meliua rcficitur, nec sine illo sit qui sanatur, nec uisi ab illo sit qui medetur ; cujus sumus nova creatura no- vumque figmentum, creati in Cbristo Jeau in operi- ire in Bithyniam, prohibiti tmi a Spiritu Jetu. Edif. Mogunt. et Ven. accedutU ferme ad nts. Corb. et lextum nostrum, oniisso cum ante tentarent. Lugd. vero, Sed cur vetiti tunt loqui verbum in Atia, e% ire in Bilhyniam? Prohibili tunta SpirituJetu. i Lugdmi. et posieriores, qui nondum crediderunK k 8ola Lugdun. editio, et tunc cum pro omnibut petitur. 1 Ms. Joliensis, pottuUifi donavit. m Edit. Lugd., quaadhasret Deo. D » lu ms. Corb. Remig. et Jol. Edii. Mognnt. et Ven., ted in hi$ non habet veri perfeclionetn. Liigd., ted non in aliit. Lovan., Duac. et Colon., ted non tii iilit veri boni percepih ett. ° Mogunt. et Vcn. eriiti, quod Greeccc tcholte. Mss. Corb. et Remig., Lugd., Lovan., Dunc. et Colon., quantnmGreeciai tchotcc, quantum Homanaelojuentia, etc Ms. Jol., Romanaque eloquentia. p Lugd., ob notcendam; Lovan. et recentiores illa, ad notcendam. q Edit. Lugd. et recentiores dimotit. Idem Lugd. codex, terrorem, ubi alii, torrem. praeterms. Remig., qui habet tcinliltam; ms. Jol., torrcm mortui cordu. r MiS. Corb., Remig. ei Jol.; Moguni. et Ven. edit., quod unicnique. > Lugriitu. editio, fluxerat. x Ms. Joliensis oinittitbxc, in metiut. 247 S. PROSPERI AQUITANt «4S bat bonis, quae prsparavit Deos ut in illis ambole- A sipientia, quid resideat nisi insipientiaf wm re- (Ephct. n, 40). CAPUT XIII Definilio nona Cauiani: Omni animm ineue naturaii- ter virtutum temina% a Creatore inurta. Refeltitur, quia peecatum ariginale evertit. Virtutet in impiit uerat non etu% ud onmia opera eorum immunda. Virtutum $ive meritornm principia nulla in nobit ante gratiam. In ingcnm impiorum% Ueet mutta lau- dabilia, non tamen verm virtutet. Confutat id quod ex Pa$tori$ libro apocrypho probare voluerat Colla- for, Hominem, etiam ante gratiam, ad bonum et malum mquatiter $e haberc. [Alia$ Cap. XXVII.] 1 . Nunc jam videamos quo dis- pntantis progrediatur intenlio. Dubitari ergo% inquit (Coliai. 43, e. 42), non pote$t% ineue quidem otmit gnante justitia, quid dominetur nisi iniquitasf 2. Virtutum itaque semina9 quae benefldo Creato- ris inserta suni, pnevaricatione primi parentis eversa sunt; nee baberi qneunt, nisi eo restitoente qui de- derat. Reformabilis enim est natura bmnana • for- matori soo, et eorum bonorom quae babuit, capax est : ut per mediaiorem Dei et hominnm bomioem Christiim Jesum, in eo ipso quod ei remansit, pos- sit recuperare quod perdidit. Remansit auiem ei m- tionalis animus, qui non virtos, sed Tirtutis habita culum est. ' Ex participatione enim sapienltae, el justitiae, et misericordise, non sapientia, neque jo- stitia, neqoe roisericordia ; sed sapienten, et justi, et misericordes sumus. Qus bona, quaravis raiionale animm naturaliter virtutum temina% beneficio Creatorit B nostrom vitiia occupatum sit v et pnevaricaDtibos in$erta. Sed ni$i hacopitulatione Dei fuerint excitata, ad inerementum perfectionis non poterunt pervenire: qnia seeundum beatum Apottotum, nequequiplantat e$t 339 diquid, neque qui rigat% * $ed qui incrementum dat Deu$. Adjacere autem homini in quamlibet partem arbitrii libertatem, etiam tiberille qui dieitur Pa$tori$% apertitsime docet : in quo duo angeiiunicuique no$trum adhmrere dicuntur, idett% bonu$ ac malu$; in hominii vero optione con$i$tere% ut eligat quem uquatur. Et id- chrco manet in homine iiberum semper arbitrium, b quod §ratiam Dei pottit vel negligere vel amare. Si dubltari non potest, ine$$e omni animm naturatiter virtutum $emv- na beneftdo Creatori$ inserta: solusAdam pnevarica* tusest,et inpeccaioejus nemo jpeccavit ; in nullis ini- nobis Dei templum spiritusimmundus invaserit, pos- •unt tamen rursus in ipsum rationale340 conflucre, per eum qui mundi principem foraa mittit (Joanu. xii, 54), el ligans fortem, wsa cjus rapit ( Mare. iu, 27), fugaioque mundi hujus spiritu , s dat Spiritom qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata aont nobis (I Cor. u , 42). Qui autem Sphritum Chri$t$ non habet, hic non e$t ejus (Ronu ▼ni, 9). [Ma$ CkP. XXVUL] 3. Puio autem istnm veri similitodine decipi, et in specie falsaruro errare vir- tutum, dum ea bona quae non possunt nisi ex Dei munere haberi , etiam in impiorum animis k «stimat reperiri ; ideo scilicet, quia multi eornm sint Josti- tiae, temperantke, continentiae, et benevolenti» se- quitatibns concepti sumus , et in nullis nos matres C ctatores : qu» omnia non frusira quidem, neqoe nostre peperere delictis ( P$al. l, 7) ; non fuimus natura fllti irae, nec fuimus sub potesiate lenebrarum (Ephce. ii, 5; Colo$$.\% 43); qui, inanenlibus in nobis naturaliter virtulibus, filii potius nati sumus pacis et lucis. Absit ab animis piorum fallacis doctrinse iusidiosa deceptio. Virtutes cum vitiis habiiare non possunt. Qum enim participatio, inquit Apostolus , \uttitim cum iniquitate? aul qum $ocieta$ iuci ad ttne- brae (11 Cor. vi, 44)7 Virtus namque prinripaliter Deus est : cui non aliud est babere virlutem, quam esse virtutem.Hujus cum participes suinus, e habitat Christus in nobis, qui est Dei virtus et Dei sapientia (1 Cor. i, 24); habitat fides,spes,charitas, continen- tia, intellectus, consiliuro, fortitudo caeteraeque virto- inutiiiter habent, multumque ex eis in hac vila ho- noris et gloriae consequuntur : sed quia in iis stodiis non Deo, sed diabolo serviunt, licet habeant tempo- ralem de vana laude mercedem, ad illam l tamen beaurum virtutum non pertinent veritatem. i Et iu manifestissime patet, in iropiorum animis noliam habitare virtutem, sed omnia opcraeorum immunda esse atque polluu, habentium sapientiam non spiri- talem, sed animalem ; non coelestem, sed terrenam ; non Christianam, sed diabolicam; non a Patre lumi- num, sed a principe leoebraruin ; k dum et ipsa quae non baberent nisi dante Deo, subdunt ei qui priraoav recessit a Deo. 4. Qui ergo dicit, sine nllo opere gratiae, natura- tes. Cum verod ab hoc bono recedimus, omnia nobis u iiter omni animm umma ineue virtutum% quid labo- e contrariooriuntur ex nobis. Discedente enim pul- ratostendere.nisi de istis seminibus l quadam ger- chritudine, quid succedat nisi deformiUs? abeunte minaprscedeiitiumDeigratiampullularemeritorumT * Hrec verba, Quia tecundum $ed qui incremen- tum dat Deut, omissa fuerant in ms. Remigiano et Joliensi : in editionibus quoque Nogunt., Ven. et Lugd. Supra vero vox Dei% post opitutatione. non le- gitur in Reroig. et Jol. mss., nec in Mogunt. et Ven. edit. b Ms. Joliensis, quo gratiam Dei po$$it negligere. * Edit. Mogunt. et ven., habitat in nobi$ qui e$t% absqne voce, Chri$tu$. * Kdit. Mogunl. et Ven., ab hoc honore ced\mu$. * Editi Moguut. et Ven., a formatore $uo. f Ms. Joliensis oniitiit praepositioncm ex. siia mss. Corb., Remig. et Jol., cutn Mo^unt. et et illo recenliores, targitur nobie Duac. et Colon. «st- Ven. At Lugd. Spiritum. h Cditi Lugdon., Lovan.L ttimat. 1 Editiones MoguuL et Venet. carent hac parti- cula, tamen. J Editiones Mogant. et Ven., etiam. k Sicmss.Corb., Bemig etJol., cum editis MogaoL el Ven. At Lugdun. et posleriores edit., dum per ea ipsa qum non haberent n\$i dante Deo, tubduntur ei% elc. 1 Mss. Corb., Jol. et edit. Mogunt. et Ven., aum» dam $emina. 2» LIBER CONTRA Deniqua nt videretur aliquid graiiae tribuisse: Ad A per(ectioni$f ail, incrementum semina hmc pervenire ntm poteruntf nisi opitutatione Dei fuerint excitata: «I scilicet opitulatio Dei sit cohorUtio stque doctrina, mens autemv quae virtutum est opulenta seminibus, nutur faculuu quam possidet ; ad boc untum ju- vanda, ut earum viriutum apprehendat culmina, quanim sibiscit ioesse principia. [AMiiCaf. XXIX.] Igilur • secundum istum humana anima sic aedifi- cabitur in Dei templum, ut non accipiat fundamen- tum praeter quod allud nemo potest ponere, quod est Chrisuis Jesus(l Cor. w, 44). Quando autem hoc fondamentom b incipitur, nisi quando fides in audien- tis corde generatur T Quae si naiuraliter inerat, non eoBptum ibi est aliquid, sed c superstructum. Super- lueergo infidelis fidebatur, qui fidem habebat ante- B quam crederet. Hoc autem et de aliarum virtutum principiis potest dici, quas gratia augere debeat quia mnt, non donare 341 quia desunt. Sed aliud nos omnia sancurum Scripturarum eloquia docent. Le- |hnos principium esse sapientiae timorem Domini (Prot . i, 7), et legimus donum Dei hanc eise virtu- lem (lbid. u, 40). Timor, d inquit, Dei $uper omnia u superposuit : • beatut homo cui donatum est habere mncrem Dei (Eccti. xxv, 44 el 45 ). Gum ergo timor Dei principium sit sapientiae, quae virtus haberi po- test siue sapientia, * cui ex timore principium est ? Beatus apostolus Petrus, Gratia vobi$f inquit, et pax adimpleatur s in reeognitione Domini nostri Jesu CAri- stt, qui nunc omnia nobit dimna vbrtute tua, qum ad ntam et ptetatem pertinentf donavit (II Petr. i, 2). C Nomquid ait , Qui virtutum semina, quae naturaliUr babebamus inserta, opitulatione sua cxcitavil in no- bis? k Sed ait, Qui nunc omnUt nobis qum ad vitam et pietatem pertinent, donavit. * Quod dicendo, cujus ▼irtutis initium in natura posuit, quod non ab eo coUatom sit qui cuncia dooavit? Propter quod et COLLATOREM. S50 beatos Paulus : Quid enim habe$f inquit, quod non accepisti f Sl autem accepisti, quid gloriaris quasi nan acceperis (I Cor. iv, 7) ? 5. Ergo omnia quae ad viiam et pieuumpertinent, non per naturam,quae fiiiata est9habemus; i sedper graiiam, qua naiura reparatur, accepimus. Nec ideo k aesUmare debemus in naturalibus thfsauris princi- pia esse virtutuni, quia mulia * laudabilia reperiun* tur etiam in ingeniis impiorum. Quae ex natura qui- dem prodeunt ; ted quoniam ab eo qui naturam con- didit recesseruni, virtules esse non possunt. Quod enimvero illuminatum est lumine , lumen est; et quod eodem lumine caret, not est. « Quia sapientia hujus mundi stuititia est apud Deum (I Cor. m, 49 ). Ac sic viiium est quod putalur esse virtus, quando- quidem siultitia est quod putatur esse sapientia. ■ Quando autem fieri potesi , ut qui in naturalium virtutum seminibus, quae iste inagnificat, gloriantw, ipsas virtutes suas ei doctiinae subjiciant provehcn- das, quae dicit, Si qui$ videtur inter vos sapitns e$u9 slultus fiat, 342 ut sit sapiens (lCor. m, 48); et, Quia in sapientia Dei non cognovit hic mundus per *fl- pientiam Deum% placuit Deo per stuUitiam prcedicatio- fits satvos facere credentet (I Cor. i, 24)?Quid illa • scientiae sapientiseqtie praesumptio magis ineptum esse censeai magisque rideiidum , nisi Spiritus Dei aspernationem subegerit superborum, rationesque illasquae ignotae veriUli canina facundia repugnabant, gratiae suae virtute destruxerit : ut semen verbi pras- sulcata cordis terra concipiat, et dignos aeternis hor- reis fructus Dei agricultura producat? [ Alims CkP. XXX.] 6. p Post illud autem hulliue anctoritatis testimonium quod dispuUtioni suae de libello Pastoris inseruit, ex quo osiendere voiuit, in- terboni etmaliangeli conirarias suasiones, iu omnera hominem naturali judicio ei propriae discretioni esse commissum, utei non plus a Deopraesidii, quam adia- • Edit. Lugd. et posteriores, tuundum istud. b Ediiiones Mogunt. et Ven., accipitur. • Lngdun. et eo recentiores, tuperinttructum. 4 Ms. Joliensis , Timorem , inquit, Dei tvper hmc emnia posuit. Lngd. editio, Timorem Domini, inquit, smper omniaposui. Lov., Duac. etCol., Timor Dominif iaquil, tuper omnia se superposuit. • Mss. Corb. et Remig., beatus homo. Hanc vocem homo parentbesi incluserant Lovan.v Duac. et Colon., nt dubiae auctoriuiis : omittunt Mogunt. , Yen. et Lugd. Ms. Jol., beatus vir. Pro timorem Deif mss. Jol., Lugd. et eo posteriores habent, timorem Do- 1 Lugd. et posteriores, cujus. s Editi Mogunt. et Ven., in eognitione omnia innobu. * Lugdon. edilio, an qnm ad vitam et pietatem pcr- tinent donavil, caeteris omissis. 1 Hate phrasis tou oroittitur in Mogunt, et Ven. In qua edit. Colon., pro collatum sit9 habet, collocatum eit. i Edit. Mogunt. et Ven., ud per naturam, qum fjratia reparatur, accepimus : quam partem praeterit omnino editio Lugdun. * Lugd. et nosteriores, existimare. 1 Lugd. et recenlfores, taudanda. ■ Ms. Joiiensis, Quid samentia hujus mundi? Stul- tiiia est. Editiones Mogunt. et Ten., Ac sie ritium est quod putatur ette sapientia , quando stullitia e$t quod putatur esu vhrtue. » Ita legunt uniformiter. Mss. Corb. , Reniig. et Jol., cum Mogunt. et Ven. edit. At Lngdun., Lovan., Duac. et Colon. , Quomodo antem fieri potett, ut ii qui in naturalium virtutum uminibut exuberare u pu- tat% quat ipu magnificat etse gloriatur ( Lov., Duac. et Colon. in margine, qum istemagnifica gloriatur)..., subjiciat f 0 Ita hunc locum exhibenl mss. Corb. et Remig., n nec non edit. Mogunt. et Ven. ; quae editiones pro 0 prmtulcata, habent vrmsulcati cordis. At Lugd. et ea recentiores, Quid Utauientiafuientimqueprm$umptio9 magis ineptum cernat qum ignolm virtulit Ms. Jo- liensis, Quid illa inscienlius sapientia , quid Ula prm- sumptione magis ineptum$ magisaue ridendumf ntsi,etc.9 ignilmveritaH... prmsuicati cordis? p It» legimus in mss. Corb. et Remig. nee non in edit. Mogunt. et Ven. Ms. Jolieusis sic babet locum istum, lUud autein nullius est auctoritatis testimonium quod ex quo ostendere voluit inUr boni et mati on- geti Postea vero addidit de/initionit tum regutam. dil. Lugd., Lovan., Duac. etCoIon.,«J quoottendera voluit, inter boni et mati conlrariat tuationet, etc.» a$U didit9 etc. Vide supra ioitio capilis hujus. m S. MIOSPERI AQUITANI bolo sil periculi, addidit • definitionis suae regulam, A stolus, qui profitetur, sine chantatc non tfM dicens : Et idcirco manet tit homine liberum semper arbitrinm, b quod gratiam Dei possit vel negligere% vel amare. ln qua sententia etiam boc quod ait, ' in bo- mine remanere semper liberum arbitrium, ex aiiqua parte non consiai : si quidem roolta miilia infantiuui in rrgnum Dei assumptorum, aut a regnoDei exira- neoruui, sine ulliua siue volontatit arbitrio gratiam Dei aut accipiant, aut imiitant; multique excordes ad omnia prorsus et fatui, per gacraineiitum cegene- rationis ab stern» inortis vincuiis eruanlur. Acci- piamus tamen ita hoc dictum, ut ad eos proprie per- lineat b*c definitio, qui uii possunt libera volunute. Itane libera est ista libertas, d ut quautum ex se ha- beat fastidii ut negligat gratiam Dei, tantum ex se miraculorum, non scientiam, non fidetn, phetiam, non erogationes divitiarum, nooif vissimorum suppliciorum prodesse tolerai Cor. xhi, 2 et 3) , unde habeatur ipsa cbarita cet : Quoniam charitas, inquit,D« difusaaU bu§ nostris per Spiritum sanctum, qui datut (Rom. v, 5) : ei, l Pax, inquit, fratribus cm tate et fidef a Deo Patre et Domino Jesu Christo vi, 23). Sauctuseliam Joannes apostolus inau unde bujus boui coeperimus esseparticipea. Ck inquit, diiigamus nos invicemf quia dilecth e (IJoon.iv,7).Etne npossemusopinari ideodilc dicum ex Deo, quia in natura horainis. bic esset affectus, paulo post ait , Non quod na babeai delectationis uldiligat? Itane illum • veiustae g rimus Deum9 scd quoniam ipse dilexit nos (IM et iternm, No* diligamus Deumt • qnia prio nos (Ibid., 19). Agttoscat ergo humana egci quod de quibuslibei bonis recte dicilur, mnlu sibi dici de eo sine qno bona cuucta non { f Quid enim habu quod non accepislif Si m cepisti , quid gloriaris quasi non aceeperii ". 7)? 344 caput xiv. Cassianus liberi arbitrii vigorem demonstrar$a§ Definiiio dtcima Cassiani : Job suis virihm diabolum , non auxitio gratist : nisi quattn non majorem teniatori dedit potestatem , 4 noverat tnesse virtntem. Cassiani fraus : cM sententiam de gratia in disputationis pnndj dicat, et eamdem postea tmpugnat. Ad JM Petagiana gradatim decurrit. [AliasChP. XXXI.14.Posth3cciautem9cmi bomini iribuissei ante gratiam, quanluin ei sissiinum est babere per graliam , addidii < perplexa atque confusa, ad vigorcm liberi demonstrandum; et~de bis quae jam dona r viribus facit , vult iiia nmuire quae ei nai piamus per interrogationem ex judicio erudii ruiii virorum qui operum S. Augustini ed ultimam procurarunt. k Editiones Mogunt. ei Ven. addunt, in na codices nostri miniine. 1 Ms. Corb., Lugd. et posteriores editioi Lydia. Idem ms. cum Remig. et Joliensi, car Deus. Alii, cor aperuit Dominus. i Edili Lugd., Lovan., Duac. el Colon., ? lumitas velfacultas, ttl..... habeat. Lugd. A cuin mss. Corb., Remig, et Jol., ei Mogunu k Lttgdun. et illo recentionts, parabitur» 1 Editiones Mogunt, et Ven. conforniitei Apostolico, Pax, inquil, fratribuSj et chariiat a m Ms. Remig. cum Lugdun. et posterioribtti possimus. n Ms. Rcmig., hic salulis esset affectus. Ms. J esset affectus. Bls. Corb., hic saitus. Ldit. Lu< salvus esset effectus. 0 Ms. Joliensis, quoniam ille prior. Poatei Scripturae locui aberat ab editione Lugduneat p llic locus desideratur iu ms. JoMensi. * ln ras. Joliensi ac Mogunt. et Ven. deesi Post pauca Lugd., Lovan., Duac.et Colon., q ei fuerat fructuosis$imum9 addidit quadam f atque confuse. Mog. et Ven., addit: caXOJ textu. r Edii. Mogunt. ei Ven., virtutibus. Idem i infidelilatisglacialem rigorem uullus meridiaui calo- ris spiritus relaxavit, et torpor mentis obstrictse de suo algore concaluit; f ei dicente Domino, lgnem veni miltere in terram (Luc. xu, 49), 343 nu^a ad cor frigiduin scintiila perveuit, ei cinis mortuus a semetipso in flammam charitatis exarsit? Nihil iale * in istis gratiae amatoribus facium est, quale ilii experti sunt, qui dlcebanl, Nonne cor nostrum erat ardens ^, cumessmus eum iUo in viat et aperiret nobis Scripturas (Luc. xxiv. 32)? Sed nec illud in eisdero acium est quod l inLydia, civilatis Tbyalirorum purpuraria, quas inler mulieres, quibus illicAposio- lus pnrdicabat, sola tunc ostenditur credidisse, Cu- iusf inquit, cor aperuii Deus, ut inlenderet his quce a Paulo dicebantur (Act. xvi, 14). El tanU esi sectin- C dum Istum liberi arbitrii I incolumitaa ei faculus, ut cbaritatem, qusin omnium arce virtutum est, non ex Dei munere, sed ex sola habeant voluntaie. Quid ergo in anima a suo aedificatore k reparalur?aui qua largitate gratiae fiet ornatior, si illa sunt ei propria, stne quibus non possunt prodesse donaia? Sed Apo« ■ Mss. Corb., Lugd. et posteriores editiones, de/i- nitioni sua. Mss. Remig. et Jol., ut edit. Mogunl. et Venet., dehnitionis suee. b Edit. Lugdun. et posteriores, quo gratiam Dei possu. c Sic mss. Corb. et Remig. et Joliensis. Edit. Mo- gont. et Ven., remanere in homine tiberum semper. Lugd. et recentiores, manere m homine libmun tem- per arbitriunu 4 Mss. Corb., Remig.et Jol., cum Mognnt. et Ven., ut tantum ex se habeat, etc. Editiones Lugd., Lovan. Zu™-*1 Colon., ui in texto. Lugd. pro ddectationis ~ babet dtleetiows ; idemque in marginem conjecerunt D Duac. ei Colon. • In ms. Joliensi abest, vetustce. In Remigiano le- gitur, Hane veiustm ullum. f Sic inss. Corb., Remig. et Jol. cum Moguni. et Ven. Ai vero Lugd. et posteriores, ut dicente Domi- *e *t*lw* penenerit.... m /tammam charitatis exarsent. m « Editiones Lovan., Duac. ei Colon., m istius gra- iw damnatorihus : in margiue, m istis. Mss. Corb., Uemig. el Jol., com Moguni. et Ven. et antiqua Lug- 4un.,m tstis aratim amatoribus; quae ad oram libri noutum praeferl., Forte leqendumest, in istis gratim aamnatortbus. Mss. ei antiquiorum ex editis leotio prxrerenda visa est : in qua Itanc sententiam ct pro- xime sequentes, non simpliciter, sed figurate acct- 153 LIBER CONTRA COLLATOREM. VU inesee deflnit; ut qood es* per adjutorium Dci per- A fceisee» boe sit ex liberi arbitrii libertate ccepisse. Venun bsec ul tolerabilia transeamus : quia et noa liberum arbilrium ideo dicimus, bonae voluoutis affiectom fldeique priocipium , operante gratia con- cepiste, ut per naec quae illi nulio merito praeeunte dooau aunt, ea quse ■ operaturo tuut promissa me- reatnr; ab illo semper peiens posse aliquid boni fa- cere, qui ait, Sine me nihU poiesiit facert (Joan, xv, 5). [ JUiae Cap. XXXU. ] His iuque prsetermissis, id qiod de saocti Job passionibus potuit , retracterous. Att enim (Coliat. i, c. 44) : Quod etiam in Job pro- hetismmo athieta $uo9 cum eum diaboiu$ expeti$$et ad tmgulare eertamenf dimnam legtmue providiste justi* titm. St enim eemira inimscuM^non eua virtute9$ed bei eoUusfuitset gratia protegentecongres$n$9et absque B %Ua virtuie* patientim $um\ dieina tanium opitulatione t$fuitu$9 multiplices illas ae toia inimici crudttitate nmtitas tentationum mole$ et tsitia pertuli$$et9 quo- modo non iilem calumniosam diabolus , quam prius tmi$erat vocem, advertut eum ju$tiu$ iterasset, Num- quid Job gratis • eoiU Deum t Nonne tu vallasti eum9 * ac domum eju$9 ei universam subttantiam ejut per drcmUum t Sed aufer manum Ituun, hoc e$t9 sine eum tui$ meeum uiribue decertare, 845 **•• • ,n fttciem mem benedixerit tibi (Job. i, 9). Sed cum nuUam kujuscemodi querimoniam calumnioeus hosiit po$t oonftictum audeat iterare , non Def , sed Ulius $e victum vmbut eonfitetur. Licei etiam gratia Dei non in totum iltt defuisu credenda stf, ov.ce tantam tentatori tribuit vote$tatem9 quantam et Ulum resistendi noverat habere C uhrtutem : non eum abilnus impugnatione $ic protegtnt, ■I nuilum trirtuH humanm reiinqueret locum ; $ed hoe tantmn procurant, ne viotentitsimu$ inimicus animam tjus amentem faciens f et impotem $en$u9 impari eum atsjue iniquo eertaminis pondere prmgravareU [Aiias Cir. XXXIII. | 2. Quis haec praedicari s a ca- Ibolicia intercatbolicos crederet, nisiquae in collocu- tionibas domesticis ssepe defeusa sunt, etiam scripu legerentur?IUne in omnibus bominibus intelligenliae catigat obiutua , et a cuuctis Ecclesiae flliis spiritus •cientiae el pieutis abscessit , ut non h erubescant ingerere se judiciis legentium um inboneau menda- cia? Virgravis,doctor sapiens,ver*xmagUter, reddo nobis catholicam deflnitionem, qua inter initia dispu- Ulioois tuae aures nottrat mentesque cepitti. Pronun- tiaveras l fidem Cbristiana voce ecclesiasiicam , tfon tolum actuum, verum etiam cegitationum bonarum t% Deo e$$e prineipium (Supra, c. 2, ». 2) : qul nobt$ et initia sanctct voluntatis intpirat, etvirtutem alquc oppor- tunitatem eorum qum recte cupimus9 tribuit peragendi. Omnt enim datum optimum, et omne donum perfectum deturtum e$t9 descendent a Patre luminum (Jacob i, 17) ; qui et intpirat qum bona $unt9 et ex$equitur% et consummat in nobit i : ct hujus sentenliae solidiUle omnia bostiiium reliquiarum maehinameuu coafre- geras. Cur professione muUU, quod destruxisti sedificas, quodtuebaris impugnas?Cur iuviclissimae ▼eriutis k arce deseru , gradatiro ad praecipitia Pelagiana decurris? Qui enim definieras, tiequo sancurum cogttationum, neque piarum volunutum, neque bonorum actuum ex nobis esse principia ; ted inspiraiione Dei graiiaeque ejus auxilio bona in uobit cuncu generari, et ad profectum perfectionemque perduci : paulo post cospitti donis gratiae iiberi ar- bitrii aequare conatus; ut principia quae Deo assigna- veras, posse bominem asemetipso liabere mou- strares, dicendo (Supra9 e. 3, num. 3), Quia etiam tuit interdum motibut homo 346 Qd wtulum appeti- tut 1 po$$it extendi , $emptr vero a Domino indigeat adjuvari : et iierum dicendo (Supra$ c. 4 , num. 2), Etiam per naturm bonum% quod beneficio Crtatorit in- dultum e$i9 Honnumquam bonarum voiunlatum prodire principia : qum tamen niti a Domino dirigantur9 m ad eontummaiionem virtutum pervenire non pottint. Et postbaec, ul quosdam pracveniri ■ a gratia osten- deres , in quorumdain autem praeeuntibus mcritia cauaam percipiendA gratiat collocares , dixuti (Supra9 e. 5, num.i), Quid ex quo pendeat dubitari: id e$t9 utrum, quia initium bonas voluntatit prabueri- mut , mi$ereatur nottri Deut ; an quia Deu$ mitereu- tur9 conuquamur bome loluntatit tnt*tiim?Quas duas regulas ne in ambiguo relinqueres, ° utramquo eiemplis, ut tibi visum cst idoneis, munire curasti; uuam de Pauli et Matthaei coaciitia conversione confirmans, r aliamde Zaccbaei et latronia volun- apponuere Lovan., Duac. et Colon. Postea Mogunt., uutt iUa unire. Ven. , venire. Deinde iidem codices, arbitrii Hbertate : ubi Lugd. et posteriores, per arbi- irtt iibertatem. Msa. tres, ex arbitrii Ubertate. • Editio Lugdun. et potleriores, operaturie. • Edii. Mogunt. et Venet., $apientim $um ei exi- tium pertulistet. • Logdun. et recentiores, cotet Deum. 4 Haee verba, ac domum cju$, non legimua in mss. Remigiano et Joliensi, nec in Lugd. • Mb. Jol., tft faciem , absque pronomine , tuam. Ven. editio, maledixerit tibi. 1 Ms. Joliensis , et impotem tensut. s Edit. Mogunt. et Ven., catholicit. sine praeposi- tione a : et infra pro collocutionibus, Lngd. et recen- liorea niobabent, eoiluctationibus ; necdissentit ms. JoWetists. L Lugdun. et Lovan., ut non erubescant ingerere judiciis tegentium tam inhonesto mtndacio. Edi«. Mo- gucft et Venel., ut non erubescat ingerere judieio /e- gentium tam inanes fabulat, tam inbonesta mendacia vir gravis, elc. Ms. Jol., ut non erubescant tam inanet (abuim% taminhonetta mendacia? Vir grarit, etc. ln ora Duac. et Colon., qui legunt ut Mog. et Ven., post tam inhonetta mendacia9 apposito coinaie , Vir gravit, etc. D t Ita mss. Corb. et Remig. cum edit. Mogunt. et Ven. At Lugdun. el illo recentiores editiones, fidem Chrislianam , xoct eccletietlica. Ms. Joiieosis, fide Chrittiana, voce ecciesiastica. J Ms. Jolien?., hujut enim. k Ms. Joiiensis, arce dettructa. 1 Lutdun. et posteriores v posset extendi, temper vero a uomino indiget adjuvari. m Ms. Jolien«is , ad cen$ummatiouem pervenirc , omissa bac voce, virlutum. . n Ma. Rem. et edit. Lugdun., ad gratiam. 0 Editionea Mogunt. et Ven., utrumque. p Ms. Jol.,Lugd.edit. et oosienorct, alteram* 955 S. PROSPERI AQUITANl *M t:iria fide roborans; qnorttra desiderium • tam vio- A nequeat, sancii Job constitnis exemplom , qui ad- lentumdicis fuisse (Supra, c. 7, num. 1), ut ad tn- vadendum regnum cozlorum tpeciatia vocatioms b mo- nita prctvenirent. Deinde progressudisputationis, ut iucolumitatein interioris hominis patefacias (Supra, c. 9, num. 2); ipsum Adam concepisse quidem, quam non kabebat , < scientiam mali ; sed quam acceperat boni scientiam, non amisiue conflrmaa. Cumque hoc etiam ex eomparatione impiorum probare voluisse s , in id usque prolapsus es, ut proclamares (Supra9 c. II, num. 4), Cavendum nobis essef ne ita ad Deum omnia sanctorum merita referamus, ut nihil niii quod malum ett humanm ascribamus naturm. Et ne banc d naturam ullas in prsevaricatioue Adae crederemus amfaisse virtutes , definisli tam incoluraes esse om- versus illam insignem diabolics sxvitittcrudeiitatem sine Dei pnesidio decertarit : et argumenio probtre niteris , quod ipse cruentissimus inimicus confeesus sit, non Domini , sed Job se virtute superatum , in eo quod sibi in graviore conflictu gratiam Dei obslt- lisse non dixit : quasi vir ille in damnis atque oriw- tatibus debuerit superna protectione circnmtegi, in carnia autem suas animaeque tormentis non eguerit adjuvari. Si ergo bac magniludine animi , * quam illata per singulos omnesque artus tot mortium | non superat, i nibil inter sanctorum palmas i rabilius, nihil invenitur illusirius, k eamque asseris ex humana tantum virtute aubsistere : quid erit lau- dis ac raeriti, quod inter studia quietis et pacis ne- nium hominum animas naluralher, quam fuit primi B qucat arbitrii oblinere libertas , quam in tanti flne hominis ante peccalum, dicendo (Supra9 e. i 3, fncm. 1 ), Dubitari ergo non potest, inesse omni animm naturali- ter virtutum semina, benefido Creatoris inserta. Consi- deraiis ergo his definitionibus tuis , non est occul- tum, quanlum ab illiusseiitentiac sanitate desciveris, in qua quod tribuendum erat gralias fallaciler pra- dicando, catholicarum tibi aurium judicia conciliare voluisti, quibus de • pnemissa professionis fronte securis, facile sequentia irreperent, si prima pla- cuissent. 347 CAPUT XV. Libero arbitrio quanias vires tribuat Cassianus. Job in confiictu cum diaboto sua ipsius virtuU vidsse putat. Contra probatur Job vicisss auxilio Dei. Tolerantice certaminis de suis viribus coronasti? 2. Quaero igitur abs te , videaturne tibi vir itte , cum illts quae legimus suppliciis probaretur, ha- buisse l in seSpiritum aanctum? Si habuisse dicis, certum est quia Deus quem non deseruit, adjuvit. bi autem recessisse ab eo Spiritum 348 "octaai dixeris; propheticus te ejusdem sermo conviecit, dicentis, Scio enim quod R edemptor meus ■ vivat9 et in novisdmo 4i* de terra surrecturus sim , et rursus circumdabor pelle mea, et in carne m$a videbo ■ Deum9 quem visurus sum ego ipse9 et oculi mei conspecturi sunt , et non alius : reposita est hcec spes mea in atm mea (Job. xix, 25). Quod si de incarnatione Domini nostri Jesu Christi , ac resurrectione ejua qui est fortitudo ncn nisi ex aratia Dei. Cassiani error9 n »™? /~« . " ' . , ™w • • virtutem resistendi habuisse Job ex libero arbitrio , C pnmit.ae dormientium, et de spe redempiioms, quss iu ipso reposita est omnibua sanctis, recte intelliginr prophetaium; manifeste apparet non discessisse a non ex gratta. [Alias Cir. XXXIV.] 1. Sed hactenus ne in totum videreria a praefixa regula diecrepare, ita virtulura meritorumque principia* alibero arbitrio ad gratiam tranatulisti, « ut ipsos bonorum desideriorum volun- larioa motus sine auxilio Dei nec provebi fatereris posse, nec perfici : nunc vero remoto iongius Deo, et a sustenlatione hominia separato, laniam libero arbitrio h poientiam tribuis , ut non solum amissio- nem multiplicium facultaiuro, et totiussimui familia ac necessitudinum acerbissimum finem consianter sequanimiierque suscipiat ; sed ipsius quoque corpo- ris proprii ineffabiles cruciatus proposito nudae vo- luntatis evincat. Et ut dubitari binc disputante te * Editiones Nogunt. et Ven., tam volens. ] k Ms. Joliensis, mcrita. « Edilio Lugd., conscientiam mali; sed quod acce- peratt etiam boni srientiam non amisisse. * Editio Lugd., naluras ullas. Edit. Mogunt* et Ven., pro enimus, habent animot. * Mss. Corb. et Remig.,edit. Mog. et Ven., prat- missct promissionis. t Ita mss. Corb.,Remig.etJol.,cumedit.Mogunt. et Ven. Lugdun. vero et posieriores, ad liberum cr- bitrium a gratia transtulisti, ul ipsos9 etc. s Ms. Joliens., «t ipsorum bonorum voluntarios mo- fu*,omfcsa voce, desideriorum. Posteriores editiones, Lugd. et aliae, paulo post, vatereris habent, ubi rass. et anliquiores Mugunt. et Yen., (atereris. * Ms. Jolienshi, votentiam tribuisti. * Ms. Jol., qua tUata9 etc., ut in textu. Edii. Mo- teroplo suo gratiam Dei , et fecisse jam luoc Domi- num ° in hoc sancto suo, quod posiea in apoatolis etmartyribus suis spondebat esse faciendum, dicent, Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo emt quid loquamini : dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini : non enim vos estis qui ioquimim\ sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur m vobis (Matth. x, 49). Quid cum idem sanctus ineptis consolatoribus responderet, f nonne in Dei fidebat auxilio , dicens» Qui deridetur ab amico suoy sicut ego9 invocabit Do- minwm, et exaudiet eum(Job. xn, 4) ? Aut nesciebat t ex illo se babere quod babebat, de quo ait, Apud ) gunt., qua Ulata. Ven., qua Ulatam..... mortium poz- nam superat. i Mss. Corb. et Remig., nihil pius intra (Remig. inter) sanctorum palmas, etc. k Edit. Mogunt. et Ven., cumqne. Lugd., eaque. 1 Ms. Jolieusis caret his 9inse ; lum vero dicens, Scio quod. m Edil. Mogunt. et Ven., vivit, et in novissimo de terra surrecturus sum. n Ms. Joliensis, Deum satvatorem meum.... reposita est spes meaf omisso pronomine hmc. 0 Edit. Mogunt. et Ven., tu sancto suo. p Edit. Colon. , non in Dei , et post pauca ediU Mogunt. et Ven., invocabit Deum. Ms. Kemig., ef ipte exaudiet. ^ Ms. Joliensis, ab ilto : caeteri, ex illo. 157 LIBER CONTtlA COLLATOREM. *M ipsum • smpienHa et fortitudo, ipse habet consilium et A postulavit l ut cemeret vos veiut tritleum ; ego autem snteiiigentiam (M xii, 13) : b ei de quodicit, ln cujue mtemu amma omnis vnentis et spiritus universm carnie Jkominis(lbid.y lO):etiterumv£**pe<;f0,inquii, donec veniat immutatio mea : voeabis et ego respondebo tibi : eperi msmuum iuarum porriges dexteram : tu quidem ajretsus meos dinumerasti, • sed parcis peceatis meis : signasti quasi tn saeculo delicta mea, sed curasti ini- ajuitatem mtam. Non ergo d deseruerat Dominui qnem eurabat : neque opem suara abstulerat ab eo coi pnrittcatoria remedia, quibus clarius nitesceret, adroovebat. [Alias Cap. XXXV.] 5. Ad banc • passionuni to- lerantiam , in qua bic sanctusemicuit, etiam ille erat prssparatus a Domino, qui dicebat, Nam etsi rogavi pro te% Pelre% ne defidat fides tua. Quisqm igitur ■ in tribulationibus non deficit, ab illo se hou dubitet adjuvari ad qnem quotldie corda universo- rum fldelium clamaiu, n Neinferas nos in tentationemt $ed libera nos a malo (Mattk. vi, 13): quoniam ° Cu- stodit Domfnus animas sanctorum suorum , de manu peccatorum liberabit eos (Psal. xcvi, 10). 4. Quod antem dicis : Gratiam Dei ab Job ex eo P inteUigendum non penitus recessuse% quod tentatori ejus tantam Deus ? tentandi dederit potestatem, quan- tam et illum resistendi noverat habere virtutcm: nonne rectius ? eraciusque loquereris, si ubi dixisli, Quantam et illum resistendi noverat habere virtutem ; r diceres potius, qnantam et illi resistendi noverat se dedisse embulem ln medio umbrm mortis , non timebo mala , B virtutem ? • In ejus enim verbi correctione, totam iatam gloriam quam humanis viribus assignare vo- luisti, sobrietate aliqua temperasses : ut illa mtrabi- lis in tanta afflictione patientia, * et Dei adjutorio et libi»ro hominis ascriberetur arbinio. Sed veritos es nattira bumanae minuere laudem, si ei profltere- ris a Deodatamesse virtulem.Mdeo conflictus illios atque victoriae non vis credi cooperatorem Deum fuisse, sed tantummodo specutorem : ut cui T per- suadere poteris per naturalem liberi arbitrii facul- tatem tamarduum certamen evictum , 350 dubitare non audeat in levioribos causis multo liberiores esse bonae voluntaiis effectos , atque ita x in illius Jam- natae sententia3 foveam cadat, qua dicitur ideo nobis gratiam justificatinnis dari, ut quod facere per libe- , qui datuts/st nobis (Rom. v,l). Et iterum (Rom. Q rom jubemur arbitrium, facilius possimu* implere per gratiam ; tamquam etsi gratia non daretur, non quidem facile, sed tamen possemus, etiam sine illa, implere divina mandata. Quod quia caiholici pontifi- ces dignum anathemate censuerunt; utendum nobis esi eo quo usi sunt testimonio, dicentes (Carthag. eonc. can. 5seu 6; vid. append. p. 272) : t De fru- ctibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait, 7 Sine me difficiliue potestis facere; sed ait, Sine me nihil potestis faeere (Joan. xv, 5). » i tu meeum es (Psat. xxn, i) : et illud, f Sa- tusjustorum a Domino, et protector eorum est in tem- pore tribulationis (Psqi. xxxvi, 39). Ad hanc toleran- tiam etiam ille « erat pneparatus a Domino, qui et credere in Christum, et pro Cbristopati referebatad Christum, dicens : Justificati igitur ex fide, pacem ha- beamus ad Deum per Dominum 348 nostrum Jesum Chrisium; ptrquem et aceessum habemus k per fidem in gratiam istam, in qua stamus , et gloriamur in spe giarim fiiiorum Dei : non solum autem, sed et gloria- wutr ln tribulationibus, scientes quod tribulath patien- tiam operatur, patientia autem probationem , probatio vero spem , spes autem non confundit : quia- charitas DH difusa est in cordibus nostiis per Spiritum tan vin, 35), Quis nos separabit a charitate Christi ? tribu- laiio? sm angustia? an persecutio? an fames? an nudi- tas? an periculum? an gtadius? Sicut scriptum est$ Quia propter te mortificamur lota die, * mtimati su- mus «I oves occisionis (Psal. xliii, 22) : i sed in his omnibus superamus per eum qui diiexit nos. Hujus toleraniia fortitudo k unde descenderit , beatus Petnis, et in illo omnis Ecclesia, Verilatis ipsins voee diaeebat, dicentis (Luc. xxn, 31) : Ecce Satanas * Ms. Remig., fortiludo et sapientia. * Logd. et posteriores cdili, et quod dicit. * Mss. Corb. et Remig. cum Mogunt. et Ven., par- eens. Ms. Joliensis, parces. * Ms. Jotiensis, deteruerat Deus. * Editiones Mogiint. et Ven. non habent vocem hanc passionum. Lugdun. editio paolo post, in qua 0 hic spwitus emicuit. ' ms Joliensis, Satus autem justorum. i Lugd., Lovan., Duac. et Colon., erat paratus. h Hic editinnes Mogunt. et Ven. addunt haec, per fidem : quae halienlur et in textu Apostoli. Lugdun. cl pofteriores, in gratia ista. Colon., in gloria ista. > Lugd. et recentiores, existimati sumus. i Ms. Joliensis, et in omnibus. Ms Remig., et in bis omnibus. * Lugd. et posteriores, unde descenderet. 1 Mss. Reroig. et Jol., ut cribraret vos. B Lugd. et recenliores, in tribulatione. * Mss. Remig. et Jol., cum edit. Mogunt. et Ven., Ne not inducas. 0 Edit. Lugd. cum posterioribus, custodit Deus. p Lugd. et posteriores. cum mss. Corb. et Remig., intelligendam. 4 Edit. Lngd. et recentiores, tantam Deut tribuU potestatem. Lugd.omiliit vocem lianc,/>ens; ms. Jol., particulam et aute illum. r Ms. Jol. %potius affirmares. • Ita ims. Corb., Remig. et Jol., cum editis Mo- gnnt. et Ven. Lugd. et reli<|ui codiccs, unius enim verbi correctio.... temperasset. * Ms. Rcmig. omittit particulam et ante vocem Dei. 11 Ms. Jol. cum Lugd. et posterioribus, itaqueidem. Ms Jol., credere. T Edil. Lugd. et posteriores, persuadere potcrit.... evietum. Mogunt.et Ven.,tem arduo certaminevietum. E:*dem Lugd. et receutiores omittunt vocem liben anie arbitrii. 1 Mogunt. et Ven., in illius damnalam sententism codat. Ms. Jol., mi jus damnatte sententim cadai. flic editiones Moguni. et Ven. sol» primo inse- runt hunc Evangelii locum : Sine menihil poiestisfa- cere% quem post pauca cum caeteris codicibos iierura repetunt. 259 CAPUT XVI. Quod $upra doeuerat Cassianus centurioni$ evangelici ejempto eonfirmare nititur; eujus definitio undecima esl : Nullius iaudit ae meriti ette% si id in eo Ckri- stus quod ipse donaverat preetuiisset. Contra probat S. Protper% auod laus et meritum per gratiam non auferatur; fiaei quoque et bonis operibus laudem ac meriium tribui sine prajudieio gratim. [Alias Cap. XXXVI.] 4. His aulera definitionibus tuis, quas credidisii idonea auctoritate munitas, tamquam de conscnsu legenlium securus, adjungis, Solere interdum Deum ad fidem nostram probandam plus offerre quam sufficit, ut a quam firma sit cre- dentium fides possit agnosci. Et hoc exemplo illius ccnturionis ostendis, qui cum pueri sui b posceret curationem, Doininusque se ad domum ejus tturum esse promitteret, c responderit, Non sum dignus ut B intres sub tectum metim, sed dic tantum verbo, et tana- bitur puer meut (Matth. viu, 8).lu quo eum Dominus lali admiratione laudaverit, ut pronuntiaret non se inveuisse lantam fidem in Israel. d Et exigua con- clusione pene totum Pelagianum dogma confirmas, dicendo (Collat. 45 e. 44), Nullius enim laudis esset ac meritif si id in eo • Christus quod ipte donaverat preetulisset. Falso ergo scriptum est (Sap. vm, 21), Quia nemo pctest esse continens, nisi Deus det. Falso predicavit Apostolus, cttm de eadem virtute loque- retur, 351 dicena (I Cor. vn, 7), Volo autem omnes homines esse sicut me ipsum ; sed unusquisque pro- prium habet donum a Deo, alius sict f alius vero sie. Falso docuit et illc qut dixit (Jac. i, 5), Si quis indi- gttcsapientia, postulet aDeo% et dabitur ei. Nec secun- C dum veritatcm dictum est (Ibid.$ 17), Omne datum optimumt et omne donum perfeclum desursum est, detcendens a Patre luminum; et (Joan. iu, 27), Ne- tno potest aceipere quidquam9 nisi ei datum fuerit de eoclo. An dicendum est omnes quidem virtutes inter Dei dona numerandas; sed in illis bominem qnas de proprio habuerit esse laudabilem, et ibi esse merita ubi Dei dona non fuerint? Igitur secunditm regulam tuam, quibus donatum est ut non solum crederent in Christura, sed etiam ut paterentur pro ipso, et lau- dem et meritum perdiderunt ; nec habent veram glo- riam qui non in se, sed in Domino, gloriantur. Sed rectius h audimus prophetam dicenlem (Jerem. ivii, 5), Maledictus homo qui spem habet in komine, et fir- mat carnem l brachii jtii, et a Domino discedii cor D * Lttgd. et ea posteriores, quam infirma tit. Gasti- gantur ex mss. Corb., Reinig. et Jol., nec uon edit. Mogunt. et Yeu. b Ms. Jolieusis, qucereret curationem. « Ita mss. Corb. ct Remig., Mogunt. et Ven. editi. At ms. Jol., Lugd. editio et receutiores, retpondit. d Edit. Lugd. et posleriores, At exigua conclusione pene totum tu. e Ms. Joliensis, Dominus. 1 Editio Lugd. et quac posteam, alius aulem $ic. s Edit. Mogunt. ettVen., sapientiam pottuitt a /Ko. * Ms. Reiuig», audivimus. 1 Ms. Jolieusis, brachium tuum. i iljec quae sequuntnr hoh legimns in ms. Joliensi. k Ms. Joliensis, ut manifeste noverimus. 1 Edit. Moguut. ct Ven., in quibus ea inveniuntur. S. PROSPERt AQUITANI 160 A ejus; et illum qui ait (Ptal.xvn, 1), Diligam u, Do- mine, vhtus mea ; et (Psal. xxxui, 3), In Domino lau- dabitur anima mea; J et (Psat. cxvii, 44), Fortitudo mea et laudatio mea Dominus. k Ut manifestissime noverimus, nec laudem eos ullam habere, nec meri- tum, l in quibus uon inveniuntnr qua, nisi Domiaus dederit, non habentur. 2. Sic autem putasti de testimonio laudatae fldei praejudicium donis graliae posse generari ; quasi fi- des, ubi ostenderetur laudata, non doceretur esse donata. Laudat Apostnlus Romanorum fidem, et pro hoc bono m eorum agit gratias Deo, dicens (Rom. i, 8), Primum quidem graiias ago Deo meo per Jesum Chrittum pro omnibus vobis, quia fides vettra antum- tiatur in universo mundo. Ad Corinthios quoque simili scribit affectu, dicens (1 Cor. i, 4), Gratias ago Deo meo semper pro vobist in gratia Dei, qum data est vo~ bis in Chrisio Jetu ; quia in omnibus divites facti asUs in iilOy in omui verbo ei in omni scientia. Numquid agendo gralias Deo, credentibus n sustulit laudem? aut laudando credentes, mertti negavit auctoremf De Epheaiorum etiem fide quid sentiat audiamus. Propterea, inquit (Ephes. i, 45), et ego audiens fidem vettram, qum ett in ° Domino Jesu, et dileclionem m omnes sanctos, nen oesso graiias agens pro vobis, mt- moriam vesiri faciens in oralionibus mei$tut Deus De- mini nottri Jesu Christi Paler gloriee, det vobis Spiri- tum sapientlee et revelationit, in agnitione ejus 352 illuminatos oculos cordis vestri. Ilabebant ergo isti fidem, habebant et opera charitatis, qua nec laude poterant carere, nec merito; sed pro his virtutibus Apostolus gratias Deo agere non cessat, sciens a Patre luminum baec dona venisse ; a quo se etiam petere protcstatur, ut quibus dedit fidem, quae per dilectionem operatur, det Spiritum sapieutis et in- teilectus : p et inde se Ephe353 non vides, aul ab aliis aestimas non videri, quod te ipsum tuo ore condemnas. Di- cendo enim quod centurio, cujus fidet Domini voce Umdata eet% nullius Umdis euet ae meriti9 r si id in eo eued ipse donaverat prmtulisset, definisti centurio- neni itlum non donatam fidein habuisse, sed pro- priam; ac perinde nibil ejos principiis collatura C fuisse per gratiam ; in eadem autem fide causam fuisse et laodis et tneriti, quorum neutrum haberet, si id coi et laus debetur et meritum Dominus contu- lisset. Frustra ergo, ut invidiam damnati erroris evadae, sammam salutis negas in fidei nosirae di- tione consistere, cum omni modo sahis s nisi ex Ade esse non possit. Justus enim ex fide vhrit (Rom. l, 17; Habac. n, 4). Quoniam Veritas dicit, Ament cmen, dko vobis, quoniam qui audit verbum meum, et eredit m eum qui me misil, h habet vitam ceternam, et in judieium non veniet, ud transibit de morte ad vi- tam(Joan.yi9 24). Et iterum, lHme est votuntasPa- COLLATOREM «M tris mei, ut omnis qui videi Filium et eredit in mm, habeat vitam mternam ; et ego resusdtabo eum im no» viuitno diem (Joan. vi, 40). i Et iterum, Hcec eet «h tem vita eeterna, ut cognoscant te solum vertm Deum, et quem mitisti Jesum Christum (Jomn. ivn, 3). Cm itaqoe buic fidei, quam ideo meritis et laodibus ko» norasti, quia mavis eam inter liberi arbitrii bona quam inter Dei dona numerari, aeternam beatamque vitam constet k esse praparatam , quomodo boc vut- nus declinabis, l quo te ipsom configis, prontm- tiando eos profonos qui gratiam dispensari secun- dum merita homana definiant , et asserendo quod nec laudem constet habere, nec meritum eos qui ex dono gratiae aint fideles? Quoquoversum ergo te conferas, a temetipso ra et vinceris, et vinciris. Si enim gratiam merita non prstcedunl, et fides non potest esse sine meritis, fides gratiam ■ non praee- dit, et omni modo ° ex gratia babelur quidqnid il- lud est ex quo meritum nascitur, quod ante gratiam non habetur. 354CAPUT XVIII. Ca$$ianus inconveitientia mitcere conatur , et fidetee in duo genera dividit, qnibus coniraria accommodet. Definilio duodecima Cassiani : Deum in salutis ne- gotio atiis esu saivatorem. aiiis susceptorem tantum. Contra probat S. Prosper , Chrittum omwum qui salvanlur esse satvatorem. Ptacita Cassiani de gra- tia et tibero arbitrio horrescunt evangeticm apostots- cmque docirinm discipuli. [Atias Cap. XXXVIII. ] 1. Ut igitur definitionnm tuaruin absurditas non sibi repugnare videatur, p inconvenientia miscere conaris , et unitalem mem- brorum corporisChristi iu duobus generibus fidelinm nova praesumptione conslituis : in uno scilicet, ad quod pertineat illud quod ms. Jol. deinde , ex quorum mertio nascitur9 et po- stea Mog. et Ven., quod ante gratiam non habet. P Ms. Remig., inconveuientiam. ^ Editi, Lugd. et illo receniiores , quod inter prbh cipia. r Ms. Joiiensis, verum etiom. • Edit. Lov., Duac et Colou., habilurum esee. m 8. PROSPERI atque eipressius quid volueris firmire pronuntias, A dteens : Per hetc igitur esempla quce de Evangelicis protulhnus • monumenth , evidentissime poterimus ad- vertere, dfoersis atque innumeris modis, et inscruta* bilibus vHs , Deum salutem humani generu pro* eurare; et quorumdam quidem volentium ac siticn- tium cursum md majorem b indtare /faaranttam, quosr dam vero etiam nolentes invitosque compellere : et nunc quidemt c ut impUantur ea qum utiliter a nobU detide- rala conspexerit% adjuvare; nunc vero etiam ipsius sancti desiderii inspirare principia ; et vel initium boni operist vei perseverantiam d condonare. Inde est quod orantestnonsolumprotectorem •acsalvatorem, sed etiam adjutorem ac susceptorem Dominum proclamamus. In eo enhn, quod prior advocat, et ignorantes nos , atque invitos attrahit ad salutem , protector atque saivator ' B est : in eo autem quod annitentibus 355 nobis opem ferre, * refugientesque suscipere ac munire , contuevit, susceptor ac refugium nominatur. 2. Hac ergo h discretione praescripta erit, ut defi- nis, in uua Ecclesia itU diversiUa , ui Dominus no- ster Jesus Christus, de quodictum est (Jfatm. i,2i), Et vocabis nomen ejus Jesum; ipse enim salvum faciei populum suum a peecatis eorum ; et de quo dictum est (Lue. i, 52; Act. iv, 12), Nec enim est aliud no- men s»b coslo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fUri ; non omnium Christianorum , sed quo- rumdam salvator , quorumdam vero susceptor sit : ut hi untum salvaii, quos ad * suscipiendam gratiam Deus aversos relucuntesque compulerit ; hi autem Busceptisintyqui vocationem sponunei cursus ferfore C J praveuerint ; et iilis quidem conferatur k gratui- tiimdooum,istis verodebitum prsemium rependatur; illi nullius sint laudis ac merili, qui nihil boni ha- beant, nisiquodacceperint; isti autem etgloria abun- dent, et remuneratione ditescant , qui propria facul- ute devoti, quod non acceperant obtulerunt : atque it prsebcre conscnsum, qui se a Cbristo non vult esse salvaium. CAPUT XX. Errofes in Cassiani definitionibus contenti summatim colliyunlur. [Atias Cap. XL. J 1. His itaquo definiiionibus boc docelur, hoc scribitur, hoc cdilisdispulationibusprx- dicatur : Quod Adam peccanle , anima ejus laesa non fuerit, sanumque in eo manserit, unde peccavit : si quidem scientiain boni quam acceperat, non amiserit; 1 nec poiuerint posteri ejus id perdere4cujus damutim nec ille perlulerit. Iucsse antem omni animae natu- laudis ac mcrili, qui donatis bonis, non propriif adornatur. Cavendum quoque esse, ne fla ad Deum omnia sanctorum roeriia referanlur , quasi per se niiiil boni possit agere ipsa humana natura : entn t >nta sit virium ejus integrilas, ut contra ipsum dirw bolum, ssevilhmjue ejus usque ad extrema suppli- cia, sine auxilio Dei valcat dimicare. Hanc autem possibilitaiem i in omnibus esse bominibus natura lem, sed uon omnes k ingeneraiis sibi uti velle vir- tutibus. Tanlam autem circa univcrsos homines bo- nitaiem esse Crealoris, ut alii ab eo quia sponte ?e- niant, suscipiantur laudati; alii l quia resistunt,*at- traliantur inviti : m atque ideo volentium susceptor, nolciitium vero salvator sit. Et cum pars Ecclesi® B ex gratia, pars autem ex libero justificetur arbitrio , gloriosiores sint quos natura provexerit, quam quos gratia liberaril : quia ad omne o,ius bonum tain li- bera sit voluntas in Adae posleris, quam n in Adam fuerit ahte peccatum. 362 caput xxi. Redit ad sutceptam initio defensionem Augustini, quem preecipue Semipelagiani impetebant, eadem in illum jactitantes quce alias Pelagiani, et Julianus maxime, lllos ergo iitdem armis impugnandos quibus Pela- giani vicli sunt, auctoritate scilicet Ecciesim : cum Augustini adversarios damnatione Pelagianorum pro* straverit Innocenlius, eosdemaue damnarint Patm* stina tynodus, Africana concilia, Zosimus, Bonifa- cius, et Coslestinus. Quorumdam adversus Castestini testimonium cavillatio refettitur. Augustini doctrinm ejusdem tenoris ubique demonstratur. Votum S; Prosperif ut Xistus pontifex occultos gratia inimicos rcpellaL [Alias Cap. XLl.] 1. En cujus dogmatis sunt nuh gisiri, qui, ut catbolicarum mentium castiiaiera, 0 gratioe defensoribus calumniando corruinpant, prav» cipuum nostro lempore in doctrina ccclesiastica vi* rum rabido ore p discerpunt, creduntque se omnia auctoritaium muiiimina posse convellere, si hane pa?toralis speculae validissimam turrim crebra Pela-i giani arielis illisione pulsaverint. Firmum quiden fundamentum Dei stat (II Tim u, 19) : sed congruen« ter isti nondesunt pariibus suis. Dignum quippeest, ut quorum sequuntur sentenliam, imitentur insa- niam. Nec enim possunt alia dicere quam quae dam- natorum querelis, el dam adversum antiquos magistros in»olenter insur* gere, et indisciplinata calumnia praedicationi ver ta- tia obstrepere : c h Augustwuu , inquiens (Epitf. Coelestini ad GaL ep.)9 sanctae recordationis virum, pro vita sua atqne pro meriiis, in nostra semper t communtone babuimus; nec umquam buncsnistra* suspicionis sallem rumor aspersit, quem tanta scienti« olim fuisse meminimus, ut intcr magistros opthnos etiam a meis seinper i decessoribus haberc- tur. Bene ergo de eo omnes in commune senserunt; ut poie qui ubiaue cunctis ct amori fuerit et ho- nori. > 364 [A/ias Cap. XLIIl.] 3. Conlra istam clarissi- mae laudationis tubaio, contra istam sacratissimi les- timonii drgnitatein, audet quisquam malignae intor- pretatronis murmur emittere, et perspicuae sinceris- simaeque sententiao nubem obliquae ambiguitatis ob- lendere? ut scilicet qtiia in cpistola papaa, librorum pro qulbus actum est, non expressus est tilulus, binc eo appareat non probatos, el istam * in sanctum Angustinuin laudat;onem l pro anierionnn scripio- rum merilis fuisse c»IIatain. Maneat plane, maneat ista conditio , ui horum librorum (Lib. de Prctd. Sanct. et de Dono Persever.) novitas repudiata vide-w lur, si in eadem causa m ejusdem viri dissentit anti- qnitas; et » aut inutile aut incongruum judicetur, quod ab his quae contra Pelagianos condidit disso- ardinato Scotis episcopo [scilicet Palladio], dura Ro- C naos invenitur. Ut itaque omitUraus ea volumina in manam insulam studet servare catholicam, fecit etiam barbaram Christianam. Per bunc virum etiam OrienUles Ecclesiae gemina peste purgatae sunt, quaodo Cyrillo Alexandrinae urbis antistiti, gloriosis- siano fldei catboiicae defensori • ad exsecandam Ne- storianam impietatem, apostolico auxiliatus est gla- dio; quo etiam Pelagiani, dum cognatis confoederan- Ur erroribus, iterum prosternerentur. [AUa$ Cap. XLII.) Per hunc virum inira Gallias istis ipsis qui sanctae memoria Augustini scripu reprebendunt, * maleloquentiae est adempu liberUs; quando s con- sulentium actione suscepta, et librorum qui erranti- bus displicebani pietate laudata, quid oporteret de quibus ab exordio episcopatus sui, multo prius qaam impugnatores gratiae exsurgerent, pro gratia dispu- tavit , lcgantur tres ad Marcellinum ipsius libri (De Pecc. Meritis). Ad sanctum Paulinum Nolanutn ° episcopum epi&lola (Epist. 186) retractetur. P Ad beatissimum quoque apostolica? sedis tunc presbyte- rum Xystum, nuuc vero ponlificem emissae paginaa (Epist. 194) recurranlur. Ad sanctuin Pinianum (De Gratia Chritti et de Peecato Origin.), ad Valerium comitem (De Nuptiis et Concupiscentia)% ad serros Christi Timasium et Jacobum (Oe Natura et Gratia), dUlinctim edita voltimiua revolvantur. Sex libri prio- res contra Julianum» uuus ad sanctum Aurelium • Participium hoc sum ex mss. Corb., Bemig. et Jol., nec nen ex Mogunt. etVen.edit. huic ioco resti- tuimus. * Mogunt. et Ven. editiones, cohortatus est. « Mss. Gorb. et Jol.t editiones Mogunt. et Ven., sententice remedium; el in sequente versu, non discussi negotii. Ms. Remig., non discussi ingenii. Lugd. edi- lio, non examen judicii soluin, scd peeniientia reme- dium etse prautandum. 4 Lugd. cdilio, ab eo et pmcessorum suorum, elc. • Ms. Bemig. et Mogunt. edil., ad excusandum. Male omnino. Melius vero mss. Gorb. et Jol., cum Lugd. et Lovau., ad excidendam, aut l)uac. et Colon., ad exsecrandam, aui denique edilio VeueU, ad ex- stkpandam. f Ms. Remigianus, matce eioquentim. « Lugd. et illo posteriores, consuUantium. * Mi. Joliensis, Ait enim9 Augustinum. D l Sola edilio VeneU, commendatione. i Lugd. et eo posteriores, prwdecessorikus ; et in- fra, tenserant. . k Ms. Joliensis, sancto Augustino 1 Sola Lugd. ediiio, pro autoramentis ; sed quid haec sibi velint hic loci, uon faciie dixeriin. m EiJit. Mogiint el Ven. obscure etconfuse, ejue- dem viridis sentit, aui sentiat antiquiias. * Ms. Joiiensis cura Lugdun. et posterioribus, et ul inutite. ° Ms. Joliensis non babet, episcop\im. V Ms. Joliens., Ad heatum quoqueiedi* apottolicm... Sixtun. Sixtum scribunl nvss. Corb., Bemig. et Jol., Xistum vero edili omnes. Sic scribi magis placet viro docttssimo : tum qoia sic scrtbi soleat a veteribua, tum quia Sixti noinen quod usu invaluit, nec Gracct uec Latiue quidquam siguificet. 179 LIBER CONTRA •Cartbaginis episcopumde gestisPalasstinis : alius ad A Paolttoi et Euiropium tacerdotes, conlra Pelagii et Uoeleslii quacstiones (De Perf. justitio?) : et ad beatae memoriae papam Bonifacium b quatuor volumina (Conira duas ejri*tola$ Pelagianorum) recenseantur. « Et si in his omnibus operibus, muhisque aliis, qus enuroerare longum estv idem doctrinae spiritus, ea- dem praedicationis forma prsccessit; agnoscant ca« lumniatores, superfluo se objiccre, quod bis libris non speciale, neque discretum tesf imonium sit perhi- bitum, quorum in cunctis vnluminibus norma lauda- tur. Apostolica enim d scdes quod a pnecognitis sibi non discrepat, cum prapcogniiis probat, et quod ju- dicio jungit, laude non dividii. Qui ergo hos proxime • editos libros refuiaiil, anterioribus acquiescant, et iis qnae pro gratia Christiana prius sunt scripu con- B sentiant. Sed f non faciunt : sciunt enim omnia « Pelagianis esse contraria, et nihil sibi posse com- petere 365 ld coosequenlium rcsolutionem 9 si confiteaniur in praecedentibus consistere veriutem. \AUas Cap. XLIV.] 4. Igitur hujusmodi hominum praviuti, non tam dispoutionum studio quam au- ctoriutum privilegio resisiendum est : k ut de pro- strati dudum dogmalis corpore nullum membrum ainaior assurgere. Quia notum est iia falsiutis is- lios l haberi versutias, ut si senserit, praetenU cor- rectionis imagine aliqood sibi faventium radicis suae germen excipere, toiam se velit ex sui parte minima reparare. Ubi enim non aliud babet summa quam porlio, non est devotionis dedisse prope totum, sed fraudis i retinuisse vel minimum. Quod C ne hypocrifarom obtineatur insidiis, confidimus Domiui protcctiune praesundum, ut quod operatus est in Innocentio, Zosimo, Bonifacio, Coelestino, operetur in k Xyslo : et in custodia Dominici gregis haec sit pars glori.e buic l reservata pastori, ut sicut il'i lupos m abegere roanifestos , iia bic depellat occultos : illo auribus suis doctissimi senis inso- COLLATOREM. 17* nante sermone, quo collaborantem secum horutus est, dicens : c ■ Sunt enim quidam qui justisaima damnatas impieutes adbuc liberius defendendas pu- Unt : et sunt qui occultius penetrant domos; el quod in aperto clamare jam metuont, in secreto seminare non quiescunt. Sunt autem qui omnino siluerunt , magno timore compressi , sed adbuc corde reiinentes quod ort jam proferre non au- dent : qui Umen esse fratribus possunt ex priort ipsius dogmatis ° defensione notissimi. Proinde alH severius p coercendi , alii vigilantius i vesligandi ; alii tracundi quidero lenius, 366 8ed non *«gnio« sunt docendi : ut si non tinieutur, ne perdant , non Umen negligantur, ne pereant (Ang. ep. 49 ad Xyst.). CAPUT XXII. Condutio operis. Etsi Augustini reprehensoree sati$ sint convicti , tamen tolerandi suntt nec de corre* ciione eorum desperandum e$t. Interim amandi ont- dem $empert sed vitandi : Deusque orandus, ut m omnibui no$tri$ primas teneat. Sufflcienter, ut arbitror, demonstralum est9 ra- prehensores sancti Augustini et vana objioere, et recu impognare, et prava defendere; perempto- rumque armis intestinum bellum raoventes, r dictis divinis, atque humanis cousiitutionibus rebellare. Quorum Umen, dum adhuc non sunt a fraterna socieute divisi, toleranda magis est intentin, quam desperanda correctio : ut donec Domintis per Eccle- siae principes, et legilimos judiciorum suorum ini- nistros, haec quae per paucorum superbiam et quo- rumdam imperitiam sunt lurbaU, componat ; nobis Deo adjuvanie sit studium, • qnieU modesiaque pa- tientia odiis dilectionem reddere, et ineptorum viiare conflictus, veritatem non deserere, nec cum falsiiaie certare; semperque a Deo petere ut in omnibus cogiiationibus, in omnibus volunUtibus, in ouinibus sermonibus atqtie actionibus nostris, • Lugd. et posteriores, Carthaginienssm, seu Car- thaginensem. * Lugd. cditio et recentiores, libri quatuor expU- centur. • Editio Lugdun. cum illa posterioribus , Ac sic ; Lovan., Duac. elColou., in omnibus operibus. Colon. deiude omiltit, aliis ; phrasimque comate finiunt ante $\gno$cant. d Editio Colon. babet, fide$. • Yos haec, editoe, deerai in Lugd. et illo recen- tioribus. ' Ms. ioliensis, non facient. s Luad. et pofteriores , Petaqiana sibi esse con- traria. Emendautur ex Corb. Remig. ci Joliensi, Mss. et edit. Moguni. et Ven. * Lugd. editio, ut vrostrati dudum corporis do- gmata, in corpore nullum membrum sinant assur- gere. * Locum alias obscurum, coi lux ex aliis codici- bus nostris non accedebat, sic emendavimus aucto- ritaie ms.. Joliensis. M«s. Corb. ei Remig. cumedit. Mogunt. et Ven., ita (atsitatis isiius haberi versutias, tu $i ei liceat prattenta correctionU imagine , aliquod $ibi faventium radids suce germen excipere , totam u posstt m exigua sui parte reparare. At Lugd. et eo posteriores, ita ufahitatis istius kabere versutias, «i si eis ticeat pratentce correctionis imagine, aliquod sibi faventium radicis suas germen excipere, totam $e possii in exigua tui parte reparare. i Ms. JoL cum Mogiinl. el Ven., restiluisse. Me- lius, retinuisse% ut alii codices. k Mss. ires ut supra , in Sixto. Xystus vero sive rj Syxtus Coelestino successit anno Cbnsii 431, die 26 Aprilis. * Mss. Corb. et Remig., servata. Alii omues, re- eencia. m Ms. Joliensis, ejecere. . . • expellat. Edit. Mo* gunt. et Yen., abjicere. » Editiones Lugd. et ea recenliores, Sunt enim quidam justissime damnatit qui imvictaies adhuc libt- rius defendendas putant. 0 Ms. Joliensis. impietate. P Lugdun. et posteriores, sunt coercendi. 4 Ita Mss. Corb., Remig. et Jol., cum edit. Mo- gunt. et Ven. et epistola 194 August. At Lngdun. ct rccentiores , investigandi . . . . ut st non timent ne perdant. r Ms. Joiiensis, divinis atque humanis constitutith nibus. 9 Hacc verba , quieta modestaqve patientia ahsunt a ms. Joliensi. **5 8. PROSPERI AQUITANI 576 ipse teneat primatum, qui dixit se esse prlncipium. A ipai gloria in $acu>at D Amen °. (Joan. viii, 23; Jlom. fittontam «x tjwo, el per ipsum, et in ip$o sunt omnia : xi, 36) • Mss. Corb. et Remig. omitlunt hic soscuhrum, Dei et Domini nottri Jetu Chritti, et defentionem san- juxta lectionem loci apostolici ad quem respiceie ctorum Romanorum episcoporuai et sancti episcopi videtur S. Prosper. Cieteri codices babent : in soecula Augustini, asserens veritatem de librit ejut contra su- eceeuiorum. Amen. vra dictot haireticos. Deo gratiat. Ms. vero Jolteitsis . Mn vetere Corbeiensi exemplari suhjicitur : Ex- habet, Explicit liber Prosperi contra Hbrum Catsiani plicit liber tancti Protperi contra librum abbatit Presbyteri, qui prainoiatur De Protectione Uei. Edi- quondam Cattiani9 qui pramotatur, de Protectione tiones denique Mogunt. et Ven., Finis libri tancti De\; sive adversus dogma Petagii et Catlestii, nefandi Prosperi adversus tibrum Joannis Cassiani monachit dogmatit repertores ac defcnsores, e% inimicot gratia? quem de Protectione Dei Casianut ipse inscripsit. ADMONITIO IN S. PROSPERI PSALMORUH A C USQUE AD CL EXPOSITIONEM. De Psalmorum Davidicorum excellentia non est nostrum hic aliquid prafari. Hunc enim Scripturce sacrce Ubrum pro3 omnibus aliis SS. Patres, et taudibus extulerunl, et enarraiionibus sermonibusve ad populum habi- tij, ruaiorum intellectui accommodatum esse curaverunt. Svf/iciat hic locum sancti Ambrosii in prcefatione Psalmorum loquentis legentium oculis subiicere. Licel omnis Scriptura divina Dei graiiam spiret, inquit san- cfus antistes Mediolanensit (Praifat. in Psal. i) , prapcipue tamen dulcis Psalmorum liber : quandoqiiideiu ipse kfoyses, qui plano gesta majorum sermone descripsit, ubi lamen pcr mare Rubrum populum pUrnm memorabili admiratione trausduxit, demersum aspiciens regem Pharaonem cum suis copiis, in majora in- Seniumattollens suum (quia majora viribus suis fuerat assecutus), canticuin Domino eecinit triumphale •electatur igitur cantico Deus non solum laudari , sed etiam reconciliari Ai vero David principaltter » Domino ad boc munus electus est, ut quod in aliis rarum praemiuere reliquo opere videtur , iu h«»c jugo et coutinuum refuigeret.... Historia instruit, lex docet, prophetia annuntiat, correptio Ciistigat, inoralitas suadet : in libro Psalinorum profecius est omnium, et medicina quxdam s:iluli3 humans.... lu Psaltnis ftaque nobis non solum nascitur Jesus; sed eiiam salutarem illam suscipit corporis pasbionem, quiescii, resurgit, ascendit ad-ccelum, sedet ad dexteram Patris. Id quod nemo praesumpserat bominum dicere hoc solus hic propheta annuntiavit, postea Dominus in Evangelio predicavit.... Psalmus beuedictio populi est, Dei laus, plebis faudatio, plausus omnium, sermo universorum, vox EccJesia?, Gdei canora confessio, auctoritatis plena devoiio, iibertatis laetitia, clamor jucunditatis, laeliiiac resultatio. Ab iracuudia mitigai, a soliicitudine abdicat , a mcerore allevat. Nocturna arma, divina masisteria, Bcutuin in tiinore, festum in aanctitate , imago tranquillitatis, pignus pacis atque concordiae , citharae modo ex diversis et disparibus vocibus unam exprimens cantilenam. Diei ortus psalmum resultat, psalmum resonat occasus. Mulieres Apostolus in Ecclesia tacere jubet, psalmum etiam bene clamant : hic omni dulcis aetati, hic utrique aptus est sexni.... Magnum plane unitatis vinculum, in Unum chorum toiius numerum plebis coire! Dispares cMlharae nervi sunt, sed una symphonia. In paucissimis chordis saepe errant digili artificis : sed in populo Spiritus irtifex nescit errare. Psalmus nocturni operis cominercium , divinae requiei stipendium, institutio incipienlium, perfeclorum confirmatio. Angelorum ministerium, militia ccelestis, hostia spiritalis. Psalmum et saxa respondent : psalmus canitur, cl ipsa etiam saxosa peclora molliuntur. Videmus flere praeduros, flecti immisericordes. Certat in psalmo doctrina cum gratia simul. Cantatur ad delectaiiouem, discitur ad erudilionem.... Quid est quod non libi occurrat psalmos legenti.... Quid igiiur psalmus, nisi virtutum est organum, quod sancti Spiritus plectro pangens Propbeta venerabilis, ccelestis sontius fecit in terris dulce- . dinem resultare? etc. Auguttinus vero in libro xvu de Civitate Dei cap. 14, de Psalmorum scriptore sacro disserens, ait : Erat autem David vir in canticis eruditus, qui barmoniam musicam non vulgari voluptate, sed fideli voluntate dilexerit, eaque Deo suo, qui verus est Dcus, mystica rei magnae figuratione servieiit. Diversorum enim sonorum rationabilis moderatusque concentus concordi varietate compactam bene ordi- natae civitatis insinuat unitatem. Denique omnis fere propheiia ejus in Psalmis est. Quorum etiam salutarem spiritalemque efficaeiamf proprio experimento edoctus9 teslalur in libro ix Confessionum capite 4. Quas tibi, Dens meus, att, voces dedi cum legercm Psalmos David, cautica fidelia , et sonos pieiaiis excludentes tur- gidum spiritum, rudis in germano amore tuo.... Quas tibi voces dabam in Psalmis iilis, et quomodo in te inflammubar ex eis, et accendebar eos recitare si possem toto orbe terrarum , adversus typhum generis humani ? Et tamen toto orbe cantantur, el non est qui se abscondat a calore luo, etc. Et enarratione 4 m psaimum xxx, rem conficit paucisf cum dicit circumstanti el auscultanti se populo : Si oral psalmus, orate; ei si gemit, gemite; el si gratulatur, gaudete; et si sperat, spcraie: et si limet, timete. Omnia enim quae hic conscripta sunl, specuium nostrum sunt. Hoec pauca ex multis. Quce certe aitendens sanctus Prosperf et huttc inter omnes Augustini in Psatmos librum in compendiosum quemdam indiculum redigens, sum ei fratrum qui sua iegissent profectui promovendo inserviit. Cur autem quod in unum et quinquaginta postremos psatmos , hoc idem et in cesteros omnes non prcestiteritf non facite est conjicere. Aut enim id iotum forte prcestiteralf nec operis ejus ad nos nisi tertia pars ex lemporum injuria potuit pervenire ; vel certe eodem modo erga scribendos libros affectus quo cmeri sanctiVatres et Eccle- sice magistri9 nuUum ad opus umquamf nisi charilate imperante, aut necessitago, te mihi inesse non dubito. Deambulabam in inmocentia cordis meit in medio domut mece. lnnoccn- lia vera est, quae nec sibi , nec alleri nocet (Sent. i in iik. Sent. )• Quoniam qui diligit iniquitatem , odii $uam (Ps. x, 6). Deambulare in laiiludiite \ sux, id esi, in habilaculo cordis sui, non po- tesi quem angustat reatus , et viia lllicitae aclionis aceosaL Pia auiem et impoiluta conscientia iibem C intra se utiiur spatiis , et quse integros habet suae aedificationis recessus, in appeiitus non evagatur nlieuos. (Vers. 5.) Non proponebam ante oculos meos rem • Scripta, nt videtur, non ante annum 434. • ld est, ut ait Augustiuus in capiie enairalionis snae in hunc eumdem psalmum , Psatmus iste cente- simus quod habet in primo versu , hoc in toio corpore qsutrere debemus. • Jta quidem editi omnes nostri : scilicel Lugd., Lovan., Duac. et Colou. Tamcn lcgcndum suspica- malam. Anto oculos babemus quae diligunlur, et 372 m CL EXP^SITIO. PSAL. Cl. m qui tenebrarum illuminator esl, per Apostolum di- A dicifor, Cum autem venii plenitndo tcmporit, misrt cil, Fuistit aliquando tenebra, nunc autetn lux in Domino ( Ephes. v, 8). Idem vcro a lenebris, qu>s dilexit, occisus vigilavit, id est, surreiit ; et facius est sictit passer singularis in tecto, id est , in corio, quo adliuc neino asceudit , nisi qui de ccek> descen- dil (Joan. 111, 13), qui est primilice dormientium ( I Cor. iv, 20 ) , et primogenitus ex mortuit (Colott. i, 18; Apoc. i,5). (Vers. 9.) Tota die exprobrabant mihi inimici meit et qui laudabant we% advertum tne jurabant. Ea sigui- ficantur quae in lempore passionis gesta sunt. Ex- probratur Domino, quod qui alios salvat, seipsom snpplicio eruere non possit (Matth. xxvn,42);et qui fuerant falsi laudatores , in occUione ipsius conspi- rubnnf. ( Yers. 40. ) Quoniam cinerem ticut panem mandu- eabam , et potum meum cum lacrymis mitcebam. Os* imditur sacramenlum misericordix Salvatoris , qni etiam eoa membra *oa faeit , quibus talis congruit medicina ; et personse soae eorum copulat causam9 in quibus se cinerem dicit sicot panem manducas$e, et potum cum lactymis miscuisse : quod quidem in- ideles opprobrio depotant, diceutes spem remis- sionis fomitem ess* peccandi. (Vers. II.) A facie ira tuce et indignationit tuce, quoniam eletans allisisti me. Ipsa esl ira qnam Adam memil,et in qua omnes naii stimus: secundum quam dicit Aposlo\u t , spe salvus lio. Sicut enim in Adam 4*n\net moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabun- ***(\Cor.xs*yi\ mas pervenitur : ne perfecta et dedicaia domo, fru- stra pulsel r qui secus advenerit. (Vers. 19.) Scribantur hcec in generatione altera : et populus qui creabitur laudabil Dominum. Scribun- tur baec in velcri Teslamento per proplietiain perti- nentem ad novi Testameuli generationem , boc est » ad populum qui creandus erat in Cbristo , de qtio Aposlolui dicit , Si qua igitur in Christo nova crea* tura , vetern trantierunt , ecce facia tunt d nova. Om- nia autem ex Deo (\\ Cor. v, 17 et 18). Iloc est, ve- tera et nova : qtioniam per unam fidem uterque po- pulus a< cptt jtistilicationcin. (Vcrs. 20, 21.) Quoniam protpexil ex alto tancto tuo. Dominus 377 <** ccel° *n ierram protpexit. Ut (Vers. iZ.) Tuautem, Domine^inmtemumpermanes, videret gemitus compeditorum , til solveret filios mor ** 376 numoriale tuum • in generatione et genera- f*»*eiti. Temporalem , inquit , servet aelernus : non ^m quia cecidi , b tu senuisti : qui eras ad me hu- ^liandum , ipse es ad me liberandum , et promis- ^•Swm tttarum non oblivi-ceri*. CVers. 14.) lu essurgens misereberis Sion : quia i ut miserearis ejus. Quod tempus , nisi de quo lificatorum. Prospiciente in terram Deo, boc est, misericordiam suam lioniinibus tribuente , tam for- lia facla sunt vincula charitatis, ut ea non pottterit vincere violemia persecutionis. Per timorem enim Dei siiperavcrunt martyres timorem mundi ; et com- pedes fidei coiniiineruiit eos ab eicessu transgres- sionis : qui labor perseverantiae transiil iu liberla- ^ Apnd August., in generationemet qenerationem. . Coloniensis editio, tu tenuisti. Melius Lugd., ^vain. et Duac. et in Augtistino, tu senuisti. ^ Hectius liaberetur, ni fallimur, qui teriut adve- ^•t^eisi tecus scribalur in Lugd.,* Lovan., Duac. Cl ^U)lon. ISaio locum Aujguslini respiccre vidctur ntim. 18, dicenlis, Dei facto a?dificio% etdedicata do» mo% quid curris , sero quatsiturus , inaniter petiturus , fruttra pnltnturus, forit remanturut cum quinque rir- ginibut fatuit ? d Apud Aiigtisiiiifim legitur, omnia nova : ut in tcxtu Apostolico tain Grxco quain Latino. .115 S. PROSPERl AQUITANI i*j lem glorias ; ut gemitus vcrterentur in gaudia 9 ct A mentum, neque pcr dcfectom ullam rccipit mutahi~ compedes in coronas. Solvuntur autcm etiam fllii inortiflcatorum , id est , martyrum, qui eadein iu- flammali fide , saecularium cupiditatuin vinculis li- berati possunt dicere , Disrupisti vincula mea , tibi saerificabo hostiam laudis (Psal. cxv, 16 et 47). ( Yers. 22. ) Ui annunlietur in Sion nomen Domiiti, et laut eju$ in Jerusalem. Ut solutis vinculis pecra torum, libera cbarilas serviat Dco , et laus Domini multiplicctur in Sion , id est , in specula , quae est Eccloia, quae non praesentia diligens , sed fulura pruspiciens , iu spe proinissionum hetatur. ( Vers. 23. ) In conveniendo populo$ in unum9 ei re- gna9 ut serviant Domino. Factum est sanguine mariy- rum et gemilibus compedilorum , ut exauditis iilis litatem. Creaturae aulcm, eliam iilne quibus seleriii- latcm Crcatordedit, vel daturus esl, non peuiiiis carebunt flne, dum illis finis csi ipsa in augmrnluin facta niutatio (Sentent. 3). El terra ergo , quam lu, Domine, fundasti, et coeli, qui opera sunt manuum tu*rum, sicut vesiimentum et opertorium veleras- cent et peribuut : non ui non s^iit, sed ut alilersint; novationescilicet subsiariiiu», non dcfcctione natunr. Tu aulem idem ip$e e$f nec ab alio in aliud transis ; quia tu es qui vere es, et qui in gloria lua nec ininor potes es*e , nec major ; dans filiis scrvorum tuo- rum , ut ad non deficientes annos tuos valeant pet- venirc. (Vers. 29.) Filii tervorum tuorum hhabitabunl t qui eraut iu gemitibus et pressura , banc nostris B et $emen eorum in sivculum dirigetur. Filii tcrvorum temporibus liaberet Ecclesia libertatem , qua oin- iiiuiu gentium populi in fidei coeant unitatent, et re- gua quae persequebantur Cbrisliauos, jugo Christi subjecu sint. (Vers. 2i.) Respondit ei in via (ortitudinis sua. Sive Sion, sive Jerusalem, quae est Ecclesia, in qua laus Domini celcbralur , respondit ei , quem per lidem laudat, per spein , pcr cbaritateiu. Nam vocationi ejus respondere, est credere atque obedire, et in proLceptis ipsius ambulare. In tia fortiiudinis : quia ib ipso est ut perseveretur iuter omnes illecebras et labores. Exiguitatem dierum meorum annunlia tnihi. Exiguum est omne quod finitur et transil; vita enim temporalis in comparatione seteruitatis Dei, sunt (ilii justorum, filii patriarcbarum, prophe- larutn, apostolorum, et martyrum ; filii poftremo loijus Ecclesia? , quas corpus est Chrisli , et quas mater cst omnium patruro , omniumque filiorun (Ephe$. v,23;Ga/. iv, 2G). Ili ergo in «terniuie aniioruiii Dei habitabunl, et semen eorum in aver- ii um dirigetur. Semen autem eorum recte intelligi- tur opus justitiue ipsorum , quod debet unumquem- que prxcedere : quoniam sterilem et iiifructuosum illa xtcrnitatis beatitudo uon rccipit. PSALMUS CII. (Vers. 1.) Benedicf anima rueat Dominum: et omnia interiora mea nomen sanctum eju$. Tota Ec- clesia cum suo capjte, quod est Christus (Epket. v. exigua est: cujusdies ideo sui* annuntiariE«clesia C 23), unus est homo : cujus proprium offlcium e;4 postulat, ut noverit se usque in fluem saculi csse mansuram, donec veniant iili dies qui nec numerum poterunt habere, b ncc tcrminum. ( Vers. 25. ) Ne revoces me in dimidium dierum meorum. Non imminuantur, inquii, dies mei, quous- que in consummatioiiem saeculi spopoudisti : donec plenitudo gentium imrocat (liom. xi, 25) , etomnis hrael salvus fiat. In generathne et generationem anni tui. Ab initio usque ad consummationem sanctos Dei diversa saecula, alios et alios protulerant : quo- rum justificaiio non esPnisi inChristo, 378 P*r quem omniuro generationum una generatio est, quam Deus seternitatis facil csse participem : ut absque commutatione sit omnia in oiunibus (I Cor. xv, 2t, propitius $it% forte uiroqne loco pm. prupiiiut fit; ut apud Augustinum U-giiur. Ubi ii»f a Qui redimit, pro eo quod codices nostri babeul redi- met9 rccenlioribus exceptis. «S5 PSALMOKUM A C AD CL EXPOSITIO. PSAL. CII. m miseratione et misericordia. Qui mtiat in bonis deti- A nimis et mulias misericordice. Quid tam longanimam, derium tuum : renotabitur sicut aquilce juventus tua. Rnumeratio reiribulionuin Dei ostenditper quos gra- dttt graiiac anima humana salvetur. Qui propitius fit, iuquit, omnibus iniquitatibus tui$. Non ait , Omnibus virlutibus tuis : quae utique nullac ei inessent , nisi ioret remissio peccatorum. Qu« ne rursus exsur- gant, Sanat, inquit, omnes languores tuo$. Qui au- tetn sunt isti lanyuoret , nisi concupiscentiae malae, desideria carnalia, et morbi omnium vanitatum ? De qua«wmplio»erediiniiurvita infirtnorum : quia cor- pot mortis nostrae corous factum esi ipsius vitae , nt cor onaret nos in miseratione et misericordia : sicut •eriptum est, Miserebor cui misertus ero ; et miseri- cordiam preestabo, cui misericordiam prcestitero (Rom. is, 15) : ut intelligamus, pr> ut peccalum abundaret; tum quia ^equitur: ut Wtotbundaret gratia ;. mm quia apud Angiistiitiim y 'ndicatur , cuin diciiur, Quia nolebant sc confiteri *J*,,«ef peceatores , addita lege facti sunt et pravari- t!0**. . . Abundavit ergo peccalum, ut superabun- jT*1 gratia. Ergo% ut dicere cmperam, quia hoc esl in W *agnum mytterium, ideo eam datam% ut c.etcen- u Ptccato humiliarentur supzrbi , humi iati coufiteren- tur% confessi sanarentur : istce sunt vice occultm qnns notas (ecit Moyti. b Non male forti* on>itieretur prirposilio a, qua? lcgitur in omnib«is lihris nostris. c Inlellige in misericordia : quod exprimiltir in Augiisiino. d In libro Scntentiarnm babetur juste inferat , pro quo hic editi omncs Prospcrianx , omisso juitt, scribunl referat. «87 8. PROSPERI AQUITAM t$* stitia Dei , boc est, retributio tuper filios Oliorum : A illius gloria, sei admiratio nostra proficiat. Confettio- qui melius intelliguntur in germine bonorum operum, quam in prole natornm; quos multi juti non ba- buisse noscuntur ; et qui habuerunt, non omnes sunt, aut in omnibus gloriali. Custodieniibus lestamenium , et memoria retinenlibus mandata ejus, ut faciant ea. Ille mandata Dei memoriter tenet, qui quod manda- tis Dei continetur, operatur : nec faili potesi in lati- tudine praeceptorum, cum in duobus mandatis tota Lex pendeat et Prophelae ( Matth. xxii, 40). ( Vers. 19.) Dominus in coslo paravit thronum suum : et regnum ejus omnium dominabitur. Quid aliud signi- ficatur, nisi Domini descensio, et ascensio, et assum- pti hominis in paterna sede consessio? cui genu omne Aectitur coelesiium, terresirium , el infernorum , et nem et decorem induisti. Induit se Dominus Deus noster confesionem et decorem, id est, induit se Ecclesiam, qune per confessionem deposuit foeditatem, el acoepit decorem ; ipsa enim confessio peccatorum decus e*t rccte bclorum. (Vers. 2.) b Circuwamidus lumine, sieut vestimen- to. Ipsa est vestis ejus, non habens maculam, ne- que rugam, et splendida facta per gratiam , quae et lui tocatur, dicente Apnstolo, Fuistis aUquanda tenebra, nune autem lux in Domino (Epkes. v, 8). (Ibid.) Extendens calum sicut pellem. Si faeturam cceli secundum liileram cogitemus « in similittidinera pellis extensae, celeritas quaedaro demonstraia est, qua sine ulla difliculialis mora opus suum Oeator omnis lingua conftletur, quoniam Dotninus Jesus B explicuit. Dixit enim, Fiat firmamentum inter Cbristus in gloria Patris est (Philip. u, 10 et tl). (Vers. 20.) Benedicite Dominum, omnes angeli ejus, potentes virtutet, facientes verbum ejus ad audiendam vocem sermonum ejus. Potentes sunt verbo, qui verbi famulantur imperio : quia ipsius implentur virtute, cui serviunt. (Vers. ti.) Benedicite Dominum, omnes virtutes ejus ; ministri ejus facientes voluntatem ejus. Vera est confessio benedicentis, cum idein sonus est oris et cordis. Bene autem loqui et male vivere, nil aliud est quam sua se voce damnare (Senten. 6). Benedi- cendus ergo est Dominus ipsis maxime operibus , quibus sic debet uti conscientia, ut de ipsis in Domi- no glorietur (1 Cor. i, 31). aquam et aquam , et factum est sic (Genes. i, 6). Quoniam verbo Domini cosli firmati sunt, et spiritu oris ejus om- nis virtus eorum (PsaL xxxi, 6). Si autem figuratam significaiionem annitamur inspicere, invenimns ei- tendisse Deum coelumsicut peliem, cum ititelligimus sauciam Scripturam coelum appellatam, d cujua au- ctoritatem primo quasi firmamcntura in Ccclesia sua posuit , et quam super omnem orbem terrarum per ministeria praedicantium, quasi pellem extendit. Pel- lis autem nomine significala est mortalitas ministro- rum, manente ipsorum opere, per quod ubique veritas innotescit et invisibilius 3g3 Dei per visibilia litte- rarum elementa intellecta conspicitur (Ram. i. 20). (Vers. 3.) Qui protegis in aquis superiora ejus. Et ( Vers. 22.) Benedicite Dom'mumt omnia opera e/iii, C hoc secundum litieram bene intelligitur; quia jossil iji omni loco dominationis ejut. Sicut imlliis est locus qui non dominalioni ejns382 subjiciatur, ita nul- lus est locus in quo ejus debeat cessare benediclio. Benedic, anima mea% Dominum. Ipso versu psalinns conclusus esi quo incboatus : ut intelligainus per- severari in Dei I enedictiqge debere, qu* vcre con- tinuatur, si sine cessatione bene vivilur. PSALMUS CIII. (Vers. 1.) Benedic, anima mea9 Dominum. Sicut in praecedeme psalmo, ita etiam in isto, qni sequitur , vox cst mcmbrorum corporisChrisli. Unus est bomo, elciijnsinunafideunumror, etanima una est, cohor* tans et excitans se in laudem Dei : ul in contempla- tione creaturarum magnificelur Creator. • Domine Deus ut fierel firmainentum inter aquas et aquas, facttimque csl sic (Gen. i, 6) ; et pars aquarum rcscdit in terram, pars autem est coelo supcrposita, remota abaspeclu nostro, ct fidci commeiidata. Secundum vero figuram, • qua Scripturam sanctam duriua au- ctoritate firmamentum coeluin accepimus, quod super orbem terrx, sicut pcllis pcr famam predicationis extenditur; superiora cceli protegi aquis in eo intet- ligamus, quod in hoc coelo, id est , in eloquiis prae- ceptisque divinis, nihil est sublimius charitale , quae inler Dei omnia dona supereminef. Diffusa est enim in cordibus nostris per Spiritum tanctum, qui datus esl nobis (Rom. v, 5). Qnaediflusio f aqtiassonat de qui- bus dicitur, Et in plateis tuis discurrent aquce ; nema Deus meus% magnificatus es vehementer. Magnitudini D alienus communicet tibi (Prov. v, 16). Hxc quippe Dei nec accedcre aliquid, ncc decedere potest : qui aqua , id est, charitas Dei et proximi , propria et quod est , incommulabiliter semper est. Magnificatur specialis virtus est piorum atque sanctorum : cum ergo non sibi, sed nobis, tanto vebemeniius, quanto caeterae virtules et bonis et malis possint esse cont- uiagis se intclleciui nostro innotescere facit : ut non munes (Senten. 7). Superiora itaque coeli his aquis * Edil. Dnac. et Colon., Dominus Deus meus. b Ediiiones Duac. el Colon. hahent, circumamictis. Apud Auguslinnm , circumamictus lucem velut vesti- menium. Unde forie legendum essct hic, lumen |»ro lumine, quod pracferuni c>dices nostri. * Forte in simiUtudine lcgeretur, pravia virgula quae in Ltigd. notatur. * Ita Lugd. ct Lovan. editi. At Duac. et Colon., cujut auctorem. Attg. , nutn. 8 : Hanc auctoritatem Scriltturse) primo posuit Deus in EccUtia sua. Quod favet prioribus codicibus. • Colon. editio cutn recentioribus illa, quia. Aliae, qua. f Ita L«*gd. ei Lovan., conformiter lcxtui Augtisti* niann : Jam nomine diffusionis intettige aquas in chm* ritale Spiritus Sancti. Ha$ sunt aquee de quibus dieitmr iii quadam Scriptura:Eiinplaleis tuis discurrent aqum tuce. Posteriores editiones Duac. et Colon*, aqumt sanat. 2M PSALMORUM A C AD Ci EXPOSITIO. PSAL. CIII. *JO protfguntur, qnia prffceptum cliarilatis supcr omnes A ru^o apparuissc; et missum ignem de*uper, el im- ccelos, id esl, super omnes • libros est , cui militat omnis lingua ci omnis doctrina sanctorum. Protectio autem hujus aquae subjectum coelum Scripturarum b non erat, sed suspendit : qoia in gemino charitatis praecepto tota Lex pendetet Prophetae (Matth. xxrv,40). (Ihid.) Qui ponis nubes ascensum cju$. Implctum est hoc visibiliter , cum in conspectu discipuloruin Dominus nube susceplus, ascendii in ccelum (Act. i, l»):elde resurreciione Apostolus loquens, dicil , Deinde nos qui vivimus , simul cum illis rapiemur in nubibus obvium Christo, et ita semper cum Domino eri- mms (I Thess. ur, 15, efc). Sed vidcndum est quae stnl ilhe nnbes, quibus in coeluni divinaruin Scripiti- plesse quod praeceptum est ministerio exsecutiouis angelicae (Exod. 111, 2; Gen. xix, 24; Levii x, 2, ei alibi). Figurate vero spiritales quique in Ecclesia spiritus appellantur : qui fiunt angelicum fiunt praedi- c^torcs et nuntii veritatis. Idemque sunt ignis , cuni fervent spiritu , et eos quos exhoriantur accendunt : duplicein habentes efficientiam, ut et illustreut ani- nias, et adurant; cum eadem vi etardorcm virtulis injiciuut, et peccatorum spinas tribulosquc consti* mani. (Vers. 5.) Fundavit terram super firmitatem ejus : non inclinabitur in saculum sceculi. D? terra ista labo- riose asscritur, quod uon inclinanda sit in sseculiira saeculi, cum dicium sit, Ccelum et terra transibunt rarum ascenditur. Prxdicalores ulique veritatis, qui B (Matt. xxiv, 35). Nam fundatam enm super finnita- corda audicntiuin a lerrenis sensibus erigunt, et ad sabiimitateni coelestis intelligenliae subvehunt. Ab Islis nnbibus vcrbum Dei diffundenlibiis vinea Domini sabaoth, quae est Ecclesia , fecundamr : ut accepta pluvii , cdat fructum , et edat uvas, nou spinas ; et non sit talis vinea de qua dicit Dominus per Pioplie- tam, Mandabo nubibus meis ne pluant super eam (Isai. ▼, 6); ct qualis illa, cui dixerunt apostoli, Ad vos missi eramus ; sed quia repulistis verbum Dei, imus ad gentes (Act. xiu, 46). ( Ibid.) Qui ambulal super pennas ventorum. 384 Potest ad litteram ita accipi , ut velocitatem verbi omnia perogantis in hoc intelligamus , quod super ▼enlorum pennu dicitur ambularo: quia velocius tem suam possuinus iia intelligere , ut illa vis qua sustenlatur et continelur finnitns ip>ius dicta sit : qire licel abscondila a nohis sit, tnmen recie crediiur in sapienlia et virluie Creatoris, qui omnia iu se fir- uiavit, in quo ei omnia condidit (ffi6r.xi,iu; Coloss. i, 16). Mystico vero intcllectu accepimus terram Ec- clesiim, cujus firmilas et Tundamentuin ejus, super quod fundata cst tcrra , Christus est. Fundamenlum 335 a,,le,n nemo potest ponere proeter quam quod positum «I, quod est Christus Jesus (1 Cor. m, II). A quo fundaineiilo nou recedens, non iuclinabitur iu sacyulum sneculi. (Vers. 6.) Abyssus sicut vestimentum anuctus ejus : super montes stabunt aqum. Terrae nomine Ecclesiam nibil novimus ventis, quorum ccleritas sign ficata est G inielleximusprophetatam,quae Christum habens fun- nuncupatione pennarum : sed his pernicior est veri- Utis annnuliatio , quae attingit a fine usque ad finem fortslar, el disponit omnia suaviter (Sap. viii, !). Per figuralam autem significationem , ventoruin nomine noo absurde animae inteiliguntur : non quia ejusdem naturae sint, sed quia similiter invisibiles. Quarum penns snnt duo praecepta charitatis , quibus ad Do- minum tendunt. Sed quia major et sublimior est Dei charilas qua dilexit nos, quam in euindem nostra dilectio ; ideo super pennas ventorum, hoc est, super eharilatem aniinarum dicitur ambulare : quia chari- latem iiostrain supergreditur charitas Dci : qui ipsam charitatein qua diligimus, diffudii in cordibus per Spi- rUmm sanctum, qui datus est nobis (Hom. v, 5). damenlum , non inclinabilur m saeculum saeculi. Verumtamen diluvio persecutionum ( quae abyssi el aquarum nomine praesiguautur ) , ita circumtegenda indicatur, ut quasi vestimento ab impugnanUbus operienda sit populis : in tantum persecuiiont cre- scente, ut etiam super monter, id est, emineiitis»i- mos quosqne sanctorum , attollenda sit oppres»io perseqiietitium. (Vers. 7.) Ab increpatione tua fugient, a voce toni- trus tui formidabunt. Facttim est hoc, cum Deus con- terruit gentos increpatioiiis suae lonilrti. Cessaverunl enim impii Ecclesiam premere , et montes Dei, qno- rum sublimifcis aquis superslanlibus oblegebatnr, iisdein aquis recedeutibus, receperunt emineiiliam. (Vers. 4.) Qui facit angelos suos spiritus , et mini- D Tonante euim Domiuo, forinidaverunl aquae, et mon- sfros sttoi ignem « urentem. Secunduin litteram non tes a diluvio cxuti sunt. dunitamus esse spiritus nobis invisibiles mitiislros Dei , qui ab offlcio quod agunt, angeli nnncupr.ntur. Spiriius eaim naturae nomeu est, angelus aclionis. Hos itaque ministros suos Deus facit etiam ignem orentem , sive flagrantem : sicut legimus , igncm in • Codices Duac. ct Colon., fhSeros. Mclius leges , itsVof, autoritate Lugdun. ei Lovan., cui hvet locus Auguslini. Erao praceptum charitatis : suptr cccfos , smper omnes hbros; et enim subduntur Irbri , ei miliiat smsnis Hnaua sanctorum... Supereminens esi erao via, e$ tnerito proiegjt ia aquis superiora cosli, quxa nihil inuenis eminentius charitate in divinis libris. t> Ha aoideu in omnibus oostris codicibos. At me- (Vers. 8.) Ascendunt montes, et descendunt campi9 in locum quem fundasti eis. Monles elationes aquarun sunt, id est, fluctus persequemium popuiorum : qui cum sacvirent, montes erant; sed increpati quicve- runt , et campi facti sunt , fundato ipsis loco in qno rito stispicamur legi debuisse, non onerat, ex sensu loci ipsius, et aucloritate operis Augustini. Arca enim sic Beus protegit, ut quasi sustentetur ab eo quem pro tegit : snblevat quem protegit, non onerat, etc. « Edi.iones omnes in ora libri uoiant alias legi, fia- grantem; sicque hubetur ^ud Augustinuin ; et utraiih que lectiouem insiuuat paulo post ipse S. Pr spcr. m S. PROSPERI AQIITAM itt cohibercntur. Qul locas intelligUur qua^dam mensura A majores fortioresqoe bestiae nominantur, qux de formidiuis , intra quam snevieniium corda conclusa suut; ut eliamsi adbuc retinent infidelilatis sux ama- rittfclinem, super dulcei tamen aquas , id est, fidtles populos nequeant elevsri , neque reverteniur tegere terram fluctus illi magni et amari. Acceperunt mo- dum , quem non trausgredientur , neque poterunt Ecclesia inferre diluvium. (Vers. 10.) Qui emittit fonles in convallibus. Snner humilem et quietum requiescit Spirilus Dei (I$aL Lxvi, 2) : el,Qui creJit in m«(inquit), flumina de ven- tre ejus fiuent aquos vivce (Joan. vu, 57). Convalles ergo butnilitatem siguificanl , quae numquam sine fonie gratiae est. Non est autem insolens , ut qui montes sunt propter sancti Spiritus magnitudincm, convalles sint propter sui spiritus humilitatem : sicut apostolus Paulus mons erat , dicendo : Non autem ego; et babebat fontein , dicendo : Sed gratia Dei mei meeum (I Cor. xv, 10). (Ibid.) lnter medium montium pertramibunt aqvat. Montes sunt praedicatores inngni , qui de 386 nu" niilitatis convallibus aquas veritatis emittunt. De qua abundantia nibil sibi ascribont, nibil quasi proprium vindicant; sed communis et media est emanatio spiritalium fluentorum. • Aut de aquis , id est , de praedicatione , nulla c»it discordia montium , sed pax consensionis et socieus cbaritatis faciat uuum , et commune quod profluit. (Yers. 11.) Potabunt omnes bestice silva. Vidimus quidem hoc etiam in ista creatura , bestias silvac bi aquis pratereuntibus tantum suscipiunt quantum si- tiutit. Sunt enim aquao istse ita sufflcietites , ut et parva et magna anioialia , quantum ex eis desidera- verint , bauriant. Doctrina quippe apostolica , tam salubris , taraque vitalis , ut pro capaeitate uleutium ncminem sui dimiltat exsortcm : quia sive parvuli, sive magni , sive inflrmi , sive fortes, babent in ea unde alantur, unde aatientur (Sent. 8). (Yers. 12.) Super illo$ votatiUa caHi imhabUabsmi : de medio petrarum dabunt vocem suanu Sunt quaedaua volatilia quae non babitant ni>i super montes : et bo- rum nomine spiritales animae significaniar 9 lere libero , et coeli sereniutc gaudentes : quibus Umen babiutio et pastus in montibus est. Montes enim $mnl B propbet», montes apostoli, roontes omnes pranTica- tores veritatis, et sublimes quique doctores, a quibus qui spiritalis est non aberrat ; sed in eis et cibum sumit el rcquiem. 387 Tales er?o aves in montibis, in quibus babiiaut , iiiveniunt petras , firmamenta quscdam praeceptorum. Sicut cnim una illa petra Cbrislus Verbum Dei (I Cor. x, 4), sic mulu vcrba Dei , multae pctrae : de quarum medio dant vocera suam, et illis sonaniibus respondent et resultant pe- tro, cum dispuUtionibus consonant tesiimonia Scrl* pturarum. (Yers. 13, 14.) Rigans montes de superioribus suis. Montes isti , quidquid de convallibus suis aquarom fundunt , quidquid vocum dc medio dant petrarum, desuper acceperunl, et divina gratia sunt rigati, ot bcre de fontibus , et de rivis inter montes currenti- C et aquis et vocibus abundarent : quibus et sitientes bus. Sed quia per baec quac omnibus nou sunt, quae- dam significantur abseondiu, quibus inventis studia spiriulium gaudeant; beslias silvae genles intelligi- mus; quoniam saepe inveniuntur in Scripturis sanctis gentes indicatae nomine besliarum. Sicut congregatai in arca Noe totius generis besfise (Gen. vu, 2, U), et discus qtiatuor lineis in visione Petri apostoli de- missus de coelo, omnium plenus animalium (Act. x, 13), non aliud declaratur quam universi generis bo- inines in unilate Ecclesiae congregandos. b De bis crgo aquis in medium montium pertranseuntibus, id est, de doctrina apostolica in medio flucnte propter concordiam communionis omnis besiiae silvgc. Oinnes enim erant in arca, omnes in disco. Pertranseuntes implerent , et audientes delecurent, ea proferentes quae unicuique secundum mensuram capaciutis sua congruercnt. De fructu operum tuorum satiabiiur terra. Produeens fenum jumentis , et herbam servituU hominum. Nemo glorietur in operibus tuis, qnasi de proprio habeal quod babet, sed qui gloriatur% in 0o- mino glorietur (I Cor. i, 31); quia non meritorum suorum , scd gmtia? fructus est unde satiatur. Terra igitur justificata , et supernis rigationibus fecundaia. producit [enumjumentis% el herbam servituti homimam ; ut agri Dominict cultoribus semen verbi seminantibus nccessaria prabeantur, et qui Evangelium annun- tiant, de Evangelio vivont. Perceptores enim spirf- talium, debitores sunt carnalium, quae feni et b**rbai aulein *unt aquae istae, quia omnis doctrina qtiae in D nomine significal.i sunt. Nam quis umqnam mililai boc tempore dispensatur, transit; dScente Apostolo ; Et scientia dettruetur , et propheiia evacuabitur. Ex parte enim scimus, et ex parte prophetamus. Cum au- tem venerit quod perfectum est% quod ex parte est eva- euabitur (1 Cor. xm, 8 el seq.). (Ibid.) Suscipient onagri « siiim suam. In onagris * Conjicimus fegi dcbere, ut de aquis. Non muta- vimns tamen, deficientibus lihris antiquis. ^ Hic locus , cujus obscuritas editioniim aucttri- uie di«cuti non potuit, plenae luci redditnr, si addas bic verbum, ^i>uii/. Quod patet inspecto Augusiini ipsius loco, qui uUs est, serm. 2, num. i\ . l)e illis aquis inter meaium montium pertranseuntibns', m illa doctrina apostolica fluente in medio proptcr contor- suis stipendiis? aut quis plantat vineam , et de frueta ejus non edet f vel quis pascit gregem , ct de lacle gre- gis non percipit (I Cor. ix, 7 ) ? Praebenda ergo sunt pabula pracsidentium scrvituti. Quoniam pnedicjlo* rcs verbi , et jumenta , et servi sunl : ct qui suscipit justum in nomine jusli , mercedem justi accipiet. Qui diam communionis , omws bntia siivm bibunt. Omsm enim erant in arcat omnes in disco. Ex quibus facila inielligas, quid corrigendum aut quid intelligendum foret in textu Prospcri nostri. • In Augustino legimus, et hic legendum vix doW- umus cum praepositione, in sitim suam : eUi in edi- tis nostris omnibus desit praepositio. t03 PSALMORUH A C AD CL EXPOSITIO. PSAL. CI!I. m sutcipit prophetam in nomine prophetoe , mercedem A celsa tenere non possunt, liabent huroilitatis suse propketa accipit ; et qui dederit calicem aquce frigidce uni ex his minimis, tantum in nomine ditcipuli , amen dico vobit , non perdel mercedem tuam ( hhatth. x, 4l,etc). (Vers. 45.) Vt educat panem de terra, et vinum lce- Hfuet cor hominis. Terra fenum producil, ut pancm de lerra producat : plebes scilicel suictae pie servien- tibus sibi serviunl; et pra?bentes carnalia, accipiunt spiritaliaa pradicatoribus verbi Dei (I Cor. 11, H), «|ni esl panis qui de coelo desccndit ( Joan. vi, 41; : per quos adhuc in lerru ambulanles , el lerrenum corpus poriautes, propter quod et ipsi terra dicuntiir, ealix prxclarus et inebrians ministratur ( Ptalm. xxu, 5) : ut bibenles sancii Spiritus laeiiiia replean- refttgium; ac liccl sint minutis quibusdam peccatk bispidi et spinosi (quod signiflcatum est hericiorum noniine), tamen et ipsi suscipiunmr a pelra, quae sive in montibus , sive in mari, sive in convallibus, om- nium est ubique prsesidium. (Vers. 49.) Fecit lunam in tempore. Fundavit Do- ininus Ecclcsiam , quae per temporalia transit ad aeterna ; et quamvis ad claritatem destinala sit per- petem, mntationibus lamen , dum hic degit, obnoxia esl. Sol cognovit occatum tuum. Cliristus agnovitpas- siouero suam. Occasus Cliristi , passio Chrieli est. Sed numquid sol sic occidit, ut non oriatur? Num* quid qui dormit, non adjiciet ut resurgat (Ptal. xl, 9)? Qtiid est autem : Agnovit occatum suum (hai. liii, 7) , tnr. Vt exhilaretur facies in oleo. Gralia qu;i dam, B nisi, placuit ci ut moreretur? Volunlate enim susce- qtue est hominum ad bomincs , pracripua ad conci- liandom sancium amorem , oleum dicilur; in niiore diiino, quo totum ungitur corpus Christi, qui prin- tipililer unctus , et funs biijus est olei. Et panis cor kmim confirmat. Manifestavit dc quo pane lo- queretur. Panis cnim 388 visibiiis venfrem satiat, stomacbumqoe confirmat. Iste antcm cibus, cordis estetaniroae fortitudo, de quo ipse Dominus di- cii : Ego sum panis vivus, qui de ccelo detcendi (Joan. '*Ut). (Vers. 46.) Saturabuntur ligna campi. De isla gra- lia saiurabunlur ligna campi, id est, plebes Judaeo- ron. Et cedri Libani, quas ptantatti. Satiabuntur hac gntit oon solum humiles liujus mundi , scd ctiam pit crncem et mortem ; et sicut aliena sunl ab ejus nolitia quae ipsi non placent , ita ea quae volunlati ipsius congruunl novit atque cognoscit. (Vcrs. 20, 21.) Posuitti tenebras, et facta est nox. Ctnn passus esset Dominus, conturbata stint tcnebris formidinis corda aposlulorum : cl quaedam illic nox facla est, ciAn occisus est 389 Qul Redemptor om- nium videbalur. Ibi pertransibunt omnes bestia sHva*. Catuli leonnm rugientes ut rapiant, qucerentcs a Do- mino escam sibi. In hac nocte desperationis, et in iiis tenebris ignoranthc insidiabantur bestiae silva», id esi. maligni spiriius; et catuli lconum, boc est, saeviores quique darmonum , furentes ad rapiendos in escam suam , quos in tenebris infldclitatis invenerint. Qui- nobiles atque sublimes ; qui propter excellentiam C bus tamen nihil • noxie iuferrc possunt, nisi Dein soam dicuntur cedri : scd quas ptantavit Dominus, qn etiam de divitibus et illustribus, mtiltos justi- fimit. (Vers. 17.) Illic passeres nidificabunt : fulicai domus iutst eorum. In istis cedris Libani, quas gratia Dci Ptatat el satiat , nidiflcabunt passeres : bi scilicet Ediliones omnes pro varia lectione assignant in margine, cubabunt : quae vox habctur in Augustini rationem suam vsque ad vesperam. Quia modo in pace Ecclesiae bomo Dci, justiiiae Dei serviens, libere agit, el ad profiitura sibi opera securus egreditur us(|iie ad vcspernm. In flne enim mundi erit quse- dam contcncbratio persecuiionis c externae. (Vcrs. 2i.) Quam magnificata sunt opera tua, Do> minel Omnia in sapientia fecitti. Admiralio ba?c, qua magniflcentia stupetur operum divinorum,ad utram- que conditionem pertinet, id csi, et mundi hujus, et enarratione hoc loco serm. 3, nttm. 23 et 21. 0 Sic Lugd. editio. Lovan., Duac. et Colon., ex- terna; forte pro extremw aut extrema. 193 S. PROSPEIU Ecclesise. Quia temporalium pnlchriludo gloriam A significat acternorum, ei per visibilia, ea quae non apparent intellecta conspiciunlur (Rom. i, 20; Heb. I, 10; et n, 10; Coloss. i). Omnia autem in sopientia fecisliy id eat, in Christo facia sunt, qui est Dei vir- tus et Dei aapieulia. Repleta est terra creatura tia. Late oculia apparet, et muliipliciter spectabilis est pulchritudo mundana, quae sapientiam et viriutem sui teslatur auctoris. Sed iliam magis creaturam de- bemus attendere, de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Chritlo nova creatura, vetera transieruntf ecce facta sunt " nova (11 Cor. v, 17). Venit enim qui re- novaret opus suum, qui conflarel argenium suum, qui formaret monetam suam. Et videmus plenam terram Christianis in eum credeutibus, et ad spem novi saeculi, relicta praeterita vanitate, curreniibus. B 390 (Vers. 25, 26.) Hoc mare magnum, et spa- tiosum ; illic repentiaf quorum non e$t numerus. Licet ad novum sacculum nova creatura pertineat, in hac tameu vita peregrinatur, et non poiest ad patriam suam, nisi per lioc magnum et inquietum marc inler pericula navigare : insidiante innumerabilium re- pentiumdolo,noc est multarum tentatioiihm incursu : a quibus cavendum est, ne dum repunt, subrepant; et non recedendum a liguo crucis, in quo boc sae- vum rnare sub Glirisii gubernaculis transeatur. Aro- matia pusitla et magna ; iltic naves commeabunt. In hoc mari sunt infldeles; et inter aquas amaras ste- rilesque versantur pusilli et magui, id est, et infirmi, et primates isiius saeculi : qui licet Christianae reli- gioni adversentur, tamen inter ipsos tutos est nos- C trarum navium commeatus ; hoc est, inter procellas et flucius maris, gubernante Gbristo, Ecdesiarum tutus est cursus. Draco iste quem fomatti ad illudeu- dum ei. ki mari isto magno, ubi sunt repeniia, quorum non est numerus, ubi animalia pusilla et magna, ubi eiiam nostrarum navium commeatus; ibi est et draco, qui de summis in ima dejectus judicio Dei, ad hoc ex angelo diabolus factus esi, ut malitiae et nequitiae ipsius a sanctis illuderetur. Qui etsi inde- sinenter habet nocendi cupiditaiem, uemini tamen plus tentationum fotest inferre quam sinitur. (Vers. 27, 28, 29.) Omnia a te cxspectant, Domine, ut des illis cibum in tempore opportuno. Dante /e, illi coiligent. Universis repentibus, cunctis animalibus, D atque ipsi dracoui non suppetit cibus, nisi quem Do- miuus dederit. Quamvis enim draco semper sit cupi- dus ad vorandum , vorare tainen uon potest, nisi quod Deus justus ciborum oYnnium dislributor esui cjus addixerit. Est autem esca ipsius terra (Gencs. iii, U). Non igiiur edendus dabitur, qui lerra non fuerit, hoc est, qui non se terrcnis cupidilatibus actibusque dediderit. Aperiente te manum tuamf uni- * Hic recentiores editiones addiderunt vocem omnia quae abest a quatuor veteribus , et quam aliesse solere a mss. notatum legimus in Augusiinohic loci, et supra jam non semel omitti observavimus. b Forte, in ipsa; scilicet lcrra, ut bona sit. Quod AQUITANI 296 versa replebuntur bonilate. Avertenie autem te factem tuamf turbabuntur. Aperlio manus Dei revelatio est Christi. Manus enim Domini Chrislus esl. Et bra- chium bomini cui revelatum est (Isai. liii, !)? Quod cui revelaliir, illi aperitur; et cui aperitur, bonitste impletur. Utquc hanc bonitatem desuper accepisse se noverit, nonnumquam Dominus avertit faciem suam : et qui videbaiur plenus bonilate, turbatur; ut per subiiam 391 iuopiam intelligai, iliam boui abundantiam non sibi fuisse de proprio. Auferea spi- ritus eorumf et deficient; et in putverem suum rever- tenlur. Qui in se gloriabantur, docentur detumeacere: aufertur ab eis spiritus superbiae, ut convertantur in pulverem suum, agnoscentes quod terrae sini, et pceniientes quod superbierint, ut rursus bonitate re* pleaniur. (Vers. 30.) Emilte Spiritum tuumf et creabunturf et renovabis faciem terrce. Ipsius enim tumus figmeu» tumf dicil Apostolus, creati in operibus bonisf qucc presparavit Deusf ut in Utis ambulemus (Ephes. n, 10). A Spiritu Dei accepfmus gratiam, ut justitiae viva- mus. Deus enim justificat impium, et rcnovat facieni lerrae, condens in tolo mimdo novam creaturam per spiritum gratiae, ut deposito vclere bomine, in uovi- laie vitae ainbulemus. (Vers. 31.) Sil gloria Domini in ceternum : latabi- tur Dominus in operibus suis. Deo ergo sit gloria, Deus Itetetur in operibus suis. Quia si quid laudan- dum, si quid laetandum ab bomine agitur, opus Det esi, et munus gratiae ejus, qui aufert spiritum su- perbum, el dat Spiritum sanctum. (Vers. 32.) Qui aspicit terramf et fadt eam tremerez qui tangit montesf et fumigabunt. Haec opera Dei coo~ vertenlis aversos, ut aspiciat ad lerram praefidentenm sHri, ae de suis viribus praesumentem, el faciat eaim tremere, et hanc sibi esse causam tremoris agnoscat^ quia Deus b in ipso operatur ut bona sil, quo 10 avertente defecerai. Eodem autem opere tanguntur et montes, id est, sublimiores quidam, et potenlio— res bujus saeculi : et (umigabunt, id est, dabunt De9 eonfessionem, et preces ipsorum ad Deuin, qui illutfli letigit, quasi fumus ascendit. (Vers. 33.) Cantabo Domino in vita mea; psallawm Deo meof quamdiu sum. Omnia, inquit, ad laudeflOH Dei referam, et Dominum in omnibus operlbus mstm. sine fine laudabo. (Vers. 34.) Suavis sit ei disputatio mea; ego emtewm jncundubor in Domino. Suavis esl Domiuo dispttta mi illius qui per humilem confessionem se indi^sai scienti Deo, et cui se indicat nescienti Deus. De 1» -* autero tatt disputatione oritur delectatio : quia e^cmm fessio non in se gloriantis, in agnitionem Dei fMP0 ficit. si de nomine itfa terra notato primo sensu eiposmi deberel, diiisSet cene, in ipso operatur ul bonus sf*- Editiones nostrae ad hoc dubium solvendum vihiM couferunt. tyj PSALMORUM A C AD CL EXrOSITIO. PS\L. CIV. m (Vers. 35.) Deficient peccalorei a terraf et inju$tif A ( Yers. 7.) lp$e Domnut Deut noster, m omni terra ita ui non $int. Iracundiae et odii videtur esse vox ista : sed est prsecipuae charitatis. Hoc enim ait quod et supra, ut auferatur spiritus superborum, ct defi- ciant : et mittalur in ilios Spiritus 392 Dei, ut fiat nova crealura, deficienle maliiia, non pereunte sub- itantia. Qui enim, cum esset impiusjustificatusest, aon erit impius, sed eril justus. Benedic, anima mea9 Dominum. Bencdicat anima fldclis in omnibus Deo, et qm gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. i, 31). PSALMUS CIV. Priiwiw hic pealmus prmnotatur Hillelcia, quod e$tf * Laudale Dominum : ideo a laude cocpit. (Vers. 1.) Cou/ilemini Dominof et invocate nomcn tju. Laudate, inquil, Dominum^ et invocate; seiu- judnia eju$. Manifestavit quod hi cssent fllii Abra- ham, qui essent filii promissionis (Rom. ix, 8), di- cendo, In omni terra judicia ejut : quia in tolu mundo fuerant lilii Abrahop, quos nunc sermo pro- pheticus cohortatur ut memiuerint mirnbilium Dei. ( Vers. 811.) Memor fuit in usculum tetlamenti $u'tf verbi quod mandavU in mille generaliones ; quod ditpo- tuit Abraham, et juramenti tui ad haac. Et statuit illud Jacob in praceptum, et hracl in tetiamentum m:ernumfdicen$% Tlbi dabo terram Chanaan, (unicutum ht promissio hseredilaiis scternae, per verbum quod mandavit Deu$ in mille per enim invocalionem debet pracire laudatio, quas B gcneratione$f hoc cst, in omnes. Nam ut nihil vacui bic dicta confessio est. Annuntiate in gentlbut opera eju. Evangelislis hoc diciiur in propheia, ut uni- verso muudo Christus annunticlur. (Vers. 2, 3, 4.) Cantate ei$ et psallite ei. Hoc est, rerbo et opere praedicale : quoniam ore canitur, manibus autem psallitur. Narrate omnia mirabilia ej$u. Laudamini in nomine $ancto eju$. Opera, inquit, Dei confltendo narrate : et in operibus vcstris sic estoie laudabiles, ut Deus laudciur in vobis. Lmtetur cor qumrentium Dominunu Quazrite Dominumf et con- firwnamini. Dominum quxrens, gaudium quxrit : sic ergo «joseratur, ut non de se, sed de Deo gaudeat et con~ forteiur. Accedendo enim ad Dominuin, et illumi- prelermilteret, eum numcrum posuitgcncrationum, quem constat nec ab ipso Adam usque ad flnem niundi posse compleri, doncc omnes generationes flniantur, «juae ex abundanti miilenario numero com- •^reuensae sunl. Verbum mand;ti permanet : id est, verbum fidei , cui promissa est haereditas aeterna. Quodenim ait, Tibi daboterram Chanaan, non man- datum est, sed promissum : mnndatum autem est, ut justus ez fide vivat (Habac. h, 4), cui pairia a*terna promittiiur noroiue cujusdam terrae, cujus dum non est perpetua possessio, certum est quia aliu significatur. (Vers. 12-15.) Cume$$enl numero brevi, paucissimi, et incolm in eaf id est, in terra Chanaan, transierunt nabitur ignorantia, et corroborabilur iufirmilas ; C de gente in gentem, de regno in populum alterum. Non data sibi et intelligentia qna videat, et cbaritate v qoa ferveat (Sent. 9). Qumrite (aeiem ejus $emper. Facies pro praeseuiia ponitur, sicut facies veuti (PseU. xvu, 43), et facies ignis (P$at. lxvii, 3). Prae- sentta ergo Dei seuiper quaerenda est : et pcrseve- T*nti studio agendum ut qui praesenlem se iribuit , non recedat. Uoc autem in ista vita fides quaerit, spes invenit, charitas vero obtinet in vita aeternn, ubi amor verae praesentiae nec minuilur, ncc finilur. (Vers. 5, 6.) Mementoie mirabilium eju$ qum fecitf ftodigia eju$ el judicia orit ejus. Semen Abraham «nri ejut, /i/ti Jacob elecli ejus. Quia muliuin cst paucisque possibile est, secundum id semper Deum qnxrere, quod ipse de se ait, Ego sum qui sum retiquit hominem noeere ittis% et corripuit pro eis reges. Nolite tangere chrislos meosf et in prophelis meis no- lile * malignare. Quando, inquil, in terra Chanaan habitaverunt paires Ahraham, et Isaac, el Jacob, peregiiui eranl iliic, prius quam illam ncciperent in hsrrediiaiem : el cum esseni pauci$$imi, transierunt de gente in gentem sine noxa. Non enim permisii Deus ut quisquam illis noceret : ita ut ipsa proiectio Dei dicere d viderctur, Notite tangere chri$to$ meot , et csctera. 394 Qliae ▼crba etsi non sunt in historia, fuerunl tamen in ipso rerum eflTeciu : ciim diviuiius hoc ageretur in cordibus alienigcnarum , ut electi Dei essent illaesi. Qui ideo jam tunc clirisii dicti sunt, cum adhuc in usu chrisma non esset : quia et (Exod. iii, 14); secundum id saltem a parvulis est D ipsi in ea vivebant flde qu.np erat novissimis lempo- qosreudus, quod ipse ait, Ego sum Deus Abraham, et Deut l$aaef ei Deu$ Jacnb, hoc mihi nomen est in ttermtm (lbid.f 15). Mementote ergo mirabitium ejut qum \ec\tf qui 393 *emen estis Abrahae ; et fllii ejus Jacob quem elegit Deus. Ut si altius Deum non po- testis desiderare, vel secundum ea quse cum patri- bos vestris operaius est, praesentiam ipsius expe- fctis. • Seo potius, ut apud Augustinum hic loci, Lau- daU Deum. • Editio Lugdun., qua serviat. • Edili nostri ad unum omnes habent, malignare : pro quo in Augustini enarralione, ut in Vulgata nostra, Patrol. LI. rihus revelanda. Ab iuitio enim omnibus sanciis non nisi in Christo, juslificatio fuil. (Vers. 16, 17.) Et vocavit (amem tuper terram, et omne /irmamentum panis contrivit. Misit ante eos vt- rumf in tervum venumdaiut est Jouph. Per hanc disposiiioncm factum est ut transirent de gente in gentem, e de regno in populum alterum. Quod autem vocavit ramem , non sic accipiendum qnasi famcs legilur, matignari. d Ediii veu»res, dicere videtur. Posleriorcs, videre tur; ncc male emendatum. e ha Lugdun. et Lovan. edili, ut supra legiiur. Duac. et Colon., et regno. Posteriores, el de regno* 10 K» S. PROSPERI •Hqua persona sit, vel res substantialis et vivens, A quac impcrio vocantis acta sit, cum fames nibil aliud s;t quam ex inedia contracta pernicies : sed vocata tlictum est, pro facta. Voeal enim Deus qum non suntf tamquam qum tint (Rom. iv, 17); quae non ideo vo- cata sunt quia erant, sed ideo * erunt quia vocaia sunt : id est, eiistere jusna sunt per eum qui fecit quee fulura tunt (/««. xlv, ii, tec. LXX). In eo vero quod mitit ante eot virum, in servum venumdatus est Joseph, diligem inspectio necessaria est, qua videa- roos quomodo matis operibus hominom bene utator : cum bomines bona opera Dei ad instromentum ma- lrtiae sux tratisferant. (Yers. 18, 19.) Humiliaverunt In comptdibut pedes ejus : [errum pertransivit animam efus; Donee veniret verbum eju$teioquium Domini infammavit eum. Cora- B pedts quidem Joseph accepisse non legimus, sed dubitandum non est de eo, quod licet bisloria prae- termiserit, tamen proptreta non tacuit. In ferro au- tein, quod pertran>iisse animam ejus dixit, tribula- tionem durae necessitatis debemus accipere. Quae tri- bulatto tsm diu mansit, donec implerentur somnia, qua? verbo ipsius fuerant interpretata, et per quae commcndatus est regi, ut etiam ipsi futura praedica- ret (Gen. xli, 25, etc.). Ne quis autem baec homini tribueret, uon gratias Dei, congruenter adjectum est, eloyulum Domhti inftammatit eum; ut etiam ipse intclligatur sancto Spiritu b feruisse. (Yers. 20.) Mitit rex et tolvii eumf princept popu- torumf et dimisit eum. lpse e*t rex, qui princeps popu- iorum : sotoit eoro compedilom, dimisit inclusum. C (Yers. 21, 22.) Constituit eum dominum domus $umf et principcm omnis posteuionit $um ; ut erudirel prin- cipes ejut ticut semetipsum, et teniores ejut prudentiam doceret. 395 N° D0C quidcm in illa sublituitatc Josepli historia refert, quod /Egyptios senes sapientia imbuerit spiritali. Sed qui fleri posset ul vir Inntus, unius veri Dei cultor, alendis tantummodo JJgyptio- rum corporibus, et solis lerrenis rebus prospiciendis essct intentus , non autem curaret ut eorum qttos liibebat subditos etiam animos erudirel? ( Vers. 23.) Et iniravit hrael in ASgyptum, et Jacob arcola fuit in terra Cham. Quod est Israel , lioc est Jacobjelquod est ittgyptus, hoc terra Cham. De semine enim Cham filii Noe exorta est gens jfigyptio- rum, apud quos peregrinati sont Israelitae. Si autem D quaeritur quomodo de regno in populum alterum transiisse dicantur, cum terram Cbanaan necdum in rrgntim accepissent; potest per anticipationem, id est, proiepsim, sic dictum accipi, ut quod futurum erat, quasi factum dictum sit. (Yers. 24.) Et auxit poputum suum vehcmenter, et • Duac. et Colon. editiones, crant. Lngdun. et Lo- van.,*rimf. b Ltigduu. et Lovan. legunt feruisu. Duac. et Co- lon, [erbuitte. Prius a feruo, feruis derivatum notant gramrnatici. Unde apud Terent. in Adelpb. Sperabam jam deferuitte adoletcentiam. « Lugdun., Lovan. et Duac, in quem. Colon. cum postcriotibus, et quem. Apud Augostinurn. wrm eie- AQUITANl 300 (irmavit eum sttper inimicos ejut. Qood breviter prae- missum est, Firmavit populum suum soper iiimieos ejus, tamquam quaereremos quomodo factum sit, incipit dicere, donec id etiam narrando determinet. (Yers. 25.) Et contertit cor eorumf ut oditsent po- pulum $uumf ut dolum facerent in servot ejus. Cor jEgyptiorum non Deus depravavit a recto ; sed cum sponte mali essent, et tales ut possenl invidere feli- cibtis, in odium illos Hebraeorum convertit benefl- centia sua, qua populum suum multiplicabat. Bene- facieudo autem suis, jfigypiios ad eorum iuimiciiias incitavit ; uon ipsos malos faciendo, sed istis bona quae malos orerent largiendo. ( Yers. 26, 27.) Misit Moyten tnvum $uumf et JLa- ronf • et quem elegitiptum. Potuit in eis terba tigno- rum $uorumf et prodigiorum in terra Ckam. Multa sine ullis verbis facta sunt, vel virga, vel mano ei« tenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa d sine verbo facta suot, non erant abuiiqoibus signifi- cationibus vacua, sicut verba quas loquitur : ideo etiam ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonoruni, sed signorum et prodigiorom. (Yers. 2S.) Mitit tenebrat, et obscuravit; et non exacerbavcrunt sermones ejut. Id est, Moysen et Aaron iEgyplii, qoamvis essent dorissimi, patienter lule- riint, donec omnia quae Deus facere disposuerat complcrentur. (Yers. 29, 30.) Conwlif aquat eorumin tanguinem, et occidil pitcet eorum. 396 Dttlit l*r*a eorum ranas in penetralibut regum iptorum. Hyperbolicos dictom csl, tamqoam ipsam terram eorom convertisset in ranas. ( Yers. Zi.)Dixitf et venit cmnomyiaf et cyniphes im omnibus finibus eorum. Si quaeritur quando diierit, in verbo ejus erat anieiuam fleret; et sine tempore ibi erat, quo tcmpore fieret. (Yers. 32, 33.) Potuit pluvias eorum grandinem, ignem comburentem in terra iptorum. Et percustit ti- neat eorumf et ficulneas eorumf et contrivit lignum finium eorum. Hoc vi grandinis et fuiminibus factum est. Unde et ignem dixerunt comburentem. (Yers. 34.) Dixitf et venit locusta et bruchusf cujus non erat numerut. Una plaga est locusiae et brucbi; quoniam altera est parens, altera felus. (Yers. 35.) Et comedit omne fenum terrm eormm. Etiam fenum frucius est, sicot loqui Scriptura con- suevit, quae eti.im segetes frogum fenum appellat. (Yers. 36.) Et percustit omnem primogenitmm in terra eorum, primitias omnis laboris eorum. Haec plaga novissima est, excepia morte in mari Robro. Que plaga? cum siut decem, nec omnes commemorat» sont, ncc eodem ordine qttoin Moyse legontur. Libera git, sine m, vel et. d Locus bic paucarum vocum additione fleret cla- rior. Cui rei prxstandae cum non juvarent editi nostri, deficerentque nos mss., ipsum Angustini locura de verbo ad verbum placet transcribere. Sed quia ittm ipta quce facta tunt non erant aticujus $ignif inania, sicut et verba qum loquimurf %deo% etc. 301 PSALMORIM A C AD CL EXPOSITIO. PSAL. CY. est enim prophetica laudatio a lege narrationis A PSALMUSCV. 501 historicae. (Vers. 37.) Et eduxit eo$ in argento $i auro. Dolus quldem quo jfigyptii decepli sunt ut argentum et aurum Hebraeis discedentibus darent (Exod. xl, 35), non ad prseceptom, nec ad inspirationem Dei refe- rendus est; sed ad promissionem tantum, qua carna- Kes qooque hac decipi cupiditaie pateretur. Yerumta- nien habeat aliquid fraus isla justitiae, quae ab iniqtiis hoc qaodammodo abstulit, quod pro mercede multo- rum operum debebatur. Et non est in tribubus eorum infirmus. Etiam hoc magnum beneficium Dei fuit, ut in illa profectioue nullus esset infirmui, corpore sci* licet, non aniino. (Yers. 38.) Latata est JSgyptus in profectione HALLELUU. (Yers. \.) Confitemini Domino, quoniam bonus, guth niam in sasculum misericordia ejus. Duo isti psalmi civet cv iia inter se conjuncti sunt, utin uuo eorum qui praeccdil, commendetur populus Dei in elettis ejus, de quibus nulla querela est, et in quibus bene» placitum est Domino (I Cor. x, 5) : in isto autem qui sequitur hi commemorantur qui in eodem po- pulo amaricaverunt; nec tamen etiara ipsis miseri- cordia Dei dcfuit. Dicuntur autem ista ex eorum per- sona qui veniani conversi precantur; et exempta commemoramur illorum in quos etiam peccatores dives apparuit misericordia Dei. Incipit ergo iste psaimus, sicut ille, Confitemini Domino; sed ibi se- eorum: quiaincubuit timor eerum super eos. lntelii- B Hu«lur» et invocate nomen ejm : hic autem, Quoniam gendum quod hoc tunc factum sit, quando oppresso aquis Pharaone cum exercilu suo, residui iEgyptio- rum timerepotuerunt ue ad deleudos eoadem ilebraei re\erterentur : quibus profectis in longinquiora, causas habuerunt tolandi. (Vers. 39, 40.) Expandit nubem in proteetione eorum; ei ignem, ut luceret eis per noctem. Petierunt, et uenit coturnix. Quae utique caro est. * Quae petilio non 397 querulorum, sed electorum praestita est, ad carnaiiuin murmura coroprimenda. Quoniam hic psalmus non de eis loquitur in quibus non est bene- placilum Deo; sed de fide ftliorum promissionis, propter quos etiam illi juvabamur. Et pane coeli sc.tu- remit eos. Id est, manna. (Vers. 41.) Durupit peiram, et fluxerunt aqum : C abierunl in sicco flumina. His oinnibus beueficiis Dei, fidei Abrahae meritum commendatur. ( Vers. 42, 43, 44. ) Quoniam memor fuit verbi sancti suit quod locutus est ad Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos $uo$ inketitia. Etdedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt. Tamquam quaerereinus, b cui bonoista data sint: nehoc ipsum putaretur summum bonum, qood ista felicitas temporallum rerum data est; continoo eam ad aliud retulit, ubi summum bo- Bum oportet inquiri. (Vers. 45.) Ut custodiant justi/icationes eju$, et kftmejus requirant. Ergointelligendom est, Dei ser- ?os, et electos filios promissionis, imiiantes fidem bonus, quoniam in saculum misericordia ejus. Cottfes- sio igitur peccatorum bubei laudationom Dei : quoniain qui indulgentiam pelii, cum spe debet orare, ei cuni 398 laude eius misericordisc quam credil aeternam. (Yers. 2.) Quis loquetur potentias Domini , auditas faciet omnes laudes ejus ? Quis euarrabit o) era omni* potentis miscricordix Dci , vel poterit facere ut omnes laudes ipsius audiantur? Quia yses perturbatus murmure pqpuli , uon teuuit flduciam qualem debuit, et dubitanter petram virga percus- 6i t, distinguens hoc miraculum a cxteris, quasi non posset, qui csetera fecerat, etiam istud efficere. Hinc ergo meruit prior raori, quam terrain repro- missionis iotraret. Cui tamen Deus tamqiiam electo fuo, etiam post mortem, bonum perliibet testimo- nium : nt intelligamus eum hujus tantum baercdi- taiis privatione mulctatum , non autem illius seternae quam significabat temporalis et terrena possessio. ( Vers. 34-36. ) Non disperdiderunl gentet, qua$ imt Dominus illi$. Commixti sunt cum gentibus, et Atdictrunt opera eorum : et servierunt scutptilibus eo- inimici eorum : humiliaii sunt $ub manibus eorum. Quando eos haereditatem Dei vocat, non ad perditio- nem, sed ad disciplinam hacc abominatio fuil. ( Vers. 43-45. ) Sctpe liberavit eos : ipti autem exacerbaverunt eum in consitio $uo. Perniciosum con- ailium est hominis ipsi homini, quo ea quaeril qux sua sunt, non quae Dci ; et ideo exacerbat consilium Dei, qui seipsum suis promittit baereditalcm, ul non temporalibtis beati fieri cupianl, sed aternis. Et hu~ mUiati sunt in iniquitalibut tuis. Et vidit cum tribu- larentur, eum audiret orationem eorum. Et memor fnit testamenti sui ; et pmniiuit eum secundum mutti- tudinem misericordice suce. Pcenituit, diclum est, quia seiitentiam qua eos puniturus videbalur in nmeri- B conliam vertit : quod Deus sine commutatione con- silti sui facit. Quia, elsi apud nos quaedam ipsius ju- dicia ei opera variantur, apud ipsum lamen omuitim rerum ey.iius praescienlem, nibil nova disposilione agitur, qui fecit quae fuiura sunt. Cum ergo pamituit eum secundum multitudinem misericordice $ua, hoc fecil qnod disposuerat, ut concederet quod se con- ceswrum esse praescierat. (Vers. 46). Et dedit eos in mi$ericordia$$ in con- tpectu omnium qui ceperant eo$. Bene hoc ad omnes iiliospromissionisreferretur, quiredimuntur per san- guinem, et eruuntur de potestate tenebrartim : ut rcsipiscant de diaboli Inqucis, a quo caplivali te- nentur, ad ipsius voiuntatem( II Tim. ii, 26 ). ( Vers. 47, 48.) Satvos (ac nos, Domine Deu$ noster; , et factum est illis in scandalum. Illnd, quod € el congrega no$ de nalionibut : ui confiteamur nomini rum gentes non disperdideruni, et quod eis permixii lunt, faclum e >t illis in scandalum. ( Vers. 37-39. ) Et immolaverunt filios suos et filia$ tuas damoniis. Et effuderunt $anguinem iiinocenlem, tanguinem filiorum suorum et filiarum suarum, quas sacrificaverunt scutf)liUbus Chanaan. Hisloria quidem Ulium sacrificiorum uon meminii; sed nemo dubiiet psalmum vera narrare. Et interfecta e$t terra in aanguinibus , et contaminata est in operibus eorum. Tropica locutio est, qua significatur per id qtiod con- tinet id quod continetur; sicut dicimus malaiu «fomumin qua mali habitant, et bonain in qua boni. * lnterfecia ergo terra in sanguinibus, cum ip*i qui ©am babitant, interfecti sunt in auimam et conta- $ancto tuo, et gloriemurin laude tua. Benedicius Do- minus Dius lsraet a sazculo * utque in $o?culum ; id esi, ab aeterno usqtie in 3?tornuin. Quiasine fine laudabimr ab eis de quihtts dicittir, 403 ^eati pulum suum. Perttirbalio irae in Deum non cadit ; **««J in consueiudine loquendi, potentia vindici.ne in- ^«clinabilis hncvocaiur. El abominalus esi hasredita- ft*^w««m; et iradidit eos in manus gentium, et domi- * Hanc lectionem tuetur sanctus Augu^tinns hoc lf^ot bia verbis disserens : Pularemus scriptoris er- **rem,aumque diceremus pro eo quod est infecta, fe- *i$te inierfecta, ni$i haberemus beneficium Dei, qui smim regntim visibile islam pertinere prophetiam: quia spe invisibilium bonorum gaud«ire non riomnt, in Inqueo* illius ruiluri sitnt de quo Dominus ait, Ego veni in nomine Patrist et non suscepistis me; alius veniet in nominesuo, hnnc snscipietis (Joan. v, 43). ( Ibid.) Et dicet omnit populut, id est, omnis ele- ciio praedesiinatorum, otnnes filii promissionis, qui suut <»x circumcisinnc, ct in pracputio gcns sancta, populus adoptionis. Fiat, fiat. Scripturat tuas in muiiis linguis este voluil. atque ita esse scrivtum : Interfecta ett terra in sanguinibus, in- spcctis Grafcis codicibus videremus. Grauce habetur* (oovoxrovn9i3. S07 PSALIIUS CVI. ( Ver*. !.) Confiiemini Domino, quoniam suavis e$t, quoniam in $cecutum misericordia ejus. Coniiteri potest suavitatem Domini, qui gustavit. Nam quo- modo dicet suave essc quod nescit ? Accedat ergo ad gustandum, ut possit ructare ad confltendura. In satculum autem, id es t, in acternum eat misericordia eju$ ; quia aeterni erunt quorum io boc tempore miseretur. ( Vers. 2, 3. ) Dicant qui redempti $unl a Domino , quos redemit de manu inimicorum, de regionibus con- aregavit eo$. Ab orieute et occasu , ab aquilone ei mari. Redemptus qnidem videtur Israel de terra JSgypti, de domo servitutis : sed hic hi vocantor redempti qui in toto orbe terrarum de magna et lata jEgypto, S. PROSPERI AQUITANI A recie agendum accipiat facullalem ; $f posset Dominus, remotis obstacolis, spc nire ; nisi utile esset homini eiperiri ii suam, et de honis operibus, non in se, mino gloriari ; ut noverjt conflteri Donri tiones ejus, f cujus, monera accipit, ni suas possit evincere. ( Vers. 15-17. ) Et clamaverunt ad Da% tribularentur , et de neces$itatibu$ eorum j Et eduxit eo$ de tenebris et umbra mvrtU, eorum disrupit. ConfUeantur Domino m eju$, et mirabilia ejus fHiis hominum. Qu portas cereast et vectes ferreos confregit. ', de via iniquitatis eorum ; propter injustitia humiliati ttirif.Quia priusquam a domini q.iasipermare Rubrum, baptisroum sacraium Cbristi B ^j pcrgratiamliberarenlur,suam volebe sanguine, liberantur. Dicant ergo Ghristiani , qui vo- caii sunt de universo mundo, quoniam suavis Domi- nus, el iii sceculum misericordia eju$. ( Vers. 4-8.) Erraverunt in soliludinc, el in sicci- late ; viam chitatis habitalionis non invenerunt. Esu- rientes ei sitientes, anima eorumiaipsis defecit. Et ctamaverunt ad Donnnumcumtribularentur, etde neces- sitatibuseorum liberavit eos. 406 Et ^uxit eosinviam rectam, ut irent in civilatem habitationis. Confiteantur Domino misericordiam ejus, et mirabilia ejus /S/iis ho- minum. Quaier in boc psalino repetuntur bi versus, et miserationum Domini lotiea facta confessio si- gniflcat, unumqucmque rederoptorum, ut perve- niat ad perfectam pacem, quaiuor tentationum peri- culis liberari. Nam primum pericuium est, devium a C veritate hominem, in ignorantiae soliiudine alque errore versari, et carentem cibo potuque sapientiae, fame sitique deflcere. Sed cum boc labore fatigaius exclamaverit ad Dominum, deducitur ad viam fidei, per quam incipiat pergere ad civitatem quietis, et confiteatur Domino miseralioms ejus, et mirabilia ejus fiiiis hominum. ( Vers. 9-42. ) Quoniam satiavit animam inanem, et animam esurienlem imptevit bonis* Sedentes intene- bris et in utnbra mortis, compeditos in mendicilatc, et in ferro. Quoniam exacerbaverunt eloquia Dei, et con- silium Alti simi irritaverunt. Ethumiliatum est in lp- boribus cor eorum ; infirmali sunt, nec fuit qui adju- constituere/ignorantes Dei justitiam ( II 405 bumiliati ergo sunt per experimen biUfalis suae, et invenerunt se sine Dei adj posse. Sed teriia cos tentatio susripit, fastidiumverbi Dei.Pierumque enim, quot et concupiscentia non exstinxit, inediael fasiidii langnor occidit: nisi forte non culiim, quaudo ncc in lcctione, uec in ( delectatio. (Vcrs. 18.) Omnem escam abominata m rum ; et appropinqnaverunt usque ad p&r Sicut corpori noxium est corporalem « posse percipere, ita animae periculosun delicias faslidire (Sent. 10). (Vers. 19, 20.) Et clamaverunt ad Do\ tributarentur ; et de necessitatibus eormm l Mlisit verbum $uum, et sanavit eo$, et eri corruptela eorum. Quaedam mentis corr cum salubria et suavianon amantur; er§ llberari malo, plurimum bonum est. (Vcrs. 21, 22.) Confiteantur Domino m et mirabilia d ejus fiitis hominum. Et $m crificium laudis ; et annuntient opera ejm tioue. Nou cum Ucdio, non cum movon anxietaie, sed in exsvltaiione. Verum suj) ta tentatio , et qnae ad praesidentes et I pertinet : quoniam cnm gubernator ten geiur, omnes qui simul navigant, eod< varet eos. Sicut prima tentatio fuit erroris ei famis i.i ignorantia, vcritatis ita postea quam quis agno- D premuntur, et simul in portu sedata ten verit viam Cbristi, et nosse ceeperit qnid sibi cre- vantur. Denique sequiiur. dendum qujdve faciendum sit, laboribus secundae lentationis excipitur ; ut cum vult quasi viribus suii contra peccata confligere, * inveniat cupidaturo b dif- ficultatibusprsepeditum, et non posse viam quamdi- idicit, propter compedes, ambulare. Exclamet ergo et in hac tribulatione, elde gralia Dei poscatauxi- lium : ut ruptis vinculis iropossibililatis suac, ad (Vers, 23, 24.) Qui descendunt inmmrl facientes operationem in aquis multis, ty opera Uomini, et mirabilia ejus in prof ruin cgo opera est nt populos regant, fundo «ordis bumani tempestaies sed dissensionum frequenter exortas, quae i sini perturbare, patiuntur: etagnosconl • Supple pronnmen $e9 ut in Aqgustino, lnvenit ergo $e ligatum, etc. b Augustinusdicii, Liberat Dominus de necessituti- bus% rumpit vincula difieuUatis ; et supra, Cupidita- ium diftcultattbus prcepeditum aiebat S. Prosper. « Forte, cujus munere accipit. Edi'i omi cujus munera accipit. 4 Hic edili nostri anliquiores omitluntv a/iu,quae supra legebutur,el in Aogusti* Utur. 509 PSALMORUM A C AD CL sinere ul hsec fiant, ut probati manifestiores stnt A (I Car. n, 19) , et ut ipte io pressoris a fidelibus io- vocetur. (Vers. 25-27.) Dixit, et ttetit tpiritut procellm. Id est perman8it et perduravit, ut turbati vebemen- tius supplicarent. Et exaUati suntfluetut ejut. Atcen- dmnt utque adc&lot, et deteendunt utque ad abyuot : jfitma eorum in malittabescebat. Turbati mnl, etmoti tunt ticutebriut : et omnittapientia eorum * exorta ett. Qui sedent ad gubernacula, et navem fideliter 406 amant,vim bojus perturbationis agnoscunt. Quoniam plernmque talibus scandalis eiagitatur Ecclcsia, ot presideotium corda deflciant. Et quid restat, nisi quod sequitur? (Yera. 28-3!.) Et ciamavemnt ad Dominum , cum tributarentur ; at de necettitatibut eorum eduxit eos. B Et imperavit procctla, et ttetit in auram , et situerunl ftuctue ejut. Et lcetati tunt quoniam tituerunt ,* ei dedmxit eot in portum voluntalit eorum. Confueantur Domino miterationet h , et mirabilia ejut fitiit houd- umm. Ubique omnlno eonfiteantur Domino, noamerita Mitra, non vires nostrse, non sapiealia nostra ; sed muerationet ejut. llle ametur in omni nostra libera- tiooe, qoi esl invoeatus in omni iribtilatione. (Vers. 59.) Exaltent eum in ecclews poputi , et in tathedra teniorum laudent eum. Jam ergo dubium non est quod omnes supra dictsn lentaiiones , tribu- laiiones, liberationes , in Ccclesia aganlur. Quid erg o io bac Ecclesia operatus est Dominus , nisi ut superbis resisteret , humilibus auiem daret gratiam (Jac. iv, 6) f qui Judaeos eitollenies se de genere C Abrahse, et de legis eioquiis , sprevit ; ct ampuiatis naturalibus ramis , oleastrum oleae inscruit, et de otnoibus gentibus Abraliae spiriiale scmen elegit {tiom. ii920). (Vers. 53, 54.) Potuit ftumina in desertumf et exitut aquarum in tithn : Terram frucliferam c in sa- iinU, a malitiainhabitantium in ea. Propter hancsu- perbam malitiam , Judaeos deseroit gratia , et facta «st lerra eorum sterilis atque deserta. Quia omnis fsropbetia , omne sacriOcium , omnia ibi sacramenta «easaront, et ad humilitatem gentium transierunt. ( Vers. 55, 36.) Potuit detertum in ttagna aquarum, «f terram tine aqua in exilut aquarum. Et habitare fecit Ulic eturientes. Opera graiiae narrantur, quse ef- aTusa est in nationes immundas prius, atque descrtas , D «t o cultu veriutis alienas. Et conttituerunt eitita- **m hakitationis. Quoniam coelestem Jerusalem jam 4 sponte obtinet, qui fide justificatus est. EXPOSITK). PSAL. CVI. 310 (Vers. 57.) Et teminaverunt aerot, et ptantavermnt vineat, et fecerunt fructum frumenti. De quo gaodet ille operarius, qui dicit, Non quia qmmro aatum9 ted requiro fructum {Philip. iv, 17). (Vers. 38.) Et benedixit eotf et muttiplicati sunt nimit : eijumenta eorum non tunt diminuta. Jumeo- ta et pecora dicuutur in Ecclesia airapliciter ambu- Jantia, sed utilia : non multum 407 docta, sed fida plena. Ergo et spiritales et camales beiiediiit Deos et multiplicavit, iia ut noo minuerentur. (Vers. 39.) Et paud facti tunt9 et vexati tunt a trt^ buiatione maiorum et dolorum. Ecclesia caiholica io electissuis, praecognitis a Deo, flliis promissioohv membris corporis Christi, non minuitur, nec adpau* citatem rcdigitur, quia ipsi vere sunt ; aut coa lapsi fuerini, rcparautur ac permanent : et semper multi sunt , quia de numero eorum nihil peril. Qoi ergo in banc soliditatem seterna* multitudinis, aut non iniroierunt, aut cum viderenlur introiisse, ab eadem recesserunt, ipsi pauci facti sunt: quia sb illa quae permanet inultiplici unitate divisi sunt. Num- quam cnim roulli sunt, qui ad non esse tendunt. Et quid tam obnozium paucitati quam quod est debi- tum perditioni (Sent. 11)? (Vers. 40.) Effutut contemptut etttuper principet. Ilsereiici et scliismatici ab Ecclesla reprobati- : et ideo mngis contempti,quiaprinc;pes esse voioerunt Et teduxit eot in invio , ei non in via. Illi qui ad ci- vitatem habilstionis tendebanl, directi sunt et de- ducti : isli autem civitatem sanctam, id est, Eccle- siam cstboiicam deserentes, per erroris sui invium abire perraissi sunt , et suae sunt traditl voluntati. Deus enim oon deeeptionis malignitato • sedueit*, sed judicii veritate discernit. (Vers. 41 .) Et adjuvit panperem de mendicitata* Pauper ct mendlcus est ille qui nihil sibi tribnit , scd lotum de misericordia Cliristi exspectai, ante Dominicam januam quoiidie clamans, et pulsans, ut ei aperiaiur , et ul ejus nuditas vestiatttr. Et po- tuit ticut ovet f familiat. Hunc quasi unum paupe- reni,etunum mendicum adjuvit Deus, eumquo in familias muliiplicavit, id est, unam Ecclesiam, unam plebem, unam ovem in lalitudinem totius orbis ex- tendit. (Vers. 42.) Videbunt recti , et jocundabuntur f e$ omnis iniquitat oppilabit ot tuum. Iniquitas illa gaiv- riens conlra nnitatem , convicta a veritate, obstruet os suum, non babens quod loquatur. • Lege, abtorpta ett. Erroremque agnosce in nn- tlebac editis ; sic enim legit post Augustinum Vuigxla feiostra. k Iterum omissnm ejut, ut supra in ediiis omnihos aonliquioris acutis : cum tamen legatur ubique apud Aufustinum. • Augustinus legil, in talinat. Libri nostri omnes, intaiinu; nec infrequens auctoribus anliquiscasum tjeitum usurnare pro quarto. Quod alibi apud Au- ctorem nostrum notare non erit difficili». 4 Noo dubitamus hic pro tponte obtinet lcgcndum fore tpe obiinet , si ediii sufTragarentur. Angusiions enim ait , Interim habitaiionit in %pe% quonxam , Qui manifesle legendum suadct sensus loci9 et me audit , inquil , habitabit in tpe : ct Apostolus , tatvi facti tumut (Rom. vim, 24). • Ita " ■ " versus psalmi qui eipiicaiur : uon verot m antea editi, malignitatet educit, quod errore typograpbico in primam ediiionem facile invectum, in posteriori- bus omnibus inemendatum remansit. f Ediliones nostrat omnes hic in ora lihri indicant aliam leclioncm, qua pro familiatt legalur patriam. 51! S. PROSPERI AQUITANI 512 (Vers. 45.) Qui$ $apien$t et custodiet hmc, inlilli- A gnaventnt me gratit. Illi quidoloseantea loquebantur, postea ia me aperti odii vocibus saev ierunt jratu , quia eausam inimicitiac non babuerunt , nisi iniqui- tatem suam, et nullo sibi proposito commodo, gra- tuito maligni et crudeles fuerunl. (Vers. 4.) Pro $o ut diligeretU me, detrahebant tmkL Non pamim aliquid putari debet, quia non ait , Pro eo ut diligerenl roe, interficiebant me; sed, detra- hebant mihi. Ideo quippe iuterleceront , quia de- traxeruni, negantes Filium Dei, et dicentes quod t* principe damoniorum ejieit dcemonia (Luc. xi, 45) ; et» dmmonium habet et intanit ; quid eum auditis (Jomu i,20)? et ca?tera talia, Qua detractione avertebas* ab eo quorum conversionem ille qtuerebat; qued nocentius erat quare quod mox resurrecturum para- genemi$eratione$ Domini? Quid custoditurus est sa- pien*, nisi ut sit 406 Paupei\ non dives, id cat, non sit superbus, non sit inflatus ? Quia bsec custodiens iutelligei miseraiiones Domini ; non merita sua, non vires suas, sed roiseraiiones Doniini : qui errantem ct egenlem in viam deduxit, et pavit; qui pugnan- tem adversum difftcultatem peccatorum, et colliga- inm vinculis * sollicitudinis , solvit et liberavit ; qui fasiidio languentem et pene morientem , * missa verbi suavitaie recreavil ; qui pericliiantem imer naufragia scandalorum, a discrimine maris in portum deduxit tranquillilatis ; qui eum denique constituit in eo populo ubi humilibus dat gratiam (Jac. iv, 6), non in illo ubi superbis resistit : et fecit eum suum, mmueretur. PSALHUS CVII. ut intus manens multiplicaretur, non ut faras exiens * b*ui occidere. Ego autem orabam. Non quideaa dixil,quid orabat; sed illud intelligimus qood in cruce pendens ait , Pater, ignotct iili$% quia neseiumt quid faciunt (Luc. xxm, 54). f Quam bene intelligi- tur pro discipulis suis orasse, quod etiam ante pas- sionein suam dixit, ne deficerei fides eorum (Lmc. xxn, 52), quando ipse fixus in lgno non utebatur potentia sna, sed patientix praebebat exemplom : ne inimicos suos divina potcstaie delendo, ad boc nos sedificaret, ut impatienter festinaremus de his quos malos patimur viudicari ; cum scriptum aitf Mctiar est patient quam fortis (Prov. xvi, 52). ( Vers. 5. ) Et potuerunt advertum me maia pro bonity et odium pro dilectione mea. Quamvis volunta- ria sit pcena patieniis, boc est tamen maximum per- Psalmus autem ccntesimus septimus prxtermiseus est, quia in postremis quinquagesimi sexii , et in quiuquagesimi noni , * videtur expositus. Itaque in- cipit PSALMUS GVin. (Vers. 2 ) Deut9 laudem meam ne lacuerit, quia o$ peccatorit et doloti tuper me apertum esl. Psaimum istum de Christo babere propbethm, quisquis Actus Apostolorum fideliter legit aguoscit ; ubi evidenter ostendiiur de Juda iraditore Domini propbelatum, quod hic scriptum est, Fiant diesejut C sequentium crimen , quod bonitati malitiam, et di- pauci (Peul. cvm, 8) , et episcopatum ejut accipiat alter (Act. i, 20). Sed si do uno d illa omnia, qu& hic in malo dicia su:il , conemur accipere , exposi- tionis ratio vacillabit. Meli is ergo universa clarc- buut, si qusedam ad omne genus inimicorum Chrisii, quorum Judas primatum gerit, qtiaedam aulcm ad ipsum Judam proprie pertinere iulelligantur. Vox ergoDomini est : Deusjaudem meam ne tacuerit. Laus vero ipsius vera et maxiina esl, qua, boc ipsum quod est, unigenitus Dei Filius pryedicalur. Contra quem os dolosi peccaioris crujil, cuiu virlus * mea infir- mitatis carne tegeretur. (Vcrs. 5.) Locuti sunt adversum me lingna dolota: Tunc utique, quando eum lamquam magistrum bo- iectioni odia reddiderunt ; pro qua impietale quid recepluri sinl, oplamis siinilitudine incipit prophe- lare. Non auiem poenam reorum concupiscit Deos, lamquam exsaturari desiderans ultione, aed quod justum est cum tranquiltiiate disponit, ut etiam mali non sint inordinali (Sent. 12). (Vers. 6.) Conttitue tuper eum peccatorem , et dia- bolut stet a dextrit ejut. Cum superius querela de pluribu* fuerit, nunc de uuo loquitur psalmus, et in unios intellectam personam ultio fulura dispooitur: non quia illi extra supplicium sint futuri , sed quia in caput sceleris bene fcrtur seutentia , quse con- sorlcs impietatis non omitlii in ultione, quosdamnat in principe. Quid est ergo, Constitue $uper emm pec- num captiosa adiihlione laudabaut (Matth. zxn, 10). & catorcm, nisi ul ci diabolus prrait cui ipse ae sub- t$QQ Et termonibut odii circumdederunl met et cxpu- clidil; et ipsum in dextris habeat quem elegit, • Augustinus dicit , vinenlit coneuetudinit. Editi omncs Prospcriani, vinculis soUicitudinis. & Apud Augiistinum, mitta medicina verbi $ui. c Supple iterum, postremis partibut. Nam nec S. Augustinus hunc psalmum cvn exponendum putave- • ral. Quoniam, ait, jam expotui eum in psalmo quin- quagesimo sexto, et m psatmo quinquagetimo nonn, ex quorum postremis partibus ilte constat. Nam postremn pirs quinquagesimi sexti prima ett hnjus usque ad eum versumubidicitur, Et tuper omnem terram gloria tua. Hinc autem usque in finem , postrema pars est quin- quayesimi noni. Ex liis lamen verbi$, ni falli- miir, nnn recte inferri possct S. Prosperum de toto Auguitini opere iu Psalmoi Expositiones stylo bre- viori niillalenus collegisse, cnm certe, si im»x eila- los psalmos inUictos reliqiiisset, liunc qui illos ma- ximam parlem exprimit, exposiiiomiin iliis annexa- rum ope, exponere non ncglexisset. d Forte, de uno ille; ut August., de Uto uno Aovime. • Stispicamur legeiidtun, m^o?,aut, ejusinfirmitatie cametegeretur, aul aliud quid supplendum. Augusiini verba cui hroc respondent talia simt. Hoc autem (scilicct, quod est unigenitus Dei Filius , ) non appa- rebat.ted apparente infirmUate ejus ta'ebatt CMtnos peccatoris et os doioti super eum aperlum est , qum operta virtut hujut fuit. f In Augusthio, Quamquam. Editi nostri omnesf Quam. 513 PSALMORUM A C AD CL EIPOSITIO. PSAL. CVIII. SI4 quia unicuique, sive iu bono, sive in malo, hoc fiet A iu impietaie, d tbesaurixet sibi iram in die irae (Jtom. dextrum, quod omnibus praefert? ( Vers.7.) Cumjudicatur, exeat condemnatus, et oratio ejus fiai in peccatum. 410 Judag non potuit orare per eum quem vendidit. Oratioquae non fit perChri- sturn non solum non potest delere peccatum , sed etiam ipsa fii ad peccatum. (Vers. 8.) FiaiU dies ejut pauei. Id est, dies apo- siolatus ejus. Et episcopatum ejus accipial atter. Hoc iia factum esse, ut prophetatum esi, Acius Aposto- lorum loquuulur (Cap. i, v. 16, elc). (Vers. 9, 10.) Fiant filii ejut orphani, tt uxor ejus mdua. Mortuo ipso, utrumque facium esl. Piutantes transferanlur filH ejust et mendicent. Piutantes tinceri\ qoo eant. Ejiciantur de habUaiionibus suis. Hoc est, quod supra diierat, transferantur. (Vars. II, 12.) Scruletur fenerator omnan subsian- iiam €jusy et diripianl aiieni laboret ejut. Non sit illi mdjmlor, nec sit qui misereatur pupiilu ejus. ld est, nec adjotorem babeat, nec tutorem «. (Vers. 13.) Fiani nati ejus in interitumt in una g$» neratione deteatur nomen ejus. Id est, ut quod de eo generatum est, jam non generet, et cito transest. (Vers. 14.) /n memoriam redeat iniquitat patrum ejsts t m eonspectu Domiai , et peccatum matris ejus non eteiealur. Si Judas maneret in eo ad quod vocaius est, nullo modo ad eum vel sua prabterita , vel pa- Ventum iniquitas perlineret. Quia auiem non tenuit aidoptiouem in familia Dei , sed iniquitalem potius velusli generis belegerit, rediit iniquitas pairum ejus ii, 5). Et oratio ejus fiat in peccatum ; quia non fit per roediatorem Dei et bominum , bominem Cbri- stum Jesum (1 Tim. n , 5), et sacerdotem in seternum, secundnmordkiem Melchisedech (P$at.mtl) Et facti suntdies ejut pauci, quod de regno ipsorum accipien- dum esl, quia non diu mansil post crncem Cbristi. Et episcopatum ejus accipiat alter, quoniam Cbristum, qui non venerat nisi ad oves perditas domus brael (Uattk. xv, 24), respucrunt. Facti sunt quoque filH eorum orphani;de quibus dictum est, filii autem regni ibitnt in tenebras exteriores (Slatth. viu, 12), qut utique Denm Patrem bene intelliguntur 'omisisse. Qui enim fiiium non babet, ait Veritas, nec pstrem babet (I Joan. u, 23). Et uxor ejus vidua. Uxor regni B plebs iutelligi potest, quae amisso f ipsa regno vidua facta est. Nuiantes translati sunt filii ejus, et men- dicant. Nuiantes quippe periculis, debellali sunt filii ipsius regni ; qui oslenduntur mendicare , quia nou dubium est eos ad alieuam misericordiam vi- vere. Ejicianturt inquit , de habilationibus tui$; et iia factum est. Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus , ut scilicet omnis vita eorum , quse substantiae nomine significaU est, inquiratur, et nullius debili, id est, peccaii eorum, remissio fiat; quia iilum re- spuerunt in quo solum est abolitio peccatorum. Et diripiani alieni labores ejut ; diabolus et angeli ejus rapiant fructus operum tibi tmpensorum. Non tit illt adjutor. A quo enim juvari potest qui non habet Christum T Ncc tit qui miserealur pupillit ejus ; quia, tja conspectu Dominit ut in eo cliam ipse puuiretur, C amisso Deo Patre, cujus Filium persecuti sunt , non et peccatum matris ejus non est in eo deletum. (Vers. 15.) Fiant contra Dominumtemper; el dis- pereat de terra memoria eorum. Fiant contra Domi- numf dnit, non ut Domino adverseniur, sed ut sint in conspectu Domini, ne ulla meriti ipsorum fiat oblifio. Dispereat autem memoria eorum in eo, ut nomen ipsorum, nulla succedeule generalionc, de- ficiat. Si autem quaeritur an credibile sit miserias vWeotium posterorum ad pcsnam mortui pertinere, sequestraia omni disputaiione, quae de hoc mtilti- plex oritur, rectc credimus Ikbc quae per Spiritum saoctum prophetau sunt, accidisse; ac si possit as- seri quod defunclosc vivorum poena non cruciet, in Judam tamen scelestissimtim eam damnationem esse prolatam , nt inter supplicia sua, etiam sunrum miseria infelicior fieret, el generaltonis suae semper dolerct interitum. Ihec sane omnia quae in Judam dieta sunt , etiam in Judaeorum popuium proplietaia '«ielligunlur : quia et super ipsum conslilutus est peeeator, id est, diabolus, eui se subdidit; et idem staia dextris ejus, quem praeitilit Salvaiori ; et ipse io jodicio condeinnabitur, 411 la sanctorum, tunc et ipsi apparebunt cum illo ingloria (Coloss. m. 4). Tunc justi futgtbunt sicut sol in regno Patris sui (Maith. xui, 43), id est, in vita aeterna. Ex utero ante luciferum genui te. Si de illa generatione boc dictuin est qua ei Patre Deo gonitus est Deus Filius, ex utero significat, ex se- creto, ex occulto, de inso Patre, de substamia PatrK Anie lu/iferum vero, ait, ante tempora. Per luciferum enim, utpote per fulgentissimum sidus, tamquam a parte totum, omnia sidera significata sunt quae in boc facta sunl, ut sint in signis9 et temporibus9 et in diebus, et annis (Genes. i, 44). Quod est ergo ante luciferum9 hoc est anie sidcra; et quod est ante si- ( Vers. 6. ) Judicavil in gentibus, reptevitruinas. Qui in superbiam eriguntur, et in sua elaiione persistuiit, sic destrucntur ut non aedificentur, Nou enim desi- nunt deslrui, qui non desinunt elevari. Qui aulen per humilitatem cadunt et se prosternunt, ut fiaol sub pedibus ejus, cui dixit Dominus, Sede a dextris meis9 donec ponam inimicos tuos scabetlum pedum iuo- rtim, reparabuntur in integrum, quia non damnavit bas ruinas Dominus, sed replevit : quod fit in hoe tempore, cum universis geniibus ruinarum repara- tionem Cbristus operatur. Conquassavit capita in terra multa. Multorum capita, in liac vita conquasaaui Chrisius inclinat, dum e superbis humiles facit. ( Vers. 7. ) De torrente in via bibet; propterea eiei- , ? „ ^ „. — . — x , _ ,r--r dera, hoc ante tempora, atque ideo ex aeternitate. tabii caput. Sicut torrens pluvialibus aquis collectus, Si vero hoc ex persona prophelae dictum est, qui ail * Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, non est dubiuro illam naiiviialem significalam, qua Domiuus David, filius est David. Potuit enim dicere David propter propaginem, qua de ipsius siirpe Maria virgo descendil, Ex utero genui te9 boc est, ex uiero virginali, ex utero quo mascultis non accessit, in quo sola fuit concepiio matris, sine semine geni- toris. Et convcnienter dictum est, Ante tuciferum9 quia ante exortum diei natus est Dominus, hoc indi- • Sic editi veicres, juxta texlum Augustini : pro quo recentiores posuerunt, qui custodiebant vigilias. redundat, perstrepit, ctirrit, et currendo decurril, id est, cursum finil, sic est omnis iste cursus mortali* tnis liumanae. Nascuntur homines, vivunt atque mo- riuniur, rursusque iuorienlibus aiii oriunlur, succe- dunt, accediint, deccduntb. De hoc ergo torrenU9 de lioc strepitu transeunte, de hac mortalilate biliit filius David, Dominus David, dignatus propter nos nasci et mori, et ita bibit de torrente in via quod in via peccatorum non stetit (Psal. i, i ). Propterea ergo exaltabit caput9 quia humiliatus estf et factus est b Augusiinus addit, nec manebunt. Nostri codices non addunt isia. ?*f PSALMORUM A C AD CL EIPOSITIO. PSAL. CXI. 3» subditmt utque ad mor tem, mortemautem crucit. Pro- X inositata et nova, humana excitaretor intentio, et pter qmod • esaltavit eum a mortuit , et donavit illi nomen quod ett tuper omne nomen : ut in nomine Jeeu oume genu fleciatur, ta/effmm, terrettriumf et infer- nonifn, et enmu lingua eon/iteatur quoniam Jetut CAri- tias m glcria eet Dei Patrit ( Philip. u, 8, 9, etc. ). PSXLMUS CX. HALLILUU. (Yera. i.) Confitebor itai, Domine, in toio cerde meo. Noa semper confessio peccaiorom est, ted euam laua Dei devotiooe confeaeionia expromitar. Ulahiget, haec gaadet; illa medico vuinus oatendit, hse de aanitate gratias agit. In concilio recterum et ceteregatione. Eoram, sine dubio, qui sedebunt su- per duodecim thronoa judicantea duodecim tribua natriretur in ea de insolitis tililis timor , cui tamen misericora Dominus daret escam virtutia et vitae,* panent aciiicet illum incorruptibilem qui de coslo descendit (Joan. vi, 41 ): ut Verbum Dei esset esca bominom, sicutcibus eat angelorum. Memor erit in mternum tettamenti tui; virtutem operum euorum an- nuntiavit populo euo. Implevit Dominus promisaio- nes auas, qui est virtus et foriitudo sanctorum : quo- niam qoae boroinibos difflcilia sant, Deo facilia sunt, et ipse operaiur omnia in omnibos (II Cor. xu, 6). ( Yera. 7. ) Ut det illie hojreditatem gentium ; id eat, quam praeparavit omnibus gentibns. 420 Opera manuum ejut veritae et judicium; hoc est, ot veritas judiciumque servetor : k manus enim operatur, hoc lsrael(Jf«JfA. xix, 28). A quorum concilio et con- B eat, ut non separet a Chriato tribulalio, angostia, gregatione 419 "mnia bypocrita segregatas, omnis erit teotasor exclusus. (Vers. 2.) Magna opera Dominiy exquitita in om- ntt voluntatet ejut. Scrutare, exquire, vestiga , si potei, omnea voluntaies Domini : in omnibus sem- permigna opera ejua inveniea. Nulla enim volontas poteauor est ipsius voluntate; contra quam cum aliqoid Geri ainit, misericordiam suam jusiitiamque demonstraL Sicat enim vult ut homo non peccet, >U ?alt peccanii parcere, ut revertatur et vivai ; iia eiiam vult in peccatia perseverantem punire, ut ju- ttili* potentiam contumax non evadat. Ac sic qiiid- qnid elegeria, o homo, non deerit Domino unde (jwam de te compleat voluntaiem. Sive ergo justificet fames, nuditas, gladius (Rom. vui, 35). ( Yers. 8.) Fideiia omnia maudata ejut, confirmata ineeeculum tmculi. Qui dedit mandata, et dedit pro* miasa; qiwe fldelher retribuit confirmaiainaeternom, nee umqoam defectura. Facta in veriiate et judicio. Hoceatenimverum, et justum «,ut hic laboretur, ibi requiescatur. ( Vers. 9. ) Redemptionem mitit populo euo. Civea et haeredes coeleslis Jerusalem, ab btijus peregrina* tionia captivitate redimuntur. Mandavit in mternum teetamentum snom.Testamentumsuum, utique novum, quod sBternom promisit, non illud vetus, cujua tranaito- riac promisstonea fuerunt. Sanctum et terribile nomen ejut. Sapientia vera est nosse etdiiigereDeum. Sed ad imphim, sive arguat pigrum, sive exapectet aversum, C bunc gradum de timore eonscenditor : quia aicut teudeserat puniendum, semper misericors est, sem- P, cuni ejus uomiui, per quod liberati sunius, inimica- rum gentiuin rabida ora cesserunt, et quem negamlo blasphemaverunt , credendo laudaveruni. Veritat autem Domini manet in wternum,me in liis quus promisit jusiis, sive in his <\\\ 42), quomodo iu- telligitur immaculatos eos in via Domini ambulare, quos oportet quotidiana oratione remissionem poscere peccatorum? nisi quia veruro est, ambulantes in via Domini nullis consentire criminibus, et tamen qui- busdam cogilationum carnalium obreptionibus titil- ift^tu es tu, et exattabo te. Confitebor tibit Domine, D lari, et ob boc eis necessariam quotidianam semis quoniam exaudisti me, et factus es mihi in saiutem. Non strepitu ista verborum dicentur, in illa domo ad quam ut intremus hortalur ; sed dilectio inhoe- rens Deo, ipsa erit vox laudationis aeternae. (Vers. 29.) Con/itemini Domino, quoniam bonus, quoniam in sasculum misericordia ejus. lisdem ver- bis c psalrnum qtiibus inchoaverat claudil, quia ab initio usque in Gnem debet in nobis laudationum Dei perseverare confessio. sionem, ut flant immaculuti : quouiam et hoe ipsum ad viam pertinet Doraini, de qua non recedit, qui se immaculari semper exposcit. (Vers. 4.) Tumandasli mandata tua custodiri nhms. Nimis, sive ad roandanlem, sive ad custodientem referas, nou pro eo quod est plus quam oportet, ac- cipiendumest, sed pro valde. Valdeeniro mandatur, et valde custodienda sunt praccenta divina. (Vers. 5.) Ulinam dirigantur vice mece ad eustodien* * 1n Au^ustino, de qua vos benediximus. h Editi in ora libri ex conjeciura noiant aliter legi posse sentiaqsus Ltigdun et Lovan., psalmus. Duac. et Coloo.» ptalmum. 987 PSALMORUM A C AD CL EXPOSITIO. PSYL. CXVIII. 593 ctas justificationes {*<».' Dedisti, inquit, raandatura, et A oris tui. Nibil, inquit, judiciorum tuoram tacoi, ted custodiri illud praecepisti ; sed utinam praebeas et auxilium, ut possim facerc, te juvante, quod facien- dum didici, te docente ! (Yers. 6.) Tune non confundar, cum perspicio in omnia mandata tua. Cum, inquit, directae fuerint viae nieae per gratiam toam, lunc inspectione mandato- rum tuorum non confundar, • qui ero non inutilis auditor, sed efficax factor. (Vers. 7.) ConfUebor tibi, Domine, in directione cordis ; in eo quod didicerim judicia justitics tum. Si direcium fuerit iter meum et cor meum, et praedi- cabo, Domine, te, laudabo, ei tui esse boc operis confltebor. (Vers. 8.) Justifieationes tuas custodiam ; hoc est, omnia prorsus in labiis meis enuntiavi, ea scilicet, quae mibi ore tuo, id est, eloquiorum tuorum pras- dicatione dixisti. (Yers. 44.) Invia testimoniorum tuorum delectatus iKttt, sicut in omnibus divitiis. Via testimoniorum Dei Christus, in quo sunt omnes thesauri sapientim ef scientim absconditi (Coloss. n, 3). In hac ergo Tia, quasi in omnibus divitiis delectatur, qui videt per illum multa erga nos testimonia divinae dilecUo» nis impleu, et non dubitat quae exspectantur im- plenda. (Vers. 15.) /n mandatis tuis exercebor, et conside- rabo vias tuas. Vniversaf vim Domini misericordia et veritas (Psal. xxiv, 10) : quarura plenitudo invenitur feciam quod jubes, si me adjuveris. Non me derelin- B in Christo, in quo omnis Ecclesia contra inimicos sptas usquequaque. Non ita accipiendum, quasi in ali- quo se relinqui velit, sed hoc petit, ne penitus desc- ratur, et ita potius ut ab eo numquam et nusquam divinum abscedat auxilium. BITH. 437 (Vers 9.) In quo corrigit adolescentior viam tuamf ln custodiendo sermones tuos. Inlerrogatio est, in quo junior viam suam corrigal : et respondetur ijnod correctio ejus haec sit, ut Dei verba custodiat. Sed quaeriiur quis iste sit junior, cujus illa correctio est , cum et senes multi convertantur ad Doininum, per quamlibet seram observantiam mandatorum. Bene ergo iste junior intelligitur populus novus, per Cbri&ti gratiam renovatus, qui ab erroris veterU via, verbnm udei custodiendo, corrigitur. (Vers. 40.) In loto corde b meo exquisivi te : ne re- pettas me a mandatis tuis. Fecisti, inquit, ut toto corde meo exquirerem te ; fac ut in mandatis tuis maneam : quae ut mihi possibilia sint, adjuva me, et noli nie ab eis repeilere, id est, noli mihi auxilium tuum subtrahcre. (Vers. 11, 12.) In corde meo abscondi eloquia tua, ui non piccem tibi. Benedictus ett Domine ; doce me justificationes tuas. Quid adhuc eloquia Domtni quae- rif discere, quae jam abscondit in corde? Quod uti- que non fecisset, nisi ea didicisset. Ut quid addit, et dicil, doce me justificationes tuas; nisi quia eas vult faciendo discere, et operandi notitia compre- bendere, non loquendi tantum facilitate, et memo- riae recordatione retinere? fidei Christianae copiosis disputationibus exercetur. (Vers. 16.) In juttificationibus tuis meditabor, non oblwiscar sermones tuos. Ideo utique meditabor, ut non obliviscar 438 sermones tuos ; meditabor ut non obliviscar. Meditatio enim non obliviscendi, est perseverantia operandi, propter quod postulavit ad- jutoriuin graiia», dicens, Benedictus ei, Domine, doea me juttificaiiones tuas; ut quod sermone noverit, ciiam opere compleret. CHIMEL. (Vers. 17.) Retribue servo tuo, vivifica me : et eu~ stodiam sermones tuos. Quatuor sunt retributiones : aut enim mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem arternum retributurus est impiis ; aut bona C pro bonis, sicut regnum «ternum retributurus est justis ; aut bona pro malis, sicut Christus per gra- tiam justificat impium; aut mala pro bonis, sicut Judas per malitiam persecutus est Christum. Harum quaiuor retributionum duae priores pertinent ad ju- stitiam, ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis ; tertia pertinet ad misericordiam, ut retrl- buantur bona pro malis : quartam Deus nescit; nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem quae ter- tio loco posita est, primitus necessaria est. Nisi enim Deus c retribueret bona pro malis, nullo modo essent quibus retribuerentur bona pro bonis (Sent. 46). Qui ergo dicit : Retribue servo tuo; el addidit, Vivifica me, etcustodiam sermones tuos; scit justum ex fide vivere, quae operatur d per dilectionem (Babac. D n, 4 ; Rom. i, 17 ; Gal. v, 6). Et quia mortuus erat (Vers. 13.) In labiis meis enuntiavi omnia judicia per suam * injustitiam, petit sibi vitam per Dei gra- * Legendum certe qui ero non inutilis auditor, etsi editi oinnes habeant qucero non utilis. Cdiiiones Duac. et Colon. noiarant in margine qui ero. Quod vero non inutitis iegi debeat, probare videlur iocus Jacobii, 23, ad quem hic alludit aucior noster, Si sjuis auditor est verbi ei non factor, hic comparabitur viro consideranti vultum nativitatis suce in speculo : consideravit enim n, et abiit. etstatim oblitus est quatis fuerit; qui autem perspexerit in legem perfectam liber- tatist et permanserit in ea9 non audilor obliviosus factus (en inutilit audilor, qualem se non fore sperut psal- niographus, si perspiciat in mandata Doimni) ; hic beatus in faeto tuo erii. En quod dicit, Tunc non cun- (undar. b Vox ista meo legitur in editione Lugdun. el Au- gustino : desideratur in Lovan., Duac. el Colon. Addendam suadet expositio versus statim subje- cia. c Editio recentior cum Augustino retribueret; ve- teres oinnes Prosperianse, retribuerit. Idem tamen sententia 16 hahet retribueret. d Sic legitur in Augustino, el legendum stiadet locus Apostoli, ad quero alludit S. Prosper; etsi editi nostri omnes sine dubio ex errore scribarum manifesto et facile irrepente scriptum habeant pro dilectione. 6 Emendamus «x opere Augustini, qnod prw ocu- lis babebat S. Prosper cum hacc scriberet. Edid 539 S. PROSPERI AQUITANI 540 tiam . quim prolecto uon peteret, si omnino non A quia testimonia tua exquism. Vox itta Ecclesiae est, crederet, id est, omnino non viveret. Sed quii id quod acceperat ad desiderandum, non sufficiebat ad obediendum, poscit te vivificari , hoc est, eam in te fldem qoam accepit, augeri ; ut vivificetur per om- nem diem, qui renovatur de die in diem (II Cor. iv, 16). (Vert. 18.) Hevela oculos meos, tt considerabo m*. rabilia d$ iege tna. Da, inquit, mibi intellectum, qtio pottim mirabilia tuae legit inspicere, et virtuiem praecepiorum tuorum videre. (Vert. 19.) lncola ego sum iu terra, ne abscondas m me mandata tua. lbi quitque ett peregrinus, ubi abtent est a patria tua [Sent. 17). Iste ergo qui tu- penue Jerutalem civit atcriptut est, peregrinum te jam diligentit inimicot suos, et orantis pro persecu- toribussuis(lfauA. v, 44). Dieat ilaque omnit Chri- ttianus, dicant omnia membra corporis Christi, Au- ferame opprobrium, quod ideo audio, et contem- ptumt * quod ideo contemnor, quia testimonia tuat id est, martyria tua, exquisivi. Ut inimici noatri inde venereutur, unde contemnunt; cum quot persequeo- dot putaverunt, intellexerint honorandot. (Vert. 23.) Etenim uderunt principes, ei adversum me loquebanlur. Inde persecutio gravis erat, quia eam sedentes, id est, judiciariis sedibus eminentes prineipes decerncbant : quod et in ipsum caput et in corpus ejus actum esse non dubium est. Servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus. Qualis profitetur in terra; quia certus ett de hacreditate B exercitatio haec fuerit, sequentia docent. promista. Sed quia tentalio est vUa humana super ter- ram {Job. vii, 1), petit ne in tempore tribulationit et difficultatis abtcondantur ab eo mandata Dei, quae utique in medio conttituta sunt, et possunt etiam ab impiis sciri. Nam quem latet brevissimum plenissi- mumque mandatum, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuot et ex tota anima tuaf et ex tota mente tua (Matth. xxu, 37),et;439 DUiges proxi- mumtuumsieut teipsum (Ibid.)l lo quibus duobus mandatis tota lex pendet et prophelae.Quomodo ergo hic terrae incola orat ut ab eo non abscondantur quae pene neminem latent, nisi quia Dominum nosse pau- corum est; et consequens est ut ei mandatum dile- ctionis sit abtconditum, • quia aliud pro alio diligit; et qui errat in Domini amore, errat etiam in proxi- 11 mi cfaaritate ? Recte itaque qui incola est in terra, et qui terrena non diligit, postulat sibi mandatorum Dei scientiam reveiari : ne vei in Dei, vei in proximi dilectione fallatur. (Vert. 20.) Concupwit anima mea desiderare justi- ficaliones tuas in omni tempore. Concupivi, ioquit, justificationum luarum desiderium habere usque in finem. Tu enim me justificas, tua me facit gratia justum et bonum : b mihi est semper hoc deside- rare, et in hoc tuo praesidio delectari. Alioquin ju- ttut non ero, ti aut defuerit mihi gratia tua, aut in- flaverit me tuperbia. (Vert. 21.) Inerepasts superbost maledicti qut decli- nant a mandatis tuls. llla increpatio hic inteiligenda est, quam primi hominum genitoret sua transgres- D mittitur, iropleatur (Vers. 24.) Nam et testimonia tua meditatio mea estt et eonsilium meum justificationes turn sunt. Sic ergo exercebatur servus Christi, ut contra perte- quentes dilectione ceriaret. Consilium tedentium principum fuit, inventos 440 marlyres perdere ; consilium patientium martyrum fuit, inimicos per- ditos invenire. Reddebant illi mala pro bonit, i*u bona pro maiit. Quid ergo mirum, ti itti occidendo defecerunt, illi moriendo vicerunt? MLETI. (Vert. 25.) Adheuit pavimento anima mea% vivifica me ucundum verbum tuum. Qui te vivificari peiit, quoniam adhaesit pavimento anima ejus, videlur hoe poscere, ut a terrenis cupiditatibus eruaiur. Sed non talia verba praemhsa sunt, ut de eo qui dicebat, Nam et testimonia tua meditatio meat et consilium meum justifieationes tumt credendum sit quod terre- nae magis conversationi inhaeserit quam coslesti. Non ergo a concupiscentiis mundi avelli, nec a carnit tocieute teparari, ted ab affectibut carnaiibus optat abjungi ; u| illa concupiscentia quae concupiscit ad- vertut tpiritum (Gal. v, 17) magit comminuatur, et concupitcentia quae concupiscit adversus carnem perseverantibut profectibus augeatur. Nemo est enim cujut animam corruptibile corput (Sap. ix, 15) et inhabitatio terrena non aggravet (Sent. 18), donec corruptibile hoc induatur incomiptionem (I Cor.w , 53), et verbum Dei, quo vita sterna pro- tione meruerunt, deciinantes a mandato Dei per su- perbiam, • quam concupiverant, non quod Deus di- ligendum praecepit, sed quod diabolus invidendo pertuasit (Gen. m, 5). Omnis itaque superbus huic increpationi subjectus est, sive hapreditario, sive vo- luntatis arbitrio. (Vers. 22.) Aufer a me opprobrium et contemptum, (Yers. 26.) Vias meas enuntiavi, et exaudisti nu : doce me justificationes tuas. Peccata, inquit, mea confessus sum, et exaudisti me; enuntiavi vias meas, et delesti eas : doce me tuat. Non ergo eas juatificationea vult discere, in quibut exercebatur ; ted ab illit ad illat desiderat pervenire. (Vers. 27.) Viam justificationum tuarum insinua enim nostri habent p$r suam iustitiam. Nec putamus illud in seusuin Apottoii recidere, quo dicit de Ju- daeis. Rom. x, 3 : Ignorantes enim justitiam Dei% et stcem qucerentes statueret justitias Dei non sunt sub* jeeti. • Forte qui aliud; cum paulo post dicatur, et qui errat.y b Furtasse, meum est. Editi omnes, mxhx est. « Vix dubitamus legi debere qua% non quam, ut editi omnes habent. d Apud Augustinum, quo ideo contemnor. *M P3ALM0RUM A C AD CL EXPOSITIO. PSAL. CXVIII. 542 miki9 H exercebor tn mirabUibut tuu. Haec petens, A rum; quoniam ipta volui. Quara prius dixit viamju- magis profeclibus concupiscii augeri. Sunt auiem quasdam jostificationestam subiimes atquemirabiles, ut hi qui eiperti non sunt, putent ad eas humanam infirmitate.m pervenire non posse. (Vers. 28.) Dormitavit anima mea prce tiedio, con- /irma me in verbit tui$. Fatigor namqne ex infirmi- taie, et relabor ex taedio. Confirma me in promissio- nibos tuis ; atque per ea qnae dedisti, enitar ascen- dere, ut dormitans in infinnitatibus roeis exciter, atque inciter in verbis tuis. (Vers. 29.) Viam iniquilatit ameve a me, el de lege tma miterere mei. Ne lex factorum, per qnam abun- davit peccatam (Rom. v, 20), ad iniquitales me ad- ducat infirmum ; lege9 inquit, tua9 hoc esl, lege fidei ttificaiionum9 eamdem dicit semitam mandatorum. Quia angusta via, est, quas ducit ad vitam ( Matth. vii, 14) : et cum sit angosla, nisi dilatato corde non curritur (Sent. 19). Sed quoniam adhuc iste profi- cit, et adhuc currit, ideo divinum quo deducatur qoaerii auxilium. ( Vers. 56. ) Inclina eor meum in testimonia tua9 et non in avaritiam. Qui cor snum inclinari in aliqoid pctit, plenius et perfectius id, quam vult, velle desi- derat. Volebat enim cum dicerel, Dedue me in semita mandatorum tuorum , quoniamipsam volui; et oratut velit, cnm dicit, Inclina eor meum in testimonia tua9 et non in avariliam. Orat ergo ut in ipsa voluntate proficiat, et cor non in avaritiam, sed in testimonia (Rem. ni,27)9 miserere mei; ut per gratiam tuam B442 Dei habeat inclinatum; quae testimonia hoc faciam quod per me ipsum * implere non valeo. (Vers. 30, 31.) Viam veritatis elegi9 judicia tua non amn oblitus. 441 Adhcesi testimoniis tuis, Domine; noli me confundere. Viam veritatis elegi, ubi curre- rem : judicia tua non sum oblitus , ut currerem. Adkeni testimoniis tuis9 cum currerem, Domine , noU nte confundere. Quomodo quo curro pertendam, quo tendo, perveniam ? Non enim volentis9 neque curren- fu. sed miserentis est Dei (Rom. ix, 16). ( Vers. 32.) Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum. Cordis dilatatio, b veritatis est di- lcctio : qnod Dei munere fit, nt ei non timore pcenae, eed amore justiiiae serviatur, cum charitas Dei dif- ftVinditur m cordibus nostrit per Spiritum tanctum qui insinuant, hoc docent, ut Deus gratis colatur : quia si cor non in avaritiam sit declinalum , Deum non colimus nisi propter Deum, ut Dei cultus ipse sit merces ; nam qoi Denm ideo coiit ut aliquid aliud promereatur quam ipsum,non quem colit diligit,quia non ipsum, sed aliud concupiscit (Sent. 20). ( Vers. 37. ) Averte oculot meot9 ne videant vanita- tem; invia tua vivifica me. Averte9 inquit, oculot meot9 non corporeos, quorum intuitus etiam nolens multas vanitates videt ; sed cordis oculos, ue intenti sint va- nitati, ne humanam gloriam quaerant, nec cum boni aliquid appetunt, non dilectione ipsius summi boni, sed amore praesentis ulilitatis et laudis hoc faciant : ne postremo justitiam suam ad se magis quam ad Do- datut ett nobit (Rom. v, 5 ). Ideo ergo isie viam man- C minum referant, et in se magis quam in Domino f lo- datorum Dei cucurrit, quia cor ejus Dominus dila UviL Bl. ( Vers. 33. ) Legem pone nuhi9 Domine9 viam justi- ficationum tuarum9 et exquiram eam semper. Qui viam niandatorum Dei se dilatato corde cucurrisse jam dixerat, quomodo nunc legem sibi postulat poni! nisi qnia proficiens Ioquitur, et donum Dei norit esse quod proficit ; et ut magis magisque proficiat, qood habet, a quo accepit poscit augeri. Ergo et cucurrit banc viam, etcurrere cupit; exquisivit et exquirere amat, donec perfectum sit gaudium sine periculo •mittendi, quod ut apprehendat, semper exquirit. ( Vers. 34. ) Da mihi inteUectum9 et scrutabor legem rientur. Hanc ergo vanitatem perhorrescens, merito adjecit, In via tua vivifica me9 id est, in Cbristo, qui est contrarius vauitati, et non solum via est, sed et vita et veritas (Joan. xrv, 6). (Vers. 38. ) Statue tervo tuo eloquium tuum in timore tuo. Stabile fit eloquium Dei in corde nostro, cum fit quod eodem jubetur eloquio , et avellitur, *um contrarium opus agitur. Petit ergo servus Dei ut in eo confirmetur obedientia perseverans, quae de statu soo nullo malae aclionis rooveatur impulsu ; quod non habetur nisi per Spiritum , et castum timorem, quo caveturne offendatur charitas, non quo metuitur ne damnetur impiejas. (Vers. 39.) Amputa opprobrium meum9 quod suspi- iuam9 et cuttodiam illam in toto corde meo. Ergo alti- " catut sum9 quia judicia tua suavia. De occultis cordis tndinem et profundilatem legis nemo penetrat, nisi qui intellectum acceperit. Cum autem plenitudo le- gis sit dileciio ( Rom. xm, 10), et ille legem iniel- ligat qui opera mandatorum ejus exsequitur, profe- cto hie Ulam sibi charitatem mnltiplicari petit, qua Dem proximusque diligitur, ut hujus duplicis man- dati, de quo pendet tota lex et prophetae ( Matth Tif 1, 40), perfectam habeat scientiam, eamque toto corde custodiat. i\m, 35.) Deducme in temita mandatorum tuo- alieni temere judicare, peccatum est, et eum cujua non videntur opera nisi bona, ex suspicione repre- hendere ( Sent. 21). Hoc ergo opprobium, hoc suspi- cionis vitium, hic qui vult esse perfectus , a se optat auferri. Quoniam eorum quac incognita homini sunt, solus Deus justus inspector est : et judicia ejus sua- via sunt, quoniam vera. (Vers. 40.) Ecce concupivi mandatatua9 in tua juttitia vivifica me. Fecisti me, inquit, cupidum roan- datorum tuorum, fac et efficacem;adjuva ut faciam • Lugdunensis editio addit vocem implere9 quam omittunt Loran., Duac. et Coion. Lcgitur autem etiam apud Augustinum hoc loco. b In Augustini libro, iustitim est delectatio* 815 S. PROSPEfU AQUITANl quod commendas, dona ipse quod mandas; quia in A «» mandatie tui$$ qua dilexi naUte. Et levmi mea$ nd mandata tua quce dilexi , et exercekm stificationibus tuis. Superiores versus preea habuerunt, qua adjulorium gratiae postulata: Hi autem narrationem habent, qua ostenditu nie unde inorerer habui , unde autem vivam, non invenio, nisi in te, qui homini tuo omnem aequitatem in tua et proximi dilectione posuisti. ▼ac. (Vers. 41. ) Et veniat $uperme misericordia tua, Do- mine9 $alutare tuum $eeundum eloquium tuum. Quid poscit nisi ut mandata quae eoncupit, per ejus mise- ricordiam faciat * quae mandavit ? Et quse est mise- rtcordia nisi Christus? Et secundum quod eloquium 443 n*8i secundum verbum promissionis, quo TOe cata sunt ea quse non erant, tamquam essent ( Rom. iv, 47)?Quia et quibus promissum est, etiam ipsi promissi sunt, ut totum corpus Christi dicat, Gratia Dei $um quod $um ( I Cor. xv, 40 ). quid gratia pctita contulerit : tamquam dicen cum orarero, exaudisti me, et ambulabam ia dine, id est ambuiabaro in charitate, quae rffj in cordibus nostris per Spiritum $anctumt qui 4 nobi$ (Rom. ▼, 5). Hicest ille Spiritus in aji mamus, Abba Pater (Gat. iv, 6), ac per boc esl quod mandata Dei exquisivit : qui accepUu hoc agit, ut largius acclpiendus petendo, qase puisando quaeratur. Per hunc itaque dilectioai ritum confirmatus est, ut in conspecto regai ( Yers. 42. ) Et respondebo exprobrantibue mihi B confunderetur, ut in mandatis Dei cogitai verbum, quia speravi in $ermonibu$ tuis. Verbum ex prubrantibu$9 an verbum respondebo, ambiguum est ; sed utrumque b Christus sonat. Ipsum enim nobis cxprobrant, c quibus est crucifixus rel scandalum, vel stultitia (I Cor. i, 25) ; ignorantes quia Verbum caro factum e$t9 ei habitavit in nobi$ (Joan. l, 44). Quod Yerbum in prlncipio erat, et apud Dominum erat. Sed etsi ipsi exprobratores non Yerbum expro- brent, quod eos lalet, quia divinitas ejus ab eis non cognoscilur,aquibusinfirmitas in cruce contemnitur, nos tamen omnibus exprobrantibus Yerbum respon- deamus. Parum est enim iu corde habere Christum, nisi quod corde credimus, ore profiteamur ( Rom. x, 40). Sed hoc ita demum fieri poterit, si in proinissis Dei spes fuerit firma credentis ( Yers. 43. ) Et ne auferae a me verbum verilatie u$que vaide; hocest, non ita conturber sub persecu- tionis flagelio,ut a me penitus auferatur confeasio ve- ritatis; qnia multi quiad horam negando defeceruot, poslea posniteudo reparati sunt, et palmam quam perdiderant resumpserunt. Quia in judicii$ tui$ **- per$peravi; id est, quia judicia tua, quibus me corri- pis et flagellas, non solum mihi non auferunt spem, sed etiam augent, dum quem diligis corripis, flagellas autem omnem filium qoem recipis (Hebr. xnt 6). Et ideo pierumque eum, qui sibi fortis videbatur, infir- mari sinis, ut presuropiio aufcralur, et perseverantix ▼irlus ex tua opitulatione reparetur. ( Vers. 44. ) Et cu$todiam legem tuam $emper9 in $m- suani exerceret, et valde eadem mandata dili elevans nianus suas, non ad terrena opera, i coeleslia, eierceretur iu justificationibus Dei. XAIN. ( Vers. 49, 50. ) Memento verbi tui $ervo tuo, mihi spem dcdisii; hac me consolata est in km mea, quia verbum tuum vivificavit me. Cuaa.i Deo, Memento, orantis defciderium, quo proai accelerari poscit, osienditur : non Deus, quai a recordaiioue exciderit, admonetur. MememU inquit, verbi tui servo tuo9 hoc est, Impie proa tuum ; in quo mihi spem dedisti, hoc esl, in qoo nie spcrare fecisti. Hcec me consolata e$t in hm C mea : haec scilicet spes mea consolata est, qu est humilibus, dicente Scriptura, Deus $uperH $tit9 humilibus autem dat gratiam (Jacob. nr,6) verbum tuum vivi/icavit me : quia fecit me io u rare, et non deficere in tribulatione. (Yers. 51.) Superbi inique agebant u$que m lege autem tua non declinatti. Superbos intellifi persecutores humiliutn, hoc est, impios pereeci piorum ; et ideo subjecit, A lege autem tua mm navi9 quia hoc eum facere persecutio compal (Vers. 52.) Memor fui judiciorum tuorumm m Dominet et consolatue $um. A sxculo, inquit, c genus hominum sumpsit exordium, memor fti ciorum tuorum. Et quia probavi quod omnes li misericordia et veritas (Psal. xxiv, 10), cona culum et in sceculum $cecuii. Quod dixit, $emper9 ne D nem accepi in auxilio gratiae tuae, et per ipsa q ad omne istius vitae tempus tantummodo referretur, adjecit, et in sasculum sceculi. Lex autem, quam per- petuo cuatodire desiderat, charitas accipienda est : quia ipsa est plenitudo legis (Rom. xiii, 10), et ces- santibus caeteris mandatis , sola permanet in aeter- num. ( Yers. 45-48. ) Et ambuiabam in latitudine, quia mandala tua exquieivi. Et toquebar de teslimoniis tuis in consputu regum, et non confundebat. Et meditabar vasa irae, intellexi divitias gloriae tuae in ' ricordiae (Rom. 11, 22 et 25). ( Vers. 55, 54. ) Tasdium detinuit me a peccmt derelinquentibue legem luam. Cantabiles mihi m $tificatione$ tuai in toco incolaius mei. Quamvis la pateretur a peccatoribus, cum quibus eum pne vitae peregrinatio detinebat, tamen cantabiles el justificationes Dei, quia peregrinantem gratia batur. * Apud Augustinum, qui mandavit ; editi, qum manduvit. b In AugustiuOj Chrtstum sonat; editi nostri, CArt- $tu$ sonat. e Sic Lugdun. post Aug. At Lovan. et alii, bu$ e$t cructfixus, vet scandalum, vet stutlitimm 545 FSALIIORUM A C AD CL EXPOSITIO. PSAL. CXVIII. 540 Veri. 55. ) Memor fui in nocte nominii tui9 Do- A 446 (Vers. 61.) Funes peccatorum circumptexi $mt me9 et legi$ tuw non $um obliius. Peccaloram, mine9 et euttodivi tegem tuam. 445 Nox M * in «ler- aum; nam mortalitatis nox in superbis iniquevagen- tibns; nox in taedio, a peecatoribus derelinquentibns Dei legem ; nox est postremo in loco peregrinationis hujus, donec veniat Dominus , et illuminet abscon* diia tenebrarum (1 Cor. iv, 5). In hac ergo nocle memor debet esse homo nominis Domini, ut legem ejus cuslodiat, et hoe ipsum ad gloriam Dei referat; quoniam adjutorium nostrum in nomine Domini (Psal. cxxiu, 8). ( Vers. 56.) Heec facta est mihi9 quia justificationes tuat exquism. Justitias utique tuas quibus jusiificas impium (Rom. rr, 5), non meas, qu» non pium fa- ciunt, sed superbum. Quae est ergo de qua dicit, non ab eo quod sunt peccata declinatum est, sed ab eo quod sunt peccatores. Funes iiaque peccatorum, impedimenta sunt inimicorum, sive spiritalium, sive carnalium, qui sanctos, pro Dei lege usque ad san- guinem decertantes, quibuslibet dificultatibus implt- care conantur, quibus eos a constantia patiendi, quasi funibus ac restibus, retrahebant. Sed si impli- cant corpus, non iroplicant animum; in quo iste legis Dei non est oblitus, quia Sermo Dei non e$t alligatut (II Tim. u. 9). (Vers. 62.) Media nocte surgebam ad eonfitendum tibi, super judicia justitite tuos. Media nox, profunda tribulatio est, quia non sic affligebatur, ut surgere Bctc facta est mihif Non enim Lex intelligenda est, B non valeret. Surgebat aolem, ut confileretur Deo, qoam mascuiino genere Graecus enuntiat, cum me lius accipiatur de nocte, quia superius dixerat, Me- tmor fui nocte notninis tu% , qu« facta est mihi9 id est, ul prodesset mihi. Quoniam haec ipsa humilitas, in loco peregrinationis hujus, quae merito nox intelli- gitur, prodest eis qui salubriter exercentur in ea, ut discant non superbire, propter quod malum in istam noctem pulsus est homo. HETH. (Vers. 57.) Portio mea9 Domine, dixi9 custodire iegem tnam. * Nisi quia ita erit portio cujusque Do- ■niiius, cum legem ipsius custodierit. Sed quia hoc non fit sine adjutorio Dei, quid praecipiai obtineri ostendit, adjungens : (Vers. 58.) Precatus $um faciem tuam in toto corde vneo9 miserere mei ucundum etoquium tuum. Quid aiotetn hac prece obtinuerit, et in qnem profecium pervenerit, consequenter ostendit, dicens : (Vers. 59.) Cogitavi vias meat, et cnerti pedes meo$ in tesHmonia tua. Averti, inquit, pedet meo$ a viis qoae mihi displicuernnt, ut irent in te$timonia tua9 atqoe ibi haberent viam. Quod autem hic positum est, Atirii pedes meo$9 in nonnullis legitur, Avertitti pedet nuot ; ut hoc Dei potius graliae tribuatur. Sed sive hoe, sive illud sit, dubitari non potesi divini esse muneris, c cum et recte cogiiamus, et pedes nosiros ab errore revocamus. Quoties enim bona igimus, Deus in nobis,atque nobiscum, utoperemur justo judicio ejus datam peccatoribus poiestatem qua sanctos Dei persequeremur, quos adjuvat gratia Dei , ut liujusmodi exercitia facerent clariofes (Sent. 25). (Vers. 63.) Particepssum egoomntnm timentiumte et custodientium mandata tua. Vox ista proprie ipsius capitis intelligenda est. Non enim efHceremur parti- cipes divinitatis Chrisii, nisi ipse mortalitalis nostra particeps fieret. Per hanc autem participationem, ejus nobis gratia subministratur, ut caste timearnus Deum et custodiamus mandaia ejus. Ideo quippe Deus homiuuin, immortalis mortalium, suscepit na- turam, et participando suam fecit, ut granum cade- ret d in terra (Joan. iii, 24 et 25), mortificatumque G mullum fructum faceret. (Vers. 64.) Mitericordia tua9 Domine, plena ett terra. In eo utique, quod justificatur impius, in cuju» ineffabilis gratiae scientia ut proficiatur, adjungit : Et juttificationes tuat doce me TKTH (Vers. 65.) Bonitalem fecisti cum servo tuo9 Domine9 tecundum verbum tuum. Fecisli, inquit, Domine, ot me delectaret bonum, quod utique magnum est tuum donum. Secundum verbum tuum9 hoe est, sc- cundum promissum tuum : ut firma sit promissio omni semini (Rom. iv, 16). (Vers. 66.) Suavitatem, et eruditionem9 et tcienuam doce me; quia in manaatit iuis credidi. Augeri sibl t>peratur ( Sentent. 22, et can. 9 concit. u Arausi- D ista poscit, et • perficit ei gratia Dei, magis magis- «). (Vers. 60.) Paratut tum9 et non tum turbatut9 ut custodiam mandata tua. Confitetur bumiliter, ad cu- ttodienda niandata constantem se factum eue per Hjratiam. • Ita editi omnes Prdsperiani. Gum vero apud Au- apistinum legatur, Nox ett iiia humilitat, ubi est morta- litaiit ajrumna9 non immerito forte suspicamur le- genduui : Nox ett in cerumna mortatitatu; nam9 pro inceternnm, quod editi omnes praeferunt. >> Haec intellige, supplendo quae sunt apud Augu- st nura, Quid ett9 Portio mea, Dominef dixi cuttodire legem tuam% nisi quia, eic.T « Lovan., Duac. et Golon., ei cum recte cogitumut, que in omni dulcedine bonitalis. Docet autem Deus $uavitalem% inspirandodilectionem : docet disciplinam9 447 temperando tribulaiionem ; docet tcientiam9 insinuando cogniiionem. Quia mandatit tuis credidi; hoc est, credidi quod tu illa mandaveris, qui donas et pedet, elc. Lugdun., cum et recte. Sic quoque in senleatia 22, in qua pro recte ltgimus recta cogU tamus. d Augustinus in terram, ut in utroque lextu Scri- pturae. • Apud Augustintim, et perfici; nam ulique quijam dixerat9 Suavitatem fecisti cum servo tuo; quomodo dicit9 Suavilatem doce mef nisi ut ei gratia Dei magit magisque innotescat dulcedine bonitalii «47 6. PHOSPERI AQUITANI ut fiant; non autem homo, qnl etsi potest notam fa- A sentiatur. Quod ergo ait, Manu$ tua feeerunt cere proceptum, • obedientiae tamen tribuere non potest donum. Docedisciplinam, docendo patientiam; doce scientiam, illuminando intelligentiam ; quoniam te credidi illa mandasse, qui Deus esv et bomini do- nas b unde possil facere quod mandas. (Vers. 67.) Priutquam humiUarer ego deliqui, propterea eloquium tuum ego cuttodivi. Propler pri- mum, inquit, delictum humiliatus suro ; et ne rursum humiliarer, eloquium tuum cuttodivi. Ita per gratiam tuam profuii eiperiri poenam, ut acquirerem obe- dientiam. (Vers. 68.) Suavi$ e$ («, Domine, et in tua euavitate doee me juttificaiionet tua$. Vere t ult f »cere justifi- cationes Dei, quando eas in ejus suavitate vull di- scere. B (Vers. 69.) MulUplicata e$t $uper me iniquitat «- perborum. Eorum scilicet, quibus non profeit, quod postea quam deliquit, bumiliata est bnmana natura. Ego autem in teto corde meo $crutabor mandata tua. Quantalibet, inquit, abundet iniquitas, non refrigescet in mecharitas (tfafibi C «Mdeb,t • '*■ ?8t *u* «debHur: quoniM ad disdplinam, et humiliationem ad eruditionem ; quia justificationes luas ita cupio nosse, ut faciam. Non enim est vera scientia boni, nisi ad boc .cogno* scatur, ut agatur (Sent. 24). (Vers. 72.) Bonum mihi tex orit tuit tuper miUia auri et argeniL Ut amplius diligat charitas legem Dei, quam diligit cupidiias niiltia auri et ar- gcuti. iod. (Vers. 73.) Manut tum feeerunt me et platmaverunt me. Manus Domini suut potestas Dei, quae efficit opera voluntatis suae, ut uihil de Deo per nuncupa- tionem manus corporeae cogitemus. 448 Quod si praesentes tentationes in promissa Dei speri deficit. (Vers. 75, 76.) Cognom\ Domine% quonkm judicia tua ; et in veritate tua humiliat me. Fit mi$ericordia tua% ut contoletur me% tecundum « tuum urvo tuo. Quamvis grave jugum sit sup Adam, quo creatura bumana deprimitur (& I), cognovi tamen quod justa sunt judicia tw cundum veritatem humiliatus est homo. F\ mitericordia tuaf secundum promissionem H praesentibus muueribus accipiat mortalia ¥i tium , et futura aelernitaiis bona patienter cteu 448 (Vers. 77.) Veniant mihi mi$eratiemm pluralis numerus movet, accipiantur manus Dei D vivanu Tunc vere vivam, quando non timebo c virius, sapieutia ; quod utrumque unus est Christtis (I Cor. i, 24), qui et brachium Domini dicilur (l$ai. v, 4). Accipiantur postremo manus Del, Filius et Spiritus sanctus, qui et Spiritus sanctus cooperator est Patris el Filii (I Cor. xu, H), tantum ut in na- tura incommutabilis Deitatis nulia forma corporea • Hic virgula apposita, qnae post vocem obedientias notabatur in editis, locum sensui planiori reiiditmn credimus. Ait enim Atixustinus, Si enim homo mihi hazcjuberet forintecutf numquid ut eliam facerem quod lubebat adjuvaret intrintecut. En obedientice donum% non vero obedientiat praccptum, quod alia interpun- ctione signabatur. b August. : unde faciat eum facere quod mandat. riar. Ipsa est enim vera vita , quae sine ulio mento dicitur, quasi aliud ibi non sit vivere sine ullo fine , et sine ulla miseria vivere. \ tua meditatio mea e$t. Haec mediiatio, niai fide quae per dilectionem operalur (Gat. v vitam non perveniret aeternam. Non ergo • In Augustino, virtut et tapientia; ptfl forte excidit a codicibus Prosperi. d In edit. Lugdun. et Lovan., formandut Duac. el Colon, reformandum ett;* Quod pre cedere videiur ad illud Augustini, Quia tu formatti, tu reforma : ut fiat in corpore Chri ait Apotiolut% Reformamini in novita-e $enm Koui. xn, 2, et ad sequenlia S. Prosperi vo 349 PSALMORUM A C AD CL meditatur legem Dei, qui laborat ut memoria leneat quod * actione non implet (Sent. 24). (Vers. 78«) Confundantur superbit quia injuste ini* quitatem fecerunt in me; ego autem exercebor in mandatn tuis. Quamvis saeviant superbi , et iniquita- lem operentur in sanctos , cbaritas tamen piorum nun refrigescit, et a mandatorum Dei exercitatione non desinit. (Vers. 79.) Convertantur ad me qui timent te% et qui cognoseunt iettimonia tua. Non est quisquam bo- minum qui possit hoc dicere , praeter illum qui cum sit Deus universitatis, naturam sibi univithumanam : *d quem convertentur timentes Dominum, et cogno- scentes compleri testimonia Dei , quae de illo per prophetas tanto ante praedicta sunt. ( Vers. 80.) Fiat cor meum immaculatum in tuis ju stifieationibus ; ut non confundar. Redit ad focem eorporis, hoc est, membrorum suoruin , quoruin cor fit inimaculatum per ipsum corporis caput, hoc est, per gratiam Dei, in h generationis lavacro, ubi ablu- fa sunt omnia peccata praeterita, in adjutorio spiri- tus, quo concupiscimus adversus carnem (Gal. v, i7), ne ejus cupiditate vincamur e, in Doininicae orationis effectu, qua dicimus, Dimitte nobis debila nostra (Mattk. vi, 42). Ita, donata nobis regenera- tione, fusa precaiione, fit cor nostrum immaculatum, ut non confundamur : quia et hoc ad justificationes Dei pertinet , quando inter alia ejus mandata praeci- |»itur, Dimittite 9 etdimitteiur wobis; dalef et dabitur wobis (Luc. vi, 37 et 38). CIPH. (Vers. 84.) Defecit in talutare tuum anima meat et mm werbum tuum semper d speravi. Non ait, Defrcit atolutari tuo ; sed, Defecii in salutare tuum , boc esf , md •alutare tuum , anima mea. Bonus est ergo isle defeclus: indicat enim desiderium boni, nondum «|uidem adepti, sed avidissime concupiti ; quo desi- derio mflammati sunt omnium temporum sancti. ^uia sicut numquam defuerunt, qui incamationis Cbristi adventum desiderarent , ita postquam ascen- «lit io coeios, non 450 desunt qui manifestationem Spsius, qua ad judicandos vivos et mortuos venlurus ^st, concupiscant. Defecit ergo in salutare tuum ani- wna mea , et in verbum tuum supersperavi. IIa?c enim ampes promissi tui fecit, ut quod nondum video, et ^ebemenler desiderem, et paiienter exspectem. (Vers% 82.) Defecerunt oculi mei in eioquium tuumt *tieentes, Quando consoiaberis mef In oculis interio- s»ibuft, idetn defectus desiderii ejusad Dei eloquia, Lugdun., ut actio teneatt forte iectio, aut iectione 9*neat. Quam vocem Lovan., Duac. ei Colon. in mar- gine ootaiit , lamquam legereiur alicubi , aut legi poatet pro voce sequenti actionet cuin forte melius crederetur respondere priori parti, ut lectione teneat% pro, memoria teneat , quod habent pracdicti codices, eonformiter Augustini loco, cum tolam legem memo- riee mandaverit. * Meliu* forte legeretur, in regenerationis (avacrot ut Augustinus boe eodem loco, per regenerationis lavacrum : nam et infra Prosper ipse ait , donata no- bis regeneratione. EXPOSITIO. PSAL. CXVIII. 550 A id e*t, promissa, tendentis , cui speratarum consola- tiontim longac sunt morae. Quia etiam quod subve- nienti breve est, longum videtur opianli. (Vers. 83.) Quoniam factus sum sicut uter in pruinaf justificationes tuas non sum obtitus. Per utrem , car- nem nioriis hujus ; per pruinam vero ccelesie bene- ficium Tnlt intelligi , quo carnales concupiscentiae, velul frigore cohibenle torpescant et binc fit ut ju- stificationes Dei de memoria non labantur. (Vers. 84.) Quot sunt dies servi tui , quando faeies de persequentibus mejudiciumf Et in Apocalypsi est ista voi inarlyrum (Apoc. vi, 40), et discipuli • ad Dominum indicari sibi diem fiuis exposcunt (Matih. xxiv, 3). Sed illis palientia indicitur, et istis consti- tutio secreta non panditur. ln bis ergo psalmi ver- B bis, bene intelligitur haec ipsa Ecclesiae inquisitio prophetata. (Vers. 85.) Narraverunt mihi iniqui delectationes; sed non ut lex tuat Domine. Fabulas vanarum opinio- num, f delectabilis eloquii arte compositas , ab ini- quis sibi dicit esse narratas : sed nihil se in eis utile reperisse, sicut in lege Doiniui, iu qua est omnis veritas. (Yers. 86.) Jnjuste persecuti sunt me$ adjuva me. Mendacioruro, inquit, fabulis veritatis mandata pra> posui ; et ob hoc me injuste persecuti sunt falsitatis amatores. Ergo adjuva me9 ut possim usque ad mor- tem pro veritate ceriare. (Vers. 87.) Pauiominus consummaverunt me in terra; ego autem non dereliqui mandata tua. Strage G martyrum facta, duro confitentur et praedicant veri* tatem, quam a le adjutus non deserui. (Vers. 88.) Secundum misericordiam tuam vivificm me; et custodiam testimonia oris tui. Martyres enim, quia misericordia Dei adjuti et vivificati sunt , veri- tatem, quae vita est, non negautes» pro eadein mo* riendo, vicerunt. ump. 451(^ers- 89.) /n aternum% Dominet permanet ver, bunt tuum in catfo. Permanet verbum inangelis custo* dientibus sine defectione acternam militiam. (Vers. 90.) /n generatione et generaUone veritaa tua; fundasti terram , et pcrmanet. Posl ccelesten* Jerusalem , respexit et filiam ejus Ecclesiam , quas in boc mundo conversatur, et dixit , /n generatione D et generatione veritas tua. Hac autem repetitione, vel omnes generationes significavit , a quibus non defuit veritas Dei; vel duas intelligi voluit, unam scilicet ad legem et prophetas; alteram vero ad c In Augiistini opere habetur, per Dominicas ora- tionis effectum. * Cditiones nostrx pro lectione diversa in mar- gine notaut , supersperavi , quod habet S. Prosper fnfra, ut Vulgaia nostra ; et , ait Augusiinus, etiam hic Grascus illud verbum (im&trwa) habet : quod qui- dam nostri interpretes supersperavi transferre maiue- runt , quia procut dubio plus futurum est , quam dici potest. « Forte, a Domino. f Edilio Lugdun., delectabiles , eioquii arie compo- sitas. B S. PR06PEM ingelium pertinentem, supra fundamcntum aeter- A m, qood est Cbristus (I Cor. m, 11): et lerra baec rmanet, qoae tali fundamento constabilita non in- inatar in saecalum sseculi (Psal. cm, 5). (Vers. 91.) Ordinatione tua perteverat dietf quo- liam omnia strviunt tibi Omnia , scilicet , de quibus loqaebator, el quae ad aeternum pertinent diem. (Vers. 93.) Siri quia lex tua tnedUatio mea ettt for- iitan peritsem in humilitate mea. Lei isla, fidei est quae per dilectionem operatur (Gal. v, 6) ; in cujus meditatione perroatieus , auxilium gratiae promere- lur, ut in tribulationum humilitate non pereat. (Vcrs. 95.) In mlernum non oblivistar jutti/Uatio- num tuarum : quoniam in ipsis vivificasti me. Ecce nnde fictum est , ut non periret in humiiitate sua : quoniam unde est justificatus, inde est vivificatus. # (Vers. 94.) Tuus sum ego, salvummefac, Domine; quoniam justi/icationes tuas exquisivi. Non voluntates meas exqoisivi, quibus fui meus; sed juttificationes tuatt ut essem jam tuus. (Vers. 95.) Me exspeclaverunt peecatores , ut per* derent me ; testimonia tua inteilexi. * Nou hic morte corporis perire metuebat, quae erat pro veritate sub- eonda. Exspectabant ergo peccatores , ut eis con- aentiret ad mala : tunc enim euni perderent. Sed ideo non praevaluerunt, quia testimouia Dei intel- ieiit, id est, quia veritatem confitens, etiamsi b oppe- teret, nou periret. (Vera. 96.) Omnis consummationis vidi /tnem, ia- tum utandatum tuum valde. Qui intellexit testimonia, ~ et ocivil sibi usque ad mortem pro veritate certan- dum 9 non ignoravit omnem exitum piorum quam beatoa finis eiceperit, Mandaturo autem Dei valde lalum, cbaritas intelligenda est, qua diligi Deus ju- betur et proiimus, quo quid esse taiiqs potest, cum ibi pendcat tota lex et propbetae (Matth. xin, 40). MBH. (Vers. 97.) Quomodo dilexi legem tuam , Domine t totadiemeditatio meaett. 452 Sic, inqnit, dilexi legem fldei quae per dilectionem operatur (Gal. v, 6), ut tota die, id est, omni leinpore, meditatio mea *it. (Vers. 98.) Super inimicos meos sapere me fecisti nandato tuot quoniam in wternum mihi est. Finis te- gi$ Christus est ad juttitiam omni credenti (Rom. x, 4), ut jusiiflcetur graiis per gratiam ipsius (Rom. ^ lii, 24), in quem inimici liujus non crediderunt. Hic auiem qui justitiam non suam qua?sivit, sed quae ex Deo est , quem supra iniroicos suos sapere Deus fe- cit, ipsum mandatuin sibi invenit in acternum : quo- niain uon temporalia pro eo praemia concupivit. Di* ligentis enim reojuneratio est ipse dilectus. (Vers. 99.)Superomnes docentes me inlellexi. Super omuea doctores intellexit, quem Pater docuit (Joan. vi, 45). Quod ex personaVerbi difliciie intelligitur, nisi quis utcumque caperc valeat, id esse, Filium a Patre • Duae. et Golon. , Non hoc. Melius Lugdun. et Lovan., Non hic. b lia editio Lugdunensis caeteris antiquior, et qui- doui meliori seusu , quam ea posteriores , oporteret; AQUITANI dnctuu» esse,quod genitom. Aqoo eoim ei < ab ipso et simul doctum esse. Ex peraoi nis, ubi formam servi aceepit , facilios inleiKf itor a Patre didirisse quae dixit. In qoa forma poeron pota- verunt homines majnris aetaiisdoccndum(Litc. u.42, etc). Sed ille quem Pater docuil, ulterioris erat in- telligentiae , quam docentes. Quia tettimonia tua uu- ditatio mea ett. Ideo super oinnes docentes se intei- ligebat, quia testimonia Dei meditabatur, qoaa de ae praenuntiata ipse melius noverat, et implebaL (Vers. 100.) Super senes inlellexi, quia numdata tua exquism. Mandata tua , non mandata hominom (I Tim. i, 7) ; mandata tua, non mandata seniorom, qui volent^s esselegis doctores, non tntellig oot ne- que quae dicunt, neque de quibus affirmant. (Vers. 101.) Ab omni via mala prohibui pedes meos , ut custodiam verba tua. Membrorum est vox ista, non capitis : non enim ipse Salvator eorporis nostri ullis concupiscentiis pulsabatur, ut ei necesse esset pedes suos a via malignae cnpiditatis inhibere. Nostros ergo niotus, nostros cohibel appetitus, ot in prava itinera noxiis desideriis non trahamor. (Vers. 102.) Ajudiciis tuis non declinavi, quoniam tu legem posuitti mihi. Perseveranter, inquit, Judiciis tuis credidi, quia tu mibi legero in eorde posoisti, tamquam digito tuo scribens; ut eam, non tamqoam servus sine amore metuerem , sed tamquam filios casto timore diligerem. (Vers. 103.) Quam dulcia faucibus meis siosjuia tua , super mel et favum ori meol Haec est illa suavi- tas quam Dominus donat , ut terra nostra det fru- ctum suum ( Ptalm. lxxxiv, 13), et ut bonom vere bene, id est, non mali carnalis formidine , sed boni spiritaiis deleciatione faciamus. 453 (Vers. 104.) A mandatis tuis mtellexi. Spiri- talium membrorum Christi vox isu est. Hoc enim recte dicit corpus Christi in eis, quibus mandata servantibus, propter ipsam eustodiam mandatorum praebetur uberior doctrina sapientiae. Propterem odio habui omnem viam iniquitatis. Necesae est enim ut oderit omnem iniquitatem amor justitiae, qui aoge- tur et inflammatur; ideoque obtemperat Deo, et in mandatis ejus intelligit. NDlf. (Vers. 105.) Lucerna pedibus meis verbum fomn, Dominet et lumen semitis meis. Verbom bic inlelli- gendiim est, non illud quod est aequale gignenti, et~ quoil est verum lumen, iliuininans omnem hoiuinem» (Joan. i, 8); sed verbuin quod factum eat ad pro— plietas, vel quod pradicatum est per anostolosx» verbum scilicet Christi, de quo scriptuin est, Fidesw ex auditu, auditus autem per verbum Christi (Rom~ x, 17) : nam et vcrbum propheticum lucernae cora— purans aposiolus Petrus, IJabemut, inquit, certtot€U9 propheticum sermonem, cui benefacitis intendentm9 qnnd Augustini verba sic exprimunt : Quia sdlke* me sibt non contentientem etiamsi occiderentf tua omt> tyria condtens non perirem. PSALMORUM A C AD CL EXPOSITIO. PSAL. CXVIIL & re/Mf lueernm tn o*$euro loco ( II Petr. 1, 49). Quod A sectatur, in aeternum merealur habere quod diligi ftaqoe bic alt, Lucema pedibue mei$ verbum tuumf Domtine, et lumen $em'ti$ mei$% ? erbum est quod in Seriptarit unclis oranibus continetur. Non iuque sermo deius, ied sermo deiutis. (Vert. 106.) Juravi et ttatui cuttodire omnia judi- eia juttitim tum. Hoc appellav it * juramento, quod sutuit praeter ucramentum : quia iu debet esse mens Aia in custodiendis judiciis jusiitiae Dei9 ut sii omnino pro * juratione quod statuit. (Vers. 107.) HumUialu$ $um utque valde, Domine; wivi/ica me $eeundum verbum tuum. Pro eo quod juravit et sutuit custodire judicia justitiae Dei, persecutio- nem maiiroam passus esi; et ne in Uuta humilia- tione defleeret, viviflcari se, secundum verboro SAMICB. (Yers. 113.) lniquot odio kabui, ei legem tuamdi lexi. Qui legem Dei diligit, probat se in hominibut iniquis id quod contra legem est odisse, non homt» nes (Sent. 25). (Vers. 114.) Adjutor meu$ et $u$eeptor meu$ estu; et in verbum tuum $uper$peravi. Adjutor et susceptor, ad mala evadenda. (Vers. 115.) Declinate a me maligm,et tcrutabor mandata Dei mei. Mandaia Dei scruuri, nisi quieu mens non potest. Ut ergo eierceatur hoc studium, abigenda sunt e sludia malignorum [Sent. 26). (Vers. 116.) Sutcipe me eecundum eloquium tuum9 et vivam; et non confundae me ab extpectatione mes. promissionis, eiposcit : quia in nocte tribulaiionum B Poscit magis magisque suscipi a Domino is qui spe- locerna est pedibus, et lumen semitis ipsa pro- missio. (Vers. 108.) Voluntaria ori$ mei fac beneplacitat Doffcant, et judicia tua doce tne. Voluntaria oris qoae approbari petit, ucrificia sunt laudis, confessione chariutis, non timore necessiutis oblaia. Judicia autem Dei doceri se cupii, non quia iguorat, sed ut proficiat. £54 (Vers. 109.) Auima mea in manibut c tuit mamper; et Ugem tuam non $um oblitut. Iia dictum, tamquam ad non obliviscendam legem Oei, memoria cjus illius manibus adjuvetur (Vcrs. 110.) Potuerunt peccatoret laqueum mihi%et m wumdatit tui$ nen erravi. Unde hoc, nisi quia anima esjus in manibus Dei semper estt ( (Vers. 111.) d Hmreditatem acquitivi tetlimonia tua \nmternum, quia extultatio cordit mei $uni. Ui tesiis, inquit, luus esse cuperem, tu donasti; et ut pro reriute mori non metuerem, tuae baereditatis, tuae tsi gratiae : quod mihi donum in aeternum esl, quia eo esi in eo gloria temporalis : propter quod etsi srpore afflicms sum, Utnen corde lasiatus sum. (Vers. \lt.)Inclinavi cor meum ad faciendat justi- wHonet tuat in mternum% propter retributionem. Qui dt, Inclinavi cor meum, ipse jam diierat , lncli- cor meum in tetlimonia tua (Sup. v. 36) : ut alligamus, simul hoc esse, et divini muneris, mpriae volunutis. Faciat autem hoc propter re- ut quia justiflcationes Dei dilectione rat intentus, f ut tum demum, cum illa adepius fue- rit, se sciat esse victurum : quia praesentia morti sunt similiora quam ?itae. (Vers. 117.) Adjuva me% et talvut ero% et mediiabor in jutti/icationibut tuit temper. Ut vivam, ut uon con- fundar, ut in tois jusiificaiionibus semper eiercear, Adjuva me, 455 inquit, et talvut ero ; quia ad pro- missiones tuas, nisi tuo auxilio non venilur. (Vers. 1 18.) Ad nihilum deduxieii omnet dieceden- iet a juttificationibut tuit% quoniam injutta cogitatio eorum. Omnia opera, vel bona, vel mala, a cogiutio- ne procedunt. Qui ergo corde iniquus est,ad nihilum deducitur, qui a Dei justificationibus injusta cogiu- tione discedit. ! (Vers. 119.) Prmvaricatoree exUtimavi omne$ pec- catoret terrm% ideo dilexi lettimonia tua. Cum pra??a- ricator dici non possit, nisi qui legis mandau trans* greditur (Rom. iv, 15 ), quaeritur quomodo omnes peccatores terrae praevaricatores debeant eiistimari, quorum multos consut sine lege peccatores? Et invenitur, omnes quidem gentes, praeter populum Israel, eitra legeni fuisse; sed omnem bominem le- neri lege naturae, ut quod pati non ?ult, sciat alii non esse faciendum. Quamvis ergo multo amplius praeraricator sit, qui non solum naturalis, sed etiam divinae transgressor est legis, nullus umen, nisi transgressione peccator est : quia etiam quem non condemnat littera, arguit conscientia. Inter bos etiam parvuli congrue deputantur, propter originalis Apud Augustinum, juramentum ; editi nostri, D toendavimus ei Augustino, loci sensu cogente, edfti, ei errore siue dubio scribarum, haberent, * f eteres editiones nost Augustinum, qui ob- quod : Nonnulli codicet habent% in manibus $m pluret, in tuis; el hoc auidem planum e$t. tm enhn animm in manu Dex tunt : in cujut ma- tetnot et termonet nottri. Posteriores muta- t meit. Sed versus proiime sequentis eiposi- ifineuntur. legunt editiones Prosperianae antiqune ad eiiies; recenliores scripserant, Hmredilate. osgis quia sic canitur quotidie ei Vulgata quam quod vox hxc Hmreditate magis pla- cuerit Augiistino hoe ipso loco. Nonnulli, HsrediUri interpretati $unt. Meliut ergo duobut verbit intinuatur integer $en$u$% $ive dicatur% llaerediiate possedi, tive dicalur, HaerediUie acquisivi, non hmreditatem, $ed kmrediiate. • In smtentiis ei Augustino prius est, reUgiotum exerceatur $tudiumf lum vero, abiqenda tunt jurgia malignorum. /Vam (ait Augustinus hic) maligni exer- cent ad facienda mandata% a tcrutandit autemavocant% non tolum cum pertcqduntur aut titigare nobttcum volunt% verum etiam cum obtequuntur et honoranl, etc. f Augustinus dicit : Potcit $e magit magitquc tutcipi, et ad illud propter quod tam multa molatd toterat perduci : oeriut ibi $e quam in ittit humanarum rerum $omnii$ fiJent eue victurum. 868 S. PROSPEIU vincula pecciti. Quia etiam ipsi in similitudine A • praevaricatoris Adae (Rom. v, 14), ad illam praeva- ricaiionem pertinere monsirantur, qune in paradiso prima commissa est (Gen. ui, 6). Cum ergo omnes peccasseni et egerent gloria Dei (Rom. m, 23), nec cuiquam in sua justitia salus esset, restabat ut per gratiam Salvatoris donata a Deo fidei justificatio subveniret. Unde ait Apostolus, Per Ugem cognitio peecati. Cognitio, non abolilio. Nunc aulem $ine lege$ inquit, justitia Deimanifestata ett,tettijicata per legem et prophetat (Ibidem, 20 et 21). Merito igitur adjecit, Propterea dilexi tettimonia tua; tamquam diceret, Quoniam lex sivn in paradiso data, sive naturaliter insita, sive litleris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae, propterea dilexi tebtimonia tua, quae sunt in lege tua de gratia tua. B (Vers. 120.) Con/fye clavit a timore tuo cametrneat. Quld in his verbis vult intelligi, nisi quod ait Apo- stolus, Mihi autem abtit gloriari, niti in cruce Domini nottri Jetu Chritti, per quem mihi mundut erucifixut ett% et ego mundo (Gal. vi, 14)? et iierum, Chritto confixut tum cruci. Vivo autemjam non egot vivit vero Ckrittut fn me (Gal. u, 19). (Ibid.) A judiciit enim tuit timui. Si jam timuit vei timebat, cur adhuc ut a limore suo Deus crucifige- ret carnes ejus orabai, nisi quia addl sil>i volebat timorem, qui sufDceret mortificandis concupiscen- tiis, affectibusque carnalibus? Aliter quoque ita 456 mtelligitur, Conjige clavit a timore tuo carnet meai, a judiciit enim tuit limui; hoc est, a timore tuo casto, qui permanet in saeculum saeculi, camalia C a me desideria comprimantur, a quibus me judicio- rum tuorum formido frenavit. Cum ergo voluntatem tuam facere, et recte vivere, non metu poenae, sed justitiae amore desiderem, da hnnc ergo castum et liberum timorem, ad quem petendum me tamquaro patdagogus legis ille perduxit, quo a judiciit tuit timui. HAIN. (Yers. 121.) Feci judicium et juttitiam9 non tradas me nocentibut me. Quisquis timore Dei casto crucifiias habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illece- bra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur, id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam, ne concupiscentiae voluptate rj ettperetur, ab illo eiiam robur patientiae, ne dolore frangatur. Quoniam de quo dicitnr, Dominut dedit muavitatem (Pt. lxxxiv, 13), de illo etiam dicitur, kb illo ett patientia mea (Ptal. lxi, 6). (Vers. 122.) Sutcipe tervum tuum in bonum, ul AQUITANI 550 non calumnientur mihi tuperbi. Id est, ne illi ImpeN lant ut cadam in malum, tu suscipe in bonum. llli calumniantur in superbia; tu humilitate defende, m non mihi noceant calumniae superborum. (Yers. 123. ) Oculi mei defererunt in talutare tuum et in eloquium juttitias tuct. In eloquium juttitia Dei, boc est, in promissionem Christi defecisse dicit oculos cordis sui : non quia intentio desiderantis animi victa succnbuerit, sed quia in exspectaiionem gratiae Dei, toto mentis ardore transierit. Jostitia autem Dei, Cbristus est, qui justos facit (1 Cor. 1,80). (Vers. 124.) Fac cumservo tuotecundum miterieer* diam tuam. Non utique secundum justitiam meam. Jutti/icationet tuat doce me. Illas procul dubio, aui- bus facit justos, b nou ipsi se. (Vers. 125.) Servut tuut tum ego. Neque enini bene mihi cessit, quando esse volui liber meus, non servus tuus. Da mi intellectumf ut ditcam tettimonia tua. Nemo tam intelligens, nemo tam doctns cst, qui hac postulatione non egeat. Non enim boram donorum ita ulla augmenla sufficiunt, ut non sem- per supersit, quod et intelligi desideretur, et sciri (Sent. 27). (Vers. 126.) Temput faciendi, Domine f rfttst- paverunt « superbi legem tuam. 457 Q11"* **1 • Dittipaverunt legem tuam, d nisi praevaricationis iniquitate, inlegritatem ejus non custodierunt ? Dissipata ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filium Dei misericordia milteretur. Lex enim tub- intravit, ut abundaret delictum (Rom. v, 20), quo delicto Lex dissipata est; et opportuno jam temnore Chrislus advenit, ut ubi abundavit delictumf tuperabundaret gratia (lbid.). ( Vers. 127.) ldeo dilexi mandata tua tuper aurum el topaxion. Id agitgratia, ut mandata Dei dileciioue im* pleantur, quae impleri timore non poteranu Dili- guntur autem tuper aurum et topa*ion% id est , au- per ea quae preliosa habentur in terra ; quando in observantia mandatorum, non aliquod lemporak praemium quaeritur, sed ipu justitia; quia nihil est inelius eo bono quo ipse homo fit bonus. (Vers. 128.) Propterea ad omnia mandmia tua di- rigebar. Quia illis rectis, ut etiam ipse rectus efscra, dilectione cohaerebam. Omnem viam iniquitatis odio habui. Unde enim fieri poteral ut iniquam viam non odisset diligens • rectum? PE (Vers. 129.) Mirabilia tetlimonia tuaf propter koe tcrutata ett ea anima mea. Omuia qnidem opera Dei testitnonia sunt majestatiset bonitatis ejus, niliitqu* * Apnd Augustinum, prcevaricationit; editi nostri •innes, prcevaricatorit. k Melius apud Atigustinum, non ipti •«, quam in editis nostris, non ipte te. • Haec vox tuperbi, cum in Aogustino non addatur, ipsi Scriptune lextui , Svidetur, ex ipsa versus ex- positione, irrepsisse in textum : ideo diverso chara- ctere excudendam duximus, cum etiam paulo infra iion legatur in Prospero, ubi repetitur pars ista versus ejusdem. d Editi nostri, it, cum rx Augustino et sensu loci ipsius judicetur primam syliabam excidisse voci* niti. • Ita editi nostri; Augustinus habei, rectam9 sci- licet viam. Si rectum legaiur, iniellige mandatom^ cum supra dixerit, iliit recti$% scilicet mandatis, ur harebam. PSALMORUM A C AD CL EIPOSITIO. PSAL. CXVIH. S3J I quod non ttupenduni sit atque mirandum. A oculoram ptr effusionem b«crymarum bumiliutem iha mirabilia sunt testimonia legis ipsius aflitas tt justitia altissima latet, cum quse- rt dtu sit lei quae TiTiflcarc non possit, et fton justificaretur omnis caro coram Deo ,S1; Aom. ni, 20). Meriio ergo banc alti- seruutus est, qui intellexit per legis difft- d egisse misericordmm Dei , ut qui legem lon poteraul, converterentur ad gratiam; hta ope apprebeuderenl quod propriis vi- M|ni non ?alebant (Rom. 111 98). 150.) Manifettatio verborum tuorum Ulu- t mtetliaere facit parvulo». Scruundo boe hic parvulut, quod et aposioius Paulus, m legem qu* Tiviflcare non posset , quia indicat peeaitentis. Cur aatem non cusiodiu iege ste Aetur, nisi ol implerelor gratia, quss confiteniis delel ioiquiutem, et credeniis adjuTat volunutem? TZADl. (Vers. 137, 158.) Juttut et, Dombu9 et rectum judieium tuum. Mandatli juttitiam tettimonia tua9 et verUatem tuam nimi». ldem aflectus poenitentiae per- severat, reddens rationem cur multum flere de- buerit : quia nisi ipse se condemnaret, rectissime plecteretur. Magna est crgo in utroque justitia Dei, rectumque judicium , quo et puena peccatori deeer- nitur, et pcenitenti juslificatio non negatur. (Vers. 159.) * Tabefecit me %elu» domut tuce9 quia obliti tunt verba tum inimici mei. Zelus iste, arooris Scriptura omnia tub peccato9 ut promittio er B est9 non liToris. SancU enim aemulalione inimicos CkritU daretur credentibu» (Gal. m,22). go mysterii manifestaiio iltuminat9 et im- tcU parvulot. Noa enim boc secrelum gra- luNRilibus infirmisque reseratur; qui coo- ad adjutorium Dei , viribus suis se juslifi- potte profitentur. Vtrs. 451.) Ot meum aperui et • abttraxi spt- mwm mandata tua detiderabam. Desidertbal divina ut faceret. Sed non erai unde face- aua fortia, parrulus magna. Aperuil os, qnod facere per se ipse non posset. 152.) Retpice in me% et miterere mei9 ss- fudicium diligcntium nomen tuum. Id esl, i judicium quod in eos fecisti qui diligunt suos vult etst correctos, dolens et Ubescins quod obliti sinl Ttrborum Dei. 459 (Ytrs. 140.) Ignitum verbum tuum valde, et tervu» tuut diiexU iltud. Diligens divinum clo- quium , ea charitate fervebai , ul ad amorem Dei etiam inimicos suos Teilet accendi. (Vers. 141.) Junior ego tum et contemptut9 jutti- ficationet tua» non tum obtitu». Bene liic duorum populorum iutclligilur signilicatio, qoi etiam in Re- beccae utero lucubanliir (Gen. xxv,2ief23), quando non ex operibut, ted e% vocante dictum ett9 Major serviet minori (Rom. ix, 12). Conumptum ergo se dicit hic junior : et ideo factus esl major, quia ignobilia et conlemptibitia elegil Deut% et ea qum non m : quoniam, ut diligerenl te, prius di- C sunt tamquam tint9 ut qum tunt evacuentur (l Cor. *(LJoan. it, 1»). 155«) Greuut meot dirige tecundum e/o- m, ei non dominetur mei omnit injuttitia. I, d oisi ui Oei praccepta, quae imponil iaspleri facial adjuvandoT 154.) Redime me t calumniit kominum, et \ memdata tua. Tu, inquit, age infuso Spi- tt me calumni» bominum terroribus Tiu- i lois mandatis ad sua • male facU Iradu- toim me hoc modo redemeris, ut roihi wcolioiies calumniantium consuntiam do- i ptlicmiam , custodiam mandau tua. 155.) Faciem tuam illumina tuper urvum iecemejuttificaiionet tua». Pnesentiam, in- i, £8) : id est, ut superbi destruantur, et bumiles juslificentur. (Vers. 142.) Jutlitia tuajuttitia in ceternum, et lex tua veritat. Quomodo enim non veritasLex, per quam cognitio peccati, et quae testimonium perhi- bet justitiae Dei (Rom. ui, 20 et 2i) ? (Vers. 143.) Tributatio et necettita» mvenerunt me9 mandata autem tua meditatio mea ett. Saevitia inimi- corum infert buic juniori tribulalionem, sed non adimit cbariutero. Mediutio tnim ipsius mandau sunt Dei, tx quibus his qui eum oderunt, diltctio- nem rependit. (Vers. 144.) Juttitia tettimonia tua in atemum, inteUectum da mini% et vivam. lntellectuin posck n tubveniendo el opitulando manifesU ; et D junior bic qui supra seniores se inullexit, in tribu- Hificationes tuas doce, ut mibi eas didi- ittesit. 156.) Exitut aquarum detcenderunt oculi i »011 cuttodierunt legem tuam. Descensio ficamur legendum multo mirabiliora, pro eo j omnes scriplum tenent, mulia mirabitia. Loran., Duac. et Colon., in ora libri no- r iegi, et divina ope. Olfnus legit attraxi , exponitque , attraxit M9 scilicet, mandau divina. Unde vix du- trratum esse iu editis Prosperiauis, cum ttraxi. Ugustino, niti ut pracepta, quee Deut tmpo- ut.9 mala facta. Editi nostri, male facta. latione, in necessitate; ut intelligat quam ait con- temnendum * quod ei auferri potesl , qui propter aeternam justitiam Dei temporaiia negligens, viuns sperat seternam. f Sic legunl Lngdnn., Lovan. et Duac. Coton. vero, TabetcU me. Augustinus autem, cum legissei, TabefeeU me telut meu»9 addit, Vel ut alH codicet habent, zetut tuut. Habent nonnulli etiam9 ulut domut tua; et non Tabefeeit me9 ted Comedit me. Quod ex alio ptalmo. quantum mihi videtur, putatum ett em?n- dandum , ubi tcriptum e»t , Zelu» domut luas comedit me. Psal. lxviii, 18. s Lugd. edilio, quod et. Lovan., Duac. et Colon* ut in Augustino, quod ei. 3W S. PROSPERl iore. A (Vert. 145.) Clamavi in toto eorde meo% exaudi me, Domine, justificationes tua$ exquirom. Clamor cordis est. silenti sono vocis, magna cogiutionis intentio, qua ad hoc iste toto corde clamavit, et boc sibl desideravit a Domino exaudienle praesUri, ul ju- stificationes ejus exquirat; quas non solum scientia comprehendat, sed etiam opere excrceat. (Vers. 446.) Clamavi ad let salvum me fac, et cuitodiam testimonia tua. Salus aniroae facit ut pro custodiendis teslitnoniis Dei viu corporis contem- naturf et si hoc flagiut extrema tenutio, ut usque ad morlem pro veriute cerletur. (Vers. 147.) Praveni intempesta noctef et clamavi, et in verbis tuis tperavi. Nox intempesu tempos est noctis mediae, rebus quae per diem aguntur incon- B gruum. Quo signiOcatur quoddam obtUculum prae- sentis saeculi, quod in comparatione futuri saeculi nox vocatur; ct quo promissiones Dei, 400 donec aeternse lucis veniat manifesutio, differuntur. In tioc ergo tempore intempestae noctis clamat ad Do- roinum, tcmpus retributionis desiderio suo praeve- nit9 qui promissa Dei vigilanler exposcit. Quod etiam ad itla referri tempora potest, quibus Ecclesia propheticis vocihus Christi postulabat ad? entum , et sperabat implendum, ut in semine Abrahae bene- dicerentur omnesgcntes (Gen. xu, 3; xxu, 18). (Vers. 148.) Pravenerunt • oeuli mei ad matuli- nwm, ut meditarer eloquia tua. M atutinum factum est Ecclesiae, quando qui sedebant in tenebris et in umbra mortis, lux oria est eis (Isai. ix, 2). Quod C matutinum spes credentium praebebat. Et medita- batur eloquia Dei , quae in Lege ac Prophetis hanc locem praeuuntiabani. (Yers. 149.) Vocem meamexaudi, Domine, secun- dum mitcricordiam tuam , et secundum judicium tuum vivifica me. Prius enim Deus secundum misericor- diam aufert a peccatoribus poenam, eisque postea justis secundum judicium dabit vitam. Quia non frustra illi hoc ordine dicitur, Misericordiam et judi- cium cantabo tibi, Domine (Psal. c, 1). (Vers. 150.) Appropinquaverunt persequentes me b iniquitate, a lege autem tua longe facti sunt. Tunc appropinquant qui persequuntur, quando usque ad carnem cruciandam perimendamve ° perveniunt. Sed quanto viciniores sunt persequendis istis, Unto D longinquiores sunt a lege justitiae. (Vers. 151.) Prope es tu, Domine, et omnes vice iuce veritas. Etiain in tributationibus suis, quod eas non immerito patiantur, Deo tribuere veritatem , sancto- rum est usiuu confessio. Sed quxri potest quomodo hoc dictum sit , Omnes vim tuee veritas ; cum in alio psalmo legatur, Vnivertm vim Domini misericordia et * Haec duo, oculi mei, quae in editis nostris desi- deramur, suppleri debere probat quod habeantur tum in Augustino, tum in textu Scnpturae, et sine bis non pateat quo referatur verbum numeri pluralis projvenerunt. k Vulgau nostra, iniquitati At Augustinus, ut AQU1TAN1 veritas (Psal. xxiv, 10). Si ergo omnes I consideremus, quorum alii roisericordia libe alii a veriute damnantur, universm viee Domk ricovdia et veritas. Si autem solos sanctos inU non discernuntur hac viae. Individua enim ifa a misericordia verius, et a veriute miserk quia beatitudo sanctorum est et de munere cordiae, et de retribujbne justitix (Seni.i (Vers. 152.) Ab inffto cognovi de testimam quia in ceternum fundasti ea. Quae sunt UU t nia, nisi quibus testatus est Deus daturum ae suis filiis sempiternum? Et ideo ipsa testui aeternuiu fundau ; quia id qtiod promisit9SB est, quia fundamentuin promissionis est < (1 Cor. iii, 11), in quo hujus spei teslimoni vera sunt : quae hic ab initio cognovisse s quia verbis Ecclesiae loquiiur, quae ab initio generis exoru, nullis generationibus defuit. RESCH. (Vers. 153.) Vide humilitatem meam, otm quia tegem tuam non sum oblitus. Vox ista UM clesiae est et omnium membrorom corporis Hoc auiem loco, ubi ad liberandam huir.iliUd minus invocatur, nullam Dei legem conv« intelligimus quam illam qua immobiliterfix» omnis qui se exalut humilietur, et omnis qa miliat exahetur (Luc. xiv, 11 , el xvm, 14). bus ergo malis, ut humilietur, innectitur; k maiis, ut exalietur, eripitur. (Vers. 154.) Judica judicium meum, et toi propter eloquium tuum vivifica me. Ejusdeai repetitio est; hoc est enim, Judica judicium quod, Videhumilitatem meam; et hoc est, TH quod, eripe me. Nec aliud sonat, propter i nuim, quam illud, quia iegem tuam non sum Tantumdem est, vivificari humilem, exaluri, quia sanctorum exalutio viu i (Vers. 155.) Longe a peccatoribussalus; qv ficationestuas non exquisierunt. Longe est n i salus, quia non exquisierunl gratiam tuan, q justificat ; et non de te tibi, sed de se sibi voluerunt. ( Vers. 156. ) Miserationes tum mulim , . Etiam hoc, inquit, quod exquiriious juatiA tuas, pertinet ad miserationes tuas. Secmsfs cium tuum vivi/ica me. Novi enim quia et J tuum sine miseratione non erit super me. (Vers. 157). Multi persequentes meet tribnlm a teslimoniis tuis non declinavi. Vox isU est I in marlyribus suis, qui inter tormema et n caU supplicia, persequentibus non cesserant, rum exemplis gloriosissimis totus mundus est : qui Umen victoriam suam non sibi, s editi Prosperiani, iniquitate; subditque :m nonnulli codices habent, inique. c Editi in textu, pereunt. Ex quibus I Colon., in margine, perveniunt. Quod cum le Augustino, sensui etiam nccessarium videtu 5C1 PSALMORUM A C AD CL EXPOSITIO. PS\L. ClVTll. M tribuunt, dicentes in alio psalmo, Ni$i quod Dominut A semper patientiao et perseverantiae suae laudataucto» erat in nobi$9 (or$itan vivov degluti$$ent nos (P$al. cxxm, 2), (Vers. 158.) Vidi * non $ervante$ pactumt $t tabe- $eebam. Qui sunt qui paciam non servaverunt, nisi qui tribulationes multorum persequentium non fe- rentes, a Dei testimoniis declinaverunt? Hoc ergo, inquit, cum viderem, ubescebam, dolens eos a tanta ftloria decidisse. Quia eloquia tua non cu$todierunt. %fift Hoc erat pactum b non perseverare, promissa Det perdere. (Vers. 159.) Vide quoniam mandata tua dilexi. Ipsa est fructuosa tolerantia, quae saevitiam persequen- tmm dilectione suscipit mandatorum. Domine, in tua mitericordia vhrifica me. Cujus roisericordia obtinuit palmam, ejus misericordia poscit et vilam. (Vers. 160.) Principium verborum tuorum terita$t m anernum omniajudicia juslilim tuce. Judicia justi- tiae Dei sunl, quibus proountiutur in selernum ? iu justo, pcena impio. SCIII. (Vers. 161.) Principe$ perseculi tunt me grati$t et a terbi* tui$ formidavit cor meum. Terreni reges Eccle- siam Cbristi graiis persecuti sunt, quia nullam cau- sam persecutionis habuerunt ; cum eos Christiani in nullo laederent, et ipsi Christiauis negationein veri- latis extorquere non possent. Habueruut ergo verba minacia, imulerunt sxva supplicia : sed me tua po- iiua verba terruerunt, Nolite timere eo$ qui corpu$ eccidunt, et pottea non kabent quid faciant; $ed eum rem : quia cum tempus esset ut judicium inciperot a domo Dei (1 Petr. iv, 17), in omnibus lenutioui- bus atque prcssuris, * non infirmiute, sed coronis martyrum gloriataest. 463 (Vers. 165.) Pax multa diligentibue Lrgcm tuam , et non e$t ei$ $candalum. Ipsa Lex diligeutibt.s se scandalum non est? an diligentibus eam nullum est undecumque scandalum? Sed utrumque recta intelligitur. Qui enim diligii Dei Legem, etiam quod in ea non intelligit honorat, et in profunditate qnam non penetrat, magnum aliquid ac mysticum latere non dubiut. Et item qui Dci Legcm diligit, si eam non ex mutabilibus hominum moribus pendit, nul- lumscandalum patitur; quia etiamsi bonae profes- U siouis homines propositura suum deserant, Legis U* men ju&titia perseverat. (Vers. 166.) Exepectabam $alutare tuumt Dominef et mandata tua dilexi. Omnes quidem saucti, ante Incarnationem Christi, ejusdem semper exspecu* verunt redemptionem. Sed potest haec propbetia etiam eorum convenire personse qui, ex quo reve- lata gratia Evangelium praedicatur, diligentes roan* daia Christi, adventum ejus exspecUnt : ut cum Cliristus apparuerit, vita nostra, tunc et noscum ipso appareamus in gloria (Colo$$. m, 4). (Vers. 167.) Cuttodivit anima mca te$timonia tuat et dilexit ea valde. Custodiuntur Dei testimonia, dum non negantur. Sed quia pro testimoniis Dei etiam flammisconcremari siue cliaritatenon prodest (I Cor. tmete qui habet potestatem el corpus et animam per- q xhi, 3), ideo addidit, et dilexit ea valde. dere in gekennam (Matth. x, 2*). Ab his ergo verbis foriuidavit cor meuro ; et sperans in xternum pr.e- mium, conlempsi temporale supplicium. (Vers. 162.) Ex$uitabo ego super eloquiatuat $icut qui inuenit $polia multa. Per ipsa verba vicit quibus formidavit. Victis enim spolia detrahuntur : et mulia spolia capta sunt, quando etiam per se costodes plu- rimi admirati patientiam martyrum, in euro iu quem ssevierant credideruut. (Vers. 163.) Injustitiam odio habuit et abominatus $umt Ugemautemtuamdilexi. Lex, eloquia sunt Dei, quae sic timuit, ut amaret; consequens enim erat ut diligeret justitiam, qui oderat praviutem. Tiinor ergo ille verborum Dei a quibus formidavit, non fuit (Vcrs. 16$.) Cu$todivi mandata tua et testimonia tua, quia omne$ via mem in contpectu tuot Domine. Plcrumque, dum mandaia Dei custodiuntur, fiunt inimici qui eadem mandata contemnunt , et ncces- sarium est ut tunc pro lestiinoniis Dei fortiter ste- tur. Quod hic ideo fecisse se dicit, quia orones viao ejusin Domini conspectu fuerunt; umquam diceret, Si avertisses a me faciem tuam, Domine, conturba- tus (uissem, nec tua mandau, ncc testimonia custo- dissem ; nunc autem ideo utraque servavi, quia vias meas conspectus tui lumine direxisii. TAU. (Vers. 169.) Appropnquet oratlo mea in contpectu tuot Domine, $ecundum eloquium tuum da mihx iw- a chariute dissentiens, sed metuens ab eo quod \y tellectum. Appropinquat oratio quse lecipitur, quo- amauaft « avelli. (Vers. 164.) Septie$ in die laudem dixi tibi9 $uper judiciajuttitia tuce. Quod ait teptiet, signiflcat sem- per. Hoc enim numero omnes explicantur dies, et tempora uuiversa volvuntur. Ecclesia ergo nullis persecutionibus superata, in isto tribulationum die, niain Prope e$t Dominus hi$ qui tribulato $unt corde (P$aL xxxiii, lu); et dat intellectum secundum pro- inissum suum, qui ait, Intellectum dabo tibi (Ptal. xxxi, 8). (Vers. 170.) Intret pottulatio mea in con$pectu tuot Domine; tecundum eloquium tuum eripe me. Repetivit • S. Augustinus iu legerat, Vidi in$en$ato$. Scd ctoservat quod alii codices habent , Vidi non $ervaute$ pactum; et hoc plure$ habent. • ForUsse non eervare. • Ediii simptici verbo velli. Margini apposucrant avelli Duac. et Colon. Respicit autem sine dubio quod pro exemplo Augustiuus posuerat, $ic pudica Fatbol. LI. conjux virum et timet, ne ab ilio de$eratur; et anteJ, ut frualur. d lla ediiinostri omnes. Qui liret sensum aliquem exhibeant, tamrn non dabiUmus melius legi in Au- gu^tino ipso, Non infirmata, $cd coronis mariyrum glorificata e$t. Nec diflicile fuil vucein infinuata mu- Uri a scrtba in aliam infirmitate. 12 3« S. PROSPEM AQU1TANI quodammodo quod petivtt. Nam qul et intellecium A tetur (Prov. xvm, 19). Ilabentenim 465 omt accJpit eripitor, ne non intelligens subruatur. (Vers. 171.) Eruelabunt iabia mea hymnum, eum docuerU me justificationes t uas. Laudabo , inquit, Do- minum, et gloriabor464 1D tetcum docuerit me illa doctrina tua, qua quod jubes fieri auxiliaris ut fiai. (Vers. 172.) Pronuntiavit tingua mea eloquia tuat quia omnia mandata tua * juslitia. Spondet M prae- dicatoretn futurum eloquiorum Dci : quia etsi Deus dat increinenturo, tamen a ministris verbi et plan- landnm est et rigandum (I Cor. m,7). (Yers. 173.) Fiat manus tua ut salvum me fadat, quia mandata tua etegi. Ut pronuntiarem eloquia tua, mandata tua eleqi, et constantero me fecit dilectio veritatis. Fiat ergo manu$ tuat ut saivum mtde manu deles forniam desceusionis ipsum Duminum J Chrisium, qui manens in gloria sua qua aequai Patri, naturam et similitudinem servt recepi quibus gradibus ad nostra ima descendit, ipsi semus ad ejus summa conscendere. (Vcrs. i.) Adte, Domine% eum tribularer eU et exaudisti me. Omnis cogitans ingredi Yiaro Di et in mandatis ambulare divinis, necesse est m lis tribulationibus incipiat iaborare (1 Tim. ifl cui nihil est utilius quam ejus auxiliuni ad tendit expetere, qui ait : Sinemenihil pottstie (Joan. xv, 5). (Vers. i.) Domine , libera animam meem m iniquis, et a Ungua dolota. Religiosae voluoU faciat aliena:non iu,ut carnem persecutor non per- B pam vitam agere disponenti, amatores bujus imat; sed ita ut animam tormenta non vincant. (Vers. 174.) Coneupivi salutare tuumf Domine, et Lex tua meditatio mea e$t. SaluUre Cliristus haud dubium est, et ipsum se concupisse justi antiqui ve- racissime confitentur. Ipsum concu}>ivit Ecclesia venturnm de fisceribus matris, ipsum concupiscit Ecclesia venlurum a dextera Patris. Legis autem meditaiio nulrit et firraal hoc desideriuro, dum te- stimoniis suis pronuntiat Christum. (Vers. 175.) * Vivet anima mea, et laudabit /*, et judieia tua adjuvabunt jne. Illa sunt bapc judicia, qunc et tempus erat ut inciperent a domo Domini (I Petr. i? , 47). Scd his Ecclcsia semper adjuU est ; quia, Deo danie victoriam,passionibus suis crevit. contradicunt , et dolosis verbis sancium propi cupiunt deterrere : quorum iniqua labia diffidl estevadere, dum per quemdam affectum vfc consulere , ct ab aspero labore taroquam pai revocare ; ut videatur pi.*e esse sollicitudinU , est nocentissimw suasionis. (Vers. 3.) Quid detur tibi, aut quid apponmt ad linguam dolo$amf Vis , inquit , virtutua | scandere? vis dolosse linguas officia fraad superare? Dic quid auxilii concupiscas, aut si es eruditionU supernae , eo ipso quo utilia p ascendas. (Vers. 4.) Sagittas potentis aentw , cum cmrt) dcsolaloriis. Sagiltae acutx, verba sunt Dci, qv (Vers. 176.) Erravi sieut ovis qum periit : quctre G animos fidelium penelraut , inflammant corda servum Itmm, quia mandata tua non sum oblitus. Haec est ovis propter quam pastor ejus nonaginU novem ilimisit in montibus, et cam quxrens, Judaicis lace- ratus est vepribus, • verberibus (Mattk. xvm, 42 ; Luc. xv, 4). Sed ex parte invenia. adbuc quaeriiur. Ex ea namque parte qtia iste dicit, Mandata tua non sum oblitus, iuventa est ; sed per eos, qui man- dau Dei eligunt, colligunt, diligunt,adhuc qnaerilur, et pcrsui pastoris sanguinem fusum atque dispersum, in omnibus gentibus invenftur. PSALMUS CXIX. Praenotaiio tituli Cantieum graduum indicat in- clioari. Noraine vero graduum significatur ascensio, qtia proficientes quique a lemporalibus ad aeterna, a sauciant. Ut autem mens superno amore tra ab omtii contraria cupidiiate sit libera , spirii carbonum petitur igniu purgatio, per qnam, ■ rum germinum congregntione vasuu, fiat in h salutifera desolatio, si interiora ejus vaeua m bospiUliUU vitioruin (Yers. 5.) Heu me! quia incolatus meus pe+la est , hubitavi eum habitantibus Cedar. GemiU totius Ecclesiae est , omuiumque sanctoruro, q fidem speculantes supernae patrias bona, inter ginqua peregrinationis adversa suspirant , qmi ritales cum carnalibus habiunt, ei ad ccele&ti ficientibus molesti sunt lerrena secunies. Ui secundum Apostolum, in duo genera dividitvr terrenis ad ccelestia proyeliuntur. lidem autem gra- D gemen Abraham , et alii sunt pertiuentes ad I dus et ascensionum sunt et descensionum ; non quia deticienl qui profecerant, sed quouiam qui se humi- tiat exaltabitur (Lue. xiv, II); et praecipua subfi- miuin virtus est, compati cum infirmis, et ad eos qui insipientes sunt, boc est, ei ad parvulos, incli- nari (Rom. xv, 1); ut omnes quse sursum sont sa- piant (Co/oss. in, 2), et frater Iratrem adjuvans exai- fllium ancillae , alii ad Isaac filiuui libtne (Gt 22). Tabernacula autem Ismael appellau sunt ( ut intetligantur non esse in lumine qui non « hirreditate. (Vcrs. 6.) Multum peregrinata est anima mm. Nc peregrinationem corporalem intelligeres, ai dixit peregriuari. Corpus enim absenUtur tocc • Apud August., judicia. b In Augustino et recentioribns codicibusPiosperi, Vivet. Ediii veleres omnes, Vivit. c Edd. posterioresaddiderant conjunctivam parti- culam e/, qux ab antiquioribus abest. Nam vepribus, verberibue, estquasi diceret vepribus, id est, t d L^gendum suspicamur, longinquce peiegrnm ctim scribal Augustiuus : Muttum a te reee$d9 grinatio mea longinqua facta est. Ad quae verte I xisse arbitramur S. Prosperum hoc loco «3 PSAl.MORUM A C AD CL EXPOSITIO. P3ALM. CXXI. m roa peregrinatur affcclu. Cl ideo cavendum cst no A et luna signiftcaiur Ecclesia iUumuiatione lux facta. longe siraus ab illo cui appropinquare debemus men- tis ascensn. (Vers. 7.) Ctcm eit qui oderant pacem, eram paci- ficut; cum bquebar illis, impugnabant me gratis. Clirisiiana perfectio esl paciGcutn esse etiara cum paei* ioimicis , spe correctionis , uon consensu ma- lignhatis. Ui si nec exemplum , nec cohortationem sequuntur, causas umeti uon babeaut propterquas odisse nos debeant (Sent. 29). PSALMUS CXI. (Vers. I, 2.) Letavi oculot meos admonlet , unde veniet auxiiium mihi. Auxilium meum a Domino , qui fecit ccelum et terram. Ingressus viam virtutum, iu Quia ergo omne scandalum , quo homo aut inflruia- lur, aut urhur, ex duabus nascitur causis, cum aut in coufessione Deilatis erratur, aut ab Ecclesiae um- tate disceditur, hoc praestat protectio Dei , ut in fide et charitate , quae ipsius doua sunt , nulla tenlatione superemur. (Vers. 7, 8.) Dominus custodit te ab omni rnalo, cuttodiat animam tuam Dominus. Dominus custodiai inlroitum tuum , ct extium tuum, ex koc nunc et usque in sceculum. Custodit Doraiuus ab omni malo, non ut uihil patiamur adversi , sed ut • in ipsis adversitati- bus anima non Ixdalur. Cum enim lentatio adest, fit quidam in id quod impugnat introitus ; et cuin bono iine, id est, sine vulnere animae, tentatio consum- qua sunt gradus asceusionum ad montes, id esi, ad B maluI.f ad ^Tmm rcquiein de profundo tentaiionis sublimes quosque sanctorum , oculos cordis attollit et per ip*os Dei poscit auxilium qui fecit coelum et terram. Terrara scilicct, de qua cupit surgere; et coeluin, quo optat ascendere. Quis enim ticut Domi- mus Deus noster, qui in altit habilat, et humilia retpi- cit(Psai. cxii, 5, 6)? (Vers. 5.) Non det in commotionem pedem tuumt neque dormitet qui custodit te. Ipsa sibi fidelis anima cx Dei inspiratione respondel, et desiderantem pro- fectus coutra superbiam munit , qtiae et angcio et bomini prima fuit causa labendi. Det igitur tibi eustos tuus perseterantiain bumilitaiis, ne ulla ela- tione movearis; ne cum tu non habueris vigilaniiam standi, protegens te dormitare videaiur. (Vers. 4.) Ecce non dormitabitt neque obdormiet, C quicustodit Itrael. Si vis, inquit, habere custodem nou dormitantem, esto Israel, id est, videus Deiim. Vide igitor Deum primo per lidem, ut postea possis videre per speciem (II Cor. v, 7). Sicut euim Moysi dictum est a Dwnino : Non poieris videre (aciem meam, posteriora mea videbit {Exod. xxxm, 20 et 23); ita et tu vide quae posteriora sunt , ul possis videre quae prima sunt. Prima autem sunt : ln principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum (Joan. i, 2); posteriora sunt : Et Verbum caro factum est% et habi- tatit in nobis (Ibid., 44). Unde quia hac Ode corda miuidantur (Act. xv9 9) : Beati mundo corde9 quia ipsi Deum videbunt (Uatth. v, 8). ( v"ers. 5.) Dominus custodit te , Dominus protectto exitur (Sent. 30). Sicut Apostolus dicit : Fidelis Deus, qui non permittit vos tentari supra id quod po~ testit ferre, sed faciet cum tentatione etiam exitumf ut postitis sustinere (I Cor. x, 13). TSALMUS CIXl. (Vcrs. i.) Leetatus sum in his qum dicta sunt mihi9 tn domum Domini ibimus. Omnis homo fide illumina- tus , et proroissionum Dei cupidus , merito exsultat et gaudet in his quae a propbetis dicta , quaeque ab apostolis pradicala, et ntriusque Teslamehti paginis declarata suul , de vocatione Dei , quae ditigentibus Dominum et proximum aeternum domus Dei spondet habilaculum. (Vers. 2.) Stantes erant pedes nostri in atriis tuis9 Jerusalem. Non in isia Jerusalem qiwe occidit pro- phetas, et lapidavit ad se missos (Marc. xxm, 37), quae ob impietaies multas stare non potuit; sed in illa coetesti Jerusalem quae est sanctorum omnium mater (Galat. iv, 6), ttlii ipsius se stare Letantur. Qui iicet in via sint , et adbuc itlo tendant, ita tainen quasi pervenerinl gaudent, quia de adipiscendis fides firina non dubitat. (Vers. 3.) Jerutalem qum adi/icatur ut cimtas. in illius, inquit, atriis Jerusalem, fidei nostrae finnitas stabat, quas non mole saxorum, s$d virtutum solidi- tate consurgit, et sanctorum societate, quae num- quam dissolvctur, exstruitur. 468 Cujus participatio ejus in idiptum. Paluit quod de leternae nedificaiione tua , snper manum dextera tuce. Frequens insiiiuatio D Jerusalem nihil deberet carnale sentiri, quandoqui inculcat auditui qnod principaliter in Dei protectione fidr ndum est. Dextera autem est hominis, amor Dei, et eorum quae Deo sociant appetitus : et hujus dex- terae manus est p«)testns quam dedit Deus creden- tibos, ut pos^int es>e fitii Dei (Joan. i, 12) , 467 abstinentes a sinistris, et dextris inhaercntcs. Unde per omnia in Domino confldendum est , in Domino gloriandum, quia possibilitatem in dextris proficien- ter perseverandi ipse dedit , ipse custodit. (Vers. 6.) Per diem sol non uret fe, neque luna per ln sole significatur Chrislus lumen verum, dem participatio ejus , id esl connexio , in idipsum est. Quid autem est in idipsum , nisi quod*vere et sempiterne est? Neque ulla varieiate raufcitur Deitas, scilicet Trinilatis, quae numquam non fuit quod es», nihil dissimititudinis recipims , nihil inxqualitatis admiltens ; cui per lncarnalioncm Verbi unitur lin- mana natura , ut Hberata a cominutaiionibus tempo- ralibus, incommulabili aelernitate po j^iur. (Vers. 4.) Iltuc enim atcenderunt tribus , tribut Domini , testimonium Israel , ad confitendum nomen Domini. Ascendissc dicuntur ad acternam Jerusalein * Editio Coloa et posteriores, in ipsis adversitatibus. Incxteris et in libro Sentcntiarum omiltitQr in. 367 S. PROSPCRl tribut. id est, populi per suas familias dislriboii. Sed A de tolo pars inielligenda est 9 quia in omni generc hominum alii justi, alii inveniuntur injusti; nec om- nes aut persecutores sunt, aut discipuli veritatis. Ad concordiam iiaque ceelesiis Jerusalem non asccndunt, nisi tribut Dontini, quibus testiinonium fitles perhibet quod sint Israel v id est, videns Deum, et sine simu- lationis dolo donum gratiac praeferentes. llle enim Ycre asgendit, qui confitetur non propril operis, sed divini esse muneris quod ascendit (Sent. 31). (Vers. 5.) Quia iUU uderunt sedes in judicio, tedet tuper domum David. Sublimiores quique sanctorum throni sunt Dei, sicul scriptum est : Animajusti thronus sapientia ett. Et dicit apostolis suis Dominus : Sedebitit tuper duodecim tedet9 judicantes duodecim tribut hrael {Matth. m, 28). Tota ergo doroug Da- B vid, id est, tota Ecclesia, qua$ in Chrisio semen Da- vid, el semen Abrabam , veniet in judicium, cum ei ipsi qui sedebunt sedes erunt Dei , et per eiamcn judicantiura omnes dilectores Dei et proximi in uni- taiem assumentur corporis Cliristi. (Vers. 6.) Rogate qum ad pacem tunt, Jerusalem, et abundantia diligentibut te. Ad jpsas sedes Dei pro- pheticus sermo dirigitur, et ait : Vos qui judicaturi Oitis, per quos flet conscientiarum interrogatio, qui- qae estis ipsa Jerusalem , discernite a superbis bu- miles, ab implacidis separate pacatos : et fiaut uni- tas et abundanlia diligentium te. Quia qui tecum ha- bent pacem, luis in aeternum divitiis abundabunt. (Vers. 7.) Fiat pax in virtute tua, et abundantia In turribus tui$. Virtus tua, o Ecclesia, o Jerusalem, clia C ritas est,qua et diveset forlis es. In lioc fiat pai filio- rum tuorum, hoc abundet tuarum turrium celsitudo, ut unde ipsa magna es, inde tui participet augeantur. ( Vers. 8, 9.) Propter fratret meos et proximos meot, loquebar pacem de te. 469 Propter domum Domini Dei nostri, quouivi bona tibi. Predicator pacis tux, non propter tue, sed propier fratres meos eistiti. Nec meum honorem, sed alierum quaesivi salutem ; non ut mea cresceret gloria , sed ut tua dilataretur hae- reditas. Nam ipse apud te minuerer, si non profecii- bus laborarem. , PSALMUS CIIII. (Vere. \.) Adte levavi oculotmeot, qui habitat in cctUt. Hens proficiens et ascenderis, quae sursum D suni sapit, non quae super terram ( Colot. iu, 2) ; ei ideo dirigit cordis aciem quo pervenire desiderat, non corporeis gressibus , sed proficientium ascen- sione virtutum. Habitatio autem Dei, non boccoeium intelligendum est quod videtur , et de quo dicitur, Calum et terra trantibunt (Hatth. xnv, 35); sed * de • Forte redundat praepositio de, quae habetur in omnibus editis. i> Eraendaraus ei libro Sententiarum, sententia 32, ubi legitur quod in teitu posuimus. Editi enkn omnes hoc psalmi loco habent, qui pratentia bona twrant, sensu evidenter opposito Auctoris intentio- ni. Nisi forte legeris: qui non pratentia bona sperantt et tnvisibilia tibi ac futura promittunt. Editi enim I - AQUITANI m illa Jerusalem quae aediffcatur ut civitas ( Psal. cxn, 3 ), non tantum in sanctorura angeiorum subUnii- tate, sed etiam in totius Ecclesiae glorificatione, quae in Christo fundata, unum est cumsupemia potestali- bus Dei teinplum. ( Vers. 2. ) Ecce ticut oculi tervorum in manibut dominorum tuorum. Et ticut ocuti ancilla in manibut demincB tuce; ita oculi nottri ad Dominum Deum no- strum, donec mitereatur nobit. Quae humililas qualis- ve subjeciio scandala ostendit , cum inter tentatio* num molestias et eruditionum plagas gementiam oculos ad Deum dicit esse conversos , donec mtee* reatur et parcat, a cujus judicio venit quidquid in- ferri aut jubetur, aut sinitur. Quia sicut servi et ancillae in potestate sunt dominorum suorum atque dominarum ; ita sancti modum cisiig itiouum sua- rum ei Dei sententia pendere noveruni. (Vers. 3, k.)Uitererenostri, Domine, mherere no- ifri.Vox vapulantis est, et inlclligentiam inter fiagel- U postulantis ; quia omnis baec vita plena tentatio- nnm est, plena plagarum. Quia multum repleii tumut despectione. Et multum repleta ett anima nottra ; op- probrium abundantibut, et detpectio tuperbit. Omnes qui secunduni Christum pie volont vivere , necesse cst ut ab impiis et dissimilibus patiantur opprobria (II Tim. ih, 12), et despiciantur taroquam stulti et insani, qui prsesentia bona b perdant, et inyisibilia sibi ac futura promillant. Sed haec despectio et irri- sio in ipsos retorquebitur, cum et abundantia eornm in egestatem, 470 el «uperbia transterit in coofu- sionero (Sent. 32). PSALMUS CXXIII. (Vers. i, 2.) Niti quod Dominut erat innobit, di» cat nunc Israel, Niti quod Dominut erat in nobit. Cor- pus Christi,quod est Ecclesia (Ephet. v, 23), ita dis* tributum est,ut alia membra ejus pericula tribulatio- num jam evaserint, alia iisdem adhuc laboribos atterantur. Sed quia et praecedenlium et subsequen- tium sanctorum unus est liberator, una est omnium eisultatio, et illorum qui jam adversa vicerunt , et horum qui sperant se prcsentibus periculis liberan- dos ; et, promissione D:i firtnam dante constantiam, uno utuntur cantico, quia uno muniuntur auxilio, dicentes : Niti quod Dominut erat in nobit , perseeo- tionum nos magnittido superasset ; sed illo praesi-. dente cordibus nostris, illo dante tolcranliaro , illo consummante victoriain, habitantis in nobis « simos gloria, non hostium praeda. (Vers. 2-4.) Cum inturgerent hominet in not9 for- titan vivot deglutittent not. Tota ergo fidelium saios, tota patientium fortiiudo ad Deum, qui in sanctisest mirabilis (Ptal livii, 56), referenda est; quia nisi u gunt hic promittunt% non promittant. Augustini loeos, quem praeoculis babuisse videiur sancius Prosper, talis est : Irridentur illi qui felicitatem vocant quam oculit videre non pottunt? et dicitur ers, Quid credit , intane ? Videt quod credit ? .. . Ecce ego quod amo video, fruor. Despiceritt quia spcrat quod non vidtt, et detpicit te ille qui quasi tenet quod videt. ' Forlasse, fimut gtoria. PSALMORUM A C AD ' ^mnuV^ent •"** co.rten.um i»iq»>«« » *"* V«Lu..t opprobr.i. et ei q»i wpV»o aux,"°.^pU d 8unma c0,..cend.».. c,„t. Quodcum obancr •"■££, ^,, Con- lu.um profccu». * ""J j^ 8per,n,„ .d Do- crimiaationibu. impeiuni «£-* faUUalulD. ciamandum ^ * rjST J Tde m«»>. pro- .truente* super *w» eorumcong" ule8> el illiu. n.„.um. ut non dcuno unmm ^ Q4, perfec.orum *»*££%„* proiongent fundi. buman.rum ' -JJ^Li. nabent u«,«e i» ,,or.m odiorum onera «^^SJ mu.e..l«r : Qui. etiam q«i ^.*™££.\ eui «nagnorum inkItti„tem .«am, et ^^l"^,, se- B 0«em de quibu. «'P* ' ^™ ' diu ta «cuio 5^^^^:*•-,- wc,ctt,e '^^tt^^**-!» J,M. Genera.e .^J3^SSll.W ,,od »ec*a..cl. qu.dem » se «'•»•» ,«ud es, q.,d q^"SS Cc, . «ioaie. hic aogetur. Unde e« .psa _«'•"»» J Domi. pecctore. ewmamorenwr. os«» ^ m Uno.. manu. pecc orum «. ""* * r ^1" nda pa.m-; q«* extremiu. "Xr*. 0?««»« «- ~ «--• ;- 2- (Vers. »• » ' iniauUatem obunabu, Donu- Aeprecation» m«r. *!TJ?' ul ,euU wWere rT''^»^»?'' «""•»"■"■ ^r' ?°°f titTto-to»». 1.1». *•«**— ""««"'mq.».!» -««• « "■•'i"«"' "■• " *r U, . Agni qui .uUl peccaium mund. (Jofl». .u, «9). ! «nH « legem vc.erisTe.iamenli. no-a ege evan- ct-enu u..eg |em ^fect.o cha- *£ e:'Uq , tus proximu^ue di.igitur, et per u eis Dominici. horre.s .niera». . m— t --- • J*m n<),dimiHim«i ^fci.orifctii »o«lr« (Ifo/I*. luur q«Wquid carebit .ub.tantia chanlal.s. « « "-^^ 8u8ti„ct promis.ione. De., q«. „,per dorsum Ubncaveruni, ^ - •--- „i,i talc» spe corrcctionis ipsorum toleret 47» « Jm t Veniet enim quod .equimr. que muneroT ven.eiw» •* Uel0Tum, quod IVers 6. 7.) *•«»* **"• fWm VTl-t — *rr»»-^*'— uiandi feno, qnoa »uF lpnlims mess s arc- W1.n,, et cun« v'd JU« «JJ - 39)> qood uiunt messores, .d esl »»6«^ iKnidepu- de eis Dominicis horreis .nferatur . quu .gnv v ubUur quidquid carebit sub.un,ia chanUl.s. .^&n1, S«V.«r. Aogus.inns, ~*-m p«,uit. F«r.asse Pf "8£2« W« Co»di.i« ««, «i pulan. f»'.«»- CoDJS?'?,r,tJI°r 6x1.»« : V«W« « pr«- i„g...Unus. cum *lf"™'le^ro(m,do. Uicit Scri- „6i co«l»m«.l«r fl«"VKn, «, ^ro.p^r«».«r i» «««*»««- -sts.^^r-^-* wer9",,ur • quammagisvUcnweMldic*. PSALMORUM A C AD CL I Christos est, «t verbi lui promissione non it ipse est Veritas qni promisit. 8, 0.) Speravit anitna mea in Domino. A vi- uHna usque ad noctem, * a vigilia matutina meiinDomino. Spes fideliura exspectatioque n non miios diei coiiciuditur fine, com Lrt brevia tempora isiius vitae, mnttorum rtus ali|ue occasus sarpe reuoventur. Yinus lientiae de illa sumcnda est vigilia ma- qua Dominus Jesus Cliristus in nostrse na- ne surreiit a mortuis, ut quod prsecessit in tcin se sperarentomnia membra faciendum. I nullis terrcnda adversitatibus, nullis ter- ibscuranda , sed usque in finem presentis box qnttdam mortis intervenit, fortiier cu- i eat: ut omnis Israel, quousque de bac viia e quod in Domino factum est, in se quoque n sperare non desinat. Haec enim spes pro- uraelilarum spiritaliom, quorum desiderium neque temporalia concupiscit ; sed a vigilia resurrectionis Cbristi , usque in nocicm 10 currit, eo tendit, quo jam in precedente 7.) Quoniam apud Dominum misericordia ttia apud eum rcdemptio esl. Fiducia spe- orisericordia Dei esi , 480 nec »deo 4ins" tiet de capessenda Domini promissione du- lit se participatioue ejus novit indignain , i eonfessio per commutationem actionis et idalgentiam mereatur , et multiplex sit re- ejos qui nihil donorum suorum correctis oaiversa vincula captivatis abrumpit. 8.) Et ipse redimet Israel ab omnibus iniqui- «t. Non ergo timeat aiiquas iniquitates ac- td Dominum ; tantum ut toto corde se vo- ea in quibus etiam sibi displicet, agere ac itttt ; nec dicat quod illa f»rte iniquitas Itsil, illa autem pro stia qualitate plecten- cltmet de profundis , et a vigilia matutina que in noctem, quia redemptor sine peccato injustis pretiosum sanguinem fudit, ut oin- le credentiiim omnia peccata deleret. PSALMUS CXXX. 1.) Domine, non est exaltatum cormeum, B* sunt oculi mei. Neque ingressus sum in lequein mirabitibus. Superna cujuslibet spi- aelitae, in qita totum Christi corpus ostendi- »eta) bumilitatis veritas commendatur. Et lani vocem omnes Ecclesiae fiiii suam essc Bt : quorum temperantia nihil humanoe BCapUcit, neque optatde opemm mirabilibus Bt pro osteniatioue virtutum pretium laudis NBnes editi nostri repetunt, a vigilia matu- gottinus quoque bis legisse agnosc*tur hoec emel quidem in fine versus quinti, speravit m in DominOy a vigilia matutina usque ad no- m initto sexti, A vigilia matutina usque ad Httt Israel in Domino. Quam repelitionem tit : Speravit anima mea in Domino, a usque ad noclem. Quid est quod ailt EXPOSITIO. PSAL. CXXXI. 578 A acquirat. Cum omnis gratia Dei , quae in qnocumque fidelium dignatur operari, a nullo membro corporis Cbristi possit abjungi, et suuoi quisque faciat bonum quod per alium gaudet effectum. (Vers. 3.) Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam. Sicut ablaetatum est super matrem suam, $ie retributio in animam meam. Ifens perfecue humilitatis delectal t pmposito, inlrepide de hac se lege constriiigi, ut cuidam maledictioni fiat obnoxia, si alia sapere et de tliquibus miraculis voluerit su- perbire. Sicut ergo mtle agitur cum infante nondum idoneo td perfeclionem solidioris cibi, si a inatris uberibus auferaiur, cum substaniia alimoniac ejus in matre sit; iit, inquit, retribuatur animae meae, ut cum panem tngelorum edere non valetm, potum B materni laciis amitum, ct cum ea quac suprt ine sunt appreheiidere non queam, bumilitaiis bono carearo, in quo salubrius est proficere quam timere [forte tiimere]. 481 (Vers. 3.) Speret Israel in Domino, ex hoc nunc et usque in smculum. Verus ergo Israel, quae sibi sint in Domino praeptrata prospiciens, totam spcm suam confirmet in Domino, et quae sursuro sunt sa- piai, non quae super terram (Colose. m, 2); non temuoralem quaerat gloriam, sed «ternam, ne dum bont ftlltcit tmtt, vera non capitt. PSALMUS CXXXL (Vers. 1.) Memenlot Domine, David9 et omnisman- suetudinit ejus. Congruit quidem personae betti Da- vid, ut tpud Dominum roemoriam baberi cupiat C mansuetadinis su»3, cujus observtniissimos iuit, et de qut secundum historiam testis est ordo gestomm. Sed altiore inlellectu senno propheticus accipieudus est, ut scilicet ad illum bominem qui in capite et in corpore, id est, in Cbristo et Ecclesia, onus bomo est, baec verha referautur ; quibus ptene utiiur tott Dei civiias, et omnis compago sanctorum, mansuc- tudine polentium et bumililate sublimium, bujusque propositi votum offerentium Deo, ut tabernaculum ipsius efficitntur et templum : quod anima omnis fidelis quodam insolubili juramento profitetur et sancit, cupiens se in seternuro t Domino possideri, et btbitaciilum esse Spiriius sancti. (Yers. 2-5.) Sicutjuravit Domino9 votum vovit Deo Jacob : Si introiero in tabemaculum domus mece, si P aseendero tn lectum stratus mei; si dedero somnutn oculis metf, aut palpebris meis dormiiationem, et re- quiem Umporibus meisf donee inveniam locum Do- mino, tabemacutum Deo Jacob. In his omnibus voii persevertntit et fidei fervor ostenditur. Ut cnim quis locus sit Domino et tabernaculum Deo Jacob, a pro- pria utilittte td bonum debet commune transire, Uno die speravil in Dominum, et finita est tota spes ipsius f A vigilia matutina usque ad noctem , speravtt in Dominum. Ista vigilia finis noctis est. . . . Ergo in- telligendum est hinc usque ad noctem speravit anma mea in Domino, ergo intelligendum estt ne putemus uno die nobis sperandum esse in Dominum. Et intra ; Et redit ad Ulud : A vigilia matulina spertt Israel in Dominum. 379 S. PROSPEM non in se requiescere, nec in «uis delectationibus A dortniiare. Quod faciunt, qui sua quaerunt, non quae JesuCbristi (Philip. n, 41); quae autem sunt Jesu Cbrisii, non singulorum membrorura, sed loiius cor- . poris bona sunl, et nullus non habet, de qtiibus nemo non gaudet. Fit crgo locus Domini, et taber- naculum Dei Jacob, qui Ecclcsiae coaptatur, qui cor- pori Cbristi per spiritum charitalis uuitur, nec us- quam alibi beatus ficri cupit, nisi in illa domo de qua dicitur, Beaii omnet qui habitant in domo tua, in tmcuta tceeutorum laudabant te (Ptal. lxxxviii, 5). (Vers. 6.) Ecce audivimut eam in Ephrala, inve- uimut eam in campit tilva. Ephrata nomen Hebraeum interprctatur Latine speculum, in quo propbeticse significationis imago praecessit. Per speculum eniin 482 propbeliae, annuniiata haec sedes vel babitatio ' Dei, de qua dicitur, Eece audivimut eam in Ephrata, id est, in eloquiis propbelaruui. Invenimut eam in campit tilvrn, boc est, in altitudine gentium, in qui- bus fuerunt vepres idololatriae, concretiones erro- rum, et silvestres incultarum mentium feritates. Quod ergo audivimus ex libris Judaeorum , manife- stum est in fide gentium. (Vers. 7.) Intrabimut in tabernacula ejut, adora- bimut in loco ubi tteterunt pedet ejut. Qui intrant ut inbabitent, ipsi sunt qui ut inhabitentur intrantur; et hi suut in domo Dei, qui sunt domus Dei, ut vere in regno Dei sint quibus dici potest, Regnum Dei inira vos ett (Luc. xvu, 31). Adoranl ergo isti in loco ubi tteterunt pedet, vel ipsius domus permanentes in Do- miuo, vel ipsius Domini, qui domus perseverantis ^ liabitator est. Sicot autem non est locus adorandi, nisi in Ecclesia catholica, ita Nemo potttt dicere • Dominum Jetum Chritlum, niti in Spiritu tancto (1 Cor. zn, 3). (Vers. 8.) Exsurge, Domine, in requiem tuam, tu et arca tanctificationit tuo?. Ecclesia, id est, corpus Cbristi,capitisuodicit, Dormisli pcr conttirbationem crucis; surge in requiem aeteniitatis, tu et arca sanctificationis tuae; ut gloria rcsurrectionis non solum in capite membrorum, sed etiam in membris capitis impleatur. Quae membra arca sunt sanctifica- lionis Deo, sive per incarnationis veritatem, sive per gratiae eleciionem; ut in persona Mediatoris Dei et hominum hominis Christi Je*u (I Tim. n, 5) intelli- gatur, ct altare propiliationis, et arca sacrificii, et D arca doctrinac. (Vers. 9.) Sacerdotet tui induantur juttitia, et tancti tui Imtentur. Te, inquit, resurgente a mortuis, et eunte ad P»trem, regale illud sacerdotium indua- tur fide quia;nsitts ex fide vivit (Rom. i, 17) ; et ac- cepto pignore Spirilus sancti, laetentur membra, spe resurrectioms quae praecessit in capite. ( Vers. tO.) Propter David tervum tuum, non avertat faciem Chritli tui. IIoc Deo Patri dictum est ab Ec- clcsia, supplicante ut meminerit promissionum sua- runi in domum David : ne omne Israeliticum genus AQHTAN1 3<0 pereat, propter facinus impiorum ; qui licet rccepe- rint et recipiant quod merentur, multa tamen ex ipsis millia justificala sunt per fidem, etinde anostoli, inde doctores, inde tot martyres et primogeniti totius aJoptionis, electi ut frumenta discernerentur a pa- leis, et reliquiae salvae fierent (Rom. xi,25). Pro quibus et Dominus in cruce orahat dicens, Pater% rfi- miiteillit, non enim tciuntquid faciunt (Luc. xxiu, 34). (Vers. 11.) Juravit Dominut David veritatem, et non pamitebit eum. Sicut juramenti nomine, in Deo con- stitutio significatur incommutabilis veritaiis, ita pce- nitentiae appellatione, conversio sententi;e demon- stratur. 483 Undc ideo dicitur Dominus non pceni- tcre (Pt. ctx,5), quod slatuit uumquam immuure; quo quid altod, quam aelernitas donorum et judi- ciorum rjus ostenditur? De fructu ventrit tui ponam tuper tedem tuam. David, in qtio persona estcapiiis et corporis, id est, Christi et Eccle»iae, banc promis- sioucin accipit, quod fructus ventris ejus super se- dem ipsius esset pnnendus, cujus re^num mnncl in aeternum (Luc. i, 32). Qui ideo fructus veutris di- citur, quia Salvator secundum carnem Virgini* matris cst filius, conceplus, non per virilem coitum, sed per Spiritum sanctum. (Ver*. 12.) Si cuttodierint filii tui testamenttnw mcum, et tetlimonia mea hmc qum docebo eot ; et filit\ eorum utque in mternum tedcbunt tuper tedem tuam- Cuslodibus teslamenti haereditas pollicilatiomim eC~ aeterni regni beatiludo promitlitur, qtia non solunv» fiiii David, sed etiam filiorum ejus filii diiabuntur__ Sed banc gloriam, semen fidei, non carnis propagr^B conscquilur, el in toto mundo qui sunt in fide sanclo— — rum Patrum, ipsi in honore niimeranfur haeredum — (Vers. 13.) Quoniam elegit Dominut Sion9 prm elegit eam in habitationem tibi. Sion ipsa est Ecclesia et ipsa est Jerusalem roelesiis, ad cujus pacem cui runt, qui etiam nunc peregrinantur. Ipsa est civita— — Dei, quae ex meliore sui parte, semper cum auctoi suo maiisii; et partem quoe per Dei gratiam quotidBv ob exsilio revocatur, exspeclal, ut siinul lota sit vtmma habitatoris aedificatio. (Vers. U.) Hcec requiet mea in tmculum tmculmuT » hic habitabo, quoniam prmelegi eam. Apparet qoavn ineffabili dilectione Ecclesiam suam diligat DeuSF, quando eam requiem qua ipsam facit requiescerr», suam dicit ; cum indemulabilem deitatis tranquillf- talem nullius umquam laboris perturbatio fatigaref. Hujus vero tanti muneris quae principalis causa sit plenissime demonstratur cum dicit , Quouiam jw*. elegi eam; secundum quod in Evangelio Dommusaii, Non vot me etcgistis, ted ego elegi vo$ (Joan. xv, 16). (Vers. 15.) Viduam ejut benedicent benedicam, pau- peret ejut taturabo panibut. Tola Ecclesia Dei, in Dominuui sperans, et bumilitale prolicicns, furmam viduae gerit (I Tim. v, 5), quae, quoniam consolatio- nem hujus mundi non babet, instat orationi nocte et d\c(lbiJem), ct solo divino fidit auxilio. Paupcret Colon. cditio ct illa poslcriorcs, Dominut Jesut Chrittut. PSALMORUftl A C AD CL EXPOSITIO. PSAL. CXXXIH. 3M lc signiQcantur, de quibus dicitur, Beati A ardos, idem victima, propitiator et propitimi». tuintu; et, Beati qui eturiunt et sitiunt justi- nmmm ip$i taturabuntur (Hatth. v, 3 et6): lograiiae et pane jostitia», * ut edant illura , Ego sum panis qui 484 de ccelo descendi , 41). Viduitas igitur et paoperlas non in Heribus maritorum consorlio dcstilutis, eia lantum qui inopia laborant, intelligatur, inibos membris corporis Cliristi ; quia aliud toierat labor uecessiutis* aliud quod elegit fionis. 16.) Sacerdoles ejus induam satutari, et i exsutlatione multabunt. Salutaris, id esf , iferens, Christus est, quo qnisque regene- ailur, dicente Apostolo, Quotquot in Chri- omniumqoe mysieriorom quibus 485 nontiabitur effecior; qui mortuus, sepultus, resuscitatus, ascen- dit in coelos, natiiram liumanam super omne noinen einltans et mittens Spiritum sanctum, cujus unctio omnem Ecrlesiam penelraret. A capite enim, id est, a Cbristo mtnans benedictio, non solum in barbam, sed eliam in ora vestimenti ejus, id est, usque ad infima membra descendit. In barba autem, quae un- guentum fluens a capite prima suscepit, apostoli significantur et martyres, in quibus virtos capitis et sacraniento eminet et eiemplo. (Yers. 2, 3.) Quod descendU b in ora vestimenti ejus. Sieut ros Hermon, qui descendit m montem Sion. Ro- ris descensio, soperna gratiae significatio est9 qu* Ihati estis, Ckristum induistis (Gal. m, 27). B sanciorom est origo meritorum. Hermon autem in- liversa Ecclesia sub nomioe assequitur sa- : quia totus populus Christianns sacerdo- Verum plenius hoc ipsi rcctoresplebis acci- i specialius sommi ponlificis et Mediatoris igerunt. 17.) lliic producam cornu David. In cornu lignificator, non in se, sed in Domino glo- qoia suhlimitas cornuum mensuram tolius Dedit. Paravi lucernam Christo meo; id est, ante ip>om prophetiaro, cojus lumine ute- [*f erant in ignorantiac tenebris constituti. toatus Petrus aposlolus dicit, Habemus fir» tafketicum sermonem, cui bene facitis inten- atitucernm tucenti in caliginoso loco(\\Petr terpretari rticitur, • flumen eialtalum, quod intelli- gitur Jesus Cbristus, qui ascendens in altum, capti- vam dutit captivitatem9 dedil dona hominibus (Ps. lxvii, 19 ; Ephes. it, 8). Ab ipso enim in Sion, id est, in Ecclesiaui, venit pluvia cbarismatum ; eiori- lur ex tota compage fructos benedictionum, et for- titudo virtotom. Quoniam ittic mandavit Dominus be- nediclionem9 et vitam usque in mternum. Graiia roris Hermon ibi descendit, ubi per oniutem chariuiis babetor participatio benedictionis. Ipsi enim in nuoin habiUnt, qni in Christo concorditer vivont, et in di- ligendis non solom fratribus, sed etiam inimicts servant proceptom, quo pro pewecutoribus suis ju- bentur orare (Matth. v, 44) ; quando pro inimicis cit participes aeterniutis, quos imiutores haboeri» dilectionis. PSALMUS CXXXIH. pte Dominus ait de B iptista Joanne, llle C guj8 est mortous Dominos (Rom. v, 10), qui eos fa- m ardens et lucens (Joan. v, 55). Merito ti eisultatione exsultabunt, quia non in se, orino glorificaniur. 18.) Enimicos ejus induam confutione, super Um fiorebit sanctificatio mea. Aperte signi- st quid debeatur inimicis gratise Christi, et 10 sanctis gloria praparelur, cum Cbrfetus » eorpore refulgebit, et erit Dominus omnia st (I Cor. iv, 28). PSALMUS CXXXII. 1.) Ecce quam bonum et quam jocundum9 hairesin unum. Bona et jocunda habiiatio inter filios adoptionis efficit uuitatem , et rpoream aclocalem babiiationcm, fraternos (Vers. 1.) Ecce nunc benedicite Dominum, omnes servi Domini. Qui statis in domo Domini, in atriis < dmiputio. PSALlfORUM A C AD CL EXPOSITIO. PSAL. CXXXIV. 586 t forU$:Seon regem Amorrhaorumt el Og r$- A ratione tn generationem, quia alia est generalio ho- mm, et omnia regna Chanaan. Interfectiones regom et gentium adversantium popalo ot namntur implet» sunt. Sed quia pro- seat textus histori», non earent figuris scri- oominum qualilates, nt per iiiterprelatio- fnificationem eognoscat Ecclesia quorum i bostium caede salvetar. Interpretalar nam- mi • tentatio colorum, et Amorrhaei interpre- anaricantes. Cum itaqtie tentatio colorum aiai mendacium, quod, ul facilius obrepat, i ilbi veritaiis b assumunt, quid mirum si iBtas, mendacis regis simulatione, ducuntur? ■ ei ipse mendacii pater diabolus {Joan. vm, irat se in angelum lucis (II Cor. xi, 44), minum qua nascuntur mundo, alia qoa rena&cnntur Deo. Sed in utra*|oe sub allissimo judieio Dei, et opus iiaiuraa impletur, et gratiae. (Vers. 14.) Quoniam judieabit Dominnt ptebem iuamt ei m $ervi$ $ui$ deprecabxtur. Exccplo judicio futuro, jam judicata est plebs Judaeorum. Quid est, judtcata? Separati inde sunt jusli, et remanserunt inju*ti. Aodi Dominum dicentem : /n judicium veni in hune mundum, ut qui non videntt videam ; et qui vident, cmci fxant ( Joan. ix, 39). Excecati enim sunt superbi, illuminati sunt bumiies, d et in noc uno popolo qui et Jacob et Israel generaliter appellatur, una enim persona esl domus Jaeob el domus Israel, una gens, una plebs; hanc invitat, et banc dimittit. itio eolorum contrarios veritati faciat e*se B mites a ferocibus, credentesabinfidelibusseparando. scjpit. Sed bi homines spiritaliter occidun- ■ moriuntur diabolo, ut vivant Deo, et qui rant mendacio, credant potius veritati. Ma- en Dei quia succisiones, et vivificationes fa- regem, et Basan populum ejus interimit. Og terprelatur conclusio, et Basan interprelatur K Talis quippe conclusio iutercludit viam dl ad Dominum, et interceptos ad confusio- rdocit, et iniquos modo concludit, ne cre- i Christum : quando Christus apparuerit , lootor, nisi nunc gratia converiente muten- aoaan vero interpretatur paratus humilitati. omilitas pcenalis intelligenda est qoae para- aiMs, qui modo non in bumiiiute, sed in Jn $ervi$ $ui$ igitur deprecabitur Dominus, id est, in- vocabiiur vel exorabitur, et in omnibus nationibus erunt homines Israeliticae digniutis, cum Judaei ex maxima sui parte erunt impii et veriutis inimici. Sed quia spiriulis Jacob ex omni gente assumiiur, idolorum cultoribus infideliutis caecitas exprobratOr. (Vera. 15.) Simulacra genitum argentum et aurum, opera manuum hominum. Omnes ex quacumque na- tioue verum Deum nescientes, et Ghristi Evangelio resistentea idolorum cultores sunt, et cum in cordi- bus suis fslsiutum dogmau fabricantur, id quod fin- xerint'simulacrumest; et siquid ratiocinando • mu- nierint, id argenteum videtur aut aureum: ' qui iu humanae sapientiae argumertis et eioquio coloratur, I eoot positi, et praeordinantur in id quod C ut reverentiam sibi pro mendaciorum arle conciiiet. eodom est vaniuti. } (Yers. 12.) Et dedit terram eorum hctredi- mwredilatem Israel populo $uo. Fit hoc quoti- m quod alii per ineritum suum perdunt, alii tlae munus acquirunt. Quoniam Jacob elegit Kfaau, Israel in po$$e$$ionem $ibi ( Sup. v. 4); nti dicitur, Tene quod habe$t ne aliu$ accipiat efoom (Apoc.m, 11). s. 15. ) c Dommu$ nomen tuum in teternum ; msde tuum in generatione et generationem; id rtotom tuarum miracula non cessabunt, et «ratos es significando, operaberis indesinen- laodo. MemoriaU autem Domini in eo inlelli- noo obliviscitur promissionum suarum , in 480 hujusmodi ergo figmentis, opera sunt ma- nuum homxnumt quae bumanus error excogiiavit, uon doctrina veriutis inslituit. (Vers. 1618.) s 0$ habent% et non loquentur ; oculo$ habent, et non videbunU Aure$ habent, $t non audient ; naret habent et non odorabunt. Alanut /w- bentt et non operabuntur ; pede$ habentt et non ambuia- bunt. Non etamabunt in gutture $uo; nec enim e$t tpi- ritus in ore eorum. Similes illi$ fiant qui fadunt eat et omne$ qui confidunt in ei$. Proprie qutdem haec de pnganis dici videntur; sed etiam haereticos com- prchendunt, qui dum falsis iuhxrenl, et impia ho- miniim commenta secUntui , omnia rationalis viias officia perdiderunt. Nam quid est babere oculos, et oino efficit quod spopondit; ct boc At a gene- D non videre, quam in errorum nocte versari? babere Aogostini textu legtlur, tentatio oculorum; itomque ab eruditissimis editoribus, oinnes ajosdem m&s. Iiic et infra constanter l.abere, • toiorum. Idemqtie nomen posiea in ps. cxxxv «Uri, germen inutxle, vel ientationem catentem. rtnsse, a$$umitt scilicet roendacium, uisi a$- ' referri velis ad amaricante$t de quibus statiui oo. pod Augustinum, Domine, ut in YulgaU no- igdonensjs ediiio, et hoc in uno populo. afdooen&is eriitio legit, munierint. Lovan. , OtCoIon., minuerint. Sfideberearbiiramur, quia; eisi in edilis le- n*. aK prHna pars vcrsus 16 in Augustino iransfer tur post ha?c verba, et non odorabunt ; omittitur qno- que, Non clamabunt ingutture $uo; nec enim est$pi- ritu$ in ore eorum. In vulgaia nostra non leguuiur plura quam hsec : 0$ habenttet non loquentur; oculo$ habent, et non videbunt. Auret habentt et non audientt neque enim e$t $pirhu$ in ore xpsorum. Reliqua vero qu.'c hic Ieguntur in Psalterio Ilieronymi, quod Ko- m.inum vocant, lcgebantur. A Gallicano deinde recisa sunt. De quibus novissimi S. Ilieronymioperumedi- tores observanl quod $equente$ veniculi (ab his, naret habentt ad bxc, neque enim est $piritu$) huc trau$lati $unt in Romano Ptallerio ex p$almo tuperiori cm.i. Quos tamen pr.-e oculis habuissc Prospertim nostrum vix dubiure siuit subjectn ab eo, licet brevissima, ipsorum expositio. Observanduin denique uaec ips* non legi iu textu Hebraico p«alini bujus. SH7 *>. PKOSPEIU AQUITANI tt* aures,«et divinae inobedire doctrinae? liabcre nares, A (ur arterna , mire tolius mundi clcmentorumque con- et bonum Cliristi odorem non eapere? pedes habere, et vocantem non sequi gratiam? babere liiiguam, et non loqui veritatem? babere manus, et siue opere esse jusiitiae? Quia omne quodnon ett exfidet pee- catum e$t (Rom. xiv,23). Mendaces igitur confor- mabuntur mendacio, et quo magistro fidunt, cum eodcm confundentur. Ettamen ex ipsis quotidie com- mutantur per miracula Dei ; quotidie aperiuniur oculi caecorum et aures surdorum, inspirantur uares in- sensatorum, resolvuntur ora mutorum, fiunt opera- riae manus paralyticorum , diriguntur pedes claudo- rum, ex lapidibus excitantur filii Abrahae ( Mutth. m, 9), quibus omnibus simui dicaiur : ( Vers. i9, 20.) Domut hraet, benedicite Dominum; ditio propier linnc misericordiani dicitur instiluu , cui perficieudae omnium rerum ordo scrvissei. ( Vers. 2, 5. ) Con/Uemini Deo deorum, quowam in teternum misericordia ejut. Confitemini Domino do- minorum, quoniam in mtetnum mitericordia ejus. Deo- rum noinen cum in bono positum reperilur, seciin- dum gratiam intelligendum est, non secundum na- turam, diceme Aponolo, Nam etti $unt qui dicuulur dii, sive in ecclo, me in terra : quemadmodum $unt dn multiy et domini multi ; $ed nobit unut Deut Pater ex quo ottinta, b et no$ per ipsum ( I Cor. vm, 5 et 6). Qui ergo suut filii Dei, el per aduptinnis sacranien- tum divinae sunt consortes naturae (II Pet. i, 4), ha- bent htijus nominis donuin : quia uni Deo serviunt , domu$ Aaron, benedicite Dominum ; domut Levi, bene- B uni Domino voluniaria tubjeciione famulantur. Dn dicite Dominum; quia omnes bos gradus, quos una gens babuit, per ipsam fidem, qua illa justificata est, toius mundus obtinuil, et incunclis jam nationibus invenitur Abraliam credentium pater. (Vers. 20, 21.) Qui timetit Dominum, benedicite Dominum. Benedictut Dominut ex Sion, qui habitat in Jeru$alem. Habilatro Dei, non est ilia Jerusalem quae cecidit, sed est in cordibus fidelium aique san- ctorum, ex quibus aedificatur aeiernum templum Dei cum compage angelorum qui uumquam a Domino receaserunt. Benedicit 491 er8° Ecclesia Domi- num, ex Sion, id est, de specula, ex qua promissio- nes Dei prospicit venturas in Jerusalem , id est, in visionem pacis, ubi jam nullum periculum infirmita- tis, nuiia erit adversitas teniatoris. PSALMUS CXXXV. (Vers. i. ) Confitemini Domino quoniam bonu$9 quoniam in taculum mitericordia eju$. Psalmus iste laudem continel Dei, et eodem modo in omnibus suis versibus terminatur, ut quidquid operum Dei percurritur, ideo iutelligatur effectum, ut bonitatis el misericordiae ejus manifestaretur aeternitas. Quam- vis enim post judicium, quo in fine saeculi vivi et mortui, judicandi sunt, missis justis in vitam aeter- nam, impiis autem in ambustionem aeternam ( Matth. xxv,46),nonsintdeinceps futuri, qui diviiiae gratiae dispensatione salvandi sint : recte tamen inlelligi potest in aeternum futuram misericordiam ejus, quam suis sanctis fidelibusque iargiiur; quoniam ea beai uutem gentium dmmonia ( P$ai. xcv, 5), quae quoaiam gaudent se ab errantibus coli , in aeternum ignem cum suis cultoribus c damnabuntur. ( Vers. 4. ) Qui facit mirabilia magna $olu% , qno- niam in mlernum mitericordia ejut. Possunt ea roi- rabilia accipi a Deo solo facta, quae neque per ange- los, neque per homines sunt effecta, sed sola Dei operante virtute. Quamvis enim ipse operetur oinnia iii omnibus (I Cor. xu, 6), naturas tamen cunciarum creaturarum , 482 coelum et ccelestia, terrain et mare, cum universis quae in eis sunt, solm instituit. Non quod sine Fiiio suo Verbo aut Spiritu sancto aliquid fecerit Pater, sed quia Trinitas unus Deus esi, qui creaturas, non per creamram fecit, ted tola po- C tentia Deitalis. Quod autero in secuudis dicitor, Qve» niam in mculum mitericordia ejut, ad reparationeoi humani generis referendum est, qund Dei miserieor- dia per sacrainentum regenerationis vitae reddk aeternae. ( Vers. 5. ) Qui feeit ccelot in intetlectu, cpsonian in taculum mitericordia ejus. In intellectu facti sunt cceli. ad erudiendam eam creaturam, quae ad cogni- tionem sui praeordinabatur auctoris. Inritibitia envn Deif sicut ait Apostolus, a ereatura mundit per ea qa facta tunt intetlecta contpiciuntur ; tempiterna quoque nirtut ejut et divinitat ( Rom. i, 20); et hic idem pro- pheta dicit, Coili enarrant gleriam Deit et opera ma - nuum ejut anuuntiat firmamentum ( Ptat. xvin, i ) : qnia majestatis invisibiiis pulcbritudo d , et per eor- tudo, quam ex Dei misericordia consequentur, nulla D poream creaiuram incorporeus Creator agnoscitur. umquam tentaiione pulsabitur, sed in aeterna pace ( Vers. 6. ) Qui firmavit terram tuper aquat ; quo- et gloria incommutabilis permanebii. Quod opus niam in taculum mitericordia ejut. Bene quidem in- ineffabilis pielatis, quia in sempiterno Dei proposito lelligitur super aquas terra fundaia, in eo qwd atque consiiio fuil, ut per teroporalia praeordinareu- circumfluentibus aquis supereminet, et ita etiam iu * Hic aliqua deesse videntur ad plenum sensum seniruetura consurgat. ( Vert. 7. ) Qui fecil luminaria magna solus ; quo- wsuam im aternum misericordia ejus. Ideo et hic addidit <**/««, quia caelera mirabilia quae dicturus est# aut p«r bomines, aut per angelos fecit ( Vers. 8, 9.) Solem in potettatem diei, lunam ei mMMos in potestalem nociis. Splendor solis in die po- C^na est, el lunae et stellarum in nocte. Sed haec prae- t^r uiilitttem quam mundo vicibus suis praebent, et rum$ quod inlerprelatur amaricanlium, percutit per Ecclesiam suam Dominus. ( Yers. 20.) Et Og • eoaeervantem Batan; hoc e«t, confusionis : quid enim coacerval diabolus nisi con- fusionemf (Vers. 21, $&.)Etdedit terram eorum hceredilaiemt harreditatem hrael populo tvo. Dat etiam , quos dia- bolus possidebat, haereditatem semini Abrahae, quod estChristus(Ga/.in, 16). (Vers. 25, 24.) Quia in humilitate nostra memor fuit nottrif et redemit not ab inimicis nostris. Kedeinit nos sanguine Unigeniti sui. (Vers. 25.) Qui dat eseam omni earni. Haec cst f»t-aeter decorem qno totius mundi augetur ornatus , B esca de qua Dominus dicit, Caro mea vera ett csca «flant significationem spiritalium graliarum. Nam fMTsecipuum fidelium cordium lumen est, veniens ab ipso justitiae sole, sapientiae ; secundum autem lumen m*l scientiae, quae inter saeculi hujus obscura dat quo- dammodo lunare solatium ; deinde plurimorum clia- rteroatiim munera stellarum iguibus meriio compa- rautur : ut ambnlantibus pcr diflicilem viam num- qaam desit cceleste praesidium. (Vers. 10.) Qui percutsit ASgyptum cum primo- genilis eorum. 493 Nulla pars mundi est «juam non pereutiatgladiusvcrilatis, utChrigto praecipua quae- qt»e subdantur. ( Vers. 11.) Qui eduxit Israelde medio eorum. Quo- tidie sancti ab iniquis et adversis tribulaiionibus eruuntur. G ( Vera. 12. ) In nuviu potenti et braehio excelso. Qnid potentius eo de quo dictum est , Et brachium Donnni cui revelatum est? (Vert. 15.) Qui divisit Rubrum mare in divitionet. Rubri mtris divisinue significaiur baptismus Cbrisii, in quo fiunt divisiones : ut * una res aliis sil in ritauD, tliis in morlem ; in viiam fidelibus , in mor- teni persecutoribus. ( Vert. 14. ) Et eduxit Israel de medio ejus. Et kedueitpopu)um suum Dominus,innovatum per lava- crnm regenerationis. (Vert. 15.) Et excuttit Pharaonem, et virtutem ejvs » mate Rubrum. Peril in aquis rcx p» ccaii, et bapii- t»Ut reatus excutiiur, (Joan. ti, 56), quae»dalur omnibus gentibus : quia nullus renatorum fidelium ab esu ejus excipitur. ( Vers. 26, 27. ) Confitemini Domino cosli ; confite- mini Domino dominorumt quoniam in mtetnum mise • ricordia ejut. Quod hic ait, Dominoccelit hoc videiur superius dixisse, Deo deorum; el quod ibi subdidit, htic etiam hic connexuil, Confitemini Domino dcorum : ut ti tunt qui dicantur diit et doiuini , sive in calo, sive in terra : 494 no^n tamen vnut sit Deus Vater% exquo omnia , et nos in ipso; et unus Dominut Jetus Christus, perquem omnia9et nos peripsum (ICor.vm, 5, 6) cui conflteajnur, quoniam in ccttrnum miseri- cordia ejus. PSALMUS CXXXVl. (Vers. 1.) Super ftumina Babylonis illic tedimutt et ftevimusy cum recordaremur ttit, Sion. Prophelia psalrui non solum hoc dcnuntiat quod secundum gerendaruin rerura ordinem ad Israeliticum populum proprie pertinebat, sed eliara quod in omni Ecclesia Dei, quae in tolo mundo est, agitur et impletur. Universi cnira fideles, qui cives sunt Jerusalem, et in hoc saeculo peregrinantur, aple his vocibus et con- gruenter utuntur, ut dicant quod psalmi verba pro- nuntiant. Nam qui fide justificati sunt (Rom. v, 1), et spe salvi facti (Rom. vm, 24), ad patriam coelc- stem angelicamque desiderant, recordantcs promis- sionis Dei ; flent et gemunl de habitatione terrena, quae in quacumque tui parte Dabylonia est, et flu- mina ejus sunt omnes illecebrae temporales , sive in (Vers. 16.) Qui traduxit poputum suum in deserto. " moribus, sive in opinionibns, quas sibi quisque dele Trtdoeit et nos per bujus mundi ariditatem et steii- Vuttem, ne in ea pereainus. (Vert. 17, 18.) Qui percussit reges magnost et oc- ddtl regea fortes. Perculit atque orcidit eiiam per nos diabolicas et noxias potestates, quoiies dat vi- cloriam per Domiuum nostruin Je*um Christum ( I Csr. xv, 57). 11 Augustinus hic, ut unus atque idem bapihmus aliis sit tn vtfom, aliis sit in mortem, * Duae. et Colon., eduxit. Lugdun. et Lovan., sMucii, ut apud Augustiuum. Nam agit de gratia baptismi, quae quotidie renascentibus confertur. • Auf ttsiinus scripsertt in versu psalmi, Et Og gerit, in quibus nihil stabile, nihil firmum esl, sed omnia fluida, etin maris profunda ducemia. Qui au- tem quaesursum suntsapiunt, uon quae supcrierr-m ( Coloss. in, 2 ), sedent quidem super mundi flumina atque torrentes, sed tamen cursuaquarum labi>uiium non truhuntur, nec miscenlur confusioni, d quae in terpretanir Babylon; sed recordantes Sion, quae regem Basan ; tum, caacervantem , quod interpretatur Og ; et regem confusionist quod interpretatur Basan. d Editi omnes antiqui, quam interpretatur. Lugriri- nensis editio recemior, quce interpretatur. Bene emen- datum indicat phrasis sioiilis sutim stbjuncia, /jmv exprimitur tpecula. m S. PROSPERl AQUITANI 595 eiprimiiur specula , in quod Deus promisii inten- A nislrae, cum virtutis amor et consuetudo superaverit. duni, et a temporalibus ad aeterna proficiunt. (Vers. 2.) In talicibut in medio ejus sntpendimus organa nottra. Habent organa sua cives JerusaLem, Scripturas Dei, * praecepta et promissa Dei, el me- ditalionem quamdam fuluri saeculi ; sed cum aguut in medio Babyloniae, organa sua in salicibus ejus suspendunt. Ligna autem Babylonis fluminibus ri- gaia, et nullum fructum affereniia, similitudinem ge- runt hominum sierilium, qui mundanis pascuntur illeccbris, el nulla sunt virtute fecundi; nec possont eis ulla divinarum semiiia Scripturarum inseri, quia capaces non sunt praeceptorum Dei; ct merito in eis differeudo suspenditur, quod pro sua insipientia au- dire non possuut. His ergo qui ab Jerusalem charitate discedunt, h<>c conlingit, ut obhviscatur eos dexlera eorum. Viia enim aeterna in se manel ; illi autem remanent in de- lectatione morlifera, amplectenles nuila pro bonis falsa pro veris, siuisira pro dexleris. (Vers. 6.) Adhcereat lingua mea fqucibus meistsi non meminero tuit ct non prcepotuero Jerusalem tn principio lcetitice mece. Obmulescam, inquil, nisi lui memiuero. Quid enim loquitur , aut quid sonai, qui cantica Sion in laude non sonat? Eloquium linguae nostrae est Jerusalem cantlcum. Os autero carnalia loquens, et saecularia canens , 486 mutura est et obstructum ; quia inde deleciatur, unde confunditur. Verus ergo Jerusalem amator et civis, hac se lege (Vcrs. 3.) Quia illic interrogaverunt nott qui capti- B constringit, ut hujus pcenae subeat damnationem, si tot duxerunt nott verba canticorum. Et qui adduxerunt notj hymnum cantate nobit de canticit Sion. 495 ^m" nes homines primn transgressione a diabolo caplivati sumus; quoniam quifacit peccatum, urvus ett peccati; (Joan. vui, 34); sed ab bac captivitate redemit nos suo sanguine Jesus Christus. Pars ergo quae capliva- toribus suis volens servit, et cis delcciatur quae lio- stibus placent, praebet se ininistram ad impugnandos redemptos, et per ipsam diabolus quidquid contra sanctos audet, exsequitur; ut meritoipse agere di- catur, quod per homines sibi subditos gerit. Interro- gant ergo Gbristianos pagani, et impii eorum quo- rumque dogmatum sectatores, quae nobis religionis sit ratio, quae ulilitas in fide Christi, quive sit frti- non omnibus jocunditatibus pracposueril coelestis pa- triae charitatem. ( Vers. 7. ) Memento , Domine , filiorum Edom, im die Jerutalem. Homo Israelita inter alienigenas con- stiluius precalur Dominum ut mcmincrii, quia inler fiiios Edom, id est Esau, et inter filios Jaeob ooncor- dia esse non possit ; el illae inimicitiae roaneaut9 qoas jam in matris utero significabat nondum natorum lucta geminorum (Gen. xxt, 23 ), e et post ita discre- vit pracscientia Creatoris, ut diceret , Jacob dticxi, Etau autem odio habui (Malax. i, 2). Unde omnes filii proiuissionis personam gerunt Jacob, Esau vero nomiue tota pars infidelium figuratur. Petit igitur ut meniineril Deus quomodo Esau insurreierit in Jacob ctus; et interrogatio eormn non verilatem vull di- C (Gen. xxm, 41 ); meroinerit etiam diem bborum scere, sed credentium corda turbare. Unde a lalium auribus suspendenda sunt organa, nec canticoruin hymnorumque nostrorum sacramenta pandenda ; b ne sanctum detur canibus , et jaciantur margaritae ante porcos ( Matth. vn , 6). Volenlibus igitur de confessioue fidei nostrae instruere calumnias suas, respondendum est quod ait psalmus : (Vers. 4. ) Quomodo cantabimut canticum Domini in terra aliena? Homodeditus carni, deditus niundo, serviens vanitatibus, plenus erroribus, terra aliena est , in qua seri sacra scmina , quae sunt divina can- tici verba, non possunt : quia nisi in Sion, id est, in Ecclesia, non congrue celebratur divina laudatio. Ne ergo per alienorum contagia quaedam coeiestis pairiae Jerusalem, quae superbiam toleret impiorum; vel diem feliciiatis ejus, qua a servitute captivitatis quo- tidie eruilur, d el ad aeternae patriae bona vera per- ducatur. Qui dixerunt% Exinanite, eunanite^ utque ad fundamentum in ea. Pcrsecutoribus populi Dei non sufflcit qualiscumque vastatio; nisi etiam fidrm, qnae sancti est aedificii fundaiiientum, saeva exioanitione subvertani. ( Vers. 8. ) Filia Babylonis misera. Ipsa est eadem qtiae Babylon; quae in propagtne sua et mater et filia est : mater generando, filia succedendo. Infelix uti- que et misera, quae ad perditionem et generatur et generat. (Vers. 8, 9.) Beatut qui retribuet tibi retributionem Irrepat oblivio, quodam jurejurando confirmauda est D tuam, quam retribuitti nobis. Beatus qui tenebil, et ai- fides, ct dicendum : (Vers. 5.) Si oblitus tui fuerot Jerusalem, cblivi- scatur me dextera mea. Dexlera nostra cst viia aeterna, tiuistra est vita temporalis : illa plena spe bealitu- dinis, haec plena periculo perditionis. Quidquid fit proptcr vitam aeternam, dextera operaiur ; sinislruin voro est quidquid propter gaudia iransitoria aut optatur aut agitur ; et in oblivionem venit dextera si- lidet parvulos tuos ad petram. Omnes primo ortu in Babylonia genili sumus, el ab ipso carnali exordio parvulos nos accepit mundana confusio ; nec aliud nobiscum egit hoc saeculum, quam ut per varias opi* niones et diabolicas artes diversis iroplicaremur erro- ribus. Sed dc hoc generali malo innumeroa erait Dei gratia, et adbuc inter oblectamenta Babylonis mo- rantes, jam inter Jerusalem compuut cives, • quos • ln Augustino, prcecepta Deit voce hac Dei ter bent omnes edili nostri. rcneiiin. d Fonasse legas, til, non et... perducaturt aut sal- b Lugd. et Lovan., nec sanctum; Duac. cl Colon., tem perdticinir, pro perducatur. ne tanctum. Soia Lugdun. edilio, quod qui beatus ettt etc • rorte legendnm, et quos, non, ei postt quod ha- M5 PSALMORUM A C AD CL EXPOSITK). PSAL. CXXXVIII. ZOi ]ui beatos est, et beatos facit, eruit de tenebris et de A detiderium et ab onni earnali eupidiute purgatmn. potesute tenebranim (Coiou. i, 13), ut sint filii lu- cis et regni, allisi ad petram Christum, ut moriendo mundo, virerent Deo, dejecti et erecti, destructi et aedilicati , in pulverem comminuti, et in petra, petra iosuurante, solidali. 487 PSALMUS CXXXVH. (Vers. 1.) Confitebor tibi9 Domine, in toto cotde meo 9 quoniam audUti omma verba ori$ mei. Psalmi titulus sub nomine David eum signifieat , qui est eat samlne David secundum carnem ( Rom. i , 3 ) , ad quem prophetiea est direcu confessio , quae laudia est divinae , non iniquitatis bumanae. Confessionis enim nomine solet indicari confessio pcenitentis; sed bic manifestatur gratulatio laudatoris , quae toto corde profertur, quia nulla illi alia affectio sociatur; B sceptra tua dona sunt. Si, Multiplicabie me, Untummodo diceret, vidori poterat lerrena aliqua conceptio; sed cum addidit, k m justitia , nihil est quod possit plenius et perfe- ctius postulari : quia summi boni signiflcatio est in appellatione virtutis. (Vers. 4.) ConfUeantur titri, Dominet omnee regee terrmt ouoniam audierunt omnia verba oris tui. Ubi- que Evangelium praedicabitur ( Matth. xxiv, 14 ) , ubique apostolica doctrina discetur. In omuem enim terram exwit $onu$ eorum , et in fines orbis terrm verba eormn (Pso/.xvni, 5). Cenfiteantur ergo tibi, Doudna, omne$ rege$ terrm ; et quia nou babent necessiutem sublimiora cupiendi, laudent te de excellentia quam dedisti , quia latere eos jam non potest , quod eorum (Vers.5.) Et eantent m vH$ Domtttt, quoniammagna gloria Domini, In quibus viis, nisi de quibus dicitur, Vniver$m vim Domini , mitericordia et verilas ( Pscd. xuv, 10)! ut dum omnia opera Dei in bis consum- roantur, nemo nisi in ipsius gloria glorietur. (Vers. 6.) Quoniam eocceitus Dominut, et humilia retpicit, et alta a tonge agnoecit. Sub oculis Domini est el humilis et elatus. Sed humilem quia pbeei v proxirous videt; superbom, quia displicet, longia- fflju* agnoacit ; et cum juxu sit bis qut tribulaio sunt corde (P$al xxxni, 19) longe Umen est a peo- catoribus salus (P$al. cxviii, 155). (Vers. 7.) Si ambuiavero in medio tribulationie , ti- . vificabU me. Si praesentia , inquit , non amavero , et et mater et filia , mater in angehs, filia in homini- C si ad promissiones tuas tendens, lerrenis illecebris et ideo exaudiu sunt verba oris cjus; cujus oris, nisicordis, unde sumunt ipsa verba principium? Ea ibi auribus Dei vox menlis auditur. (Vers. 1, 2.) iit conepectu angelorum ptallam tibi. Adeeabo ad templum sanctum tuum , et confiiebor no- mini tuo. Super miuricordia tua et veritate tua. Si m Tera exaolutione cordis spiriuliter Deo psallimus, ctram angelis psallimus : quia non terrena , sed ceelestU sapimus , in quo pieuiis offlcio beatitudo «xceilit aogelica. Nam carnalia desideria non psal- limt , nisi eoram bominibus , quorum se animi su- pra terrena non erigunt , et qui sanctorum gaudiis iBleresse non possnnt : quia nec adorant ad tem- > sanctom Dei, quod est Jerusalein, una simul bus , quibus dicitur : Templum Dei e$ti$ , et Spiritus 9H kabitat in vobi$ (\Cor. m, 16 ). Gonfessio autem rdigiosa veritatem et misericordiam Dei prsedicat : veriiatem in judicando, misericordiam in subve- aiendo. Non enim aliae sunt viae quibus ad nos ve- nit , aut aiiae quibus nos ad se provebiL Quoniam magnifieaeti * tuper no$ nomen $anctum tuum. Ma- gnificavit Dominos super omnes nomen sanctum euum , auper Abraham , et Isaac , et Jacob , super duodeeim tribus Israel , quas eruias de jugo servi- antis introduxit in terram promiasionis ; et super nniversas nationes, de quibus tamquam de lapi- aibus suseiut quotidie filios Abrab» (Matth. iu, 9), Vt in nomine Domini Jesu omne genu fiectatur, cmle- non inbaesero , vivificabis me , et cito exaudiee : quia tribulationem mihi afferent temporalia , quem spes invitat aeterna. Super iram inimkorum meormn txtendUii manum tuamt et eaivum me feeit dextem tua. Protectio, inquit, brachii tui defendit me abini- micis meis , et ut adversiutibus non vincerer, foeit dextera tua, quaa me a sinislris omnibus liberavit. (Vers. 8.) Domine , retribue mo me. Ego , inquit , debitor sum , et • conditione proprii debiti liber essa non possum(I Cer. vii,21); tu, Domine, prome retribues , qui nihil debes ; et qui mortem , duiu moreris, occidis , solvena mea, ut sequar tua. Ifc- mine , misericordia tua in mternum : opera manuum tuarum ne despicias. lllam , inquit , miserieordiaa adum9 terre$ttiumf et infemorum, et omnis lingua D quaero, qua temporalibua eruis, et ad aeterna per- cemfiteatur, quia Dominus Jeeus CnrUtue in gtoria e$t Dei Petru (PkiUp. u, 10 et 11). (Vers. 5.) Jn auocumque die invocavero tet veioeiter emamU me. Uuare velociter? Quia ipse dixisti, Adkuc toquente tef dicam, Ecce adtum (I$ai. lviii, 9).Qnare Telociter? Quia non in diveraa tendo, nee superflua concupisco ; sed quod docuisti peti , hoc mihi con- cuptsco praesuri. Muttiplicabls me in anima mea , in wirtnte multa. 488 Expressum votum secundum • Forie, $uper omne$% ut resumitur in eiplicaiio- ne, aut super omnf, ut in Augostino et VulgaU no- stra : licet editi nostri omnes habeaut, super nos. ^ Apud Augustinum hic, in virtule, utetiam su- Pateol. LI. ducis, Domine. Opma manuum tuarum ne deepictae : Quia sive in eo quod homines sumus , aive in eo quod ex nosira impietate muuti et jusiificati suaus, tuarum manuum sunt opera , quibus nos et eoudia et renovas. 488 PSALU US CXXXVIil. (Vere. l,ft.) Deminet probasti me, et coenovkti me. Tu cognovisti sessionem meam , et resurreetionem meam. In propbetia psalmi verba sunt ipsius Domini pra in textu versus, « Forte, conmctione ; ediii tamen omnes , eomM* tione. 13 298 8. PROSPERl AQOITANI Jcen Ghristi, qui, quarovis eecundum deiutem con- A (Vert. 8.) Si ascendero in emtum, tu iUic scendero ad infernum , ades. Si ad cmlofl elatue, te inveuio resistentem; si ea qoro sunt eligam , te eiperiar persequeniem : < maluro mihi est praesumplione erigi , iu i desperatione demergi. (Yers. 9.) Si sumpsero pennas meas ht dn kabUavero in poelremis tnaris. Jam bono oo tur qui pennas suas, geminss sciiieet pm ritatis, quibus in direetum Tolet, medila mere, et in ultimis maris, id est, in fine i jus habitare : ut tota intentio aniroi et t viias eonclusione sollicita, non jam Tania < cnpiditatibus, sed ad promissiones Ddd eulo Taleat evolare. Verum ,hoc ipsum q formis et «qualis sit Patri (Joan. x, 50), tamen se- cundum quod Verbum caro factum est (Jma. i, U), et babitum formse aerrilis accepit, dicet Patri, Do- mine ; qui ei et Pater et Dominus est : Pater formss Dei , Dominus form» servi. Probasti 9 et eognomti me ; non quia non noverat , sed quia notum aiiis fe- cerat. Sedere autem est humiliari ; surgere , exal- tari : unde aedit Doroinus in paasione t resurrexit in resurrectione. Quod, inquit, tu voluisti, Domine, approbaati ; et ideo factum est , quia aic tibi pla~ cuit. Qui autem vocem capitis ex persona corporis mavult accipere, confesaioncm inteiligat pcaoiten- tium , qui sedent per huroilitatem poBnitudinis , et surgunt per justiHeationem remiisionis. (Vers. 3, 4.) InleUexitti cogitationes meas de longs; B suis viribus , nisi adjuvet ille qui jubet ' semitam meam et Umitem meum investigasU. Et omnes quod sequitur, et dicit : vias meo* prmvidisti. Agnoscamus hic vocem illiua Illii minoris qui , dissipaU substantia patris , in loo- ginqua disceaserat, et personam gerena gentium quss defluxeraot in idolorum culturam , undero resipi- seens ait , Surgam , et ibo ad patrem meum (Emc. xt9 18) ; et cui revertenti occurrit pater quia intellexe- rat cogiutiones ejus de ionginquo. SemUam igitur, inquit , tiwmn, qua disceaai , et timitem meum9 quo usque perveni , mwestigasti : quia deaertorem tua pnesentia ubique concludebu : ideo aineua me la- borare vias meas, ut si perpetoo miser ease nollem, redirem ad vias luas. Quoniam non est dolus in /tn- gua mea. Confiteor, inquit , quod mihi discedenti a (Vers. 10.) Etenim illuc manus tua adducet me dextera tua. Considerans autem I Utem vi», et de laborts exitu timeos, add (Vers. 11, 12.) Et rftxs, Fortasse tenear cabunt me : boc est, forsiun superabor u& magis magisque lenebrabor, si persevenn non apprehendero. Et nox illuminatiomdoi Quonuvn tensbrm non obtcurabuntur ate9 at aus iUuminabitur : sicut tenebra eju$t to ejus. Tempus, inquit, laboris mei tempnas quam umen gratiae tuae splendor illuminai enim tuum lucerna faclum est gresaibna m gxviii, 105), ut quae mibi erant tenebrm t te conteri miaeriis utile fuit : nam si bene mihi es- G esse deliciae : quia tenebrae qua a semetips set sine te, nollem forsiUn redire ad te. (Vers. 5.) Ecce, Domine, tu cognovisti omnia , no- •tssima et antiqua. Antiquum peccatum , quo in pri- mis pareotibus ruimus, novissimam poBnam, qoam omnes per multoa labores, communi * mortaliutis conditione, dependimus. Tu /inxisti me, et posuisti super me manum tuam. Omnes in uteris matrum Deo plasmante finguntur, aub ea lege quam superbis merito humanumgenus sustinet : superposUa divinae potentis manu, quas ut linmiles erigat, elatos premit. (Vers. 6.) Huifcata est scientia tuaesme; inuatuit, non potero ad eam. gOO M**, inquit, auperbia et diacesaiene factum est ut obscuraretur cor meum, nee poaaent mibi tua patere judicia. Dum enim i rantur, a te lumen accipiunt. Qui ideo ageo tenebrarum flagellas, ne temporalium m oblectatione caecali , bona non deaiderenm Nocte autem nobis lucere soles , et tamqu facis, cum per austera remedia ad vium n ut dulcia sint flagella patris, ne sit amarm ] tia patris. Quia ergo et adversa vitaa iatim cunda 501 non carent tenutione, qua ant < aut premimur ; utrumque fit nox, si desit ill nec superbire nos sinat, nec desperaro pen (Vera. 15.) Quoniam tu fossedisti resm m mine. Tu, inquit, Domine* m>n solum cor m et renea meos possides; et te habiunto* mea, factum est nt me aiiuuid lucis delecui potesutis liberUte deleetor, factus aum egentior at- D cte. Suscepisti me e% utero matris mem. Q«J que tenerior. Ex me mihi tou difflcultaa convaluit ; ex me extra lumen sdentis tosa fiactus aum , ad quod niai ex te redire non potero. ( Vers. 7.) Quo ibo a Spiriiu tao, autquoa faeie tua fugiam f Discedenti a Spiritu Dei nullus invenitur locus , qui ejus praaentia et poteaute sit vacuus. Nerao iram ejua fugit, nisi qui ad iratum confugit (Sent. 235). • Editiones Lugdun. et Lovan., immortalitatis. Me- liua Duac. et Golon., mortalitati$. Augustino dicente hic, Quando in istam mortalitatem laboriosam pericu- htamque pervenimus. * Augustinus scripserat , tententia judkit. Unde apoatolum segregavitabutero matris suaa (A ipse et nos segregavlt ab otero matria • non Babylonix, unde in novam vitam regener ape, novis deliciis, nova luce gaudemne. i nec felicius weculi hujus nos beatoa faeit,u< aius miseros, si vera bona et mansura dilig (Vers. U.) Confitebor tibit guoniam terrik rificatus es; mirabUia opera ino, et anima uu conjicimus erratum forle irrepsisse In eedU sperianosubi legitur, sententia patris. « Editi omues, matri$ $uw. Errore manUeai sola Augustini lectione suffragante dubitamus. 807 PSALMORUM A C AD CL EXPOSITIO. PSAL. CXXXIX. m atat vmida. Terrorem, inqoit, mihi inculionl miracnla A tor in ea majestate in qua judicatnrur est vivo* et gratim tnm; et onde ett ratio gaodii, inde eat caosa fbrmidinis. Cogaoecit enim animt mea qoania ope- rarts nt salvea, et qom mihi aint pericnla cavenda ne pereero. ( Vers. 15.) Non ett abtconditum ot meum a tef quod fecitti in abseondito. Eal quaedam in sanctis homini- bus Dei iuauperabilia fortiuido, et invicta patientia, qoam in eia oeeuite finxit Deos, ei abscondiiam fecit, hnbentem otaeam ttrmitatem, qux nee corrurapa- tur secundia, nec frangatur adversis. De qoa virtute in alio paaimo dicitor, Verumtamen Deo tubjieitur tmbma aue, quomam ab ipto ett patientia nuu (Ptal. lxi, 6). Et tubtiantia maa m inferioribut terrm. In bte, inquit, aobatantit fragilia et infirmi corporia, qood mortnos. Unde aequitur et dicit, qo:d interra per totum boc tempoa in Eeclesia agatur : de bonoraro et malorum permixtione, et omnibus affiictionibos vitas lemporalia obnoiium formasii oecultum, dum eis differtur adventus. (Yers. 19, 20.) Si oedderit, Domine, peccatorm, viri tanguinumf declinate a me. Quod dicitis in cogita- tionet aeeipieat tn vanitete eivitaiet tuat. Occidunlor euperbi, curo deaerunlur gratia Dei : quibus in co- gitatione homiliom *et unilate cubtodieutium Domi- nus dicit occulte, Vhi $anguinumf declinate ame; qood palam in jodicii aui manifeatatione dicturus est, Ifumquam novi vot ; diseedita a me^qui operamini mi- quitatem ( Matih. vn, 23 ). Viri autem sangumnm eat in infimia terne, fortitodioem qtuerit, qt» inter B qui aunl, nisi qui oderunt fratres? Sicut Joaimes scvas tribulatiooes , etiam earni peraeverantiam dareL (Vers. 16.) Imperfectum meum viderunt oeuli tui% et in Ubro tua ammet teribentur. in his verbis persona eat ipeiua capitis, quod ohuc in se, nune in corpore aoo loqoilur : quia duo aunt in carne ona (Epket. v, 31). De illis ergo, in qoibus erat patieniia roboran- da conalantia, ut ipai pro Domjno pati poaaent, qoi in ejua naaaione litubaverant,dicit \p**tJmperfectum meum viderunt ocuU. Et quia qui osque ad despera- tiooem expaverant, osque ad victorim coronaa, te aspidenie, coronaii aunt, addidit, Et in libro tua omnet teribentur. Igiiur omnibos timidis, et de pro- pria infirmitate trepkUntibus sperandum esl super- dick, Qui odit fratrem tuumf komieida ett (I Joan. m, 15). Isti ergo ab wiitate Ecelesise per superbiam recedenies, qui qoasi offensi permixiione palearom, ante diacretioois ventilabrum triticom deseront, medpient in vanitate civitatet tuat ; id est, in repro- bam societatem et in vana ae concilia eongregaiwnt, qnia qui charitate «atholica noo » oiitor, havatica vanitate dispergitur. (Vers. 21 , 22.) Nonne qui oderunt lef Domine, oa% habui% et euper inimieot tuat tabeteebamf 503 Per- feeto adio aderam illosf inimiei faeti tunt mihi. Per- fecta in Dominom dilectio est, non amare quod non amat, et ipsos inimicos Dei sic odio habere, ut prar vitas eorum odiosa sil potius qoam naiura. Qoia m» virtntis auxilium : ot inde non excidat charilaa, C aliud est in illis qood ipsi faciunt, aliud quod Crea- unde prcstalur facnltas. Per diem errabunt% ct nemo in ets. BOS S*TC» ut i° quibosdani codicibus fave* nitor, Dia formabuntur% et nema m eit. Imperfeeli, inquit, mei, qui omnes erunt in vila seterna, per diem errabuntf boc est in me turbabontur; et nemo erit m et% qoem non limoria tenebrm ad desperaUo- nean naqne perdocam. Si autem legamus, Du forma- buntur% intelligendum quod hi quorom nemo contor- bnbitor, die fermabunmr, boc ett, Uiominatione illins viaiooia qoa beatom Petrum niaais trepidum ad remedium aatienii» suo reformavit asneclu. (Vers. 17, 18.) Mihi autem vaide honorifieati etmt amici tui , Deut% valde eonfortai tunt principatue ea- rum. Dimmerabo eot, et tuper arenam muitiplieabun- isir. Ipsi, inquit, qui in dle erraverunt, et quorum ^ millns foit qui contorbaretur, amici mei ei velde boiienlbiles ficti aont9 et totiua Eccleslas naboerunt priDeipato». Ct qaamvis a me sint dinumenU, su- mmr arenaantameo molUplicabuntor,quia in infinitum «t naoliitiide eorum creaeit et gloria. Exsurresi, et mdhuc tum tecum. Hoc tempos significai, qoo adbuc lo oceulto est ad dexteram Patris, aniequam revele- m Forte legenduro9 et unitatem cutiodientium. Etai editi orones unitate habeani : nam S. Augustinus uic loci in Donatistas sententiam direxerat, qui infiati jutliti* uomine, pertuadebant populit ut , ditrupto unitalu vinculo, eoe lamquam jtulioret cmci et impa wiH tequerentur inter qnot triticum Chruti. ter- vato unUatii vinculo, gemebat. tor instituit. Boc eat enim perfecte, id esi scienfer odiase, ut nec propter vitia homines oderis, nee vi- tia propter homines diligas (Sent. 65). (Vers. 23, 24. ) Proba met Domini, et tcito em meum ; interroga met et eognotee temitat rneat, Et vide H via ihUfuiteHt in me ettf et dedue me in via mterm. Scrutare, inquit, temitat meatf id eat, eonsilia et eo- gitaUones meas probana et examinana, quo affecto diligam bonos,et quoanimo tolerem maloa. Et deduc me ia via aterna. « Niai ille qui dixit, Ego tum trfe, veritat, at vita (Joan. xiv, fi); et qni est mediator Dai ethominum homo Chrittut Jetut(i Tim. n, 5); per quem habemut aeeettum ad Patretn, et qui ett exora- tio pro peccatit nostrit (I Joan. n, 1 , 2). PSALMUS CXXXiX. (Vers. 1.) lu finem Ptatmut ipti David. Finis non alius inteHigendus est qoam qui eat ab Aposioio de- daratos, dieenie : Finit eitfm tegit Christut, ad jueti- tiam omni credenti (Rom. x, 4). Titulo ergo soo in* dicat paalmus onde locuturas sit; nam et dicendo, Ipti Davidf eom sigoificat, qoi est tecondom caraem ^ Editores Doac. et Colon. margini apposueranl9 neii unitur. * Hic aiiqua ad sensos jperfectionem deesse viden* tor. Forte qox in Augostino ipso habentur, aut ali- quid eerufu, Quid aliud dicit, quamf Dedue me fn Chrittof Quit eti enim via mternaf nhi qni ett vita mtarua? J&umwt anm ett qni dixitt Sqo 9um via% ote . S*9 S. PROSPERI AQUITANI 400 ex semine David (Rom. i, 5). Ergo non secondom A suam deiegi simulalionem. Aguot ergo omnia irta divinitatem, qua Creator est non solum David, ve- rum etiam visibilium atque invisibilium naturarum; sed secundum carnem filius David esse dignatos est, ut lotora corpus ejus, id est, Ecclesia, capitis sui uiatur auxilio, et omne membrum ejus voce ipsius dicat : (Vers. 2,) Eripe me, Domme, ab homine malo; a mro iniquo likera me. Non ab uno maligno, sed ab uno genere malignorum; necavasis tantum, sed ab ipso principe, id esi, ab ipso diabolo se erai cupit, qui vull ab injustitia liberari. Dicit enim Aposto- lus, JSon e$t nobis coiluctatio advertut camem ei tan- guinem, ted advertut principet et potettatee, et re- ctorct mundi tenebrarum harum (Ephet. vi, 12). id fallaciae, ut subruant gressos bonomm, et iniiuto- res sui faciant, quos ad condemnationem snam do- lent esse meliores. Doli autem iniquomm ideo reetet dicuntur, quia insidiantes rectorum gressUras, adji- ciunt malitiam super malitiam, et peccatis ptccata contexunt. (Vers. 6, 7. ) Juxta temitat tcondalum potuerunt mihi. Dixi Domino, Deut tneut et tu. Semitss JQStormn roandaia sunt Dei : in quibus scandab eonstitoere mali nequeunt, sed juxta insidias tendont, et veris verisimilia adjungunt, ne a lege justitim discordare videanlur. Non ergo discedatur a semitis, el tendi- culss non nocebunt. Ambnlans autem per viam man- datornm Dei dicat Domino, fieue meue et f»9qoss est, rectores peccatorum, quibus prasidet et domi- B voi proprie justorum est, cum Deus etiam malorum natur totios maligniiatis incentor. Qoi autem est bomo malos, idem est et vir iniquos. Nullus enim injustus malitia caret, et in dissimilibus peccatis ouius nomen est peceatoris; qoi etiam si sic peccet, ot ab aliorum se Isssione eontineat, quolibet tamen modo sibi nocens, innocens non est. 504(Vers.3.) Qui cogitaverunt injuttitias mcorde, tota die comtituerunt beila. Minus noxia est iniqoitas apenaquam tecta;et ille est insidiosior ioimicus, qui in labiis portat bona, et in penetralibos animi occolit mala. In talibos aotem secretis non nisi bella consiituuntur, boc est, ea ordinantor quae bonis sint adversa et repugnanlia; quia contra omnia vitia continoa sont bella virtotibus. sit Beus. Sed hac confessione non adjovantur.qoanv» din Domino, condiiione polius qoam voluntate sob- dontur. (Vers. 7, 8.) Percipe auribue voeem deprecationit memf Domine, Domine% virtut talutie mem. 505 ^om Tideatur reete • potoisse dlcere, Percipe aoribos de- precationem meam, id est, non sonum, qoi est etiam animaliom, sed vocem, qum est b sperantioro atqoe viventiom : nam infernorom sonl sunt, voees aotem nisi rerom viventiom non sont ; magnos tamen af- fectus precaniis ostenditor, com et Domini appeJla* tionem repetit, et salotis sua non in se esse caosam, sed in Domini virtute profitetor. Obumbratti super caput meum in die betti. Praesens vita, qoss tota tea- (Vers. I.) Aeuerunt Unguam tuam ticut terpentet; G utio, dies est belli (Job. vn, 1); qoia vel foras, vel venenum atpidum tub labiit eorum. Non est dubium quales sint qui serpentibus comparantur, qui siue strepitu ac sono ieniter serpuni, sed nocenter ir- repuiit. (Vers. 5.) Coneerva me, Domine, de manu pecca- torit, et ab hominibut injuttit erue me. Qui cogitave- runl tupptantare grettut meoe. Omnes quidem mali- gni, siveoccolti, sive manifesti, sollicite sunt caven- di, ne qoid excitent periculi, ne quid iuferant damni ; sed in nollo magis eorum metoenda versutia, quam ne nos socios suos faciant, et gressos nostros a via recta in sua ilinera moresqoe traducant. Ipsa est sevissima sopplanutio, quando fideles et reli- giosi, relicto proposito bono, in imiutionem trans- eont impiorom. (Vers. 6.) Abtconderunt evperbi mutcipulam mihi ; et rettet extenderunt in lagueum pedibut meit. Totom corpus diaboli breviter explicavit, dicens, euperbi. Indeest enim qood justos se videri veiunt com sint iniqui, et nihil magis refugiunt quam peccatorom confessionero; cumqoe sint falsi jusii, veris jusiis invidenl» qoia molesle ferunt illorum sinceriute • Editi omnes votiut te dicere; sed facilis error Gluit irrepere, ubi potuitte legi debuisset, nolla ad- uione, et leviori litterariim permuutione. Quod senserant jam Duac. et Colon. ediiores, et in ora libri observaram. * Fortassis roeliiis legeretor ephantium% com ex- penet AugusUnus, vacem deprecationie mece, vitem intus nnmqoam deest adversius, cui debeat repo- gnari. Laborans igitor in hoc bello, recte sibi obom- brationem petit graiiae Bei, ne ssstu laborom fatjga- tosarescat. f^en. 9.) Ne tradat me a detiderio meo peccatori. Ideo ait obombratum se in die belli, ut non urereter sesio desiderii : quo qui vincitur, traditur peccatori, et adversse subjicitur poiesuti. Pertinacia enim mala volunutis ducit in laqoeum, a qoo eximitor eojos concopiscentia soperna obumbratkme sedator. Cogi- taverunt advertue me;ne dereiinquae me% ne ferteexaU tentur. Gogiutio adversantiom fraudulenu est : sed ut mihi, inqoit, non noceat, ne derelinquat tne, ne *t de mea abjectione Istenior. (Vers. 10.) Caput drcuitut illorum, tabor latiorum iptorum teget eot. Me, inqoit, umbra alaram toarom tegat in die belii. Ilii autem mendacio soo se tegere laborabont, et boc erit caput circoitionis ipsoram. Non enim omquam quieseent in sois commentis ve- riutis inimici : qoi volentes sois se operire menda- ciis, ad boc laborant ot non finiendis laboribos im- deprecationit mect, non quod tonat in verbie meUt ted unde vhunt verba mea. Vox proprie animaterum ee*\ vhorum ett. Quam multi autem depreeemtur Deum, et non tentiunt Deumt nec bene cegitant de Deo9 eomm deprecatiemt habere pettunt, vocem non pot$unt9 qma vita ibi non ett. PSALMORUM A C AD CL EXPOSITIO. PSAL. CIL. 40f r : quia velare se noo poteruni, nisi * men- A tpectutuofeUvatiomanuummearumtacrificiumvetper' bborent labiornm. . 41 .) Cadent tuper eot carbonet ignlt ; in terra $$t. Sleui prsedicatio crucis Chrlsti aliit ertt 9 in vUam, aliis odor mortit in mortem (I Cor. lie et isti carbones ejus sunt operationis, quse rare valeat fideles, et punire peccatores. Fit mc roalorum poena in lerra^ id est, in boc et in bac vita, cadente super eos igne sup- mporalis , antequam veniat ignis aeternus. /n non tubtittent. Victi, inquil, tribulalionibus et 906 non tubtittent, quia debitis plagis endabuntur, sed pejores fient. . li.) Vir linguotut non dirigetur tuper ttr- iHjgiosus non capit scientiam veritatis tmum. Hoc de ipso capite intelligendum omnis 507 Christianos agnoscit. Deelinante enim die in vespe- ramy Dominusin craceemisit spiritum (IfafM.xxvii, 50), rursum inserendum corpori : ut spes omniuiu fidelium hoe In se non dubitaret implendum, quod in capite pnecessisset. Snpra omnia ergo holocau- toranta boe sacrificium fuit, quod imitantur corda sanctorum, eum de bona fiagrantia orationnm, tam- quam de ara, ad Deum odor tendit incensi (Apoc. v, 8, ef viii, 5). Gujus oblatio non flt sine illa confes- sione, quam Christns ex persona sui corporis suam fecit, dicens, Verba del\etorum meorum (Ptal. xxt, 2) : ut agnosceremus semper nobis necessariam con- fessionem peccatorum, quae inesse nobis, ipsius qui semper loqui, non potest erudiri. Prava B nos suscepil voce cognoscimus. tdia ipsius non dirigentur, quia loquacitas i mavult docere quam discere. Ftrnm inju- lis venabuntur in interitum. Venient niala, et ftisteot iujusti ; cum aliqua clade opprimun- sreonl. Non enim quae inciderint mala, pro patiuutur, et ideo non subsistenl, quia in ; sois nuiia possunt bonac spei fiducia susli- • 15.) Cognovi quia faeiet Dominut judicium 1 4t in cautam pauperum otlendit iniquit. Pau- Ml bumiles, et sancto semper desiderio su- SSf qui esuriunl el titiunt juttitiam (Matth. v, qoa saturabuntur quorum causam Deus non , et in quorum gioria videbunt impii quid iil (Sap. v, 3, etc). L 14.) Verumtamen jutli confitebuntur nomini itobunt recti cum vultu tuo. Glorificabuntur, ]osti,et aeterna bealitudine ditabuntur; sed nihii operum tuorum suis meriiis vindica- ienfitebuniur tibi opera misericordiae tuae, et ttnum suum tuae gratise deputabunt; etin abitabunt cum mltu tuo, hoc est, seterna vul- vbione potienlur. Deati enim mundo cordet i ipti Deum videbunt (Matth. v, 8). PSALMUS CXL. . 1.) Domine, clamavi ad te, exaudi me; in- d deprecationit mew, dum clamavero ad te. «rporis Christi non separatur a capite, quod (Yers. 3.) Ponet Domine9 cuttodiam ori meot et ottium drcumttantim labht meit. Numquid hoc prae- sidio et hac munitione indiget capnl? Sed agit cau- sam corporis sui, et quae membri sunt, profutnra sibi postulat. Quoniam qui dicit, Cum uni eorum fe* cittit, mihi fecittit (Matth. xxv, 40), et persequenti Ecclesiam ait, Quid me pertequerit (Act. ix, 4)? ipse est qni ex persona suorum poscii, et dicil, Pone, Domine, cuttodiam ori meo9 et ottium circnmttantim labiit meit. (Vers. 4.) Non declinet cor meum in verba malitiw, adexcutandat excutationet in peccatit; cum hominibut operantibut iniquitatem. Custodiam ergo sibi apponl os fidelium pelit, et ut ostio continentise muniatur : C quod nec elausum sit ad confitenda, nec apertum ad excusanda peccata. Sunt enim qui sceiera sua uolunt sibimet impuiari, et pondera malae consuetudinis ad necessitatem reterquent natuise, ut accusatione eon- ditionis defendant crimina voluntatis : cum quibus homo corporis Christi non vult habere consertium, dicens : Et non communicabo cum electit eorum : hoe est, non sociabor cum eleciis eorum quos in his excusaiionibus prarcipuos habenl, quadam scientia tumidos, et causam facinorum quasi doctius defen- deutes, nevideantur peecaia esse hominum, quas facta sunt siderum. Nomen ttaque electorum in bonis donum esl gratiae, in malis mendacium superbise *. qui etiam perdita innocentia, defensione commisso- rum scelerum gloriantur. r r..v, MUVV — 0 apta membrorum natura manet, et orare (Vers. 5.) Corripiei me juttut in mhericordia, ei eclesiam facit, dicenle Domino, Clamavi ad alla voce, sed forti fide. Nec quia exaudisti, mare cessabo, cum bumiliutis meae condi- \ sit, ut non cessantibus tribulationibtis, gaudeat adjuvari. . %.) Dirigatur oratio mea ticul incentum in con- ediliones Lovan., Duac. et Colon. Lugdunen- S, mendacium labore labiorum. Lugd. recen- ndado laborent iabiorum. tiomnes antiqui, in cautam pauperum, poste- itio cautam pauperum, ut legitur in Opere ni. Usec auicrn verba, ostenait iniquis, cum isantur in Augustino, nec iu utraque lliero- fsioae Romaua ct Gallicana, nec in textu increpabU me. Castigatio jusli non sscvltia est odii, sed medieioa charitatis, quao non raudat, sed arguit delinqoeutem. Melior est severa justi misericordia, quam blanda adulatio peccatoris, de qua dicitur : Oleum autem peccatork non impinguet caput meum. Intima, inqiit, conscientiae meae non oblectet falsa Hebrseo, unde huc irrepserint difficile conjicimus ; nisi forte ex textu Augusttni, qui post citatmn hunc versum, Quoniam faciet Dominut judicium egentis, tt cautam pauperumt siatim explicando subdit, Ottendet iniquis quomodo diligit juslot. Prosper tamen ad ha?e rcspicere videmr, dum in flne exposilionis dicit, in qnorum gloria videbunt impH quid amiterini. 44*3 S. PHOSMSIti AQUITANl 4*4 laodatio : quoniam argui me malo quam decipi. A res caturi, quia iste casus etiam eof qni Joeti vtde- Q*i$ enim gloriabitur castum se habere cor, aut mitn- dum se esse a peceato (Prov. xx, see. LXX)1 cum quotidie coro concupitcit adversus tpiritum, et 508 spiritus adversus camem (Gal. v, 17) ; sciatque et suum esse quod patiiur com upiscentem, et gratia esee quod superal rebellantem. Quoniam adhne ora- tio mea in beneplaciiis eorum. Qratio, ioquit, Christi, siye qtiam docuit (Matth. vi, 9), sive qua qiiotidie inierpellat pro uobis (Hebr. vii, 25), adhuc placebit eift, qui ridendam putant confessionem nosiram, qua dieimus, Dimitte nobis debita nostra9 sicut et nos di- mittimui debUoribus (Matth. vi, 12). In tote enim mundo harc supplicatio eonTalescit; et qui se fako justificant, probabunt hanc bomines veram esse sa- baniur facit peccalores. Singulariter ego sum9 donec iranuam. Soius Christus martjrum fortitudo, pro qno nullus est prius mortuus quam ipae moreretur, sicut dicit, Cum exaUatus fnero a terra, omnia ad m$ traham (Joan. xn, 32) ; etv Nisi arannm frumenti ca- dens in terra martuum fuerit, totnm manet; si emtem mortuum fuerit, muUum frnetum affert (Ibidem, 24). Prittsquam ergo moreretur, ct resorgens tranairet ad Patrem, singularis fuit, nec habuit sorioa pas- sionis, qui postea in multiplicera aegetem de unius grani feeunditate creTerunt. PSALMUS CXLl. (Vers. 2.) Voce mea ad Dominum ctammni, voce pientiam, ut nemo de se presumat, sed qui gleria- B meaad Dominumdeprecatuttum. Quod dixit, clamovi. turt in Domino glorietur (I Cor. i, 31). (tfera. 6.) Absorpti tuntjuxta petram judices eorum. Judices eorumt id est, magistri ipsorum, qui shYi ju- dicium vindicant de mundanorum dogmatum disci- Dfiitis, si petr» jungantur, id est, si Christo compa- rentur, absorpli sunt, id est, nihil loci habebunt, sed in sua vanitate deGcient, quia elsi aliquid recti veri- que dixerint, non cujusquam hominis, sed est ipsius vcritatis. Andient verba mea% quoniam prmaluerunt. Evangelium vcritatis nulla persecutione superabitur : cedent iropii, cedent loquaces, et ingenia adTersan- tium discipulos Chrisii facient doctores. Non eos extilia, non damna, non mortes, non crux ipsa ter- rebit, quoniam prevalebunt verba mea, et passio- eiposuit dicendo, deprecatns snm toce mea9 id est, interiori affeciu, nec corporis voce, sed mentis. (Yers. 5.) Effundo in conspectu ejus precem meam; id est, in secreto cordis, quod solus Deus audit et videi in quo cuhiculo , clauso ottto, jubemur orare (Uatth. vi, G), ne penetrafia nostra pateant tenlatori. Duo quippo fcunt qnibus maxime hominis interiora pulsantur, amor sciiieet et timor : quftmt geminis motibus animiis aut aperftur aut clauditur. Sed cnm terrenum est quod cupit Tel timet, diabolo prsebet introitum; cum autem quw sursum sunl sapit, non quae super terram (Coloss. m, 1 et 2), Deos recipitor, et tentalor excluditur. Tribulationem meam anteipsum pronuntio. Quod dictum est, incontpectu ejus, noe nibus martyrum multiplicabitur gloria triumpborum. C est, et ante ipsum; sed repetitioue ostenditur qaam (Vers. 7.) Sicut crassitudo terree disrupta est super lerram9 dispersa sunt ossa nostra secus infernum. Mor- tibus martyrura et sanguine occisorum sanctorum, quorum ossa dispersa sunt, incrassala est terra ; et skut agri de cinere, ac de stercore, ac de vilissimis excrementis vires ubertatis accipiunt, ita cruore cae- sorum tesliuro Christi totus fecundatus est mundus : ut ubique seges martyruro cresceret, et insererentur coslo, qui deputabantur inferno. (Vers. 8.) Quoniam ad te9 Domine, oculi.mei; in te tperavi, ne auferas animam meam. Conlra scvitiam persequentium vox ad Dominum emittitur in tribu- latione positornm, ne fidei fortitudinetn superet atro- citas passionum. Pctitur igitur tolerantia, ot validior sit dtlectio Dei quam magnitudo supplicii. (Vers. 9.) Custodi me a muscipula9 quam statuerunt mtni, et ab scandatis operantium iniquitatem. Quae erat muscxpula, nisi vox persecutoris, dicentis, Si consentis, parco, ut per cibum prsesentis vitae iretur in laqueos morlis sternse? Qu» autem erant scan* dala, nisi exempla lapsorum, quorum impio defectu paiientia perseverantium gravabatur? (Vers. 10.) Cadent in retiaculo ejut peccatores: non quia cuiquam virtutem non cadcndi justitia sua dederit, cum gratia Dei multos 509 el,am ex im* piis martyrio coronarit ; sed ideo dicontur peccato- incessanter hoc faciat, et quam nihil sine Deo agat, qui semper ipsum se habere etadjutorem proitetor et tettem. (Vers. 4.) /n deficiendo in me spiritus nums. Confessio est liumililatis, • qua potena it qui in tribulalione non deficii. Vinceretur enim qui spiritum non proftteretur infirmum : quia ille Spiritu Dei agi- lur, qui suo spiritu non inflatur. Et fas cognovitd semitasmeas. Quo, inquit, desiderium meum tendat, et ad qtiem finem omhes meas properent actiones, scientiam luam non lalet quia semitas meas cognoscis esse misericordias tuas. Cognitio autem Dei salus est cogniti : eum enim non cognoscit, in quo opera sna et dona non invenit. In via hac qua ambuUbam, D absconderunt laqueos mihi. Via sanctornm otnnium Christus est, in quo volentes pie vivere, perseco- tionem patiuntur (II Tim. ul • 12). 510 Q1"8 cru Christi Judaeis quidem scandalum , gentibna autem stultitia est (I Cor. i, 23). Qui ergo Christo adver- santur, in vta se ponere seandalum pntant, cnas Christianis crucifixi nomen exprobrant. Sed com ab ejus Evangelio gressus fidelium non absterrent, nibil possunt m via collocare laqueorum : qnia in veritate falsitas non latet, nec valent tenebr» in luce delite- scere. Secundum animum ergo msidiantium dictnm est quod in via absconderunt laqueoa , qoi proxima *SicLugd. editio. Lovah. et Duac, quia potentfit. Colon., quiapotentsU. 46* PSALMORUM A G AD CL qeatque sois fraudibue obsideotes , oulli per viam gradienti nocere polueruiil. (Vers. 5.) Considerabam ad dtxteram , tt videbam; ntc trat qui cognoscerei me. Deitera sunt, qu» Dei euot el ad Dei promissa perducunt, quibua auimus ejua qui persecutionem sustinet non avertitur. Haec ergo qua deitra sunt intuens, promissa perseveran- tiboa praemia videt et accipit : perseverantiam lole- ranti» et dilectionem Dei assequittir, ne supereiur. Uaoc tamen intentionem nemo cognoacit, quia iro- poesibtie est bomini penetralia alieoi cordia aspicere; mnde merito dixerat Deov Tu eognovitti temitat mtat (Fers. 4). PtrUt fuga a mt , et non ett qui rtquirat ambmam meam. Circumclusus quidem a persecutori- iMift, perdidit Ucentiam fug*, qua uti posael absque peccato, ai, manenle 6de, supplieiis membra hsre- areot; aed eum in proposito mentis sit iapsum magia \ quam pcenatn, periit ab eo fuga, qui mavult eatvitiam tolerare quam cedere. Secundum aoiero muliitudinem persequenlium diiit non e&se qos requirat animam ejus, quia, pneter donum Dei, nalla hominum consolatio boc cuiquam potest con- ferre pnesidii , ut inter urgenlia maia fides illaesa permaneaL (Vere. 6.) Clamavi ad te9 Domine : rftxs, Tu et apaa auco, portio mea in terra vivtntium* Ostendit unde tribalalionuin magnitudinem toleraverit, quia scili- cel ei bic tota apes ipsius Deus est , et m futuro toiam pnemium ipsius Deus est , qui erit omnia in oaonifHit (1 Cor. xv, 28). (Vera. 7.) lntende ad deprecationem meam , quia kusmUiatut tum nimis. Erut mt a ptrsequentibut me. fitinaia bumiiialio, nimia persecutio, cujus vim sola proiectio Dei vincit. Potest quidem pnestare san- ctie, ul in eoa non habeant adversarii potestatem, aed niirabilius tribuens ut omnem superent pasaio- ueoa. In perseculoribua autem non bumana tantum cavenda aont odia, sed multo magia inimiciiiae spi- ittuoin Dialignorum , qui opere ministrorum auorum justoe Dei latenter impugnant : de quibus dicii Apostoloe, Non ttt nobit coUuctaiio adversut carnem ma aam§uintm9 ttd ad»ertut$\\ principet9 etpott- **taUaa9 ei rtctortt kujut mundit tenebrarum karum (JSjsees. vi, 11). Quem vero rectorem habent iniqui, nisi diabolum? Cum et uMeles non habeant niai Ctarialum. Quomodo corroborati sunt tuptr mtf Voa esi Eccleai» conquerentis quod muitum creverit aaiunerua impiorum, quod abundel iniquitaa et refri- geret cbaritaa muliorum (Mauk. xnv, 12). (Vers. 8.) Educ de carcere animam mtam , ad eon- fkiaMdmm nomini tuo. Omnes quidem angustie et con- cWisiones torbationum carcerem faciunt, quia coar- cunt animam et auferunt liberlatem ; sed ipsa inha- triiatio corporis potest carcer intelligi, non qoia malom sit quod Deus fecit, qui oinnia quidem bona • Titulue autem paalmi huius est , Ipsi David qmmdo eum fitius tuut pertequebatur. b Ediii babebant , de justitia , manifesto lapsu li- brariorum, cum sensus loci aliud postulet, et verba EXPOSITIO. PSAL. CXLIL Acondidit (Geu. i, 51); sed corput q uod corrummmr% aggravat animam (Sap. ii, 45). Non a corpore, aed a corruptione corporis animam auam optat educi, «I confeasionem laudationis Dei nulla necessitas raor- talitaiis impediat. Mt txtptctant jutti , donecretri* buat miki. Totus psalmus ipsius capitia voce conclu* ditur, cui et quod membra ejus patiuntur, iufertur, ei in quo omnis Ecclesia giorificabitur, quse beatoruot retributionum eiapectat auctorem , dicentem Patri,- Volo ut ubi egotumtttipti tintmteum (Joon.ivu, 24). PSALMUS CXLIL (Vers. 1.) Domine, exaudi oraHonem mearn, eu- ribut percipe deprtcationtm meam in veritate tua9 txaudi mt in tuajustitia. Titulus psalmi paasionem B indieat Cbristi : ipse eal enim verus David , qui et in se et in auis persecutionem et falsorum fra- trum et falsorum sustinei filiorum. • Clamat ergo ad Deum el caputin corpore, etcorpus in capite, boe est, Eccleaia in Cbristo et Christus in Ecclesia; et cum orans in Dei justitia poscit audiri, mirabili confessione exprimit gratiam Dei, ne quisquam in aua justitia precem suam eiistfmet recipi, cum si quid boni meretur, ex Deo sit, nec possit peccator bene agere, nisi ab iHo justificaliis qui neminem hominum nisi in peccalorum remissione jujtificat. (Vers. 3.) Et non intrtt injudicium cum ttrvo tuo9 quia non juttificabitur in conspectu tuo omnit vivtnt. Cilo aperuit quaae nollet se divin» eomparare Justi- tiae, et cum Deo metuerit judicari, Quia non ;'fcsit/l- C eabitur in contpectu tuo omnit vivtnt. Qoomodo pne- auroam de innoceutia, 519 cam * le convincendus sim b de injustiiia? Aut quid mibi boni proprii vin- dicabo, qoi quod non dederia non babeo? Eipavesco igitur discuti, metuo judicari; quia nemo in bae mortali carne viventium veraciter potest dieere se peccaii contagia nnn habere, eum etiam ipai praeci- pni arietes ovium Cbriati sic orare jubentur, ut di* cant, Dimittt nobit dtbita nottra, sicut tt not dimitti» mus debitoribut nottrit (Mattk. vi, 12). (Vers. 5.) Quoniam ptrtecutut ttt inimicut animam meam% kundtiavit in terra vitam meam. Cotlocaverunt mein obuurit, ticut mortuot tetculi. Et a corpore hoe dictum, et a capite congruenter accipitur : quoniam et diabolua persecutus est animam Chriali, et Judaa & animam magistri. Idemque diaboiua ad persequen- dum corpus Christi manet , nec Judas deest in falsia fratribus succedendo. Quid enim nobiscum quilibel adverasrius agit, nisi ut relicta spe cesiesti corroa- musin terram? Sed contra bos vigilandum est, ul possimus dicere, Nottra autem eonvertatio in cmlit et (Pkilip. iii, 20). Quod ergo dictum est, CoUoca- verunt me in tenebrit, ticut mortuot tacuti ; in quo meliua qnam in Domino intelligitur, qui solus fuil inttr mortuot liber (Psal. lxiivh, 6), et cum iniquit Auguitini respicere videatur dicentis, Non Utigemut, noio tecum kabere cautam , ut ego proponam justitiam mtam9 tu convincat iniquitattm meam. Wl S. PROSPBRl AQUITANI M deputatm e$t (ItaL un, 12)? qal • cum Dnas fbit qui A coniemnit (Prov. zvni, 5)! U esi , nofi convertltur, proprie et slngulariier diccrel, Ncn eetinventa in me iniquttae (P$at. zvi, 4). (Vers. 4.) Anxiatut e$t in metpiritut meu$. Agno- seitur Domf nue, dicens, Tri$ti$ e$t anhna mea u$quead martem (Matth. zzvi, 58) : in quo utique et nos eramus, quia nostrae naturae illa tristitia, et vetua homo noster simul b confizus est erud cum illo (Rom. n, 6). In me eonturhatum est eor meum. Con- turbatio baec volunuria fuit, et in ipso tantummodo uiansit consilium misericordiae ejus : nam caeteri recesserunt, non intelligentes magnae pietatis saera- mentum, nec reaurrecturum eredenles , qui et pae- sioni subdebatur et morti. (Yera. 5.) Memoratut $um dierum antiquorum% • et In quod profuudum descendentes, in aeternae mieeriae lacum decidunt , quia per eontumaeem auperbiam remedia confessionis pcenitentiae perdiderunt. (Yers. 8.) Auditam mihi fae mane mitericordiam tuam , quia in te eperavi. Oriatur, inquii, in me luz misericordiae tuae, fiatque quod credidi, utspes, quas auditu concepta est, impleatur. Notam mihi \at% Domine, viam in qua inorediar. Dui mihi sit veritae tua, et gressus mei tna gratia dirigantnr. Quoniam ad te levavi animam meam; quooiam non de me praesumo, sed ut mihi auxilierls poseo. (Vers. 9.) Exime me d$ inimiei$ mei$9 Domine, quoniam ad te confugi. De illis se inimieis erui enptt, per quos etiam d humana odia cotnmoventur, id eet» anno$ mternoe in menu habui% et meditatue $um in B diabolo et angelis ejus; qui sunt rectores Unebra- omnibu$ operibut tuit. Haec eommemoratio antiquo- rom dierum, et recordatio omnium temporum, atque in eis divinorom operum eontemplaUo, non ez capi- tls, sed ei eorporis aensu est. Nam auctori omnium rertim quid umquam non conspicuum est, apud quem et prsetqritaadsunt, ei futura jain facta aunt? Membrorum igitur voce Dei gratia praedicatur, et opcra misericordia? Dei lingua Ecclesiae confitetur : Oiiae totius aevi seriem revolvens, nibil invenit nisi Dei providentia et boniute sobsistere, 513 et a quo cuneu sunt condita , in ipso, et per ipsum esse renovau, quoniam vetera tran$ierunt% ecu faeta tunt omnianova (II Cor. v, 47). In faeturU manuumtuarum mcditatut $unu Et extendi manut meat ad U, Medi- rum {Ephe$. vi, 12), et ineentores impiornm, a qui- bus fugtens ad Dominum confugit, ne veteris homl- nis sequalur exemplum, qui se a facie Domini mala conscieniia conturbatus abscondit. (Yers. 40.) Doce me faeere votuntatem tuamf quia tu et Deut meu$. 514 lmple me» inquit, affectu grati» tuae , ut et hoc velim quod velle to novi, et non aliud sit in meo opere , qtnm quod io tua est volunute. Hoc autem ideo peto, qoia tu e$ Deu$ meu$t qui operaris omnia in omnibus (I Car. zn, 6). (Vers. 10, 11.) Sviritut tuut bonut dedueaimein terram rectam. Propter nomen Imtm, Dondne, vivifi- cabit me in iuajutiitia. Ab orani me errore bonns Utio, inquit, mea, qua vidi omne bonum a tua boni- C Spiriuis tuus eruet, et in terram rectam, quae est Ute manare, et tui esse operis quidquid in nobis tuae potest placere justiliae, ad hoc me confirmavit ut om- nem spem meam in te constituerem, et tui per om- nia peterem roris alimoniam. (Yera. 6, 7.) Anhna mea vetmt terra tine aqua tibi; velociler exaudi met Domine% defecit tpiritut meu$. Ariditas, iuquit, animae meae tibi aiiit; quia a te desiderat irrigari , et tu accendisti aestum eordis mei, ut me ezaudiri velociUr peUm. Defccit enim $piritu$ meu$% ut impleat me Spiritus tnus , et fecisti me pauperem spiritu , ut tribuas mibi quod humili- bus spopondisti, quorum est regnum coelorum (Matth. v, 3). Ne averlat fadem tuam a me% et ero timilit detcendentibut in lacum. Averso a me vullu vivorum regio (P$at. cxiv, 9), perducet, non pro- pter meritum meum, sed propter nomen tuumt omnis mihi donl causa est miserieordla toau (Yers. 11, 12.) Educee de tribulatiom meam% et in mUerieordia tua ditperdet inimicot i Et perdet omnet qui tributant animam meam% < tervut tuut ego $um. Quanu dignius et quinta beati- tudo est esse Dei servum, cui nullo praecedente me- rilo, tanta prestantur. PSALMUS CXLin. Psalmi titulus • rei gestae ungit htstoriam, qna ' Golias bellator potens a puero David aingulari cer- umine superatus agnoscitur (1 Reg. xvii, 4). Sed el GoKas significat diabolom, et David indicat Chri* tue, conturbatus sum, etfactussum terraaineaqua. ])stum, qui etiam in corpore suo, idest, Eeclesta Quia ezciiasti ergo desiderium, redde conspecturo, ne aversa a me facie tua , timiUt efficiar de$cenden* tibut in lacum. Qui autem isli sunt, nisi de quibua dicitur, Peccator eum venerit in profundum matorum% « Haec vox cum hic superfiua nobis videtur , eUi in editis omnibus legatur. b lu post Augustinum editio Lugdunensis poste- rior, cum Lugdun. anliquior, Lovau., Duac. et Co- lon. dicerent, timul crucifixut ett cruci. « Ha?c verba , et annot ceternot in mente habui , videntur buc translaU ex psalino lxxvi , v. 6. ln Augustino enim bic loci non habentur, nec in lexiu Scriptttrae psalmi hujus. Ad ea Uraen forte respicit S. Prosper cum in expositione versus dicit, et recor- Hath ommum temporum : unde conjiciatur banc par- intelligitur : quia in nullo membra separantur a ca- pite (1 Cor. xn, 27). Sic ergo accipiendus ebt peat mus, ut bistoricas actiones formas esse rerum spirt- talium noverimus, et victoriam David, qua Goliaaa tem ab ipso huc inserUm fuis*e. d Cdiiio Colonieusis, humana odio. Luffdun. re- centior, humano odio. Lugduneniis veius, Lovan. et Duac, humana odia. 9 Titulus psalmi in Augtislino est, Ipti David ad Gotiam; in Yulgala, Ptalmut David advertut Gothth. Priori modo scribit ilieronymus in translalione Rtf- mana ,- posteriori in Gailicana. t Coloniensis editio posuit Goliat , cum snlertores et Augnstinns ipse acriptum haberent Goliat hie et in sequentibua. PSALMOIUJM A C AD CL t ti ipsum Dominnm, qui e*t ei semine Btw. i, 5), et td omnit ejus membra refert- • i.) Benedietut Dondnut Deu$ meut, qui muut meat tn prmlium9 digitot meos ad bel- ix est membrorum corporis Ghristi, quibus mndum Golitm divinum neeessarium est auxiliuro, ut sive in praelio, sive in bello, et loeeantur, et digiti. lo manibus enim signi- omnis operis plenitudo; in digitis aulem9 i quaedam divisio : ut totae vires ad con- beila pertineant, ad partes animi virtu- ivertas species praeiiorum. Unde quibus tr- ifenque praesidiis milites Gbristi inttrutn- aifestat Apostolus, dicens, AIH quidem datur hritum termo tapientim , aUi termo tcien- ndum eumdem Spiritum, alH fidet in eodem , mtii donationet eurationum m uno Spiritu, mera tinguarum, alii prophetia9 atii judieatio mu Omnia autem hmc operatur unut atque tem Spiritus, dwident propria unicuique proui Bsr. xu, 8 *eqq.). His ergo digitis, sive in rive in praelio pugnat corpus Ghristi, et bottem, sive visibilem, sive invisibiiem , la- cnlatione, hoc est, Ghristi soliditate pro- 1.1) Miterieordia mea et refugium meum r meut et tiberator meut. Recte et veraciter Domino, Mitcricordia meat quit non solum ir nostri, sed et nos Ipsos * misericordiam i- sit judicium tine miterieordia ei qui uon fedl rdium (Jacobi n, 13). Refugium auiem est t itrationem * et conscientitm sumit infirml- tceptor est, qui pugnanti praesttt ne cadaU r cst, qui tribuit ne vulneretur dimieans : quod addit, et dicit : Protector meut9 et in narf, qui tubdit populum meum tub me. Yoce dietum videtur, Qui subdis popuium sub ett , Ecelesiam mihi per fidem subdis. Voce eorporis intelligi polest, spiritaiis quisquis , qui populum rebellem cupidttatum , et mo- rntlium desideriorum , legi menlis sum per rttiae subditum confitetur. • 5.) Domine , quid etl horno, quoniam tnne- ; aui fitiut hominitf quoniam mttimat eumt ligiiltss hominis, qui sic t Deo e creatuf ul ostet tuctorem; el lanti sestimatus esset, ut tut Dei sanguinem pro redemptiono ejus im- I. • 4.) Homo vanitati timilit factut ett, diet ejut Jfflt urwtereunt. Naturae suae homo immemor, mdinem ysnitatis voluntaria praevaricatione ittt : ut qui factns fuerat in aeternis, esaet EXPOSITIO. PSAL. GILIil. ilt A in vanis, id est, In occiduit, ei non permtnentibus, diesque ejus ticut utnbra transeurrerent. In compa- ratione quippe aeternorum vana suni temporaiia, nec vert tunt quae vel esse desinunt, vel quod sunt perdunt. Mira ergocirct bomines bonitas et dileeiio Dei, quod etiam ad te cognoseendum voett ttiem, et dignum aesiimat, quem tanto preiio redimat, et ab umbrt vanitatit educat. Qui enim FUio proprio non pepercit9 ted pro nobit omnibut tradidit eumfquo- modo non sf cum Uto omnia nobit donavit (Rom. vui, 38). (Yers. 5-7.) Dominet inclma codot tuett ei de- tcende; Umge monies, et fumigtbunt. Corusca coru- tcationet, et ditperge eot; emitte tagittat tuatfet con- turbabit eot. Emiltc manum tuam de alto; eripe me% jg tf tibera me de aquit multit. Coeli sunt prardi- catores veritatis enarrantes gloriam Dei ( Ptal. xvni , 2 ) , per quorum inclinationem , et 516 tolerantiam passionum innotescit mundo corus- catio Evangelii, et fulgura miraculorum illustrant corda credentium. Montct enim, id est, elati qoique et tumidi , tangente eos Dei gratia , fumigabunt9 et aceensi eordis vaporem cum lacrymis confessionis emittent. Stgittae totem Dei verbt sunt Dei, quibus dissiptturconsideratio soperborum, et percutiunlur mtle stni, ut stnentur bene vuinertti; et boc fit per emitttm mtnum Dei de tlto, quoniam bracbium Dei (Joan. xu, 38), quod est Ghristus, homo factus est, et membrt sui corporis non relinquit, et eniit Eeclesitm sutm de tquis roultis, id est, de popolis G infidelibus, sive foris oppugnsnlibus, sive inlns in- sidisntibus. (Vert. 7, 8.) De manu filiorum atienorum. Quorum ot loeutum est tanitatem , ef desctera eoncm, destera iniquitatit. De qnibus tquis eruit Dominus humilitt- tem David, id esi, humililatem corporisGhristi, ni*i de mann filiorumalienoram? Omnes euim infideles alienigenm sunt, nee in filiorum Dei adoptione nu- mertntur, et os eorum loquitur vtnittlem, quorum lingut t confetsione veritttis alient est; et dextert est * illis iniquitss, quia in bis quae injusta sunt gaudent, et pravit tamquam rectis laetantur. (Vers. 9.) Deut, canticum nmmm cmnlaSo tibi9 in psalteriodecem chordarum psaltam f t tf. Gantkum no- vum est eanticum gratiae et novi hominis, ac novi D Testamenii , quod in decachordo , id est, in decem praeceptit iegis ctniiur ; quit perfecta est in chari- tate cantatio; cbaritas iegis est plenitudo (Rom. xiu, 10). (Vers. 10.) Qui dat tatutem regibut; boc est, qui ttngis montes, et fumigabunt, ut humiliati subdau- tur tibi cum tttisfactionis confessione. Qui redimit David tervum tuum. Non caret Davidit nomine qui ipietmur legendum , misericordet facxt ; etsi ttlri omnes habesnt, misericordiam facit. In fm enim legimus, hoc ipso loco : Prtebet eericordiamf et in me esattit misericort; an mhi ut et ipse sim misericorsf Dc nulta enim incitur ifiimtcwa, quam cum misericordet it- mut. k Forfe legendum, et cenfidentiam. • Forlisse, creatus ett, ut suum nosset auctorem, et tanti eestimatus ett, u/, etc. d dicLovan., Onac et Golon., addunt praeposiUo» nem in9 quas in Lugduuensi non tdditur. 441 S. PB0SPERI AQUITANI 41* corpot ett Christi , et coi eootrt Goliam deceruiio A qui eti snper omnia Deot benedielus in ssecula ({Um. i> 25). flujus ergo laudatio etiem iu praeseoji tem* pore continuanda est, quae in aeterniUte niantura ett : a quo officio qni in boe taeeulo 518 *Heaut cst, fntura laudationit Dei gtodia noo intrabit. (Yert. 1.) Per einguloe diee benedicam tet ei lauda- bo nomen tuum in mternum% et in teeemlum emculi. Dobiom non ett ad praetcntem quoque vium perti- nere Dei laodem , quandoqoidem per dngulot diee benedieiio Dei celebranda disponitur, non obtitlonte rerum mutabilium varieute : quia, si?e laetne de te- cundis, tivc trittit de advereit ducttor dies, nom- qoam a Dei laode cettandom ett. Qui enim nomqoam tenutor, nomquam probatur, et meliut ett com trU bolatione exerceri, quam cum protperiuie puniri. (Vert. 3.) Magnue Dommue% et taudabiUe valde, et etl. (Vert. H.) De gladh maUgno eriut me. Non tuffi- cit ut de gtadio diceret, niti tdderet, et maUgnot quia ett sine dubio et benignut, de qoo Dominot dicit , Pion veni pacemmitlere m terram% eed gladium(Matih. x, 54). Mtlignot ergo ett, qui teparat a Chritto; benignut, qui abscindit a mundo. Et eripe me de HMnii fUiorum alienorum, qui tcilicet otontur gltdio maligno. FilH qoippe kominum dentee eorum arma et " oagUim, et lingua eorum gladiue acutu$ (Peal. lvi, 5). Qtii ergo tunt fllii alieni, ipti tont gltdiot malignue, ipti suntaquae moltat; et ideo eadem subjungit, 517 quaB Prioi ^ixerat , ut de quibot loquatur , apertius pandat, dieent : Quorum oe locutum eet m- mfoiem, et dexiera eorum dexUra iniquitatie. Qoam B ergo vaniutem filii alieni loquantur, et qose sit dexUra itiiqoiutit ipsorum, tobjecu demouttrant. (Vert. 12-14.) Querum filii eieut novellm constabi- litm a juveniute eua. Fitim eorum compoeitm$ et ormatm ticut eimititudo templi ; cellaria eorum plena, erucian- (ie ex hoe in hoe; ovee eorum fetotm, abundantee in egreeeibue $uis ; bove$ eorum eraeei. Non eet ruina ma- cerim, neque tran$itue, neque ciamor in plateie eorum. Haec abundantit atque prosperius comraunis ett et mtlit et bonit; ted a malit in dextera habetur, a bonit autem in tinittra repuutur : non quia et ipta non Dei dona sunt, ted qnia Urrenit et Uroportlibut ectlestia et aelerna tupereminent, et ticut utuntur tancti praetentibot Umquam non oUntnr (1 Cor. vu, rnagnitudinie ejue non eet /Sais. Nullo fine laodatio ejot concloditor, cojut magnitudinit nuliut termioot invenitur, et in cujua praedicttione quidqoid iaodator poterit eogitare, non sofBcit. Qui ergo omni laode temper est major, tine fine laudetur. Ex hoc ipto bomo tpem soae aeterniutie accipiat, qoia numquam non erit, qoi Dominum landare non detinit. (Vert. 4.) GeneraHo et generatio laudabit opera tua9 et viftutem iuam mmuntiabunt. Orone humanum genut generatio rcpetita signiflcat, quae ab initio tni otquc fcn finem per eousideratienem creatorarum rationa- biliter intelligit onifertitatit aoctorem (Aem. i, 10), otde hit quse videre pottibiie est, et in quibut tanu admirationom materia est, ea quae cerni neqoeaot 51), sintqoe htbentet quati non babenies, fllii autem G aettiroentur et Ule omoem aciero mentit exsuperet, alienigenae, qui dextram tibi in trantitoriit honit el in lubrica feliciute eonttituunt, non de opulenlia trguuntur, ted de perverto rerum amitsibilium amore eolpantor; cojut et vanius et iniqoitat ejut tententiat ett, ut neque fide, neque spe, nequecba- riiale, quss turtum tunt tapiant (Coloee. m, 2), ted infirmt et ctduca premia diligant, quae deterunt, et a quihut deeeruntur. (Tert. 15.) Beatum dixerunt populum cui hmc $unt. Vaniute pleni, fide vacui, iniquiute armati, et a torte actero* haerediutit alieni in hoc proruperunt, ut dicerent beatom populum cui baec tunt. Sed dictnt fllii promistionit : Beatue populue cujue eu Dominue Deus iptiut. PSALMUS CXLIV. (Vers. l.yExaltabe te% Deuemeue rex, et benedicam nomen tuum in smculumt et in emculum tmculi. Totut psalmus Dei laude contexitur, el cum in tilulo psarori David sit praenouu laudatio, * evidenter ille osten- ditur praedicari, qui ett tecundum deilatem Dominus, creatorque David, et secondum quod Verbum caro factum eei (Joan. i, 14), filius David est; et noa du- ' plex persona, sed unus est Christut (Rom. ix, 5), *Scilicet, Laudatio ipei David% tut, Laudatio David. * Colonientit codex, generatio nuncupatur; et infra tdem, In generatione. • Locut bic videtor aliqoa parle mulilut in omni- de quo parum dtgne tentit qoi puut tofficere qaod inielligit. Potest totem per unam generationem, pri- ma tignificari vita morialiom ; per altertm vero ge- nerationem, returrectio accipi : quia et ipta b rege- nerttio nuncupatur, tecondnm quod dictum est, In regeneratione aulemt cum eederit Filiue hommie in mo- jeetate tua (Matth. xix, 26). {.audatur ergo in boe taecolo, et multo mtgit ltudabitur in fuluro. Nam ti nunc boc facinnt compediti, quomodo non ampiiot facient coronati? (Vert. 5-7.) Magnificeniiam glorim eanclitutis tum ' loquentur% et mirabilia tua enarrabunt. Et virtuiem terribUium tuorum dicent, et magnitudinem tuam enarrabunt. Memoriam abundantim euavitatie ium eru- D ctabunt, et juetitiam tuam exeultabunt. Veri bndatorct Dei iflhH operom ejut judiciorumque non laudant; et tic omnia facta mirantor, ut mirabilior sit ipte qui fecit, quit quidquid in creatura laudabile reperitor, ad illiot recurrit gloriam qui operatur omnia in om- nibut (1 Cor. xii, 6). Unde et terribilia ejua laodit honere tunt plena : non enim blanditur, et non mi- naior. Si non blandiretor, 519 ° nolla etaet eor- rectio (Sent. 70). Minittri igitur eloquiorum Dei et bus cditis, qnae tuppletor tum sententia LXX, infra, tum iu Angustino, in hunc ptalmum num. 8 : Si nem blandiretur, nulia eeeet exhortatio; ei uon minaretur9 nulla eeeet correclio. PSALMORUM A C AD CL EXPOSITIO. P8AL. CILIY. 4U icordiam ejus, et jusiiliam praedicabunt ; et A vi, 10); cujus nec magnitodinem \ nec gloriam , nec refnum aeternum, iu * ignem perpeiunm non int : nt in via qus ad retributionem tenditur luti, sciant quid eligere debeant, qnid cav ere. indinem autem Dei, qnae non babet finein, quo- enarrabunt, nisi quia semper boe praedicabuni, Hnis ejus nequeat inveniri? Ineffsbiiinm enim etoqueniior est narraior qoam qui fatetur in- ibilia esse quae loquitur. Hi ergo, inquit, nar- s magiiitudinis tuae memoriam abundantim eua- tmm eructabunt, quia non es oWitui nostri, I tni meuiinisse facis. Doctrina itaque ssna boc mdantia susyiutis divinae rucut, facitque ern- it omnes booi Dei graiia se regiv Dei graiia ntcostodiri, et per ipsam sibi, ut deilla possint «, prapsUri. s. 8-9.) Miterieort el miterator Domitm, /on- i et multUM mitericort. Suavit Dominut univer- nieerationet ejut tuper omnia opera ejut. atise- a et gralia, boniUs et patieutia Dei per omnia Uur; k et nemo desperet, nemo prsesuinat. cut suavis e*t leniuie, iu jusius est ultione; l longanimiuti ejus perit, quem et conv ertus nm, et obduraius experitur severum. Mittra- \ ejut in omnia opera ejut, quia in bis qui r9 daronavit aliena. s. 10.) Confiteanlur tibi9 Dominet omnia opera $ancti lui benedicant le. Quaecumque suni in tiute rerum, a summis usque ad infioia, opera ■ont Dei. £t quamvis ralioualea Untom iotcl decorem ulla possunt corda concipere ; sed quia sicut promittitur, iu creditur, certissimo desiderio, donec adsit, expetitur. (Vers. 13.) Rignum tuum regnum omnium tmcuto* rum9 et dominatio iua in omni generationt et progenie. Repetitio generatiouis, et praesens saeculum indicat et futurum, quia et resurreclio generatio dicitur, quae sancios ad in< orruptionem bealae aeterniutis creafil. Fidelit Dominu$ in vtrbit $ui$t et $anctu$ in ommbue operibu$ $ui$. Multa Dominus, et magna pro- misit, et qiuedam crediu implcf it, quacdam servauda ser?af ii : ut secura esset exspecutio, cui vires d tot praecepu praeberent. (Yers. 14.) Confirmat Dominut omnet qui deciduntt B et erigit omne$ eiitot. Sepiiee cadit ju$tu$9 et returgit; impii autem infirmabuntur in malit {Prov. xxiv, 16). Aliter ergo sancti, aliter decidunt infideles; ei boruin nunc flt commemoratio, quorum nuilus confirmaiur a Domino. Ruisse enim quodammodo videntur cura omnibus temporslibus carent, et inbonori ac pau- peres spernnniur a poUntibus mundi, et inter ab- jecU quaeque reputantur. Sed Deut tuperbit re$i$tit9 humilibu$ autem dat gratiam (Jacebi iv, 6). (Vers. 15.) Oculi omnium in te $perant9 ei tu da9 eeeam Uli$ in tempore opportuno. Sicut bonus medicus novit qua esca aegrotos et quo tempore sit cibandua. ita Dominns servos inos opportune sslubribus cibis reficit, et quid cuique congruat, ineffabilis scientias benigniuu discernit : ut subjeetio fidelium de om- esque creatura divinae laudis affectione mo- C nibus proficiat, quae illi adbibenda censuerit, aive % non frustra Umen ad confitendnm Deo om» ra ipsius incitanlur, quia nibil est Um exi- ■mque a seusu remotum, in quo non mirabiiis ilor : quem cum angeli et bomines confitentur lant, ipsae infinitae mundi partes, et species intnrae suum semper loquuntur auctorem, et 9 ac pulcbritudine sua immensam dant ma- laudatoribus, et videntur laudantia, quae sunt lia, dnm quod non possunt • loqui, faciunt MTI. l. 1112.) Gloriam regni tui dieent, et poten- M loquentur. Ut notam faciant filiit hominum D* liiam, et gloriam magnificentim regni tui. species, et vinus, et pulcbritudo creatune . i est Dei, quia diversorum ipse est auctor el js. Sed ab bis quae 520 ▼ideutur dislinguun- la qnae nondum innotuerunt, et intelligitur ex visibilium, quantum excellant, et in qua glo- neant quae regnum Dei specialius nominantur. ■otidie dicimos, Adveniat regnum luum (Matth. tandamus ex Angostino, cogonie sensn loci cum editi nmnes, ex errore roanifeslo, lisbe- tgnum perpetuum9 quud Umen sUtim dicitur vendnm. rle, ut nemo detperet. iti Duac. et Goion., cnm bis recentioribus, riimus legi debere, tot percepta, non tot prm* ut editi nabeut; propterea quod dicebatur aspera, siva blanda: ut in nullo murmurent aegri, sed quodlibet curationis genns aequanimiter ab au- ciore snas salutis accipiant, dicentes quod ad erudi- tionem pntienliae nostrae ipse Salvalor dignatus ost dicere, Pater, $i fieri pete$t9 traneeat a me caiix i$te. Verum nem quod ego vole9 $ed quod tu vi$. Pater9 fiai voluntat tua (Matth. xxvi, 39 et 42). (Vers. if .) Aperit tu manum tuam9 et hnplet • om- nem animam benedictione. Ex Dei largiute est quid- quid benedictioni* assequitur, quia nemo eam con- cupiscerel, nisi ad inciundum ipsum desiderium, raanum suae boniiaiis aperiret. (Vers. il.)tt\Ju$tut Dominutin omnibutvii$tuit9 . et $anctu$ in omnibu$ operibut $ui$. Gniver$m9 inquit, vim Domini mitericordia et veriiat (P$at. xxiv, 10) : sive ckca nos severior, sive sit mitior, quia qui etiam flagelhi mediiatur, ideo casiigat ut parcaU (Vera. 18.) Prope e$t Dominut omnibue invocanti- bu$ eum9 emnibut qui invocant eum in veritate. Muiti non m veritatc invocant Dominum, aliud ab illo quam paulo ante, qumdam credita implevit: et Augustinus, Adhuc qumdam promi$itt et non dedit, $ed credatur ilti ex hi$ qum dedh. • Editi noslri omnes babent omnem animam in lexiu ; neunt vero, omne ammalt in ora libri ; sicque ciMt Augustinus. Legiiurque apud Hieronymum, in utraque versione, eui uh*em rint docllssimi edilores in postrema editione, in cedicibus nonnuliis Icgif implee amnem ammam benedictione. M S. PROSPERI AQUITANI 416 ipsum desiderantes ; a quibus longe abest, qoia di- A qoia sicot esse erit mihi aeternom, ita erit roea in versum et remotum est ab ipsius v olontate qood Domino aeterna laodatio. cupioat. Si autem id concupiscont quod praccipit ]o- atus et bonus, propinquus omnino est his quos in- spiravit affectibus ; et timentiom se voluntatemfacit, quia quae erat Domiiti, esse coepit et ser?i. (Vers. 19, 20.) Voluntalem timentium te faciett precet eorum exaudiett ti talvot faciet eot. Cuttodit Dominut omnet diligenlet tet ei omnet peccatoret dit- perdet. Quos omnes peccatores , nisi perseverantes in peccatis et quotidie contra Deum disputantes? Pars autem deitera, cui nollom est com sinistra parte consortium, quia semper illi judicia Dei uni- yersa placoeront, quid in aeternum sit factura profl- tetor, et dicit : (Vers. 3.) Nolite confidere in principibut, neque in filHt hominum, in quibut non eti talut. Qoi in defen- sione principom, et hominum praesidio gleriantor, in Tanitate confldunt. Sotus enim Deos, de qoo spe- randa sit salus, et bene ab eo eispectatur, qoo ipse non indiget : nam qoid sit filius hominis, breTiter fo eo quod sequitur, demonstratur. (Vers 4.) Exibit tpiritut ejut, et revertetur in ter- ram tmam, in ilta die peribunt omnet cogitadonee eo- rum. Totum ergo qood in hoc mundo agitor tempo* rale est et transitorium ; et nemo veraciter spondet alteri, quod praestare non potest sibi, mortalis enira est : emisso spiritu, in terrara suam terrena carne (Vers. 21.) Laudem Domini loquetur ot meum, et B redeunte, quidquid disposoit, quidqoid cogitavit, in- benedicat omnit caro nomen tanctum ejut in alernum, tercfdit. et in twculum tmculi. PSALMUS CXLV. • (Vers. 2.) Lauda, anima mea, Dominum; laudabo Dominum in vita mea% ptaltam Deo meo, quamdiu tum. Sancta et spiritalis anima ipsa se ad laudan- dom Dominum cohortatur : eicellentiore sui parte, ea quae in se minora sunt, incitat. Non enim alia est qoae dicit, et alia coi dicit : aut carnis haec toi est, quae ab anima et vitam sumit et scnsum , nec sine anima aliquid potest velle, et non velle. Quia vero ipsius animae duplices actiones sont, et alio officio erigitur ad Dominum, alio inclinator ad carnem, si bene spiritui servit, bene praesidet carni, et per id (Vers. 5, 6.) Beatut cujut DeutJacob adjutor ejutt tpet ejut in Domino Deo iptiut, qui fecit cetlum et terram, mare et omnia quw in eit tunt. Beatus, inquit, homo cui adjutor est Deua; non ille quem sibi igno- rantia humana confingit, sed Deut Jacob , qni ipsom Jacob Israel fecit, ut lide et intellectu videat univer- sitatis auctorem. (Vers. 7 ) Qui cuttodit veritatem in tirculum, fa- cit judicium injuriam patientibut. Et timendom Deom commendavit, et amandum : timeudum, qoia iniqoa facientes veritate damnavit : amandom, quia projo- stitia laborantes misericordia coronavit. (Vers 7-9.) Dat etcam eturientibut. Dominut tolvk quod adbaeret Deo, id eliam quod adhaeret corpori, ^ compeditot. Dominut tapientet facit cmcot. Domimut ad atiperiores invitat affectus : ut rationali dominato tantom subditis tribuat, quantum ad salutem sat est ; ne si Deo non est subjecta, minuatur. Mens iia- que, summa quaedam pars animae, semetipsam in omnibos suis incitans conatibus, dicit, Lauda, anima mtat Dominum : non quia hoc non faciat qoantom potest, sed qoia parum est quod infirmitate corru- ptibilis corporis potest , ad illam perfectam et aeter- nam laudationem 522 proficere concupiscit, et me- mor praesentis conditionis, in qoa desiderii sui non invenit vires, quantum boc per se factura, respondit, dicens, Laudabo Dominum in vita meaf ptaUam Deo meo, quamdiu tum. Nunc enim quamvis fide , et spe, et cbaritate roboremur, tribulationibus tamen et erigit elitot, Dominut ditigit jutiot. Dominmt cuttodit advenat. Omnibus quidem animantibos providemia Dei constitoit #t praestat alimoniam; sed bominibos non lerrenum tantum, sed et spiritalem 523 cibom praebet; quem hi accipiunt qui desiderant, qoibos dicitur, Beati qui eturiunt et titiunt juttitiam, que- niarn taturabuntur (Matth. v, 6). Talis ergo est et compeditorum absolutio, qui mortalitatis compedes aeternitate adoptionis evadent. Talis et Hluminado caecorum, qui sapientes ei insipientibus fioHt. Taiis quoque elisorum elevatio , qui voluntaria homiliuta prostrati, ad altitodinem coelestiom provehuntor. Dominut enim ditigit juttot, quoniam ipse est jostitia eorum ; el ipse cuttodit advenat, qui omnea genies in scandalis ac mceroribus non carerous; et inter innu- Christo unum facit, et in Abra ae filios lapidea corda mera mortalitatis obstacula, b et aeternae vitae officia, convertit (Matth. niv 9) non implemur. Quoniam corput quod corrumpitur, aggravat animam, et terrena inhabilaiio deprimit ten- tum mutta cogitantem (Sap. ii, 45). In vila igitur mea9 quam nulla aegritudo infirmat, nulla egestas facit inquietam, iaudabo Dominum tota mei liberlate atqoe virtoie; et ptaitam Deo meo, auamdiu tumt •Titulus psalmi Haitetuia. AgaaH et Zaeharice, pro v. 1 notatur, de qoo nihil disseritur in Pro- spero. * Forte omisso et, legeretor melius, mternec vitrn efficia nen implemut. Quod Aogustinus innuere vide- tur his verbis: Retpondet tibi anima tua: Laudo quan* tum peUUmt tenuitert tx%Utert infirmilcr. Quare ? Quia ( Vers. 9, 10.) Pupiltum et viduam tutcipiet, et \ peccatorum exterminabU. Regnabit Dominut in aHer- numt Deut tuutt Sion , in generatione ei generafHme, c in tceculum tceculi. Istis quidem pupillis, qui mor» tuis patribus indefeiisi remanent, Deua opitulatur, et omnes viduas Deus protegit ; sed hic ilios orpba- quamdiu tumut in corpore, peregrinamur a Domme. e Haec verba, in sceculum tatculi, non babentur in teitu Hebrxo aut Latino psalmi hujua: nec apod Anffustinum, hoo loco ; apud Hieronymnm ven» io editione Gallicana non hahentur, sed in Romaua le- giintur, pro antecedentibus, in generatione et gcne- rattone. PSALMORUM A C AD CL illas viduae melius intelligimus, quibut hi sulo nullum est praesidium, nulls est conso- eed spes eorum in Domino Deo • ipsoram. ergo quae in bonis lemporalibus non fidit, sed istius peregrini esl, supernum patrem et su- i desiderans mairem , meriio pupilte appella- ridua; quaedonec etpslrem Tideat etapon- unc videtur esse longinqua. Via vero pecca- exlerminabiiur, cum omnium iuiquiiaium de- tactiones, et vaniusin iaiiiudine smbulan- l supplicia aeterna mergetur. In bune autem prorueiitibus nialis, quid audiet civius Sioo, aequetur civilas Dei? VeniU, benedieti Palrit rcipiie regnum quod vobis paratum ett ab origine (Matth. xxv, 34). Qaoniam tu, Sion, in Ec- regnura eris aeternum Domiui Dei tui, et I* ipso, sine fine regnabis. PSALMUS CXLVI. I. i.) LaudaU b Dominum, quoniam bonut e$i i, Deo nottro joeunda taudatio. Bouum est un laudare, in gloriam Dei psallere, non voce , qiue incessabililer canere non potesi, sed umpUus modulatione rationabilis vitae, quae npore omiitenda est : quoniam in conversa- spiritalium ser?orum Dei, quidquid domi fo- igiiur, laus illius est, cujus et doctrina eimu- \ vivitur ut uibil actionum non Dei laude sit v dicente Apostolo, Sive manducatit , she bi- M ediud quid faeiiis, omnia in gtoriam 594 Kl*(I Cor. x, 31). Quod qui faciunt numquam iudibus silent, et a bonis operibus ipsorum, Deojocunda e$t laudatio. I. 2.) jEdi/Uant Jerutatem Dotninu$9 et dtiper- \eraet cengregant. Exstruciio Jerusalem, quae lar ut civitas (PuU. cxxi, 5), pace consurgit : i Israel pax ad solidiutem colligit unitatie. |0 ab operibus vox, nec a voce debent opera ire» et laus quae voce promitur, de bona con- i proferatnr : nam non est firma compago, si io landis non unus sonus est cordis et vocis B). I. 5.) Qui tanat contritot cordet et attigai eon- s eerum. Ecce quomodo colligontur dispersio- ael, ut saneniur contrito corde : quoniam cor m et humitiatum Deue non tpernet (Ptat. l, t Immilius sanet quod superbia vulneravit. ligationes auiem contrilionum significator di- i remediorum quae summus medicus mlseri- r et scienter apponit : qoia mulurum eUsio- m est curatio una. I. 4.) Qui numerat multitudinem tUttanm, et s eu nomina tocat. Noa est praecipuum in is Dei stellas coeli babere nomeraus, cui ca- EXPOSITIO. PSAL. CXLYI. 418 A pilli capitum numerati sunt (Matth. x, 50). De illis ergo stellis dignius intelligitur boc dictum, quae in Ecclesia Dei, ad conaolandam praeseutis temporis nociem, bonae couversaiionis exemplo, et ccelestis doetrinae loce resplendent, quibus dicat Apo»tolus, In itta natione prava et perverea, in quibus apparetis tamquam tuminaria in mundo, uerbum vitce habentee (Phitip. u, 15). Has ergo siellas Deus numerat in aeteroam praeelecUs gloriam, et nomiuaiim ex om- nibus gentibus advocaUs. Novit enim Dominut qui tunt ejut (II Thn. n, 19) ; cuin quibus non compuu- buntur, quibus dicilur, Ditcedite a me, operarii ini- quitatit ; non novi vot (Luc. xm, 27). (Vers. 5.) Magnut Dominut, et magna virtut ejus, et sapientiee ejus non ettnumerus. Multa in natura B magna sunt, et muliarum nalurarum magna virtua est. Sed in comparationem Dei nibil vere magnum, nifail vere dicilur potens, et in iilo vera est magni- tudo, et magna virtus. Universa ergo excellenlia ha- bent limitea suos, et intra modum sibi positum na- lura qnaeque aubsistit : Deus autem magnitudine gloriae suat excedrt universa, et omnipotentia sa- pientias ejus nullo numero comprebendiiur. fluo- niam es ipsot et per ip$umt et in ipto eunt omnia (Rom. xi, 36). (Vers. 6.) Suscipiens mantuetos Dominus, humi- lians autem peccatores utque ad terram. Non acce- dunt ad cognitionem Dei bumiles \Foru nisi humi- lesj atque mansueti, qui etiam quod nondum 595 intelligunt, creduni, et revelationem occultorum ex- C spectant. Hos erudiendos suscipit Dominus, et do- ctrinae suae capacea facit, quorum desideria delecta- tione [FerU dilatatione] exercuit et accendit. Pecca- tores aotem bumiliat usque ad Urram : eos utique peccatores, qui ad promerendum Scripturarum in- tellectura mansuetudine carent, ei ea quae introspi- cere neqoennt, umqoam superflua et vana coniem- nont. Horum contumaciam Deus in terrena demergit, cum ipaos tradit iiisipientiae : ut qui spreveruiit gratiam iliuminationis » aubeaitt auppUtium caeci- utia. ( Vers. 7.) PrcecinUe Domino in confettione, ptaitite Deo noetro in cithara. Deeideraniinus intelligeutiam sacramentorum a confeasione incipiendum est, ut se- metipsos accusantes, et sibi ascribenies caliginem et D urdiutem suam, radium aupernae lucls accipianu Nec sit eoram otiosa eonfeasio : sed psallant Deo in cithara, idfet, in quadam bonarom actionom eon- scientia : ot misericordiam quam confitendo quia- runt, operando mereantur, et quod rectc offerunt, recte dividant. (Vers. t.) • Qui operit ceetum nubibutt deeeendit in lerrem siUentem pluvia qratiarum. Ad hoc eaim Deus BW.yj editi post, Domino Deot apposito com- novum sensum incipiebant ab his, Ipsorum trgo. Sed vitiosa interpunclione id fieri faciJe lisnadvertere locum attenie legenti. Alludit Aoctor ad soperius dicu, v. 5: Spet ejut in * Lugdonensis editio sicdistinguit, quonLm bonur, et ptaimm Deo nottro jocunda laudatio. e Apnd Auguslinum : Qui parat terree ptuviam. Sie cum Vulgata et texiu llebraeo utraque llieronymi versio; unde inferas hunc textum a S. Prospero ad i spiriulem scribendo convenom. 419 S. PROSPEM obscuravit dicta proplietica, ut obumbratio pararel A imbrem; imberveroet fruclum gigneret, et operiret serenum. Qui producit in montibus fenum, et herbam servituti hominum. Utilius pluviaa spiriialis non so- lum valles, sed et montes uberes facit. ln monthSut fenum, et herbam $ervituti hominum. Montes aulem Intelliguntur sublimiores quique hominum saecula- rium, qui ita saepe superioribus opimantur, ul unde fructuosae sunt valles, inde altitudines etiam mon- tium sint feraces. Producit ergo Dei gratia in mon- tibut fenum : et potentes ac dirites aeeepto semine etaaritatis, praebent profutura panperibut, et mi- nistranl herbam tervituti hominum, qui famulalum devdtionis suae Deo Ecclesiaeque dependunt. (Vers. 9.) Dat jutnentu escam iptorum, et pullit corvorum invocantibus eum. Jumeniorum et pecorum B nomine significatur multiiudo plebis, quae necessario cibo non fraudatur: el dum spiriulium est pariiceps, fit minister carnalium9ut impleatur illud Apostoli, Qui$ pascit gregem, et de taete gregU non percipit ( I Cor. ix, 7) ? Dispensaiio igilur misericordiae Dei, non tantum ad Israeliticum genus, sed ad omnium quo- que gentium propaginempertinet. Patres enim idola venerantes corvorum habuere figuraro, mortua eC immunda sectantes : quorum pulli, id est, 586 ^lii9 Deum verum invocant, et sancii Spiritus pascuntur alimooia; quia parentibus non invocantibus, Deom, sed in sua obduratione maneotibus, credidit poste- riias quod ignoravit antiquius. (Vers. 10, 11.) Non in fortitudine equi votuntatmn habebii, nec in tabernacuiit viri beneplacUum est ei. C Beneplacitum ett Domino tuper timentes eumf et in eo$ aui sperant in misericordiam ejus. In equi potentia soperbiae indicaiur elatio, quae Deo semper odiosa est. Tabernacula quoque sublimia et magnifica divi- tiarum manifesuntyumorem, in quibus nihil appro- bai Deus, qui superbis re$istitt humitibus autem dat gratiam (Jac. iv, 6). Noo enim illi placent nisi mites et pauperes spiritu, ad hoctimentes Dominum, utspe- rent in misericordiaai ejus. llle est enim utilis timor, qui spe erigitur, non qui desperatione demergitur. PSALMUS CXLVII. f (Vers. 42.) Lauda , lerusatem , Dominum, lauda Deum tuum, Sion. Gum in titulo psalmi Aygan et Za- charia propheurom nomina praenotenlur, • quos in Babylonia cum popuio suo eaptos asse noo dubium D ast (I Esdrm vi, 14), et reparationem ejus civiutis Jerusalem praevidisse, ac sicut facu est denuotiasse, tntelligitur coliorutio psaimi iu ad universam Ee- clesiam pertinere, ut onines eives et filii Jerusalem in praesenti viu, quadam se vinctos captivitate co- guoscant, et coosoiaiiooem de spe fulurae liberutis accipiaot. Nemo enim sanctorum sine laboribus ac molestiis potest pnesens lempus exigere : et in qua- dam captiviUte se esse sentiunt, cum exsurgentibus scandalis (Gai. v9 17), et manentibus b inter spiritum • Apud LXX interpretes habetur faicce titulus. k fidiUoue» Duao. et Goloo., in ssmitum; melius AQUfTANI 4* carnemque discordiis, nou omoia qoae volont faciunt (Rom. vii, 45), et mulu adversa patiuntur. Recte ergo spe futurorum bonorum ipsam Jerasalem hor tatur vox propbetiea in laudem et gloriam Dei, ut cum sanciis angelis, quoram adipiscitur indivisam socteutem, in gaudiis aetentae paeis exsultet. (Vers. 43.) Quoniam confortavit seras pcrtarum tuarum. Conclusio Jerusalem, et serarum ejua con- firmatio, securiutem indicat « incommuUbUium gau* diorum, quia nullius mali ad booa patebit iutroitos, neque iude uilus ju&torum timebit excludi. Benedmt fitios tuos in te. Exira Jerusalem nulla benediclio est, quia non sanctiflcatur uisi qoi Ecclcsiae, qiueest Christi corpus, onitur. (Vers. 44.) Qui posuit finet tuos pacem9 et adipe frumenti smiat te. 527 Nulla eam civiuiem beila perturbant, quae pacis est sepu limitibus ; nec aliqnid patitur inquielum, in qua nihil est a Dei volunuu diversum. Ne autem tranquilliias istius pacis aliqua indigentiae necessiuu turbetur, adeps ei panis iode- ficiens ministratur ; ut justitiae cihus sit io epalis, qui fuit in desideriis. Beati eoim qui esuriuut et sitmntjustitiam, quoniamiptisaturabuntur(Matth. ▼,*). (Vers. 15.) Qui emittU verbum suum terrm. velodler currit sermo ejus. Verbi missio Christi e*t incaran- tio : cujos Evangelio currente per omoem terran, ooioiom geotium fit vocatio, pratveoieote gralia Dd . credentium fidem. Nihil est velocius et sdentia opera Dei, qui qoae fuiura sunt et novit et fecit, ( qoa) noodum soot oru, jam apud iHum aoot| dioau. (Vers. 16.) Qui dat nkem tieut la sieut cinerem spargit. Valent quidem isU ad opiman— — dam terram, secundum litterae soperfictan, qaia eanml nubes [Forte nives] decidentes habent veJlerom spe— clem, et nebularum ros non aliier quam dnhi spar gitur, atqoe ex eo terra pioguescit. Sed subUmius ionmi hia gratiae Dei opera sentiuntur, per nivimn vocatione geotiom figuraU, quae ad eonicinnda vestimeotum Christi, quod est Ecclesia, in ouu conflaii, et in idipsum lota contexiiur, noo i maeulam aot rugam (Ephes. v, 27), sed io iila j ute maosura, quaeaeierua giorificatiooe respleodeat^ aitqoe io ea compage, de qua dicitor, Domtnus emw- ctus lumen sicmt vettimentum (Ps. cm, 2). Ad qooat significaodum pertiouit qood vestisChristi transfigov» rati in monte, sieot nix iegitur refulsisse (Mauh^ xvn, i). Per nebutam autem ealigo igoorantjae, qnae ad pmoiieoliae cinerera coofngit, indieatar. Non enin quisquam ame vocationem dki justns nolest,re non liberavit Christus? qui venitignem In terram, et ad fervorem fldei, quod gelu itis oblorpuerat, excitare (Luc. xn, 49) t (Vers. 48.) Emiuet verbum tuum, tl iiquefa- \abit tmritut ejut, et /luent aqum. Yerbo evan- ot de excellentii digiiiutis ac polchritndinis suse m Domino glorientor. (Vers. i-5.) Laudate eam, omnet tmgeii ejus, lau- datt eum9 omnet virtutes ejut. Laudate ewn, tot et tunat laudaU eum% omnet ttellm et lumen. 529 Lau- date eumy cetli eetlorum; et aqum qum tuper cmtot $unt9 lemdent nomen Domini. Nibil est in sublimiute coe- lesti quod non pokhrum atque mirandum sit, et quia omnla in Creatoris sui concinunt laudem, non quasi ceseantibus ab inferioribus dicitur, ut in confessio- nem divinse laudis exsurgant, sed ut bomo inspiratus ostendat albi placere quod faciunt, et eo se per spem fldei deiecUri, ad quod per exhorutiones promissio- num Dei etiam ipse provebetur. Cuni autem Domi- nedicatiouis obduratio infidelium solvitur, ij nus Jesus Cbristus Verbum sit Del, in nullo Patris ioe quod alibi dictum est, Rupit petram, et l oquoz (Pt. civ, 40). Flante autem Spiritu, uiutis emittitur, ut terram sitientem flu- pnt, el in aridis cordibus fiat font aqum sa- , vitam mternam (Joan. iv, 14). . 19.) Annuntiant verbum $uum Jacob, jutii- uHcia tua Israet. Dans scilicet intellectum * justificatis, quia omnes ex quibuslibet gen- icti, Jaeob et Israel noncupantur; et discunt «1 justa esse judicia, nec aliquid ab eo fieri, •sit ignorantia bumana causari : quia abun- tiam circa justos* causss ultionum, nisi justi- im misericordia teinperaret. , i0.) Non fecit taliter omni nationi, ei judicia laude diecernitor, dieente psalmo : Quoniam iptt rfunf, ei facta tuni; tpte mmndamtf et creata tunt. Quod enim Deus dicit, Verbo dicit-: et Verbum per quod facu suntomnia (Joatu i, 5), mandatum dicen- tis exseqaitur. (Vers. 6.) Statuit ea inmternum, et in tetcutum $m- euti; prmeoptum potuit, et non prmteribit. Omniaquss ad coelestem beatitudinem sunt creau, hanc pleni- todincm aui officii susceperant, ut in Dei laudatione permaneant : cui operi etiam natura bumana soeia- tiir, propter quod Apostolus dicit, Ques turtum tunt tapite, non qum tuper terram. Qum turtum tunt qnm- rite% ubi Chrittut ett in dextera Dei tedent (Cotott. in, f et 2). Bene ergo spirilalis quiaque devotioni se ifettavit eit. Altitudinem divitiarum sa- c eoeleslium jungit, et in consideratione totius crea- (Rom. xi, 33) nulli genti Deus voluit •spicuam, neque cuiquam nationi judiciorum patuere. Sed ex omnibus gentibus una est nos esl populus, qui se ab aelerna perditioue I meritis, sed Dei gratia ititelligit liberari, et letnque fidelium ministrum misericordise Dci, isi ipsis facturo est, etiam in aliis fiat, et in a confiuat universa dispersio. PSALMUS CXLVHI. • 1.) Laudate Dominum de cos/i j, laudate eum lis. Populus Dei, cujus conversatio est in *kitip. ni, 20), et cujus spes in Domino Deo ?$al. cxlv, 5), ad supernam Jerusalem perti- * de ssUrna sanctorum angelorum socieiate sdens, exsulut in Spiritu Dei, et aniversam D im in laudera accendit Creatoris : non quia rratlonabilia et sensu careniia possunt Deum confessione laudare, sed quia nibil est in iUte rerum, a summis usque ad infima, quod i saqualitate naturse potentiam sui proiestetur I. Duarum proprie creaturarum est toU isu >, angelicss scilicet et huroanse, quae hunc n ex totius mundi consideratione coocipiunt, hodatoribus Dei ipsa laudis maieria Deum i diealur. Quia ergo in boc offlcio coelestia Lngd. et Lovan.; melius quam, cautm vitio- i Duac. et Colon. turae laudat artifieem, ut pro modulo auo jam faciat quod sine fine factura esL (Vers. 7, S.) Laudatt Dominum de terra, dracoues, et omnet abgssi. Ignit, grando, nix, gleuiet, tpiritut proccltm, qui faciunt verbum ejut. Terrse nomine ap- pellantur quse vicina auut Urrsa , et quidquid boc nnbilo aere aut bumidum in rore, vel nluviis, aut in nive, et grandine glaciale, aut in procellis tnrbi- dum, vel in coruscationibus apnaret ignitom, terrai et abysai appellatione perstringitur. (]uorum nihil fortoitia motibas subjacet, et singula k quseque ejus legibus serviunt, qui ut vult, de omnibus atque in omnibus, secundura causas occuitse rationis ope- ratur. (Vers. 9, 10.) Montet et omnet colUt, tigna fructi- fera% et omnet cedri. Bettim, et omnia pecora, terpen- tet tt voiueret pennatm. Nihil horum non in magna sapienUa factum e>t (Pt. ciii, 24) ; et ideo qaaedam perstringuntur, ut universiutis Creator in omnibos pnrdicetur. (Vers. 11, 12.) Reget terrm, tt omnet poputi; prin- cipet, et omnet judicet ierrm. Juvenet el virginett s#* nioret cmn junioribut tuudent nomen Domini. In mut- litudine hominum divf rsitaa est graduum, differen- tia sexuum et dissimilitudo meritoram ; sed in Dei * EditioColoniensis, ejmppe; alix, qumque. i£5 S. PROSPERI AQUITANI 484 laudibus omni ordini atque fttati una maleria est. A 531 (Vert. 4.) Quia beneplacitum eu Domino in Toia enim 530 in Christo Ecclesia nnum corpus est, et quod recie agit quaelibet portio, tou sibi bena vindical plenitudo. (Vers. 15, 14. ) Quoniam exaltatum est nomen eju$ solius. Confessio ejus super calum et terram, et exalr iavit eornu popuii sui. Super omnia enim * et omnium conditor, et unius auctoris laus est quidquid in uni- versitate laudabile est ; quod ipsa rerum pulchri- tudo multiformi confltetur ornatu. Ab ipso ergo est honor sanctoruro ejus, et ipsos exaltat cornu popnli sui, quoniam qui magna contulit per naturam, ipse dat majora per gratiam. Hymnus omnibus sanctis ejus, filiis Israel, populo appropinquanti sibi. Hymnus est canticum quo laudatur Deus, et quo utuntnr populosuo, et exaltavit mansuetos in taluiem. Quid tam benignum, quam est Dominus in popolo suo, quem dignatnr convcrtere aversum, suseipere correctum, juvare pugnantem, et coronare vincentem ? Dabit enim exsultationem humilibus, et inde eriguntor mansueti, unde premuntur elati. (Vers. 5.) Exsultabunt sanctiin gloria , Uttabuntur tn cubitibus suis. Exsultatio sanctorum non in divitiis, non in honoribus, neque in ulla est prosperitate ter- rena : sed in cubitibus suis9 id est, in conscientia bona, quam tamen non sibi, sed gratiae Dei ascri- bunt ; ne sint de fiominibus sibi placentibus, sed sint de his qui in Ghristo gloriantur. (Vers. 6.) « Exaltationcs Dei in faucibus eorum, si omnessancti ejus omnesque fliii Israei, non illi qm B gladii ancipites in manibus eorum. Gratias agentes fru&tra carnali seroine gloriantur : sed qui per illam qua Abraham placuit fldem nati, veri sunt filii Israel (Rom. ix, 7 4 8), appropinquantes Deo per ipsum qui est tta, veritas ei vita (Joan. xiv, 6). PSALMUS GXLII. (Vers. 4.) Cantate Domino canticum novum; lauda- iio ejus in Ecclesia sanctorum. Bene laudantes Do- minum canticum novum, cantant, non in vetustate carnis, sed in spiritus novitate viventes : ut laus Dei in sanctorum Ecclesla celebretur, quae sibi ex fide, et moribus, et cuaritate concordat : nam sine bac parilitate nulla est canemium suavitas, nec est mo- duiatio concinens, ubi est fides ac vita dissentiens. (Vers. 2.) Latetur Israel in eo qui fecit ipsum, et Deo de omnibus profectibus suis, ipsum exaliant, et ad ipsum referunt quod ei placere noverunt, haben- tes in roanibus sermones Dei, qui est gladius bis acutus (Apoc. i, 16), efficax et carnales affectus di- videre, et peccata resecare (Mebr. ivv 12). (Vers. 7.) Ad faciendam vindictam in gentibus, ob» jurgatienes in populis. Potestas verbi, quo infidelium corda feriuntur, non solum prsesidentibus data est, sed omnibus etiam di&cipulis veritatis, qui possunt arguere errantes, et increpatione sua devios re- vocare. (Vers. 8.) Ad alligandot reges eorum in compedi- bus9 et nobiles eorum in vinculis ferreis. Potentes nrandi, et regesac nobiles, nisi Deum timeant, quem filii Sion exsuUeni super regem suum. Qui sunt veri C timebunt ? Sed pradicatur illis Evangelium Ghristi. Israelitae, ipsisunt filii Sion, sive Jerusalem : utrum- que enim nomen unius est civitatis (Hebr. xn, 22), quas constat ex angelis et hominibus, ad eamdem so- cietatem per Adem, et spem, et chariutem de lon- ginqua peregrinatione tendentibus. Qui ergo * spe credit, spe gaudeat, quia Deus est novi populi et creator, et redemptor, et rector. (Vers. 5.) Laudentnomen ejus in choro, in tympano et psalterio ptallant et. Ghori nomine concordia si- gnificatur laudamium, quorum voces nisi fuerint consonae, placere non possunt. Rationalis itaque cantus, cujus tota est in fide et charitate modulatio, neque in rooribus, neque in confessione dissideat ; et percutiuntur fraroea bis acuta: annuntiatur illis judicium, et auditis seternis suppliciis sini>trorum, ligantur, et compedes sapientiae (Eccti. vi, 25) ; iuitio * amoris accipiunt, ut dura pracepta moiiiani^ voluntatem , • et fit obedientibus blandum , quodM asperum videbatur aversis. (Vers. 9.) Ut faciant in eis judicium conscriptum ^ gloria hacest omnibus sanctis ejus. Omnium sanctonumm gloria haec est, ut totus mundus subjiciatur Deo eunl divinis legibus, quarum justitia uniformiter ubiqucnm ccnscripta e*t, simili observantia serviatur. Ad no0 enimutuntur in omuibus gentibus spiritus potostale^. ut ublque cantetur canticum novum, et omnu tinguam confiteatur quoniam Dominus Jesus Christus in gloria*9> sed benentatur psalterio et tympauo, diligens Deum, diligens proximum: et in tympanoet psalterio ma- D est Dei Patris (Phitip. n, 11) nos concinat voci ; et impleatur operequod ore ean- 532 PSALMUS CL. tatur. In tympani autem et cbordarum extensione (Vers. 1,2.) Laudate Dominumin sanctis eju*. Alrumenlo musico, quod ita laudum Dei, ipsi sancti sunt, per quos vel pulsu potest sonare, vel flatu. i roulliplex sonus concineutis confes- (\ers.5.) Laudenteumincymbalisbene sonantibus* ittitur; et ideo in omnibus eorum officiis Dum uuusquisque honoratur a proximo, non a se- Deus, quia omnis caneutium motus, ejus ipso. Gum autem dicitur, Laudate eum in cymbalit tem praedicat, animatur. jubitationist etidenier ostenditur per omnia opera niu- 5.) * Laudent igitur eum in tono tubce. sica non corporeos sonos , sed affectus anlmi desi- txcellentissimam Evangelii in Christo de- gnatos, siquidem nulla ratio sinat ut jubilatio esse im. In omnem enim terram exiit tonut eo- possit in cymbalis, nisi ipsa cymbala ad motus animi i finet orbis terrce verba eorum (Psal. xvm, transferantur : cum enim mens coeptas Dei laudes nt eum in psalterio et cithara. De superio- B verbis non potest eiplicare, admiratio ejus similis Ieet et inferioribus, tamquam eum qui fecit fit jubilaiioni, 533 4uae m eo in'ralur 80n0 qui uul- t terram : ut psalterio coelestia, cilhara lis syllabarum comprehenditur articulis. Nibil ergo Tena laudentur : quia cavum illud lignum extra ipsos sanctos, quibus laus Dei indicilur, cogi- Hlchordarura resuhat extensio, in psalterio teiur, nec vile aliquid spiritalibus 534 olOciis scn- in cithara babetur iuferius. tiatur. Et quia sapere secundum carnem mors est, 4.) Laudent eum in tympano et choro. Dum omnis spiritus laudet Dominum. Alleluia. do. et Lovan. hic et versu sequenti, Lau- Vox enim forte texlui inserta est a Prospero disse* «. etGolon., Laudent; quod propius acce- rente in Psalroum. twdatc eumt quod in Augustino et omnibus b Forte, concordat ; aut prsecedens et mutoiidum aacri psalmorum textus habetur, iu omni in ut. pie in omnibus S. Hieronymi editionibus. ADMONITIO IN S. PROSPERI LIBRUM SENTENTIARUM EX AUGUSTINO DEUBATARUM. I sancti Prosperi in Augustinum singulasque doctrince ab ipsO variis in tibris traditce partes propensio, U cum hunc solum pene auclorem doctoremque a puero sibi 'sequendum proposuisset, omnia ejus dictata U potuit diiigentia comparaveril, et eo studio quo major inveniri nequeat, animi penetralibus imbuerit. f tanlarumque rerum sibi subreperet oblivio, immo ut coeleslet sanclissimi antistitis regulas pro speculo I, regendisque tingulit viUv passibus inservireni, quas futius scripta legerat, sedulisque curis fuerat tea in summam quamdam, brevesque quasi sententias, memorice juvanda? renovandceque gratia cottegii. \tre non tuit tantum profeclibut, sed et aliorum omnium utilitati mirum in modum consuluiste invcnitur. nn qui Augutlini Opera legerint, doctrinam ejus sub uno veluti conspeclu exhiberi sibi gratulantur ; qui is aahuc rudes et inexperti, eorum prolixitate deterrerentur, brevi ista tam sublimis tamque tolidce quasi tabella, ad tedulam iptorum lectionem accenduntur. In hoc autem libro ea maxime quce morum mem promoverent collegitse videtur, quamquam non pauca, praiserlim sub finem tibri, etiam de prceci- squt arcanis retigionis /ideique nostrce mytieriis non prccterierii. tiO sunt htec in pleritque ita breviat ut aliquid pieniori eorum inlellectui apud nonnullos homines defu- lerivottel, ideo notata exhibenlur in margine toca ipsa in quibut eadem stylo diffusiori scripta luiben- \d$ breves istce tenientia sunt excerptce. Qua nos in Appendicis secunda parte exhibenda duximus, ne rrum tibrorum vet indigus, vel forte consulendorum piger, hic tectorum fructu omni modo privaretur. opere notarunt eruditistimi Operum sancti Auguttini editores monachi Sangermanenses Benediclini in it tomi X parie terlia; pag. 3£3, sententias in editis codicibus trecentas et nonuginla contineri. Priores eptemt aliasque inter subsequentes perpaucas decerptas esse ex ipsius Prosperi Commentariis in Psal- ieras autem ex Operibus Augustini, cujus sancli doctorist cum verba nonnumquam mutata esse depre- i ( subjiciunt itli provide), eam ob causam optimum faclu judicamus, si moneamus ut inspiciantur ea mu mens Auaustmi magis est expresta quam dictio. Id vero prcestamus, e regione hujus generis sen- i ascripto verbot Vide. Colbertinus codex notatus 323 (quod unum ittius libri exemplar manu scriptum wbis licuit, nec ipsum admodum vetus) sententias septuaginta sext non ptures repwsentat, scilicet octo- imast et omissa decima nona, vigetimam, vigesimam primam, et atias ex tubtequentium serie setectas9 :e ad iltas prcevia annolatione : Prosper iste Equitaneus fuit, Totonensis civis, quit relictis rebus saicula- stimna se omnino negotia tranttulit, et quatdam ex beaii Auguttini sententiis carpens% istum tibrum tf v etc. Ptures ex hoc tibro sententice inter Arausicani secundi concitii canones reiatce tunt ; et permuUm ne Protperi citaniur a Floro teu Beda Vuigato in Pautum. Quibusdam etam ex his sententiis utus est Zephyrini, Callisti I et atiorum Homanorum ptmtificum decretates epistolas confinxit. Hactenus doctis- , quibut tot nominibut obslricta studiosorum multitudo. •trf doctissimi cum hunc Sentemiarum Prosperi librum rvrsus excudi in fine tomi decimi Operum tfustmi curarent, observarunt in quibusdam libris sententisu numerari octoginta oclo, in oiiis vero nona- pra frecentas, cujus varietatit cum originem non notarint, nott re examinata% hinc ortam animadverti- 9d in editionibus Augustiniana prioribus bis notati reperiantur numeri duo, in atiis 336 et 337 (Luy- n>. et Duac.)tin aliis vero 340 ei 311 (Coloniensi et hac recentioribut). FATmoL. LI. U tn S. PROSPERI AQUITANI 4*3 &9s auteni quibus, prater codicem illum Colbcrlinum, fasfuit alios duos, tam perviros ad preestandum stu- diosis omnibus beneficium paralissimos, quam per nos insos consulere, videticet ilemigianum unum, id est, qm est archimonasterii sancli ttemigii Remeniis orainis S. Benedicli ; alterum Jotiensem, qui sciticet alias fuerat vrrt clarissimi Claudii Joli prcecentoris et canonici Ecclesice Parisiensis, nunc ex ejus tegato factus est vencrabilis capituli ejusdem Ecctesice; horum ope numernm sententiarum ad 392 crescere posse judicavimus9annotatis tamen priorum editionum numerist ne quid lectoribus ex hac mutalione incommodi crearetur. Cum denique, ex dicendis infra in admonitione Epigrammalis S. Prosperi prcefigenda, conjici postit heec carmina ab ipsocirca tcmpus concilii Chalcedonensis anno 451 habiti, fuisse composila/in hisqueeasdemquee. Iiic sunt utplurimum sententias% strictce oraiionis limitibus inclusas obtervare non tit arduum hinc istum quoqum Sententarium librum huict ut verisimile nobis videturt prcevium, circa idem temput concinnatum arbitramur. S. PROSPERI AQUITANI SENTENTIARUM EX OPBRIBUS S. AUGUSTINI DELIBATARUM LIBERUNUS'. I. b Quee tit vera innocentia. 543 Icnoceniia vera est, quse nec sibi nec al- lcri nocel : quoniam qui diligit iniquitatem, cdit animam suam. Et nemo non prius in se quam in nheruiu peccat (Aug. in psal. c, 2; Prosp. in eum- dem ps.). II. De hominibus diligendis. Sic diligcndi sunt homines, ut eorum non diii- ganiur errores ; quia aliud csl amare quod facti sunt, aliud odisse quod faciunl (Aug. in ps. c, 5; Proso. in eumdem ps.). III. De vera cetetnitate. Vera seternitas et vera c immutabilitas non est nUi in deitate Trinitatis, cui quod est esse, d per- peiuum est : quia natura iuitio carens, incremento non indigens, sicut nullum finem, ita nullam recipit mutabililatem. Creaturae aulem, • eliam iihe quibus Deus aeternitatem dedit vel daturus est, non peni- tus omnis Gnis alien» sunl, quia non suut extra commutationem, dum finis illis cst, et temporalis insiitutio, et localis motio, et ipsa iu augmenlum sui facia mutatio (Prosp. in psat. ci, 26). IV. De patientia Dei. Patientia Dei , f qua parcit coniemptus, parcil ctiain negaius, et magis vult vitam peccatoris quam * Scriptus fortc circa annum 450 aut 451. k M*. Joliensis, De vera innocentia. e Mss. Remigiano-Remeusis et Jnliensis, immor- taliiast ut in cxpositione psalmi ci legitur, et ad oram cditorum omnitim notatur. 4 Ms. Remig., semper est; editi in margine, per- fectnm est. • Mss. Remig. et Jol. addunt hic, etiam , ut legi- tur in expositione psalmi in margine cilati; qua voce tanicn liic loci cirenl editi nostri omnes. r Editio Goloniensis anni 1531 paulo aliter, Pa~ titntia Dei magna est, quat etc; eruditio est pienitu- dinis et obtatio correctionis : nulta enim Christi optra a miscricordia vacant : quoniam, etc. Ms. Jol. omiuil eiiam post parcit; et mavult. Ms. Remigiensis, non parcit negatus . . . Erudilio enim est. ISotaium iegu mus in margine cdit. Lovaniensis et posteriorum y Erudiiio pcenitudinis cst oblatio carreclionis, sicque k?gi iu codice scripto, qui est Lovauii iu Canhusia. A morlem, eruditio est poenitudinis, 544 et obltti correciionis : nec ulla ipsius opera raisericordii vacant, quando hemini et indulgentia consulit, 1 flagello (Aug. in psal. cn, 8; Prosp. in eumd. p$.). V. * De ultione Dei. Divina bonitas idco maxime irascitur h in hocs saeculo, ne irascatur in futuro; et misericorditer— adbibet temporalera severitatem, ne aeternam jostemv inferat ultionem (Prosp. in psal. cn, 9). VI. * De vera Dei laudatione Vera est confessio benedicenlis, cum idem tonoaM est et oris et cordis. Bene autem loqui et male vt— vere nihil aliud est quam sua se voce damnaroaw (Prosp. in psal. cxlvi, 2, et cu, 21). VII. De virtute charitatis. B J Dilectio Dei et proximi propria et specialisM virtus cst piorum atque sanclorum, cum eaeterad virtutes et bonis et malis possint esse romrouneflV (Aug. in psal. cm, 3; Prosp. in eumd. pt.). VIII. De doctrina apostolicq. Doctrina apostolica k lam salubris tamque vilaliftc est, ut pro capacilate utentium neminem sui l re— ^ linquat exsortem : quia sive parvuli, sive magnir m sive infirmi, sive forles, liabent in ea m unde alantn»n et unde satientur (Prosp. in psat. ciu, 11). * Ms. Joliensis, De ultionibus Dei. h lu mss. Remig. et Joliensi desunt b«c, in *0A*^ sccculo, et postca, in futuro; qtiae nec in exposi- i tione psalmi cn legunlur. i Edit. Goion. vetus, De vera confessione, t laudationc. J Ms. Joliensis, Charitas Dei% ut in expositio C psalmi ejusdem legiiur apud Prosperura. k Sic ms. Joliensis. Edil. G0I011. vetus, tam saHs— 4 bris atque vitalis est. Ms. concinit psalmi expositio— ^ Edit. Lugdunensis , Lovauiensis , Duac. et Cotoo.^ recenlior, salubris atque vitalis est. 1 Ms. Remigianus, dimitiat, ut in exposit. psalmi— — m iLa edilio Sentent. in Aug. append. es ms. Col- — bertino. Editio Golon. velus, unde ulantur, Hndesm- tientur% ut in expos. psalmi. Editiones Lugd. ei ea recentiores, unde alantur et unde saHcntur9 oniisae et loco priore. LIBER SENTENTIARUM EX OPERIBUS S. AUGUSTINl DELIBATARUM. 450 IX. Di quctrendo Deo. A dendum est l quid offeras el cui offeras , ita eiiam qwerens, gaudiuni quserit. Sic ergo qusrat, i m, sed in Domino gaudeat. 545 Acce- enim ad Deuin, illuminatur ignorantia , et corroboratur infirmilas, data sibi et nlia qua videat, et cbaritate qua ferreat Ift psal. civ, 4). X. De fattidio tpiritali. eorpori noxiuui est curpoream escam non srcipere, ita animae periculosum est spirita- ias fastidire (Protp. in psalm. cvi, 18). U« k De bonorum ti malorum finibus. uam muhi sunt c qui ad non esse tendunt. im tam est obnoxium paucitati quam quod lum perdilioni (Protp. in ptalm. cvi, 59)? XII. d De tranquillitate ullionii Dei. B encupiscit Deus poenam reorum , tamquam desiderans ultione ; sed quod justuro est tquiiiitate deceroit, et recta voluntate dispo- liam maii non sint inordinaii (Pro$p. iu ptal. i. XIII. De bono intellectu. m inlelleclum habet qui • quod faciendum ste intelligit et facit. Alioqui talis est sine leliigeniia,qualis sine timore sapientia, f cum n iit : Initium tapientice timor Domini (Protp. l ex, 10). [V. De requie adliuc in earne s viventit. I * et in hac vita requiem suam anima qu» e infidelitatis exempta est , et non ab operi- Klias , sed ab iniquitatis se abstinet aclione : C (Protp. in ptalm. cxvui, 25). eoosiderandum est ubi offeras : quia veri facrificii extra cathoticam Ecclesiam locus non est (Protp. in ptalm. cxv,18). XVI. De justiiia et gratia. Duae sunt retributiones justitiae , cum aut 546 boua pro bonis, aut mala reddontur pro malis. Ter- tia est retribuiio gratiae , cum per regeneraiionem remittuntur mala , et retribuuutur bona. Atque ita manifestatur , quia univertat vice Domini mitericordia et veritat. lllam autcm retributionem impiorum qua pro bonis mala m retribuunlur, Deus nescil; qui nisi rctribueret bona pro inalis , non essent quibus ■ retribueret booa pro bonis (Aug. term. 7 in ptalm. cxviu; Prosp. ineumd. jm.,17). XVII. De tupernce palriae civibut. Omnis qui ad supernam pertinet civiialem , pere- grinus est mundi , et dum temporali utitur vita , in patria vivit aliena , ubi iuter multa illecebrosa et multa fallacla, Deum nosse et amare paucorum est, 0 quibus sit preeeepium Domini lucidum, illuminant oculot (Ptalm. xviu, 9), ut nec in Dei , nec in pro- limi p chariute faliantur (Protp. tn ptalm. cxvm, 19). XVIII. De carnis cupiditate vincenda. Nemo est cujus animam corruptibile corpus et inhabitatio terrena non aggravet (Sap. ix, 15). i Sed adniiendum est ut carnis cupidiiates spiritus vigore supereotur, et interior bomo, qui semper sibi sentit resisti , semper se divino auxilio exspectet adjuvari • Deo, et mortua mundo , in humilitatis et mflints l placida tranquillilate requiescat Utpsalm. cxiv, 8). XV. De vovendo J Deo. ■is bene eogitat k quae Deo voveat et quae vo- ersolvat, seipsiim voveat et reddat. Hocexi- ne debetur. Imago Gacsaris reddatur C;i>sari, «i reddatur Deo (Luc. xx, 25). Sed sicut vi- XIX. De angutta vitm r wa. Angutta ett via ques ducit ad vitam (MaUh. vu, 15) ; et tamen per ipsam nisi dilatato corde non curritur : quia iter virtutum, quo gradiuntur pauperes Ghristi, amplum est • fidelium spei, etiamsi arctum sit infi* delium vanitati (Protp. in ptalm. cxvm, 55). XX. De prarmio * Chritiiance religionis. Hoc affectu et desiderio colendus esl Deus, ut sui \ pronoroen , iptiut , additur ex ms. Golb. et pend. Aug. Ms. Remig. et ediliones eo care- un tamen correspondeat tibi , paulo post in t eodicibus. Ms. Jol. pro, Accedendo ad Deum, iecedendo ad Dominum , et illuminatur. Mlitione Golon. veteri , Quam obnoxium tit ad tendere. Idemqueet Ltigdun. ac ms. Uemig., j) Melius atii , Numquam , ut in psalm. Joliensis, qui pereunt, pro, qui ad non ette Bolon. vet. , Quod Deut pamam reorum non xai. Jol., Quod faciendum recte intelliyit , fucit. sig. , recte faciendum intelligit , etc. , ut aiil Joliensis, cum initium til sapienlia timor Ms. Remig., cum initio sit sapientia. t. Coion. vet., viventium. Jol., jamin hacvita. Expos. psalm., etiam ife. Idem ms. Jol. omiliit te anie ubsiinet, tit ealro. ti omncs, placita. Mss. Jol. ct Corb., ex qu-i p. Ang., piacida. In cxpos. psaluii, quicia tranquillitate. J Ms. Jol. omiltit Deo. * Ms. Golb. et edit. Aug. , quid voveat, etquce vota pertolvat. Ms. Jol., quid Deo voveatt et quoevota per- solvat; hoc exigiturt hoc debetur, ut teipsum voveat et reddat. Imago, etc. 1 Ita ms. Remig., qui pro offeras , habel aferat ; forte ex errore. Ms.Colb. et edit. Augusi. post Colon. vet. Allae, quid et eui offerat. m Sic ms. Golb. et edit. Augusl. app. In expos. psalm. : Nulli malum pro bono retribuit. Tamen cditi ormies, restituuntur , et ms. Remig. Jol. vero ros., rcttituunt. * Ms. Remig., retribuerentur. 0 Ms. Joliensis, quibus fit. P Ms. Golb. et edit. app. August., fallantur dile- clione. Sic et expos. psalmi , cum cxtcri omnes ha- beant, charitate (alluntur. Ms. Remig., a faltitate injuttitia. * Edit. Colon. vet. addit, a malit. * Ms. Colb. et edit. app. August., ut illi qui. * Edit. Col. vet. addit, et aciione. f Edilio Col. vet., inutiliter autem. ft Edilio Colon. vet. addii, in hominibut. h Mss. Remig. et Jol., in omnibut iniquis. * Editio Col. vct. addit, sinejurgiit. i Editio Colon. vel. addit h\cy semper. * Ms. Remig., non enim illa iia. Col. vet., ulla ita. 1 Editio Colou. vet. addit, mitericordix et veritatit. m Ms. Jol. iioii habet vocem hanc , Domini. * Editio Colon. vet. addit, cum malit. AQUITANI 435 alii misericordia salvi fiunt, alii veritate damnantur, universae viae Domini, id est, misericordia et Terilas, suo fine distinctae sunt. Si autem soios sanctos ia- lueamur, non discernunlur hae via3 m Domini. Indi- vidua enim ibi est , el a misericordia verilat , et a veriute misericordia ; quia beatitudo sanctorum et de munere gratiae est, et de retributione justiti» (Protp. in ptalm. cxvm, 151). XXIX. De obtervantia pacit B. Cbristianae perfectionis est pacificum esse 548 etiam cum pacis inimicis, spe correctionis, non con- sensti malignitatis : ut si nec exempium , • nec co- bortationem dilectionis sequantur , causas lamen non babeant quibus odisse nos debeant (Protp. in psatm. cxix, 7). XXX. De cuttodia Dei p. Custodit nos Dominus ab omni malo, non ot nibil patiamur adversi , sed ut ipsis adversitalibus anima non laedatur. Cum enim tentatio adest , fit quidam in id quod nos impugnat imroitus ; * et cum bono fine , id est , sine vulnere animae , tentatio consnm- roatur, ad aeternam requiem, de profundo teroporalis laboris exilur (Prosp. in ptalm. cix, 7). XXXI. r De adjutorio Dei. • Ad coelestis Jerusalem consortium non aseen- dunt , nisi qui toto corde profitenlur , non proprii operis , sed divini esse muneris , quod ascendttnt (Protp. in ptalm. cxxi, 4). XXXII. * De odiit mundi in Chrittianot. Omnes qui in Christo pie volunt vivere , neceste est ut ab impiis et dissimililms pntiantur opprobria, el despiciantur tamquam stulli et insani, qui u pne- - sentia bona perdanl , et invisibilia sibi' ac futura — v promittant. Sed haec despectio ct irrisio z in impiot^ retorquebitur, cum et abundantia eorum in egesta — ■ tera , et supcrbia transierit in confusionem (Proip— in ptatm. cxx ii, 3). XXXIII. 7 De patientia fidelium. Tota iidelium salus , tota patientiae fortitudo , a Mss. Remig. et Joliensis, probabimus. c Colon. vct. edit. addit, ad Deum. d Ms. Jol., ita cogitationes nostra? ad aures Dei. e Ms. Joliensis, maia opera exerceant ; ms. Remig., mala opcra exerant. f Mss. Remig. el Jol., in Deum; et infra, qumit. s Mss. Remig. et Jol., non habentes. Editi omues, non habent. * Mss. Rcmig. et Jol., cum peccat. * Colon. vet. edit., dcsatvilur. viriulum, non pacem huic concupiscentiae tribuere, sed belluin debet indicere (Aug.in p$al. xxxv, n. 6). XCIII. De $pe fidelium. Non te terreat, Cbristiane, quod credila diffe- runtur: licet in abscondito sit promissio, in spe tamen perseveret oratio. Exercere operibus, cresee virtutbus. Dum fidei constantia probatur, gloria re- tributionis augetur. XCIV. De temporibus m malorum. Orone tempus malorum pusillum est. Quid enim tam exiguuro n quam quod in hoc tendit, ut noo sitf XGV. ° Decharitatis augmento. Crescit seinper p charitatis facultas, dam usu G major, et largitate fit ditior. XCYl. De defectu malorum. Malorum impietatem perire necesse esf, aut pro- prio judicio, aut sententia Dei. Nulla enim iniquitat permanet, cui finem aut correctio, aut damnatio facit. XCVII. Unde adhareatur Deo. Adhaerens Deo et semper *t ejus faciens volunta- tera, numquam a suo habitatore dcseritur : et si quae- dain dura atque adverca patiatur, non relinquitur, sed probatur. XCVIII. Dejuttitia. Tota justttiae ratio est, ut declinentur mala et ftanl bona : cujus observantiae inter quaslibet adversitaies forma servanda est : quia hoc solum nnmquam amit- ^ titur, quod r opcri pielatis impenditur. XCIX. Detoleranlia. Tolerentur pracsentia mala, donec veniat beati- tudo proraissa. Sustineantur a fidelibus 557 infi- 1 Ms. Joliensis, utili. k Ms. Joliensis, Quid sit Deo esse vieinum. 1 Ms. Joliensis, aut propinqui, aut longinqui sumus 9 ct paulo post Colon. vet. edit., sicut nos separat. m Colon. vet. edil. addit hanc vocem, malorum. n Ediiio Colon. vet., tam exiguum e$t. Gaeteri co* diccs omittuiit verbum substaniivum est. 0 Ms. Joliensis, De charitate. p Editio Coion. vet., facultatis charitat. 4 Ms. Joliensis, Dei faciens. r Ms. Retnig., quodopere. 141 delea, et UBCR 6ENTENTIARUM EI OPERIBUS S. AUGUSTINl DF.LIRATARUM 44* eiortorum inter fromenta xixaniorum A est. Terrena sdificatio a terra incipit, coelestis ei- avulsio differatur. Quantumlibet saeviant impii, me lior est etiaro in hoc tempore cauaa justorum, qui quanto acriua impetuntnr, lanto gloriosius coro- nanlur (Aug. term. 3 in pt. xxxvi, n. 47). C. Quid $it clatnor ad Deum. Clamor ad Deum est intemio cordis, el flagrantia dilectionis : quia semper pelitur, quod semper opta- tur. Hoc autero Deo absconditum non est ; quoniam ad ipsum redit quod ab ipso processil (Aug. in pt. XXXVIII, II. 14). CI. De confitendo peccato. Bona est b peccati confessio, si curatio consequa- tur. Nam quid prodest detegere plagnm c, et non ad- hibere medicinam (Aug. ibid.% n.24)? Cll. d De perfectione. In hac vila, quae tota tematio est, etiam in subli- missimis sanclis, non apprehenditur illa perfectio, cai non supersit ascensio. CHI. • De laboribut proetentit vitce. Dum praesentis vitae cursus agiiur, etiam si valde proficiat ( ctijus exterior homo corrumpitur, et inie- rior renovatur , necesse est lamen, ut dum condi- tioni subjacet mortis, iabores toleret vetustaUs (Aug. m pt. xxxvm, n. S et 9). CIY. Quod imago Dei homo titt 8 nunc obnoxia vanitati. Imago quidem Dei est homo ; et qui per justilix ambulat vias, et ad similitudinem sui tendit auctoris : et tamen dum in hac vita degit, conturbationes vani- talis incurrit (Aug. ibid., n. 11). CY. De eruditione divina. Prima divini rouneris gratia est, ut erudiat noa ad nostrx humilitatis confessionem, et agnoscere facia», qood ai quid boni agirous, per illuro possumus siuc quo nihil possumus (Aug. ibid.$ n. 18). CVI. Quod tota infidelium vila peceatum tit K Omnis infldelium vita peccatum est, et nihil est DOfium sine summo bono. Ubi enim deest agnitio sternae et incommulabilis veritatis, falsa virtus est, etiam in opiimis moribus. CVH. i De fundamento tpiritali. Sicut fundamentum corporex fabricae in 558 'mo est, ita fundamentum fabricae spiritalis in summo • Ms. Remig., et inler hortorum frumenta xizanio- ] rum. Editiones omnes sic distinguebant, avultio dif- feratur, quantumlibet taviant impii. Melior ett etiam, etc. Aiigusf. app. editio distinctionem nosirani, quaj commodior visa est, phma instituit. b Edit. Colon. et posteriorcs, peccatori. e Ms. Remigianus, tuam ptagam. d Colon. vet. edit., De profcctionit (forte pro per- feciionit) atcensu. ' Colon. vet. edit. addit litulo, in vetuttate. Ms. Jol. toium sic habet, De profectu vito? prcctentit. * EdiiioColon. vet., cujut exercitio homo corrumpi- tur exterior. Sub flnem ms. Remigianus habet, tabo- rem, non laboret: f Poateriorem hanc tituli partem praetermittit edi- tio Coloniens. vei. Ms. Joliensis, De hominead ima- ginem Dex facto. h fcdilio Colon. vet. addit hic, eliam optimit mo- ribus. structio a superno crescit exordio. CYIil. J Quod recordatio vel oblivio non cadani ki Deum. Tunc dicitur Deus meminisse, quando facit; lune oblivisci, quando non facit. Nain ueque oblivio cadit in Deum, quia nullo modo mutatur; neque recorda- tio, quia nihil obliviscilur (Aug. cnar.inpt. lxxxvh, n. 5). CIX. k Qui Dei miracuta videant. Hi f ident mirabilia Dei, quibus prosunt. Nam quod non inlelligiiur, vel unde non proficitur, non videtur (Avg.ibid., n. 10). CX. De mitericordia et veritate ! jungendit. Non auferat veriias misericordbm, nec misericor- B dia impediat veritatem. Si enim pro misericordia judica veris contra veritaiem, aut quasi rigida veritate oblitus fueris misericordiam, non ambulabis in via Domini, in qua misericordia et veritas obviaverunt sibi (Aug. term. 1 in pt. lxxxviii, n. 25). CXI. De tentationeet imitatione Chrittim. Tenlatio Christi eruditio n Christiani est. Imila- tores euim mngisiri debent esse discipuli, non in faciendis miraculis, quae nemo exigit ; sed in cusio- dienda humilitate atque patientia, ° ad quae noa Dominus suo invitavit exemplo (Aug. term. 4 in pt. xc ). CXII. De cupiditate et charitate. Quomodo radix omnium malorum esl cupidilas, sic radix omnium bonorum est charilas (Aug. ibid., C ». «)• CXIII. P De gaudio Chrittiani. Christiano ciendum. Alii, Bonum cum gaudio ett facieudum. 443 f S. PROSPERI si quld boni tristis feccris, fil dc le magis quam facis A (Aug. enar. in pt. ici, n. 5). CXVI. • Quod non hominet, ted hominum sit fugienda pervertitat. Si in mores maloruin non tran»eant boni, etiam inler cohabilanles magna divisio est. Nou ergo horai- nest qtii meliorum eiemplo corrigi queuot, sed hotni- num est fugienda iniquitas, CXVII. b Quod $int vitanda peccata non timore pcenorf ted amore juttitice. Eam Deus innocenliam probal, qua bomo non * metu poBii3C fit innocens, sed amore justiike. Nam qui timore non peccat, quamyis non noceat cui vult nocere, sibi lamen plurimum nocet; et absiinensab iuiquo opere, sola tamen reus est voluntaie (Aug. enar. ih pt. icm. n. 4). B CXVIII. d De humili confettione et tuperba jactantia. Melior est in malis faclis confessio, quam in bonis superba gloriatio (Aug. ibid., n. 15). CX!X. • Quod iniqui malitia protit bonis. De malilia mali flagellatur bonus; et de scrvo emeudatur filius (Auy. ibid., n. 25). CXX. f De fidetium perseverantia. Sicut stellas coeli non eistinguit nox , s>c menies fidelium, adhaerentes firmamento sanctae Scriptura, non obscurat mundana iniqnitas ( Zephirin. ep. 4 ; A>y. enar. in pt. icm, n. 29). CXXI. s De propria facultale hominit. Ad peccandum hoino abundat propria faculiate : ad agendum autem bonuin non silu sufticit, nisi ab illo jnstificeiur qui solus juslus esl (Aug. enar. 1» C pt. icvni, n. 7). CXXll. h De contrariit moribut. Maguus bonorum labor est, mores tolcrare conlra- rios : quibus qui non offendilur, parum prolicit. Tantum enim torquet justum * iniquitas aliena, quantum reccdit a sua (Aug. ibid.% n. 42). CXXIII. i Qualiter accedalur ad Deum, vel recedatur a Deo. 560 Non locorum intervallis accedilur ad Deum, AQUITANI *** vel receditur ab eo; sed similitudo faclt proxtmum, dissimililudo Ionginquum. Et nimia miseria esi ab eo bono longe esse, quod ubique est (Aug. etutr. in pt. xcix, n. 5). CXXIV. De vera libertate. Libera semper est servitus apud Deum, cui nou necessitas servil, sed charitas (Aug. ibid.9 n. 7). CXXV. k De tolerantia. Qui ideo neminem vult bominem pati, quia mul- tuni, ut arbilratur, proficit; per boc ipsum quod alios non tolerat, ostendit quod potius non proficit (Avg. ibid., n. 9). CXXVI. l Unde tit bonum nottrum. Totum bonum quod habemus, ab artifice noslro habemus. Sed si hoc in nobis est quod ip&i Cecimus, inde daiunabimur; si auiem boc quod Deus fecit, inde coronabimur (Aug. ibid., n. 45). CXXVII. n» De Incarnotione Verbi. Verbum Dei, pcr quod facta sunlomnia, tempus pra?ordinavit quo susciperel carnem ; n non tempori cessit quo verteretur in carnem. Homo quippe Deo accessit, non Deus a se recessit (Aug. ep. 137, n. 40). CXXVIII. ° De fide et intellectu. v Intelleciui fides viain aperit, infidditas claudil (Aug. ibid.y n. 45). CXXIX. * De tuperbia. Quo primum vitio r superatus est bomo, hoc ulti- mum vincit, Cum enim • omnia peccata superaverit, manet periculum ne bene sibi mens couscia, in sve potius quam in Domino glorietur (Aug. enar. in ps*t~ vii, n. 4). CXXX. * De perfectione desideriorum. Finis curarura u perfectio est desideriorum ; et &. ' id qtiisque tendit ac nititur, ut ad illud perveniat qi-fli delcclatur. T Sapientis ergo est boc appetere quc= bonuni facit, non id amare quod decipil (Aug. ibiamWi n. 9). CXXXI. De duobut x donis gratice. 561 Sicut duo sunl officia medicinae , unura q ^ • Ms. Jol., De consortio. Colon. edit., De cohabita- tione bonorum et malorum. . b Cnlon. vet. edit. non habet paenas, nccjustilia». Ms. Jolicnsis, Qua> tit vera innocentia. Huic senlentioe simiiia leges apud August. lib. de Spir. et Lit. cap. 8 et 14, lib. deNat. et Grat. cap. 57, etlib. u contra 2 Epist. Pelag. c. 9, ct lib. iu cap. 4. c Colon. recentior edilio et posteriores, motu pce- n«p. Ms. Remig. posl pauca, tii innocent. d Ita ms. Joliensis, et qnidem aptius quam alii co- dice?, De pharisoco et publicano, etsi seutentia h;rc ei historia ulriusquc occasionem sumpsisse vi- dealur. • Ms. Joltensis, De correctione ditciplince. f Ms. Joliensis litulum substiiuimus auliquo, De mundana iniquitate, quem habent alii codices. s Ms. Joliensis, Qualiter potsit agi quod bonum est. h Ms. Joliensis, Qualitcr boni tusiinerc debcant ma- lot. Colon. vet. addit titulo vocem bonis. • Edit. Colon. vel., alieni peccali iniquilat. i Ms. Joliensis. Quid sit adhcerere Deo. k Colon. vei. edit. , De tolerantia hominum. Ms. Jol.ft De tolerando mmine. 1 Codices omnes hactenus, De artifice summo; s — -* clarior visa est leclio ms. Jolicusis, quam subsiitL mm\ inus. m Sic ms. Jol. Antea, De Verbo Dei ; generali^ •' significalione. B Ms. Remig., non tempore accetsit ; et infra , qf *** D videretur in carne. ° M<. Joliensis, De intellectu capiendo. p Ms. Jol. , InteUectum fidet aperit. Ms. Remi^*» Jntellectui anditum fidet aperil. q Iia ms. Joliensis. Quod aptius visum titulo ve- tcri, De homine victo. r Coion. vct. edit., superatur; et post mulLi, nihil contcia pro bene conscia. 8 Ms. Joliensis, omnia vitia superaverit. * Ms. Jolien., De percepiione detiderlorum. Colon. vet. ed., De pcrfectione. Nec male fortas.se , st fiuu sementicc respicialur. u Ms. Jol., est perceptio detideriorum. Idemque po- sicn, quod beatum facit. ▼ M<. Reniig. ct Colon. vet. edilio% Sapiens. * Ms. Joliensis interserit liacc , officns inedicvmt teu, cic. LIBER SENTENTIARDM fil OPEIUBUS S. AUCUSTiM DELIBATARUM 44* irmitas, aliud quo custoditur sanitas ; iu A l ul non possit nUi nocere naturae. Non itaque essel Iom gratiae , unuit quod aufert carnis cu- , aliud quod facil animi perseverare vir- ig. ibid.f n. 10). CXXXIl. * De iaboris fine. crit bominis labor flniri, nisi hoc diligal on possit auferri ( Aug. ibid., n. 16). XX XI II. b De iniquilatis lcetione. ibile est ul iniquitas prius laedat hominem i qoem tendit , quam cor injostum unde Aug. ibid.f n. 47). r. De miraculit c visibilibus et invisibilibus. > miraculum ad illuminalionem vocal; in- itero , eum qui vocatus venit , illuminat. go itarrat mirabilia Dei « qui credens visi- vitium recedere a Deo, nisi naturae, cujus lioc vi* tium est, potius competeret esse cum Deo ( Aug. i. xi de Civ. Dei, e. 17 ). CXL. De angelis et hominibus m malis. NuIIum Deus vel angelorum, vel hominum crearet, quem malum futurum csse praescissct , nisi pariter nossel quibus eos bonorum usibus n commodaret : atque ita ordinem saeculoruin , quasi pulclierrimum carmen, eliam ex quibusdam antithetis ° honestaret (Aug. ibid. , c. 18). CXLI. P De eonditione ereaturce. Tria quaedam nobis maxime scienda de condiiio- ne creaturae oportuit intimari : quis eam fecerl, per quid fecerit, quare fecerit. Dixii Deus9 inquit, id intelligenda invisibilia transilum facil B fiat ^ e% facta „t lux . et vidu DeM lucem qu p Ms. Joliensis, De condiiione lucis. . Joliensis, in operibus ejus prius dicitur atque potterius. c Ms. Jol., Quod omnis creatura a Deo sit condita. * Mss. Remig. et Jol. non habent ab atiquo. Sed post pauca adhibent, pro adhibeant. Idem Joliensis iniiio scribii minimce creaturas, pro quo aiii, minimas naturce. Colon. vet. edit, Quod si angeti .... tamen non sunt creatores animalium, sicut nec agricola, eic. « llactenus edili, De prima condilione mortis. Ms. lol., De prima corporit morte. Seusu pleniori, addita a nobis voce, et secunda. Per primatn autem corpo- ris mortem intelligit Augustinus, ex quo Prosper sentenliam hausit, eam quce animam sejungit a corpo- re ; per secundam vero iUam sine (ine pamalem, quac, ut alibi ait, invitam animam tenet in corpore. * Ms. Jol., itajustitia bene, non tantum bonis9 sed etiam malis. Quo propius accedere videtur ad lucum libri de Civit. Dei. s Mss. Remig. et Corb. et ex illo edit. Ang., neth dum. In libro de Civ. Dei, etiam non9 ut omnes alii nosiri codices. h Huuc titulum hausimus ex ms. Joliensi, qni sub- jectat: sententiae magis convenire vistis est quam qui in antehac edilis, Quod omne peccatum tit menie- j\ cium. 1 Iia emendamus ex ms. Joliensi,Colon. vet. edit. et libro ipso in margine citato, cum editi alii ha- bcant, de suo mendacio, eliam append. Aug. et mss. Colb. el Remig. J Ms. Joliensis, De affeciione hominis. Alias editi, De diversa votuntate affectionum. Titultim clariorem ex primis sententix verbis expressimus. k Ms. Joliensis, motibus. Sat bene, cum AngusL libro illo dicat, perversos habebit hoc motus. AlH omnes, moribus. 1 Ms. Joliensis , De reparatione liberi arbitrn. m Ms. Jol., non potuit reddi. n Parlicuia tnnc abest a mss. Remig. et Joliensi et Vul^ata nostra, cum lamen babeatur in Grsco tcxtu Ev.ingelii Jo;in. vni, 56. 0 Ms. Jol., Qualiter sturtum cor habere debeamus. v Ms. Reinig., nonhabetur. Golon. vet. edit.,iM>« ideo habeiur. Melius in textu, ut in cap. libri de Civ. Dei Icgitur 449 LIBEH SENTENTIARUM EX OPERIBUS S. AUGUSTINl DELIBATARUM. 450 neces«e est ui excellentius diligatur: quoniam» pro- A tura in qua nulluro bonumsit, non potest ( Aug. pterhancatnandum csl,quidquid aliud est amandum. ibid., c. 43). Quia vero beatus esse non potest, nisi qui eam, k ut dignum est, amat : consequens est ul eain selernam ▼elit; quae tunc vere beata erit, quando termi- num non habebit ( Aug. ibid.y c. 25 ). CLV. e Quod nemo fiat bonus, nisi ex malo. Non omnes quidem mali in boc proficiunl, ut sint boni; neroo tamen est, nisi ex malo, bonus ( Aug. i. xv de Civ. Dei, e. 4 ). CLVI. d De civibus terrenas civitatis ac catlestis. Cives terrenae civitatis parit peccato vitiata naiura, qoi sunt vasa irae. Cives vero coelestis patriae parit, m peccato naturam liberans, gratia , qui sunl vasa misericordix ( Aug. ibid., c. 2 ). CLVII. * De ira Dei. Ira Dei non perturbalio est ejus, sed judicium quo irrogatur poena peccato. Cogitatio vero ipsius et recogitatio mutandarum reruin est incommutabilis ratio. Neque eniiu sicut houiinem, ita Deum cujus- qoam facti sui pcenitet( 1 Rcg. iv, 29), cujus de omnibus omnino rebus taui fixa sententia quam f certa est prsescientia ( Aug. ibid., c. 25 ). CLVIll. s De persequentibus Ecclesiam. Inimici Ecclesise quolibet errore cxcentur, vel nalitia depravenlur ; si accipiant potestatem corpo- ralitcr afDigendi, excrcent ejus patientiam ; si tan- tommodo male sentiendo adversantur, exercentejus sapientiam ; et ut eiiam inimici diligantur, eier- eent ejus benevolentiam : quia Deus his qui emn diligunt, omnia cooperatur in bonum ( Aug. I. xvm de Civ. Dei, c. 4 ). CLIX. De fine boni et mali Finis boni eat, non quoconsumatur ut non sit, sed quo perficiatur ut pleuum sit. Et finis mali est, non quoesse desinat, sed quo usque noceudo pcrducat. Uude unuin est Mimuuim bonum, aiiud autem stun- muin malum ; illud propter quod appetenda suut bona cxiera, ipsum auiem propter se ipsum ; lioc, propter quod declinanda sunt mala caetera, ipsuinau- tem h propter se ipsum (Aug. I. xvi de Civit.Dei,p.li). CLX. * De natura. 566 Est natura in qua nullum malum est, vel etiain nulium malum esse postet. Esse autem na- B CLXI. De animi cequitate. Melior est aniini aequitas quam corporis sanitas; et convenientius ) injustus dolet in supplicio, quam lae- tatus cst in delicto ( Aug. ibid. ). CLXH. De prcecepto charitatis. In praccepto charitatis tria invenit homo quae di- ligat : Deum, se, et proiimum. Et quia ille in sui dilectione non crrat, qui Deum diligit ; consequens est ut proiimo ad diligendum Deum consulat, quem jubelur diligere sicut se ipsum ( Aug. ibid.9 c. 44). CLXIII. k De concordia et obedientia. Paidomeslica est ordinata cohabitantium irope- randi obediendique concordia. Imperant enim qui consulunt ; sicut vir uiori, parentes filiis, domini servis. Obediunt autem quibus consuiitur; sicutmu- lieres maiilis, fiiii parentibus, servi dominis. l Sed in domo justi viventis ei fide, et ab llla adhuc civi- lale peregrinantis, etiam qui imperant, serviunt eis quibus videnlur impcrare. Quia non dominandi cupi- ditaie imperant, sed officio consulendi ; nec princi- pandi superbia, sed providendi beneficentia ( Aug. ibid). CLXIV. De m conditione servilutis. Nomen el conditionem servitutis culp» genuif, non nalura ; et prima hujus subjectioniscausa pec- catum est ; quia sicut scriptum est : Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Undc melior ejus status q qui famulatur homini, quaiu qui sux servit cupi- ditali ( Aug. ibid., c. 15 ). CLXV. » De pralatis. Veri patresfamilias subditis suis, Umquam fiiiis, ad colendum et prouierendum Deum consulunt, de- siderantes veuire ad coelestem dmnu.ii, ubi impe- randi necessariuin nori sit olticium : quo donec ve- nialur, magis debenl patres ° quod doininanlur, quam servi tolerare quod *ev v\u\\i( Aug. ibid.,c. 46). CLXVI. P Deregimine populi. Locus superior, sine quo regi populus non 567 potest, etiamsi ila sit tenendus atque administran- dus, ut decet ; tamen indecenter appelitur. Unde otium sanctum i quaerat dileclio veritatis, negotium * Ms. Remig., utapud Aug. deCivil. Dei, propter ] kanc. Aiii codices nostri, propter hoc. b Ns. Joliensis, ut in libro de Civ. Dei, ut di- gnaett. « Sic nis. Joliensis. Alii omnes, Quod solus Deus bonus »i/, aut solut Deus bonus. * Sicms.Joliensis,complendoca2terorum titulum, De civibus terrenis. * Ms. Joliensis, Qualiter accipi debeat ira Dei. f Ms. Remig., recta prmcientia. Edit. Colon. vet.v Lugd. et Lovan., prcesentia. Metius cum mss. Colb., Reinig. et Jol. Duac. et Coion. conformiler Au- gusiino, prcescientia. ■ Ms. Joliensis, De inimicis Ecclesia*. * Aiuehac edili plures, propter summum, niillo recto seusn. Corrigimus ei mss, Reinig. et JoL et editione Colon. vet. juita lextum Augusiiui loco in margiae cilato, propter se ipsum. i * Ms. Joliensis, De Natura boni. j Editi nostri omnes habebant justus. Emendatur ex ms. Remiff, et libro de Civ. Dei ; emendatuni jain erat ex ms. Colb. in edit. append. t. X Aug. k Ms. Joliensis, de pace domestica. Colon. tilnlo vulgari de concordia et obedientia, addtt, imperantium $t subditorum. i Edit. Colon. veL, Sedin Domino justi vivenles ex fide.... peregrinantes . . . . sed providendi beneficio. m Ms. Joliensis addit, nomine et. n Ms. Joliensis. De veris patribusfamilias. ° Colon. vet. edit., qui dominantur . . . . qui ser- viunt. p Ms. Joliensis, Qualiter honor accipi debeat. . Remig., meliorem. k Ms. Joliensis, De vera pcenitentia. 1 Hhpc duo, inpace, adduntur in edit. Colon. vcf. Ms. Jol.v De oromdcniia pacis. m Culoi» vet. edit. supplet vocem hanc, duptki. M». Jol., Qualiter accedi debeat ad altare. u Ms. Joliensis, De vero et perfecto fine. Alii omnes, De Lege. Plenior sensus evadet, si legatur, De fine Legis, ex primis verbis sententiae. 0 Vocem hanc pcena suminius ex ms. Joliensi. AMi habebant tanlum, Demala contcienlia. Ms. Jol., De conscientice pcena. p Ms. ftemig., in qua Deut non habetur , conto- iatio, etc. q lia ms. Joliensis , et quidem melius et clarius quam quod caeleri omntsJJe cegro. Colon. vet. solus habet, De asgro interficiente medicum. r Sic legitur in mss. Corb. et Jnliensi, et Augusi. tom. IV et in tom. X, append. In Prosperianis codi- cibus, Quid graviut peccato cegri, quam. " Ms. Joliensis, Qualiter verbum debeat audiri. * Ms. Joliensis, Verbi Dei... animatium. Ms. Hemig. scribit eliam animalium, el po^lea, qucc ab hoc. u Ms. Jol., munSa dicuntur... qucc alvo cordtt. Ca- lon. vet. edit., ct non pigeat cogilare de hi*. 4*3 S. PROSPERI AQUITANI tudila in metnoriam revocat, sit similis rominanti A CCIII [Atias CCII]. n De inimicis bonorum. m (Aug. enar. in ps. xlvi, n. 1). CXCV [Alias CXCIV]. * De imperio animar. 571 Rationalis animu domina esi corporis sui ; quae inferiori uon bene iiuperabit, nisi superiori se Deo tou cbaritatis subjeclione k servierit (Aug. ibid., n. 10). CXCVI [Alias CXCV].CZ> Ms. Jol., subdiderit. • Ms. Jol., De misericordia et veritate. Forle ple- nius legeretur, Unde homini misericordia et veritas. d Ita ms. Jol. Alii, De bonis Ecclesiat filiis. « Ms. Jol., Qualiler possidenda sit teneiia substantisu ' Ms. Remig., illuditur. s Ms. Jol., eeterna. Alii, Christi. h Ms. Jol., De prosperitate et adversitate terrena. 1 Colon. vet. edit., quce frangant. S Ms. Remig., dectinare a peccato. k Ms. Joliensis, De occulla vita sanctorum. 1 Edit. Colon. \el.tnec visibileest, neccorporateest. m Ms. Remig., in abdito. * Ms. Remig., Qualiler amandi sunt inimici. • Ms. Jol., quod ideo. p Ms. Jol., De resurrectione. % Us. Jol., incilalur. CCIX [Alias CCVIII]. * j)e peccatis prceteritit. Revocandus est animus 7 a rer.ordandfc cum qtn> dam delectatione praleritis, ne, subrepente concupi- scentia, redeamus corde in iEgyptum (Aug. enar. i* ps. lvii, n. 10). CCX [Aiias CCIX]. « De veritate. B >num est a veritate vinci. •• Ad correptionem superet veritas b»> volenlcm; nam et invitum ipsa superabit (Aug. ibid., n. 20). CCXI [Alias CCX]. «• De impunitate peccatorum. Peccata sive parva , sive magna , impunita essa 573 non possunt, quia aut homine poeniteoie, atit *d Deo vindicante pleciuntur. Cessat autem vindictt ) r Ms. Jol., De probatione justorum. " Edit. vet. Colon., excoquuntur homines tribuls* tionibus. * Ms. Jol., De libero arbitrio. * Ms. Remig., perdet. T Ms. Remig., De fine perfectorum. * Ms., Qua cautela sint recogilanda peccata. 7 Col. vet. edil., ad recordandum (forle a reccf. dando) cum quadam delectatione de prceteritis. * Ms. JoL, Amandum ut a veritaU vincamur. •• M<. Reinig., ad correctionem superet te. w» Edit. vet. Colon., noUntem.Mi. Jol. ,tupere4u- ritas nolentem ; nam et volenUm et invitum ipsa a* perabil. «r Ms. Jol., iVon posse impunita esse peccata. dd Col. vet. editio addit hic, in judicio. Ms. Jol.t Deo vindicante ; zlUJudicante; priorifavet locus Aa- gust. citatus. 497 LIBER SENTENTIARUM EX OPERIBUS S. AUGUSTINI DELIBATARUM. 45S divisa, fti oeuversio pneeurrat humana. Amat enim A Deus dat panemsuum, id est, verbum veritatis, p et carni neeessaria Deus praebet, qnia utraque t ipt e Deu6 confilentibus parcere; et eos qui semetipsos fudicant, non jndicare (Aug.in ps. ltiii %cm. 4, n. 43). CCXII [AiUt CCXI]. • De prmventu misericordim Dei. Nullua miser de quantacumque miseria liberatur, nisi quiDei misericordia praevenitur (Aug.in ps. lyid serm. %n. 41 ; can. 44 conc. Arausic. n). CCXIII [Alias CCXII]. »> De effectu tupplicationis. Fidditer supplicans Deo pro necessitatibus c hu- jus vitae, el misericorditer auditur, et misericordi- ter non auditur. Quid enim infirmo sit utile, magis aaovit medicus quam aegrotus. Si autein id postulat quod Deus d et pracipit et promittit, fiet omnino «xuod poscit ; quia e accipit cliaritas quod parat ve- ritas (Aug. enar. in ps. lix, n. 7). CCXIV L Aliat CCXIII ]. Dc provectu ' bowum per tentaiiones. Prevectus fidelium sine tentatione non provenit ; nec sibi quisquam innotescit, nisi probaiionis exa- ■rine? nec coronabitur, f nisi qui vicerit; nec vin- cel, niai qui certaverit.hQuis aulem certat, nisi ini- micum habens, et tentationi resistens (Aug. enar. in ps. ux9 n. 2)? CCXV [Alias CCXIV]. * De propheliis implendis. Stultus e&t qui non credit denuntiatiouibus pro- ahetarum in p »ucis qu» resiant 5 cum videat tam multa completa, quae tunc non erant, quando i pne- dicebantur implenda (Aug. enar. in ps. lxii, n. 4). CCXVI [Atias CCXV]. * De idolis. pascit, .qui utraque fecit (Aug.f ibid., n. 7). CCXIX \Alias CCXVIItl. * De meditatione fidehum in otio et actione. Qui otiosua et quietui non cogitat Deum , quo- ntodo inter aetus multos, et laboriosa n<*gotia de illo poterit cogitare? Mediietur ergo quaa Dei sunt fidelis, » cum vacat, et bene operandi substantiam qaaerat.ne in acttone deficiat (Aug. ibid.9 n. 15). CCXX [Ailas CCXIX]. * De simulationis mato. Simulata innncentia, non est innocentia ; simulata seqnilas, non est aequitas; sed duplicaturpeccatuin, in quo esi et iniquitas, et simulatio (Aug. enar. in ps. lxiii, n. 44). B CCXXI [Alias CCXXJ. u Pmna animm justiiiam dese- rentis. Anima recedens a luce justitiae, quanto magia quaerit ▼ quod inveniat contra justitiara, lanto plu* repellitur a lumine veritatis, et iu tenebrosa demer- gitur (Aug. ibid.). CCXXH [Alias CCXXij. De duabus civUatibus. Duas in toto mundo civitates faciunt duoamores; Jerusaiem facit amor Dei; Babylooiam, amor aa> culi. Interroget ergo se quisque quid amet, et inve- niel unde sit civis (Aug. enar. in ps. lxiv, n. 9). CCXXIII [A/tcn CCXXII].1 Quod prmceptum Dei leve sit amanti. Omne prarceplum Dei leve est amanti : nec ob aliud intelligitur dictum, Onus meum leve est(Matth, Sic sunt qui colunt idoia, quomodo qui in somnis C xi, 30), nisi quia dat Spiritum sanctum, per quem duTunditur charilas iu tordibus nostris (Rom. v, 5), ut diligendo liberaliter faciamus, r quod qui ti- mendo facit, serviliter facit : nec est amicus recti, quando mallet, si fieri posset, id quod recturn est non juberi (Aug. enar. in ps. lxvii, n. 48). CCXXIV [Alias CCXXIllj. De charitate. Plenitudo legis charitas est (Rom. xm, 10) : quia per cbaritatem lex impletur, non per timorem. Iit tantum enim fiunt mandata justitiae, in quantvm adjuvat spiritus gratiae (Aug. ibid., n. 24). CCXXV [Alias CCXXIV]. De operibus bonis. Non sunt bona opera, nisi quae per fidem et dile- D ° Ms. Jol., Qualiter sitiendnm sil Deo. p Ms. Jol., et camis necessaria. q Plures ex editis et ros. Colon., ipse facit. Kmen- damus ex ms. Remig. et Jol. et edit Colon. vet., Augustino dicente loco ciuto, qui fecit ambas res9 ipse pascit ambas res. r ftjec verba in otio et actione, non intililiter ad- dit Colon. vet. editio. Ms. Jol., Quo studio meditan- dum sit de Deo. » M9. Jol., dum vacat. % Ms. JoL, De simulationis malo. Alii, De simulata innocentia. * lta habet ms. Jol. Alii generalius, De lumine. v Ms. JoL, quid inveniat ; et post pauca, nis. Re- mig.9 et in tenebris. > Sic ms. Jol. Alii, De pmcepto Dei. 7 Edit. Colon. vet., quia quod quis timendo facit, serviliter facit; nu est animus rectust quando mal- let9 etc. 15 vident vana. Si autem evigilet anima ipsorum, in- telligit a quo facta sii, et l non colit quod ipsa fe- cit (Aug. ibid., n. 4). CCXVII [Aiias CCXVI]. m De corporibus humanis. yOmnia corporis nostri, quae n discerpta, vel pu- trefacta, vel etiam concremata, in quasdam dissol- vuntor favillas, Deo perire non possunt. Iti illa enim elemeuta mundi eunt, unde suropta sunt illa manu quae tenet omnia (Aug. ibid., n. 6). CCXVIII [Alias CCXYU]. ° De siti bona. Qui Deo sitiunt, tota sua debent sitire 574 *UD~ itantia, id est, et auima et carne, quia et animae * Sic Ms. Jol., cum alil habeant De misero. * Ita Ms. Joliensis. Alii omues, De remediis tribu- talionum. * Ms. Reroig. et JoL, istius vitm. 4 Ms. Reroig., pracepit et promisit. 9 Ms. JoL, accipiei eharitas. 1 Ms. JoL, De provectu fidelium per tentationes. Alii tantnm, De provectu bonorum. s Ms. JoL, sine probationis examine ; et paulo posi, Ms. io\.,nisivicerit.... nisi certaverit. h Editto vet. Colon., Nec certabit, nisi inimicum kabens. * Ms. JoL, De prmnuntiationibus prophetarum. i Ms. Remigianus, pradicabantur. k Ms. Remig., De cuitu idolorum. i Mss. Remig. et JoL, non colet; et autea Jol. ms., Si vigilct aninus. ■ Ms. JoL, De resurrectionis veritate. * Colon. vet. edit. discreta ; et sub finem sentcnlic, qum sionai omnia. PlTBOL. Ll. 459 S. PROSPERl ciienem fiunt, quia alterum sine 575 altero nul- A lius virtutis fructum parit (Aug. ibid.t n. 41 ; et lib. Ita ms. Joliensis. In aliis, De auxilio Dei. i Ms. Joliensis, desideria movet. k Ms. Joliensis recte addidit vocem istam, diri- tibus. 1 Ms. Joliensis, De profectu fidelium. u Ms. Jol. et Colon. vet. edit., perseveraverit. n Ita Ms. Joliensis. Alii omnes peneratim, DeDeo. 0 Suspicamur legendum, Omms in Deo tocus est% aut NuJlus sine Deo locus est : tuin ex titulo ms. Jo- liensis, ttim ex ipso Augustini textu : Ego* ***** atium locum elegero, satvus esse non potero. Elige csrtsr homo, si inveneris, munitiorem. Non est ergo quo fu~ gialur ab t//o, nisi ad iiium. Si vis evadere ******* fugead placatum. P Ms. Joliensis, Quod duce vitce sint. eretur (An§. ibid., n.Set 9). CCLIV [Aliat CCLIIl]. De mendacio. Incredibile esi, non mentiri hominem ne capiator, qui mentitur ut capiat (Aug. lib. contra Mendacium c.A). CCLV [Alias CCLIV). Item de mendacio. Quamvis omnis qui mentitur, velit relare quod verum est, non tamcn omnis qui vult ceiare vertim, mentitur. Plerumque enim tt vera non fallendo oc- j Addimos vocem hanc, recto. Ms. Jol., Dequce- rehdo Deo. k Hjbc addenda credidimos ad pteniorem sensum. Ms. Jol.t De benevolentia justi, et vindicta impiorum. Blelius mroque forte, Quomodo latetur justms devin- dicta impiorum. In fine sententiae Ms. Jol. multos con- D verti absque voce hac posse. 1 Ms. Joliensis, De vincendo in bono malum. Alii, De timnlatione, scilicet, dilectionis inimici, aut, pacis cum inimico. m Colon. vet. edit., De opere amoris et timoris. n Sic ms. Joliensis. Caeteri, De felicitate. 0 Iia ms. Joliensis. Alii, De divite paupere. pMs. Remig., quidquidesl. Ita Aug. in psalmum citatnm. 1 Ms. Joliensis, De gradibus ascensionum ad Deum. Colon. vet edit., De ascensu ad Deum. r Ms. Joliensis, contemnendo recedis. • Idem snb finem, si quaf Deo; aiii, quia qnce Deo. x Ms. Joliensis, Quando aliquid mati posciturt Deus. Et in texto senteniiae, aliquid mali% obi alii codices bahent, aliquid male. ■ Ms. Joliens. et edit. Colon. vet., rera; ot ftpnd 46$ S. PROSPERI colimos, ted tacendo. Neque enim mentitus est Do- A minus, ubi ait (Joan. xvi, 12), * Multa habeo 00611 dkere, sed non poteslis itla portare modo (Aug. ibid.t c. 10). CCLVI [Aliat CCLV]. * De primo et secundo kondne. In primo homine patuit, e quid hominis arbitriom valeret ad mortem : in secundo autem, quid Dei ad- jotorium valeret ad vitam. Primua enim homo, dod nisi homo : secundos vero homo, Deus et homo. Peccatum 579 ergo faclum est, relicto Deo; justitia aon ftt sine Deo (Aug. ep. ad Dardanum, e. 9, n. 30). CCLVII [Atias CCLVI]. d De legU littera. Legis Iittera quae docet non esse peccandum, si Spiritus viv.flcator desit, occidit. • Scire enim pecca- tum poiius facit quam cavere ; et ideo magls augeti quam minui : quia malas concupiscentiae etiam prae- B varicatio legis accedit (Aug. lib. de Spiritm et Ltitera, c. 5). CCLVIII [A/tai CCLVII]. De mandato Dei et timore. Mandatum Dei si timore flt poenae, non amore justitiae, serviliter it, non liberaliter; et ideo nec fit. Non enim bonus fructos est qui non f de chari- tatis radice procedit (Aug. ibid., e. 14). CCLIX [Alias CCLVIII]. s Quod lex Deieecundum mturam $it. Lex Det secundum naturam est, et cum homines qux legis sont faciunt, h naturaliter faciunt, supe- rato vitio, quod nec praesidium legis abstulerat. Com itaque per gratiam lex Dei in cordibus l scribitur (Rom. 11, 14), qusc legis sunt naturaliter flunt; non quia per naturam J praeventa sit gratia, sed quhi per C graliaro reparata natura (Au§. ibid.y e. 27). CCLX [Alias CCLIX]. k De gloria non kabenda nisi in Deo. Nemo l ex eo quod videtor habere glorietur, tam- sjuam non acceperit; aut ideo se putet accepisse, quia littera extrinsecus vel ut iegerelur apparuit, vel ut audiretur insonuit (I Cor. iv. 7). Nam st per legem justitia, ergo Chrutui gratis mortuus e$t (Gal. 11 , 24). Porro autem si non gratis mortuus est; Ascendene AQUITANl 464 in altumm captivam duxit capthntatem, dedii dona ko- minibus (Ephes. 1?, 8)« lude habet, quieuaque bahet. Quisquis autem inde habere se negat, avt noa babet, aut id quod habet auferetur ah eo (Aua. ibid, e. S9; can. 16 cone. Ara*s. 11). CCLXI [Atias CCLX]. » Quid per inobedientiam perdidit homo. \ Homo factus erat iramortalis, Deus esse voluit : non perdiditquodhomo erat, °sed perdiditqood im- monalis erat; et p de inobedienlia? soperbia coo- tracta est poena naturae. CCLXH [Atias CCLXI]. De laude 1 et pramio fidei. Laus fidei est non visa credere : praemium 580 erit, creditorum adeptione gaudere. CCLXIII [Atias CCLXII]. «• Cur Sapientia Dei per carnem ad homines venerit. Sicut Iac non transit nisi per carnem, ut parvoltm pascat qui panem edere non potest; sic nisi Sapieo- tia Dei, quae panis est angeloruro, ad homines di~ gnaretur venire per carnem, nemo ad Yerhi cooienv plandam divinitatem posset accedere. Quia ergo lux a tenebris non poterat comprehendi, ipsa luz morta- lilatem sublit tenebrarum, et per similitudinem car- nis peccati, participationem dedit luminls veri (Aug. in ps. xxiin serm. I, n. 6). CCLXIV [Atias CCLXin]. • De bono fama. Odor bonus fama bona est, x quam quisquis bonas vitae operibus habuerit, dum Christi vestigla seqni- tur, pedes quodammodo ejus pretiosi unguenti odoie perfundit (Aug. I. m de Doctr. Christi c. 12). CCLXV [Atias CCLXIV]. « Quid recU diligatur. Non est tn carendo difficultas, nisi cum est in ba- bendo cnpiditas : et ideo id solum recte diligitur, quod numquam bene amittitnr (Aug. ibid. c. 18). CCLXVI [Atias CCLXV]. v Deinsipknti doquentia. Qui affluit x insipienti eloquentia, tanto magis ea- vendus est, quanto magis ab eo, in his qoae aodire inutiie est, delectatur auditor, et eum quem ornate dicere audit, etam vere dicere existimat (Aug. lib. iv de Doct. Chriiti, c. 5). Aug. Alii codices, verum. Colou. vet. edit., occulta- mus. * Ita post August. in hoc libro mss. Remig. et iol. Alii codicesnostri, cum ait. * Ila ms. ioliensis. Alii vero, De libero arbitrio. c Colon. vet. edit., auodf hic et paulo post. d Sic ms. iol. Alii, De lege et peccato. * Ms. ioliensis, Sciri enim qmm caveri, ut in libro August. unde sumpta est scntentia. f CoLon. vet. ediu, de charUate procediL M*. Re- mig., de charitate radice procedit. s Sic ms. Joliensis. Aiii libri, De lege. Colon. vei., De lege in natura. h Mss. Bemigianus et ioliensis aliter hahent locum istum : scilicet post, naturaliter faciunt, superato vitio quod naturas prcesidium legis abstulerat. Augustini verba sunt, ioco citato in margine : Proinde natura- titer homines qum tegis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, viiio suo non faciunt. Quo vitio lex Dei est dekta de cordibus : acper hoc vitio sanMot cum itiic scribitur, fiunt qum tegis sunt naluraliter. * Ms. iol., inscribilur. I Apud Augusl., negata sit gratia. * |ls. iolieusis, Quod non gioriemur de habitist tam- quam non acceptis. - l Ms. ioliensis, in eo quod. m Mss. Remigianus, captivavitf et infra, Nam smt non vere habel. n Sic ms. ioliensis. Alii, De homine usmperbia; alii, De hominis superbia. Colon. vet. edit., De sa- D perbia inobediemiw. 0 Ms. Remig., Sed quiamortalis (forte irnmortalis) esse voluit. P Ms. Jnliens,, et inobedientia snperbia. 4 Ms. Joiiensis supplet et pramio r Ms. iol. addit vocem Dei ad titulum De Sapieuna aliorum codicurn. Colon. vet. edit., DesapienUa w contemplando. Forte plenius diceretur, Quarcsavieu- tia Dei ad homines venerit per camem. Aut, Cur sa- pientia Dei incarnata sit. " Ms. Jol., De odore bonm famos. 1 Sic.mss. Reroig. et Jol., conformiter textui Ao- gustini loco citato in margine. Alii codices, quam quisque haurit, dum Christi, elc. u lla ms. Jolicnsis. Alii codices, De cupiditate, T Alii, praBler ms» Jol., De ehquentia insipientu. * Ms. Remig., insipientia etoquenlia. LIBER SENTENTIARUlf EX OPERtBUS S. AUGUSTINI DELIBATARUM. J* ILXVII [Alias CCLXVI]. * De indoU bonorum A quam detideratum. Nemo enim plut de lllo aettimat tngemorum oorum iugeniorum clart est indolee, in verbit MQliwn verum amare, non verba. Quid enim set clavia aurea, ti aperire quod volomue non *?aut quid obett tignea, b si hoc polest? quando qnammua, nisi potere quod ciautum ett (Aug. ■ «. 14). .XVHl [Alias CCLXVII]. e De diUgendo et non diligendo peccalore. mit peccaior, in quamum peccator est, non ett mdut; et omnit homo, in quanlum homo est, iidut ett propter Deum, Deus vero propter seip- t quo habent omnes qui eum diligunl, et quod et quod eum diligunt (Aug. I. i de Doct. Christ I. ;iX [Alias CCLXVIIIl. * Quod prima ad Deum via $it Christus. IX Domlnns ait, Ego tum wo, veritas, et vita. Hoc erme venitcr, ad mepervenitur,in memanetur. enimad ipsumpervenitur, etiam ad Patrem per- ur , quia per aequalem ille, cui aequalis est, cogno- ; vinciente atque • agglutinante not Spiritu san- t fn tummo atque incommutabili bono tine fine Mttos (Aug. ibid.f c. 54). X [Alias CCLXIX]. ' Quod melior tit qui fallitur, quam qui mentitur. tot invenimus qui fallere velint, qui aulem neminem. Cuin vero hoc alius scient faciat, teseiens patiaiur , satts apparet, in uua eadem- quani l te habet, ut fiat viiiusv quia eperatum est ampliut : sed tanta ett ibi excellentia, ut multo plut J ndeptura sit charitat, quam vei fidet credidit, vel spes desideravit (Aug. ibid., c. 38). CCLXXil [AHa$ CCLXXI]. De fame et * fuHdU tpiritaii. Qui in Scripturis sanctis non inveniunt l verlta- tem quam quaerunt, fame laborant : qui auiem non quaeruot quod in promptu babent, fasiidii languore marcescunt ; et par utrorumque periculum esi, dum tapientise cibum et illis obcaecatio, et his inedia tiiblrahit (Aug. lib. n de Doct. Christ. c. 6). CCLXXIII [Alias CCLXXII ]. De taboribus m jnorum. Non sunt condignte passionet hujus temporit, » «4 B fuiuram gloriam, qum revelabitur in nobis. 582 Sae- viat et fremat mundus, increpet linguis, coruscet armit : quidquid fecerit, ° quantum illud erit ad id quod accepturi sumnt ? Appeodo quod patior contra id quod spero ; hoc quidem sentio, illud *pero : et tamen ineoinparabiliter majus est quod «peratur quam quod p infertur. Quidquid est quod contra Cbrisii nomen saevit, si potest* vinci, tolerabilo est; ti non potest, proflcit prnemio citius conse- quendo, * et finis temporalis mali transit in perce- ptionem seterni boni (Aug. serm. 279, de Paulo apo*Lfn. 4). CCLXXIV [AUas CCLXXIII]. De charitaie. CuminduobuspraBceptischaritatis totaLex peudeat et Prophetae, quanto * magis est Evangelium, quo Lex 5, Hlum qui fallitur, eo qui mentitur esse me- C non tolvitur, ted adimpletur, et de quo Dominus di- a ; quande quidem pati meliut est iniquiiatem laeere (Aug. ibid.y c. 36). XI [Alias CCLXX]. s De dilectione bonorum seternorum% aut temporalium. r temporalia atque aeterua hoc interest, quod imk b aliquid pius dtligitur antequam habea- iteacit autemcum advenerit; oon eniin tatiat 0, nisi incorruptibilis gaudii vera et ceria itas : aeiernum veroardeniius diligituradepium, t. Jolientit, De indole ingeniorum. Alii, De o;addimus priori, bonorum, ex textu sentenli». t. Remig., si aperire polest. ic ms. Joliensis. Reiiqui, De homine peccatore. *• Jol., Ego sum via, veritus, et vita. Alii, he mutabili bono. Tilulum a nobis substituium ex Aiigustini citato, ut pleniorem, hausiinus. a ms Jol. et liber August. cilatus in margine. i, glutinante. ic ms. Jol. Alii, De mendacio et fatlacia. t. Jol., Quid distet inter lemporalia et celerna. roi. edit., De diligendis ceterms bonis et lempo- u a. Jol. addit a/tqrut B utis arbitrium, qood est a nobis, sed per Sptritum bens bonis, mulu munerum suorum largiens etiaro malis; • misericorditer ignoscens, juste ulcisceos ; itemquo misericorditer ulciscens, juste ignoscens; nibil metuens de cujusquam malitia ; nihil indigens de cujusquam justitia; nihil sibi consulens deope- ribus bouorum, et boais consulens etiam de posnia malorum (Aug. ibid.t c. 44). CCXCIV [Alias CCXCIl]. De superbia ' et irwidentia. Cum stiperbia sit amor excellenthn propria, invi- dentia vero sit odium feliciutis aliene , quid imde nascatur in promptu est. Amando enim quisqne excellentiam suam, vel paribus invidet, quod ei coapquentur ; vel inferioribus , 687 ne gtt" eo- aequentur; vel superioribus, quodeisnon cosequetor. Superbiendo igitur quisque invidus, non invidendo C superbus est (Aug.ibid.t c. 44). CCXCV [Alias CCXCIIIJ. s Qualher plenitudo divini- taiis habilet in Chrisio eorporaliterm Plenitudo divinitatis in Christe dicu est eorpora- liter habitare, non quia divinitas corpus est, sed quia sacramenta veteris TesUmenti appellantor h umbrae futuri, propter ombrarom comparatiooem corporaliter dicU est in Christo plenitudo divinitatis habitare, quod in illo impleantur omnia quae * in illis umbris figurau sunt, ac sic quodammodo um- brarum prsecedentium ipse sit corpus, hoc est figu- rartim et significationum illarum i ipse sit veritas (Aug. lib. xii de Gen. ad liit. c. 7). sanctom, qui dams est nobis (Aug. ibid., n. 85; can. 17 cenc. Araut. n). CCXCVin [Alias CCXCVI]. » Quod nuUum nuvum tit, nisi in atiquo bono, Non potest esse ullum malum, nisi in aliqoo booo: quia non potest esse nisi in aliqua natura : omnis antem natura, • in quantum natura est, bonom est (Aug. ibid.9 n. 444). CCXCIX [AHas CCXCVII ]. P Nullk merUU grtJLm pramniri. Debetur merces bonis operibus, si 6ant : sed gratia, quae non debetur, pracedit ut fiant (Aug. ibid., n. 455; ean. 48 conc. Araus. n). CCC [Alias CCXCVIU]. De circumdsiane et baptitne. Circumcisio carnis iege praxepU est; qoia 588 non posset melius sigoificari, per Cfaristum regeoe- ralionis anctorem tolli originale peccatum. Can pnepotio quippe omois botao nascitwr, qoemadae- dum cum originali peccato. £t ocUvo die iei eir- cumcidi carnem pnecepit , quia Christus die Domi- nico resorrexit, qoi post septimom sabbati octavn) ett. El circumdsus pneputiatora gignit, Irajicteos in illum, quo ipse jam caruit : sicut baptixatos ifl filium quem generat carne, realum Umen trajicit originis, q a quo ipse jam liber eat (Aug. I. u Of. Imp.t n. 75). • Ita confnrmiter Augustino cdirio append. to. X D tittilo, De plenitudine divinUatit in Christo. ejusdein. Mss. Reinig. et Jol., 47110 possint caveri. Kditi alii omnes, post vocem hanc medicinam, taiia dcvitandi valeant ad exemplum quce possunt habere. t> Ms. Joiiensis , Quod creatura alia bona^ atia melior. <* Mss. Hemig. et Joliens. post August., cohibi- fione, cuin superius dictum sii, cohibere. Aiii omnes, coercitione. d Ms. Jol., Quod opera Domini exqulsita sint in omnes voluntates ejus. • Ms. Reniig., etiam miseiicorditer ; et infra , etiam de bonis malorum. Colon. vel. edit., seipsum ad (ruendum prcebet bonis, mutta bonorum suorum laruiens . . . consutens autem bonis. * Ms. Jol. el Colon. vet. addunt, et inviditntia aut invidia. s Ila ex ms. Joliensi sic habenle, Qaaliter divinitas kabitet in Chrislo corporatiter ; et alioruin librorum h Ms. Remig., umbra futuri. 1 Ms. Jnliensis et Colon. vet. edit., in iltis **- bris. Alii libri nostri carent praepositioue i», qoa tamen habeiur in August. i Edit. Colon. recentior, cum ea posterioribui, ipsa sit veritas. k Ms. Jftliensis, De pietate actionU in hae uita. 1 Ms. Reroig. omittit hic praepositinnem, tn, qot legimr in aliis codicibns Prosperi, et in append. tom. X Aug., non vero in libro in margine ciuto. m Colon. vet. edit., cogitattonibus. n lu ms. Jol. ln aliis, vitium nisi in. aliquo Ml esse non potest. 0 Ita ex Augustini libro mss. Remig. et Joliensn* Alii omnes, in quantum natura, bona est. p Ms. Joliensis, De mercede et gloria bonorim opnum. ^ Apud August., quo absoiutus ett ipse. 473 UBER SENTENTIARUM EX OPEMBUB S. AUGUSTINl DELIBATARUM. 4M CGUI [Afow CCXCIX]. • De primo et secundo ho- A CCCVI [Atias CCCIV]. De poena peecati. Deus quidem mundum fecit, et corponi pronus mne. Primus homo Adam sic olim defunctus est, at lamen post illum tecundui homo sit Christus, eum tot hommum millia inter illum et hane erJa siut : et ideo msnifestum est, ad illum pertinere omnem qui ex illa sucoessione b propaginis nasciiur ; sicut ad istum pertinet omnis qni c in iUo gratiae largi- tate renasciiur. Unde fit ut totum genus humanuni quodammodo sint homincs dno, primus et secundus (Aug. I. ii Op. Imp.t n. 465). CCCIi{AfiasCCCj. De judiciis Dei. Notlo modo judtciis hominum compnranda *unt jndicia Dei : quem non ditbitandum est esse justutn, etiam quando faeit quod hominibus videtur injustum (Aug. I. iii Op. lmp.y n. 24). CCCIII [Altat CCCI]. d De natbritate justorum. Justus ex Deo , * non ex hominibus nascitur : quoniam renasceudo, non nasccndo fit justns. Unde etiam f regenerati filii Dei vocantur (Aug. ibid.t n. 51). UCCIV [ Aliat CCCIl ]. De nalnrm humance quatitate. Natura humana ctsi mala est, quia vitiata est; non tamen malum est, quia natura cst. Nulta eniin natura, in quantum natura est, nialuni est : scd prorsus bonum, sinc quo bono ulluin esse non po- test s malum : quia nisi in aliqua natura ullum esse non potest vitiuml; quamvis sine vitio possit esse vel numquam vitiata, vel sanata natura (Aug, ibid.9 *.206). CCCV [Alias CCCIII|. De morte peccatorum. Justum Dei judicium est, ut peccato suo quisque pereat, cum peccatum Deus non faciat : sicut mor- tem non fecit, et tamcn qucni 589 roorie dignum * censet, occidit. » Unde legiiur, Deus mortem non fecii : et legitur, Mors et vita a Deo e$t. Qua duo loter se non esse contraria profccio videt quisquis ab operibus divinis judicia divina discernit : quia aliud est creando non instituisse mortalem, aliud fudicando plectere peccatorem (Aug. I. iv Op. lmp.t ». 32). omnia. Sed ut corpus corruptibile aggravet ani- mam, et caro concupiscat adversus spiritum (Sap. n,15), non est prxcedens natura hominis instituti, sed conseqnens i poena damnati ( Aug. ibid.y n. b7). CCCVII [ Atias CCCV \.kDe bona institutione hominis. Quantislibet vitiis turpetur quaecuunjue imtura , insiitutio ejus semper esi bona. Nam sicut institutio corporis bona est, etiam quando nascitur l morbi- dus, etinstitirtioanimi bona es', etiam quando nasci- tur ratuus; sic inslitutio ipsius bominis bona est, qnando nascitur m peccati originalis obnoxius (Aug. ibid.y n. 115). CCCVIII[Atiaj CCCVI]. » De abolitione peccati. B Sicut qaidam parentes aggravant origiuale pecca- tum, ita quidam relevant : sed nullus tollit, nisi ille de quo dictum est, Ecce agnus De%% ecce qui toltit pec- cata mundi : cui nullum bonuro hominis impossibiLe, nullum malum est insanabile (Aug. ibid.% n. 132). CCCIX [ Alias CCCVllJ. • De gratia Dei. Non ad merita hominuin, sed ad Dei misericordiam pertinet, cum ex illa massa primi hominis, cui me- rito mors dehetur, quisque liberatur. Non est enim iniquitas apud Deum : quia neque remittendo, neque exigendo quod debetur, injustus est; et ibi gratuita est indulgentia, ubi justa posset esse vindicta ( Aug. ep. 18G, ad Paulinum, c. 6, n. 16). CCCX [A/ioi CCCVIII]. Neminem, nui Deo mise- rante% salvari. C Natura humana, etiamsi in illa integritate in qua est condita permaneret, nullo modo se ipsam, Crea- tore suo nonadjuvante, servaret. Unde, cum sine Dei gratia salutem p non possit custodire quam ac- cepit , quomodo sine Dei gratia potest recuperare quam perdidit ( Aug. ibid.% c. 11, n. 37; can. 19 conc. Araus. n )? CCCXi [Alias CCCIX]. q Nihii exeusationie compe- tere peccatori.. Inexcusabilis est oronis peccator vel reatu origi- nis, vel additamento etiam propria? voluntatis : 590 • Sic ms. Jol. Alii , De Adam primo et secundo. * llss. Remig. et Jol., propaginis. lu Aug., qui ex iiio successione propaginis ; etsi alia» ex itla lege- retur. fcditi Prosperiani, ex illa successione propa- galus. ry « Ms. Remi?., gratia taryiente. " * Ms. Jol., De regeneratione. • Ms. Jol., non ex homine. Sic quoque in libro August. citato in margine. f Iia mutamus auctoritate mss. Remig. eiJol., pro renaii, quod habetur in editis nostris : qoam- quam et hi, a Lovauiensi , inargini in>crip»erint Aiiae regenerali. % Haec verba, malum : quia nisi in aliqua nalura uUum esse non potest vitium, supplemiis ex ins. Re • migiano et textu Augustini, licet exciderint a caete- ris codicibus nostris. Ms. Jol. bahet tantum, uullum peiest eue vitium. b Ita ms. Jol. post August. librum. Alii codices Bostri, sensit. » II aic verba, Deus mortem non fecitf et tegitur , addimus auctoritatc mss. Reiuigiani et Joliensis, qui plenius locum Augnstiiii ciiatum exhibent. i lia ms. Jolien&is juxta texium Augusiini, et app. tom. X ejusd. Alii codicesnoslri, cum in textu ponant parna peccali, in m.»rgiiie indicant vocem danmati. \ Sic ins. Jol. Caeteri codices, De opere in quacum- que thalura. 1 Duac. et Col. el recentiores habent morbidum. Cuin tamen et Augustini locus lam in Opere Imperf. quam in Senlenliis, et alii codices nostri habeant morbidus. Sic eiiam scribi debere potavimus, cum sane sttbinteiligi facile censeatur Ziomo, qui tilis na- scaiur : immo post aliquot line»s expresse habeatur, ubi ms. Jol. outittit vocem ipsiut ante hanc homi- nis. m August. habet, contagioni peccati originalis. B Ms. Jol., Quod parentes aggravant et relevant ori- ginale peccatunt. 0 Ms. Joliensis, De nusericordia Dei. p Ms. Remig., non possit : ut iu August. epist. Alii, non posset. s grutia. h Ms. Remigianus, Ne fidem quce pcr dilectionem eyptrmtmr male vivendo amiitas, habe. Ms. Jol. post, tamctitate, omissa pariicula et, tenent., etc. » Doac. et Colon. cum recentioribus in margine iodieont $m. i lu ms. Jul., caeteri, De veritate. ) k Ms. Remig., totum vere. 1 Ms. Remigianus, falti hujut. m Colon. vet. edit., Tanta ettcharitas. B Hic Auguslinus dicit, recte habentur omnia. Quae vox recte in mss. Augustini omitlilur. ° Ita ms. Joliensis cum Augustino hic loci. Reli- qui nostri codices, esse se asqualem. P Mss. Reiniff. ei Joliensis , Hoc est enim, relin- quere. Idem Jol., aut recestit. *t Ms. Jol., Sicut de Adam Eva, ita de latere Chri- tti fit Ecclesia. r Ms. Joliensis, Dormivit Adam. • lta mss. Remig. et Jol. cum loco August. in Joan. Evang. Alii omnes etiam appcnd. t. X, Dor» miente Adam. 1 Ms. Jol., ut in loco Aug. citato, percutitur. C«- teri, perforatur. » Ms. Jol., quibut pat Ecclesia. 479 S. PROSPERI (I Cor. xv, 9£), ita et in Christo omnes • oiw/ico- A buntur (Aug. ibid.9 n. 10). CCCXXXll [AUas CCCXXX]. b De Jiwarftaliefw Ver6i. Deas bomo factus cst : quid futurtis est homo, propter quem Deus faclus esl homo (Aug. tract. 10 tn Joan.% n. 1)? CCCXXXIII [Alia$ CCCXXXI]. De duabus nativitati- bu$ hominum. Una est nativiiss de terra , alia de coelo ; una est de carne , alia de Spiritu ; una est de a-ternitaie, alia de roortalitate ; una est de maseulo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duas singulares sunt. Quomodo enim 594 uterus non potest re- peti , sic nec baptismus iterari (Aug. tract. 11 in .* Joan.% n. 6). * CCCXXXIV [Alias CCCXXXIl]. De diversitate bono- rum • in Deo. dSi visibilia attendas , nec panis est Deus , nee nqua est Deus , nec lux ista est Deus , nec vestis est D«us, nec domus • est Deus : omnia enim harc visi- bilia sunt , et singula sunt. Quod enim est panis, non hoc est aqua ; et quod est vestis , non hoc est domus ; et quod sunt ista , non hoc est Deus ; visi- bilia enim sunt, Deus autem totum tibi est, quod recte desideras : et omnium bonorum varietas uno foole f profunditur. Quoniam cum sua tribuit , se ipsum sub diversis munerum suorum nominibus im- pertit (Aug. tract. 13 in Joan.% n. 5). CCCXXXV [Alias CCCXXXIU]. 8 De anima et in- C tellectu. Anima carnalia appetens feminae coroparatur non habenti rectorem viruro , qui est intellectus , cujus eani oportet sapientia gubernari : non quasi aliud sit quam anima ; sed quia obtutus quidam h occul- tus sit animae. Sicut enira exteriores oculi ' quid- dam sunt carnis, ita mens quiddam est i animae, quod in ea secundum participationem divinae ratio- nis excellit. Et tunc omnibus k motibus suis bene frasidet, cum superna Iuce radijtur, ut sit in ea lumen verum , quod illuminat omnem hominem venien- tem in hune mundum (Aug. tract. 15 tfi Joan.f n. 19). AQUITANl 180 CCCXXXVI [Alias CCCXXXIV]. l De Ucoaraikim. m Qui snpplicaturus Deo locum aptum et sanctum requiris , interiora tua munda , et eoini inde mala cupiditaie depulsa, praepara tibi in cordis tui pace secretum. Volens in teraplo orare , in te ora ; et ila age semper, ut Dei templum sis. Ibi eoim Deus exaudit, ubi habitat (Aug. ibid.% n. 25). CCCXXXVII [Alias CCCXXXV]. » Desensibua cor- poris, et judicio animi. Sensus corporis corporalia nuntiant cordi. ° Et non omnium facultas eadem : quia non inde videtur, unde auditur ; nec unde sapor, inde et odor capi* tur : nec bi ministri , sine tactu ad laevia et aspera9 calida et frigida, humida et sicca , discernenda, suf» (iciunt. Incorporea vero animus suo tantum sensu dijtidicat , et omnes varietates uno mota attingit : 585 el quidquid p discretionis itiier bona et mala, jusia et injusta ratiooabiliter invenit, * uniua esl intentionis effectus : ut ibi imago Dei appareat, ubi unum idemque est , r quo roens potest quautum pe- test (Aug. tract. 18 in Joan.% n. 9 et 10). CCCXXXVUl [Atias CCCXXXVl]. • DevHaFitH Dek x Dei Filius dicilur vitam habere in semetrpso, sicut babet Pater, non participando adeptua, aed na- acendo. Vitam enim genuit Pater vita : nec diflert in aliquo essentia gignentis et geniti ; eum sic ex Pa- tre sit Filius, u ut consempiternae aeqoaliiatia , uea uua quidem persona , sed una sit Deitas (Aug. tracu 19 in Joan.% n. 12 tt 13). CCCXXXIX [Alias CCCXXXVH]. v Quare FiUus, tt non Pater, dicitur judicaturus. Quamvis numquam recedat a Fiiio Pater , ad Ja> dicandos tamen vivos et mortooa , aon ipte dicitor, sed Filius affuturus : quia ibt nec Patrit , oec FiBft Deitas, sed iila forma videbitur Filii quam sibi per sacramentuin incarnationis univit. Ipsa ergo erit ja> dex, quae sub judice stetit : ipsa judicabit, qu» juoh cata est; ut videant impii ejus gloriam , in cujos mansuetudioem * saevierunt. Talis ergo apparebit judex, qualis videri posstt , et ab eis quos coronatu- rus est, et ab eis quos dainnaturus est. Pater autea non apparebit ; quia forma servi non est indutos : * Ms. Remig., vivificantur. jj b M*. Jol., Quid fiel homo 9 pro quo Deus factus est homo. c Ms. Jol., Quod Deus sit invisibilis. Quod parum acceriit ad sensum senieutiae , cui , in ueo addimus niajoris perspicuilatis gratia. ** Edit. Colon. vet., in visibitia attendas. * Editi omnes , domus ista. Mss. Remig. et Jol. non habent pronoinen ista9 nec locus Augu*t. in Joan. Evang. f Ms. Reinig., proftuit. Edit. Colon. vet. perfun- ditur. « Ms. Jol., De anbna carnalia appetente. b M*s. Remig. et Jol., ocutusque sit animcc. * Ms. Remig., quidam sunt carni. ) Ms. Jol., aninur, quod in ea. Reliqui , animi, quod in eo. k Kdit. Colon. vet., motibus ejus. 1 Ms. Joliensis, Quod in nobis sit orandum. m Colon. vet. ediu, Quid suppticaturus , . . . rc- quint. n Ita Ms. Jol. Caeteri, De homine interiore. 0 Mss. Rf mig. et Joliensis, et non omnibus uns f*~ cuitas est. Edili, et non omnium facuttas eedem. p Ms. Reinigianus, discretionum. q Sic ms. Jol. Alii, unus est intentionis affectu. Ms. vero Remig , unius est intentionis ei effectus. r lu M»s. Remig. et Jo!.; caeteri , quod mens p$- test. • Ms. Joliensis, Quomodo FiUus dicitur kabersn- tam in semetivso. * Sic ms. Jol. et edit. Colon. vet Alii vero, Dd Filius Deus habere vitam in semelipso% sicut PaUr *#- bet, non participando adeptus est% sed nascendo. \ u Colon. vel. edit., ut consempiterna% nan unaqui- dem personu% sed una sit Deiias. ▼ Sic ms. Jol ; caet«»ri, De judicio. z Ms. Jol., itt cujus mansuetudinem tmtnerunt. Rt- mig., in cujus mantueludme sasvierunt. Aiii in texia, fremucrunt; in margine, smvierunt. 181 LIBER SENTENTIARIUM EX 0PER1MJS S. AUGUSTINl DELIBATARUM. 481 ted Filio, • qui etiam homo factus est, dedit judicii A lunt, felices putantur, quia quid sit felicitas k igno- potestatem (Aug. ibid.% n. 16). CCCXL [Alia$ CCCXXXVIII, ante CCCXXXVl]. b Quomodo voluntatem Dei et nostram faciamus. Suam voluntalem homines faciunt, non Dei, quando id agunl quod Deo displicet. Quando autem ita faeiunt quod volunt , ut divins servianl volon- lati : quamvis volentes agatit quod agunt , illius ta- men voluntas est , a quo et praparatur et jubetur quod volunt ( Aug. ibid. , n. 19 : can. 25 cone. Araus. n). CCCXLI[A/iasCCCXXXIX, anle CCCXXXVH]. « De doclrina Patrit per Verbum. Si illum docet Pater, qui audit verbum ejus : quae- re « quid sit Christus , et tnvenies Vtrbum ejus, /i« R ^ Iuclalorem {A traeL 33 in j principio erat Verbum; non autem , ln principio Deus fceit Verburo : sicut , In principio Deu$ (ecit cctlum ef terram. Verbum enim Dei Deus esl, non crta- tura : 596 nec faclum i°ler omnia , sed per quod facta suut omnia. Ut ergo ad (alis verbi doctrinam bomo in carne constitutus possit accedere ; Verbum earo factum est , et hubitavit in nobis (Aug. tract. 26 fii Joan.y n. 8). CCCXLH [Atias CCCXL , ante CCCXXXVIIIJ. • De carne Chri$li. Caro Cbristi fideliura vita est, si corpus ipsius es*e non negligaat. Fiant ergo corpus Christi, si volunt vivere de spiritu Christi ; de quo non vivit, nbi corpus Christi (Aug. ibid.f n. 13). rant (Aug. iract. 28 m Joan.t n. 7). CCCXLV [Alia$ CCCXLIII. ante ClCXLT]. De muta- tione cordis. 1 Aliud est migrare corpore , aliud corde. Migrat corpore , qui moiu corporis routat locuro; migrat corde , qui motu cordis mutat affeetum. Si aliud ainas, aliud amabas ; non ibi es ubi eras (Aug. tract. IZinJoan., n. 21). CCCXLVI [Alias CCCXLIV, ante CCCXLII]. » De chrismafe. Christi nomen a chrismate est, id est, ab unctio- ne. Qnia ideo omnis Christianus sanctificalur, ut intetligal se non solum sacerdotalis et regiae digni- tatis esse consortero , sed etiaro contra diabolum it.3). CCCXLVII [Alias CCCXLV, antc CCCXLIII]. » De lumine. Sequamur Christum lumen verum, ne ambulerous in tenebris. Tenebrse autem metuendae sunt morum, non oculorum : et si oculorum, non exteriorum, led 0 interiorum, unde discernitur non album et nigrum, sed ju*tum et injustum (Aug. tract. 35 in Joan., n. 1). CCCXLVIII \Alias CCCXLVI , ante CCCXLIY]. p Quod verus Deus et verus homo sit Christus. 597 Catholica fides Dominum Jesum Christum et verum Deum et verum hominem credit, et pracdicat. Utrumque enim scriptum est, et utrtimque verum est. Qui Deum tantummodo asserit Christum, charitas Dei, 598 MuaB difuta ett in cordibus nostris, per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom. v, 5), lautam unitatem multarum animarum et multorum cordium facit; quanto inagis ceniusque in Paire ei Filio et Spirilu saneto xterna et iucom- CCCLVI [Alias CCCLIV, ante CCCLII]. credendi. 'DefacuiteU Fides Christi est, credere in eum qui justifical impium, credere in Mediatorem, sine quo nuluu reconciiiatur Deo ; credere in Salvatorem, qui veoit quaerere et salvare quod perierat ; credere in euas qui dixit, Sine me nihil potestis facere (Joan. xv, 5)« Sed hanc fidem non apprebendit, qui ignorans Dei justitiam, qua justificatur impius, suam vult consti- tuere, n qua convincatur superbus. Talia enim sen- tientes sua elatione obdurantur,et excaecantnr: 599 quia negando Dei graliam, non adjuvantur (Aug. tract. 53 in Joan.% n. 10). mutabilis uuilas manet, ubiindifferens Trinitas unus r CCCLVIl [Atias CCCLV, ante CCCLIII] • De ttrt , . v« dileclttme* Deus est, unum lumen, unumque pnncipium(AH0. tract. 39 in Joan., n. 5)! CCCLIU [Alias CCCLI, ante CCCXLIX]. h Quomodo docuii Paier Fitium. Non sic docuit Paler Filium quasi indoctum ge- nuerit, el scientiamcontuleril nescienti : » sed intem- poralis doctrina cst iniemporalis essentia; et hocest a Patre doceri, quod est a Palre generari : quia sim- plici veriutis nature esse et nosse non est aliud aique aliud, i scd idipsum (Aug. tract. 40 in Joan- n. 5). • Haec verha, quiavideretur, addimus ex mss. Re- migiano el Joliensi, et cx ipso tenu Aug. in Joan. Evang. In aliis codicibus Prosperianis non habeniur. Ms. Jol., Credendo ergo capitur, quod nisi capitur (fortft creditur) numquam inteitigitur. t b lu ins. Jol.; Cifcieri, De Patreet Fitio. dilectione. Charitalem habens, qua est de corde puro% etcen- scientia bona, et fide non ficta, diligit Deum et proxi- mum sicut seipsum. Aroator enim Dei, amator e*t sui : et non ditigens Deum, non diligit proximuio ; quia non diligit seipsum. Pro bac autem dilecUont patienter etiam mundi odia sunt toleranda ; neeessa est enim ut nos oderit, quos videtodisse Pquoddih- git (Aug. tract. 87 in Joan.% n. 1 el 2). CCCLVIII [A/iwCCCLVI,fln/« CCCLIV]. q Debipar- tita mundi significatione. Duo hominum genera sub uno mundi nomine * Antea ediii, sed temporalis doctrina est uitempo- ralis essentia. Colon., intemporalis doctrince, etc. Uu* lavimus ut in textu intemporalis doctrina, sic eibi* bcnie ms. Remigiano, Joliensi quoque scriptum praeferente, intemporatit doclrinas est intemporelit essentia. Ubi alludi omnino videtur ad haec Augusum c Ms. Jol., diceretur. Ms. Reinig., dicere de diverso D loco citato in margine. Incorporatiter Pater tocututest potest. d Ms. JoL, Vnde cequalis sit Filius Patri, et unde minor. • Edit. Colon. vct., Utrumque noverimus esse in Chrwo. et unum quo et unum quo ilto major est Paier. ( Ms. Joliensis, Quomodo multi sint cor unum, et anima una, et de unitale Trinitatit. Colon. vet.edit., De umlate dilectionis. s Ita legimus in mss. Remig. et Jol. In ediiis, sed ubi per dileciionem fidemque adheereant Deo. Colon. vet. edil. pergit, una anima et unum cor fiunt, et post aliquot lineas, ut indifferens Trinitat unus Deus, et ttttufn tumen et unum prineipium. k Sic ms. JoL Alii, De dooirina Patris ad FiHum. Filio, quia incorporaiiter Pater genuit Filium. J Alii codices, sed ipsum. Ms. Reroig.,iid id if sum, juxla id August., sed hov ipsum. k Ms. Jol., quem odorem in vitam capit. 1 Mss. Jol. et Rftinig., bonis moribus, pro eo qnod alii habebant, bonis operibut ; prius tamen in roargiit« indigitantes. m Ms. Jol., De fide Christi. B Gdit. Colon. vet , qua convincitur. Ab eodem ab* sunt h;rc Talia, etc., ad flnem sententiae, qsaa tt August. et CTteris codicibus habentur* 9 M3. Joliensis, de charitate. P Ms. Remigianus, quos diiigit. i Ms. Joliensis, De duobus generibut hominum. UBER SENTENTIARUM EX OPERIBUS S. AUGUSTINI DELIBAT.VRUM. 486 Alur. Sicut cnim dicitur mundus in impiis, A erit, qtiando Deus omnia in illis omnibus erit (I Cor. ir mundus in sanctis. Unde cum totus a se- ei in odio el in amore discordet , nos eum et ibemur, et amare, cum dicitur nobis, Nolite nundum (I Joan. n, 45); et cum dicitur, Dili- xcos vestros (Matt. v, 44), ut quorum exsecra- uitatem, optemus salutem (Aug. ibid.% n. 4). [Aiias CCCLVII, antc CCCLVJ. • Devitanda scienlice gloria. andam tentationem van» gloriac, melior est lis condilio quam docentis. Tutitis enim veritas quam praedicatnr. Quoniam cum recipitur, humililus custoditur; cum autem o placel, vix est ut disserentem non pulset curoque jactantia ( Aug. tract. 57 m Joan.t [Atias CCCLV1I1, ante CCCLVI]. « De laude qna se prcedieat Deu$. ilostim est homini sibi placere, cui cavendum rbire. Deus autem qiuintumcuuique se lau- se extollit excelsus, nec vult se sua videri 6 majorem. Sed cum homini loquitur po- luim, non hoc agit ut ipse gloriosior, le melior flat et doctior. Nobis eniin prodest i nostrum agnoscere, et ei qui est super ibjacere: d ne de quo non possumus com- sre quid est, possimus sentire quod non est ct.$6inJoan.t n. 3). [Alias CCCLIX, ante CCCLVII]. • De re- miUendis peccalis. iana observantia ad perfectae pietalis f pro- G er muliiaiii maxime pervenit 600 indul- peccalorum, dante nobis Domiuo suae bo- templum. Nam si ille, in quo nullum omui- eecatum, interpellat pro peccatis nostris, nagis nos invicem pro propriis orare debe- nplectenda quippe est boroini, qui « non lest carere peccato, tam benigna conditio , endo delicta aliena, diluat sua (Aug. ibid., [Alias CCCLX, ante CCCLVIH]. * De im- pletione desideriorum justorum. un desiderioruin > satietaii tunc nihil de- xv, 28). Ad quam beatitudinem bi perveniunt, qot huic taeculo ante separalionem i animas a carne mo- riuntur, nec in eis inveniuntnr k cupidilatibus, quas sola superat dilectio Dei : l ut et id patiatur iniqui- tas, quod elegit ; et eo bono fru;«tur justitia, quod aroavii (Ang. tract. 65 in Joan., n. 1). CCCLXIII [Alias CCCLXI, ante CCCLIXJ. De confc tendo humine Jesu Christo. Qui sic confiletur Chrislum Deum, ut eumdem hominem neget verum, habentem scilicet unitam sibi nostrae carnis animaeque naiuram , non est pro illo niorluus Cbristus, quia secundiun hominem mortuus est Christus.Non reconciliaiur per Mertia- R torem Deo. Unu$ cnim Deu$ , ■ et unus Mediator Dei et hominum, homo Chri$tu$ Jesus (I Tim. n, b). Non justificatur per ipsum, quia sicut per inobedientiam unius hominis peccatores conslVuti sunt multi, ila per obedientiam unius hominis justi constituentur multi (Rom. v, 49).Non resurget n in resurreclionem vit», quia per hominem mor$, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim inAdam omne$ moriunturti:a et in Christo omnes ° vivificabuntur (1 Cor.xv,2l,22). p Nec ullus se beati Petri defendal exemplo, qui se multis lacrymis et accusavit ct lavit (Matt. xivi, 75), ut principem suum Ecclesia non negationis, sed po3- nitenliae imitalione sequeretur (Aug. tract. 66 in Joan.t n. 2). CCCLXIV [Alias CCCLXII, ante CCCLX]. De aHcrnitaic» In quibusdam aeterni* potesl aliqua essedistantia, ipsa autem seternilas ahsque diversitate roensur» est. Mults quippe mansiones, in una vita varias me- ritorum signiflcant dignitates. Sed * ut Deus omuia in omnibus erit, (iet etiam in dispari ciariiate r par gaudium,601°l Ita m*. Jol. Alii, De petitione contraria. c Ms. Remig., acceperit. d Coion. vet. edit., pottit dareut propitius. * Alias editi. De ditectione, quxdauraddemla duxi- rous majoris perspicuitatis gratia. Ms. Jol. pro titulo liabet, Qui diligit diligetur a Patre meo9 etc. f Ms. Remig. luc iuserit verba ista , Quid est diti- gam% el manifettabo me ipsnm. s Sic nis. Jol. conformiter textui Augustini l«»co cilato hic. Colon.vet. edit., Quomodo inseparabiliter operantur, teparabituer diligunturt forte pro ditigunt t Alii codiees, Cum inteparabititer operentur, quomodo separabiliter ditigunt ? fc Ms. Remig., adhoc diligit.MYi omnes post Aug., dilexit. * Ms. Remig., mandata fidei. Jol. ms., mandatum fidei, ut iu August. Caeteri, mandatum ejus : qui ta- inen mandatum fidei in ora libri indigitaut. I Ms. Jol.9 quod non videmus. Alii ut in textu et Aogust. k Ilactenus, De patmitibus vitis. Ms. Jol., Qumoit sint in vite palmites. 1 Ms. Joliensis, De eo quod scriptum ettt Noli etu justusmultum. m Sic ms. Remig. et edit. append. Angnst. joxti eumdem in Joan. Evan. Ms. Jol.v Quod noncttjutii- D tia. Caeieri codices, Quoniam non est. n Vocem hano nimtt addimus ex ms. Remig. et Jo- lienti. Augustino dicente, Multum enim se (acUjs* ttum, qui dieit se non habere peccatum. 0 Ita ms. Jol. Reliqui, De simplicitate. P Mss. Remig. et Jol., et non notte. q Sola editio Colon. vet. addit bic, $ub$tansiat qoa in aliis ouinibiis ex praecedcitiibus subintelligitur. r Alii codices, vita ett. Ms. Remig. pott Augaft* in Joan. Evang., vita e$set. • Ms. Remijf. hic addit $t Fith; et inflra, $i$i* quibus procedit. Quae cum nec in aliis codicibns , net in ipso Aug. Tractatu legantur, videntur additameau scribae amanuensis. Maxime cum eodem qnidem tn- ctatu, sed post mulu inierposita. exprasae institnit S. Docior probare, quod Spiritus sauctus etftam i Filio procedit. * Sic ms. Jolienais. Alii libri , De deitatit, LIBER SENTENTIARUM EX OPERIBUS S. AUGUSTINI DELIBATARUM. 440 l et Q03 nosira muubilitas, non menda- A ret Domino, unus spiritus est (Aug. tract. 104 in Joan.9 ■us, • et fuit, et erit, et est : fuit in prae- eolis, est in prasentibus , e.rit in futuris. pe,quia b nnroquaro defuit; erit, quia nnm- irit ; e>t, quia semper est. Neque enim ve- m non sit, cum prateritis occidit; autcum m$ tamquamnon mageat, labilur; autcum imqoam non fuerit, orietur. Proinde cum i volumina tcmporum locutio humana va- li per nulla deesse potuit , aut potest, aut impora, vera de illo dicuntur cujuslibet verba. Semper itaqne audit Spiritus san- i semper scit ; et scire, et audire, hoc illi aemper es e. Semper vero ilii est esse, de icedere. Nemo autem potest dicere quod ii. 4). CCCLXXIV [Alias CCCLXXII, ante CCCLXX]. h Omne tempus a Deo esse dispositum. Q04 Omne tempus ab illo est dispositum, qtii tempori subditus non est. Quoniam qux futura erant per singula tempora, in Dei sapientia habent * elfi- cientes causas, in qua nulla sunt tempora. Non ergo credatnr hora passionis Doniini fato urgente venisse, sed Deo potios ordinante. Non enim J siderea ne- cessitas Christo inlulit crucem; nec sidera cnegeruiit mori siderum conditorem : qui k iiitemporalis cum Palre, sic tempus quocarne moreretur, quemadino* dum et quo de matre nasceretur, elcgit ( Aug. ibid.% n. 2). U Spiritus sanctus, cum vita Pater, vita sil B CCCLXXV (Alias CCCLXXIH, ante CCCLXXI]. l De r . ' ..... umtate Trmttatis. e per hoc sicul Paier cum habeat vitam in M .. . r In eo quod dicitur , Hesc est autem vtta celerna, ut i.dedit et Filio habere vitam in semetipso: nitas in his unus Deus. Reliqui ut in texlu et apu/j Angustinum. B Ila ms. Jol. Cxteri, Qnid dedit Pater Filio. 0 Sic ms. Joliensis, Colon. vct. edit., Decustodin qua Dcus servaituot. Alii. De custodia Dei, qua suos scrvat. 16 iH S. PROSPERl AQUITAM 491 bemus acciperc, velut vicissiin nos servenl Pater et A illtim fiunl a Paire omnia (Aug. lib i deTrinit. cap. Filius, amborum in nobis • servandis allernante cu- stodia, quasi alius, 605 *li° discedente, succedat. Simul enim custodiunt Pater et Filius et Spiritus sanctus , qui est unus verus b et beatus Deus. Sed Scriptura nos non levat, nisi deseendat ad nos. Sicut Verbum caro factum descendit • ut levaret; non cecidit ut jaceret. Si descendentem cognovimus, cum levanie surgamus : et intelligamus, cum ita lo- quitur, personas d eum disiiiiguere, • non separare naturas. 9 CCCLXXVIII [Aliat CCCLXXVl, ante CCCLXXIV]. De gratia Dei, qua omne hominis meritum pratve- nitur. Si uaturam cogitemus inqua creati sumus; f cuin 7, et lib. vii contra term. Arian. c. II, n. 9). CCCLXXXI [ Alias CCCLXXIX, anle CCCLXXVII ]. m Quomodo FiUus subjectus erit Palri. 606 Non est mirum dicere Apostolum, etiara ia futuro saeculo Patri Filium subjectum futuram, olii ail, Tuncet ipse subjectus erit eit qui illi subjecit omtmn (I Cor. xv, 28). Quando quidem in Filio forma hu- mana mansura est, qua semper major est Pater. Quamvis non defuerint, qui illam tunc Filii subje* ciionem ipsius humanac formae in divinam substan- tiam commutationem inielligendatn putaront, tam- quam lioc cuique rei subjiciatur, quod in eam verti- tur et mutatur. Sed intelligi potest , 'ideo magis dixisse Apostolum, etiam tunc PatriFilium subjectum oiunei Veritas cre.*verit, quis non est ex veriiate ? B futurum, ne quis in eo putaret spiritum et corpts Sed non omnes sunt, quibus, ut audiant veritatem, et credant, ex ipsa Veritate praestaiur, s nullis procul- dubio praecedenlibus meriiis, negratianon siigratia. Si enim dixisset, Omnis qui audit vocem meam ex veritate ett: ideo dictus ex veritatek putaretur, quia obtemperat veritati. Non autem hocait; sed, Omnis, inquil, qui est ex veritatey l audil voeem meam (Joan. xviii, 37). Ac per hoc, non ideo est ex veritate, quia ejus audit vocem ; sed ideo audit, quia ex vei i- tate esl, id est, quia hoc illi donum ex veritate col- latuni est. Quod quid est aliud quam : donanteChristo, credit in Christum (Aug. tract. 115 in Joan., h. 4) ? CCCLXXIX [Alias CCCLXXVH, ante CCCLXXYJ. De amore que Deum amare debemus. humanum conversione aliqua consumendum : ut sii Deus omnia% non tantum D in illius forma homini*, sed in omnibus ( Ibid. ), quando capitis glorii universum corpus imptebit (Aug. I. i de Trin. e. 8, lib. eont. serm. Arian. c. 27, et lib. it cont. Maxim. Arian. c. 18). CCCLXXXII [Alias CCCLXXX, ante CCCLXXVIIl]. 0 Quod omnia bona ex Deo. Quanlacumque bona, quamvis magna, quamvis minima, nisi ex Deo essc non po^sunL Quid etfim majus in creaturis quam vila intelligens? aut quld minus pot.*st esse quam carpos? Quae quantun.- libet deliciaut, ct in id lendanl ut non sint;ta- nien aliquid r f >rma?illis remanet, ut quoqoo modo Quisquis se ipsum, non Deum amat, non se amat: C sinl. Quidquid auiein formoe «i cujuspiam rei deficicM; remanet, ex illa forma cst quae nescit deficere, nio- tusque ipsos rerum deficientium vel proficientium excedere numerorum suorum legcs r non siuit. Quidquid igitur lauxiabile adverlitur in reium natura, sive exigua, sive ampla s laude dignum judicelur, ad exrelleiilissimam et ineflabilem laudein referendom est l Conditoris (Aug. lib. ti de Lib. Arb. c. 17). CCCLXXXUI [Alias CCCLXXXI, ante CCCLXXIX|. u Quod pmscientia Dei neminem peccare compellat. Neniinem Deus ad peccandum cogit : pravidcl (»' men eos qui propria voluntate peccabunl. Cur er^ non vindicct justus qua» ficri non cogit pr*scius ? D k M<. Remig., illo diligitur. 1 M*. Jolieusis, Quod ad Filium per Fihum tqal Pater. m Sic ms. Jol., qui addiletiain, quod ait Apostd**- Alii, De subjeclione Filii. n Ms. Jol., in illa forma hominis. 0 lla ms. Jol. Alii vero, Nihil in quibnsauaq** creaturis a Creatore inordinatum relinqui. P Codices nostri communiter, formm Uliut. Hs- Remig. et Editio append. tom. X Aug., formmilu*, juxta id quod legitur in libio citaio in niargine. * Ita ms. Alii, cujuspiam rei rfe/Sctmlu. Apud. Aug- hir, cuipiam rei defUienti. T Mvs. ttcmig., non sinet. * h.-i ms. Jol. posl August. loco hic notato. Alii, quod laude dignum. Pra^posilioue non nibil pertur- bab.itur seusus loei. * Ms. Rcinigianus, Creatoris. * Ms. Jol., Q«od Deut nemmem cogat ad peccarr dum, licet prccwdeat peccaturum. et quisquis Deum, non se ipsum ainat, ipse se amat. Qui enim nonpotest vivere de se, moritur utiqueamando se ; J non ergo se amat, qui ue vivat 6e amat. Cum vero k ille diligitur, de quo vivitur, non se diligendo magis diligit, qui propterca se non diligit, ut eum diligat de quo vivii (Aug. tract. 123 in Joan., n. 4). CCCLXXX [Alias CCCLXXVIII, ame CCCLXXVI 1. 1 De indiviso Palris et Filii opere. Quidquid illud est quod oportet Patrem agere ad Filium, non fit nisi per eumdem Filium : ad ipsum scilicet, quia filius hominis est, et factus est inter omnia ; pcr ipsum auieui, quia Filius Dei est, et per * Mss. Remig. et Jol., servundh , ut Aug. custo- diendis. Alii, servandi. b Mss. Itemig. et Jol. post Ang. iu Joan. Evaug. addunt et beatus, quod aln omi»eranl. c Mss. Remig. et Joi., ut leraret, ui apud August. ; alii, tt delih:«ta. ° Ms. Jol.t De ignorantia el dificullate peccantium. p Colon. vet. edit., Umne peccatum animce ett. Duo sunt posnalia. 4 Apud August., dehonestat, quod margini inscri- ptum gerunt Prosperianae edittones omnes, a Lugdu- nensi, uec tamen habetur etiam in mss. uostris. r Ms. Remig. carceralit non pottit. Colon. vet. editio, et retittendo repugnationi carnalu vinculi. Ms. Jol., impugnatione carnalit vinculi. • Ms. Jolicnsis, De divertitate prccceptorum, Ms. Joliensis, varietatt. 1 In Augustiuo , alias alia jubet : pauci ex nottris, alii alia. u Sic ms. Jol. Alii, De prima hominis prcevarica- tione. 495 S. PROSPERl AQUITANI 496 aeternis ad temporalia, a copiosis ad egena, a flrmi- A GGGXGI [Aliat CCCLXXXH , anle CCCLXXXVU |. late ad inflrma. Non ergo a bono substantiali ad * Qtt0 ^citetur cor ad ditcendum. malum substantiale, quia nulla substantia malum Ad discendum necessario dupliciter ducimur, au- est;sedabonoaeternoad bonum teroporale;a bono ctoritate atque ratione. Tempore auctoritas, 610 spiritaiiad bonum carnale; a bono intelligibili ad re autem ratio prior est. Aliud est enira quod in bonum sensibile; a bono summo ad bonum infi- agendo anteponiiur, aliud quod pluris in appetendo mum. Est igitur quoddam bonum, quod si diligit sestimatur. Quia ergo et principium sapientiae timor auima 600 rationalis, peccat; quia infra illam Domini est (Prov. i, 7), et per humilitatem ad subli- ordinaium esi. Quare ipsum peccatum malum est, mia gradus est; incedat bumana ignorantia per fidem non ea substantia quae peccando diligitur (Aug. ut mcreatur fides videre quod credit (Aug. lib. nde lib. de Vera Rel. c. 20). Ordine c. 9). CCCXC [Aliat CCCLXXXVIII, anle CCCLXXXVI J. CCCXCH [Aliat CCCXC, ante CCCLXXXVIII]. • De * De lege omnium artium veritate. divitiitt etc, non tuperbiendum. Lex omnium artium cum sit omnino incommuta- f Divitiis fiores, et majorum nobilitate te jactas, bilis, mens vero bumana, cui talem legem videre et exsultas de patria, et pulchritudioe corporis, et concessum est, mulabilitatem pati possit erroris, B konoribusqui libi ab hominibus deferuntur : respice satis apparet, supra mentem nosiram esse legem, le Jpsum, quia morlalis es, et quia terra es, et iu quae veritas dicitur. Nec jam illud ambigendum est, terram ibis. Circumspice eos qui anie te similibus incommutabilem naturam, quae supra animam ratio- spiendoribus fulsere. Ubi sunt quos ambiebanf ei- nalem sit, Deum esse; etibi esse primam vitam, et vium potentatus? Ubi insuperabiles imperatores? primam essentiam, ubi est prima sapientia. Nam haec ubi qui conventus disponebant, et festa ? ubi equec- <>at. Perfecte bonus est, et vere dicitur insons , Nec sibi , nec cuiquam quod noceat facieus. Nam b quicumque alium molitur Ixdere, primum Ipsum se jaculo percutiet proprio. 817 Et cum forte animum non sit c subitura fa- cultas, d Non dubium in cordis viscere vulnus habet. Nec fugit infecii sceleris mens prava reatum, Cui nimis hoc solum quod voluit nocuit. II. De hominibut dxligendis. Sic diligendi sunt homines, ut eorum non diligan- titr errores, quia aliud est amare quod facti sunt, et B aliud eslodisse quod faciunt. Naturae quisquis propriae non spernis honorem, In quocumque hominum quae tua noscis ama. Sic tainen, ut pravos vhet concordia mores, Nullaque sint pacis foedera cum vitiis. Namque quod artificis summi fecit raanus , unum est : Quaeque • auctore bono condita sunt , bnna suni. Divinuin in nullo Ggmentum despiciatur, Sola malis studiis addiia non placeant. IU. De vera cBternitate. Vera a?ternitas et vera iroroortalitas non est nisi in Deitaie Trinitatis : cui quod est esse perfectum est; quia natura initio carens , et iticremento non iudigens, sicut nullum finem, ita nuilam recipit mu- tabilitatem. Creatura autem, etiam illaequibus Deus C aeternitatem dedit, vel daturus est, non penitus om- nis (inis alieuac sunt , quia non sunt extra commu- tationem ; dum illis inis est, et temporalis institu* lio, et localis motio, et ipsa in augmentum sui facta mutatio. 1 ifiternus vere estsolus Deus omiiicreator, Vita in se vivens permanet esse quod esi. Hoc Pater, hoc Verbum Patris , s hoc est Spiritus almus, Quorum natura est una, eademque simul. Non coeptum, aut auctum, fc non hic mulabile quid- quaro est, Quod subeat leges temporis, aut numeri. Virtus, prxteritis prior ulteriorque fuluris , Nii recipit varium, nii habet occiduum. Nain rerum, quas ut voluit sapientia fecit, 4 Muitis vita quidem est prsestita perpetua. Sed quodcumque potest sese amplius aut minus esst Quodam fine J ipsi quod fuerat moritur. Sic nihil seternuro quod eommutabile factum est k Et quod cuncia super, semper ideoi DeusesL IV. De patienlia Dei. Patientia Dei l vera est, qua parcit contemptas, m parcitque negatus ; et » magis ? ult vitam pec- catoris quam mortem ; eruditio est poenitndiais , et oblatio correctionis. Nec ulla ipsius opera • mi- sericordia vacant , quando homini et indulgemU cousulit, et flagello. 619 Multa diu summi differt patientia Rrgis, Suspendens aequi pondera Judicii. Et dum pleclendis parcit clementia factis Dat spatium, quo se crimine purget homo, Denique commiltunt homines mala crimina semper, Dat spatium, p ut pereant erimina, non homines. Verbere nonnuinquam castigans* corde paterno, Ne cilo consumant saeva flagella reos. Sic pietate Dei terrarum non vacat orbis, Et nibii est quod nos non trabat ad veaiam : Cum Rei sahrandis ipsa quoqne consuiit ka» T Ut curat medicus vulnera vuhieribut. V. • De uttione Dei. Divina bonitas ideo maxime irascitur in hoc s*e* lo, ne irascatur in futuro : et misericorditer adbuVl temporalem severitatem , ne slernam juste iuferat ultionem. x Gum Deus exserta peccantes verberat ira, Ut norint homines quid mereantur agit. Nam dum mortalis peraguntur tempora carnis, Auxilium miseris ipsa flagella ferunt. Et vmdicta brevis sic noxia crimina finit : * Mss. quatuor, De tera innocentia. b Ms. Theod. solus, quodcumque. c Hanc vocem subitura substituere editiones recen- tiores , pro ea quae in antiquioribus legebatur nou paris mensura?. Ven. et Lovan. vetus, secuta facultas habebant. Lovan. , Duac. et Golon., secutura faculta». Nec a posterioribus dissentiunt mss. codices. d Ms. Tbeodor., Non dubium vulnust viscere cordis habet. • Ms. Joliensis, auctore Deo. f Ms Titeod. et Jol. , Mternus vere solus Deus, absque est. Ms. unus ex Golb. initio pentametri , In sese vivens. s Mss. Golb. tres et Theod. hoc et. Tum in fine pcntametri mss. quinque et Venet. edilio, Una ea- demque simul , ubi editi alii habent» Una eademque trium. I h Mss. septem, non hief et editio Ven. Atise omnes, non huic. 1 Editio Veneta., Vita quidem multis prcestita per- petua esi. 1 M«. Golb. unus, ipsis qucs fuerat. Ms. Jol., tt* quo fueral. k lla ross. septem. Edit. Ven., Cunctaque quodfr perat. Aliae omnes, Quod eunctis superest. 1 Mss. Golb. unus et Gambronensis , magna iti. M«. alter Golb. et Joliensis, Patientia Dei% qua.*. 0 eruditio est, etc., ut in Hbro Sententiarum. m Ms. Golb. unus, parcit etiam negatus. Aitercaa }*\.%parcitnegatus. u Mss. Golb. duo et Tlieod., mavult. 0 Ms. Joliensis et editio Ven.9 amisericordia. Alii oodices carent praeposiiione. p Mss. Golb. duo, Gambron. et Jol., ut pereant trimina,non homines. Inquibus desuutduo versusqot iu aliis sequuntur. i Mss. tres cum edit. Ven., corda paterno. r Mss. tres et editio Ven., Et curat. Lngdaa., 0< curet. • Ms. Joliensis, De ultionibus Dei * Ms. Carobron., Dum Deus. iae flne babeat debita poena reos. VI. De vera * Dei laudatione i oti confessio bcnedicentis f cum idem sonus nis, et cordis. Bene aulem loqui , el male vi- lihil est aliud quam sua &e voce daiunare. ara in Dominum depromitur ore prt»cantis, ub yoee fluunt, iutima cordis habent. odest cuiquam soiis bona dicere verbis, ia mens habeai, quod bene lingua sonat. ri recte, miserum est, et vivere prave. nat noia malum regula justitiae. VII. b DevirtutecharitaOs. eetio Dei et proximi propria et specialis vir- piorum, atque sanctorum, cum caetersc virtu- lonis et malis possint esse commuues. a aanctorum bona sunt communia multis. ■iddam reeti constat inesse malis, i pars summae tendens virtutis ad arcem, e operum meritum d vincit amore Dei. ariter quemcumque hominum sic • diligit, atse: aptans aliis quod cupit ipse sibi. uls geminis virtutum qui caret alis, •rnm ad regnum non babet unde volet. 021 VIII. &e doctrina apoUolica. rioa apostolica tam salubris f lamque vilalis pro capacitate uientiura neminem sui relin- jxeortera. Quia h sive sint parvuli, sive magni, Inni, sive fortes, habent in ea et unde alan- nnde satientur. t Deus ut teira caligine raundum, rinas accendit lumen apostolic» : illis animis, nullis nnn congruit annis, 5 rlgans * parvos, pane cibans validos. npus, i non seius huic, non causa resistit, B§ eurat, alit, jusiificat, vegeUt. qoae magnae apposuit k Sapientia mensa, rii* pasei discite deliciis. i parslotum est epulum, et quo quisque ju- ralur, eapit vitam, quam parit una fides. IX. De qumendo Deo. I quaerens, gauditim quaerit. Sic ergo qiuerat, in se, sed in Domino gaudeai. Accedendo ad Deum, illuminatur ignorantia el corrobo- firmitas, daia sibi et iuteliigenlia qua videat, ilale ■ qua serviat. EPIGRAMMATUM UDER UNUS. SOft A Sdre Deum cupiens, gaudere et vivere quaerit, Si verum et summum norit » amare Denm. Cui tribuat quidquid recte sapit, optat, agitqoe, Et sine quo earnis gloria pulvis crit. Non ergo in quoquam sua munera deserit auctor, Perque suum Dominus se manifestat opos. Inque itlis habitat dives penetralibus hospes, Qua gaudent hoe ° se comta quod ipse deriit. X. De faslidio tpiritali. Stcut eorpori noxium est corpoream ercam non pos&e percipere, ita animae periculosuin est spiri- tales delidas fastidire. Ut perdunt propriam mortalia corpora vitam, Si nequeunt escas sumere eorporeas : Sie anima», nisi deliciis rationis alantur. B Dum Verbi aeierni pane careut, pereunt. Nam quid erit quod dira procul fastidia pellat, Cum se ipso refugit mens saturare Deo' XI. P De bonorum et malorum finibut. Numauam mulii sunt qui * ad non esse tendunt. Qoid emm tam obnoxium paucitati, qoam quod e*t debitum perditioni? Esse Deo verum et proprium est, cui quisquis adbu> ret, 023 iEterni in regni lumine semper erit. Nam qui justitiam spernunt, non esse laborant, Inque nihii tendunt, * ct nilifl esse queunt. Non ergo illorum poterit pars mulia videri, Quorum in sanctorum nultu* erit numero. Sed vere magni, et multi sine fine manebunt, q In Christo quorum gloria perpes erit. XII. De tranqtUllitate ■ ullionit Dei. Non concupiscit Deus poanam reorum, tamquam saturari desiderans ultione. Sed quod ju>tum est cuiu tranquilliiate decernit, et recta voluntate disponit, ut ettam mali non siut inordinati. Nulia Deum oblectat miserorum poana reorum, Nec scelerum vindex ira movet piacidum. Omnipotentis enim recta et tranquilia Yoluntas, QuidquM decerni convenit, hoc staiuiu Ut nullis pateat Regis censura quereiis, Cum juste accipiet debitus ordo * maios. Xill. De bono intellectu. Bonum inteileclum habet qui u quod faciendum recte intelligit facit. Alioquin talis est sme opttre Camb., De vera confestione. ]> i. Camb. et Theod., De dileclione Dei et pro* f. Theod., et devirtute charitatit Dei. mss. sex et Ven. edit. Alii codices excusi, • • sex cum edit. Ven., transit. Reliqucc, vincit Ib, uno. tio Ven., ditigat. I. quinque et Ven. edit., atque vitalis. Colb. um vitalit est. Colb. unus, expertem. Colb. unus, tive tint magni, tive parvi. • quatuor, et Ven. edii., panot. Lditi cacteri, Lugd., parvulot, pro parvat. ■argine Duac. et Colou., aliat non tentut. junetionem et hic addunt niss. Colb. unus ct • Coib. duo cum ediu Vcn., ad Dominum. * In libro Sententiarum legimus, qua ferveat. n Ms. Colb. unus, amare bonum. 0 Editi omnes in versu habent, koc u cuncta. Lov. Duac. et Colon. in margine mdicant comta, quam vocem mss. septem auctoritate substituimus : qua significari credimus ea penetralia seu corda a Deo inhabitari, quae gaudent se lioc dono comta, id est, ornata, quod Deus ipse dederit, non quod a se ipsis liab^re se putaverint. p lia mss. Colh. unus et Jol. Ms. Remig., Debonit et maiit kominibut. Alii, De finibut malorum ct bo- norum. i Ms. Regius, qui non ad ette. r Mss. quinque, nec nihil ette qneunt. Alii, et nihil. • Mss. tres, ullionum Dei. 1 Mss. septem, cum edit. Ven., malot. Alii, reot. u Ms. Regius, quoa ett faciendum recte intelligit ei (aciu Ven. ediu, quod rccU (aciendum intelligit, farit. 505 S. PROSPERl inteUigentia, qualis esi sine limore sapientia, * cura A sit scriplum, lnitium sapientim timor Domini. Scriptorum Dpmini plene videt omne profundum, * Implet qui factis cognita verba piis. Nam nimis c a sensu doctrinae devius errat, Si quae curavit scire, fugit facere. XIV. De requie adhue in carne d viventis. Habet • jam in hac vita requiem suam anima quae de morte infidelitatis exempta est, et non ab operibus justitiae, sed ab iniquitatis se abstinet actione, ut viveus Deo, et mundo mortua, iu humilitatis et man- suetudinb f placida tranquillitate requiescat. Est et in hac vita multis requies data sanctis, Quorum animas mundus non tenet occiduus : Quos desideriis nullis peritura fatigant, Et quihus omne bonum est Christus, et omnis honor. B Utuntur terra ut coelo, fugientia temnunt, Quod credunt, quod amant, quod cupiunt, Deus est. XV. * Devovendo Deo. Qtiisquiabene cogiiat quid Deo voveat, et quae vota persolvat, h seipsum voveat, et reddat. Iloc exigilur, hoc debetur : imago l Gaesaris reddatur Cxsari, imago Dei reddatur Deo. Sed sicut videndum est ) quid et cui offeras, ita etiaiu k considerandum est ubi offeras. Quia veri sacriflcii extra catholicam Ec- clesiam locus non est. 625 Quid ▼oveat Domino quisquis btne corde vo- lutat, Ipsum se totum prjeparet ct voveat , Major enim l offerri nequit hostia menlis in ara, Ncc Christi ex templo suavior exit odor, Quain cum m homo castorum profert Ubamina mo- C rum, Et de virtutum munere sacra litat. Sic tamen , ut norit qui reddit vola Tonanti Unum divinis cultibus esse locum, In toio mundo quem vera Ecclesia praebet, Et sioe quo nullum justitiae est meritum. XVI. De justitia et gratia. Duae sunt retributiones justiti», cum atit bona pro bonis, aut mala redduutur pro malis. Teriia est retributio gratiae, cum per regenerationem reroit- AQUlTAHl 50* tuntur mala , et retribuuntur bona. Alque ita mani- festatur quia universae viae Domini u misericordia et veritas. Illam autcm impiorum retributionem , qna pro bonis mala ° restituunt, Deus nescit;P qui nUi retribueret bona pro malis, ifficilisque nimis per dura, d per ardua gressus, Commendat fidei quod tolerare juvat. XX. De prcemio Christiana religionls. Hoc affectu et boc desiderio colendus est Deus, il 8tti cultus ipse sit merces. Nam qui Deum ideo £ olit, ot aliud magis quam ipsum promereatur, non team colit, sed id quod assequi concupiscit. lac deaiderii Deus est pietate colendus, Justitiae ut merces tota sit ipse Deus. fam sperans alio se munere posse beari , Non *quod poscit amat, sed quod habere cupit. XXI. De occultis non judicandis. De occultls cordis alieni temere judicare pecca- ■m est; eteum cujus non videntur opera nisi bona, s suspicione reprehendcre iniquum est. Gum f eo- kuo quae homini sunt incognita solus Deus judex it jostus, qui et inspector est verus. Mpare in quoquam quae nonsunt nota, malignum est, Prsesertim «si quae cognita sunt bona sunt. foa pateant faciles saevis rumoribus aures. Quae nescire juvat, credere non libeat. Jaquantur secreta Deo, qui si quid opertum est Inspicil, et nullis indiget* indiciis. XXU. De adjutorio Dei. Divini est rauneris , * cum et recta cogitamus , et Ces nostros a falsitate et injustitia continemus. ities enim bona agimus, i Deus in nobia atque sobiscum ut operemur operatur. BJP3 Non ^UDie nostri Deus est et rector, et auctor, Com toto affectu quae bona suntgerimus. Bi operum specie clarebunt intima cordis, * Quisve hominis mentem spiritus intus aVit. Sanctus enim sanctos facit, et de lumine lumen ■Ms. Jol., De anyusta via. Ms. Theod., De angusta U arela via. >Ms. Gamh. addit hic vooem ceternam. * Ms. Regius, terrena voluntas. * Edit. LugdV et posteriores in ora libri , per * Ms. Camb., Non guem poscit amat. f Editio Ven., eorum operum. * Ita disponitur versus in mss. sex et edit. Ven. lu iliis, Prssertim quae sunt cognita, si bona snnt. *Mss. tres, indicibus. »Ms. Theod., cum recte cogitamus. 1 Ms. Reg., Deut nobiscum est. Edil. Ven., in nobis tsf ; lum uterque, atque nobiscum operatur, ui opere- §ntr eum illo. * Ms. Camb., agat. Editi alias, Quive. . . . alil. Mss. |uiuque, Quidve .... alat. 1 Edrti communiter, absque Deo. Mss. nostri om- u*s, et Ven. editio, absque bono% scilicet spiritu. m Abest vox haec, optata9 a mss. tribus et Vcn. ' LIBER UNUS. 506 Exorilur : nullus fit bonus absque l Bono. XXIll. De passionibus sanctorum. Justo juriicio Dei datur plerumque peccatoribus ■ oplata polestas qua sanctos ipsius persequanlur, ut qui Spiritu Dei n juvantur etaguntur, liantper labo- rum e&ercilia clariores. Quod plerumque mali in sanctos saevire sinuntur, Quodque bonis pravi saepe nocere queunt ; Absque Dei nutu non fit, qui corda suorum, His etiam bellis gloriOcanda probat. Crescunt virtutum palmae, crescuntque coronae, 0 Mutantur mundi praelia pace Dei. XXIV. P De scieniiaboni. Non est vera scientia boni , nisi ad hoc compre- hendatur, ut agaiur. i Non enim uliliter meditatur lcgem Dei , qui laborat ul memoria teneal quod actionenon implet. Scit legem, docteque tenet jussa Omnipotentis, Qui quod novit agens, diligit id quod agit. Non satis est Domini praeceptiim volvere liugua : Is meininit legis, qui memor est opcris. XXV. De amore legis. Qui legem Dei diligit, probat se r in omnibus ini- quis id quod contra legem est odisse, non bomines. Legem spernentes odit cum legis amaior, Non hoinines odit, * sed reprobat quod agunt. XXVI. * De scrulandis mandatis Dei. » M»ndaia Dei scrutari nisi quieia mens non t>o- test. Ut ergo religiosum exercealur studium, T abi- genda siinl jurgia malignorum. Scrutari lfgcm possunt utcumque quieti , Si mundi a strepitu iibera corda vacent. Utmens ergo piis studiis intenta juvetur, x Praelia divinus carnea vincat amor. Nam templum Domini per sacra sileutia crcscit, Et tacite 7 struitur non ruitura domus. XX VII. De proficiendo. * Nemo lam eruditus, nemo tam doctus est, qtii mperna illusiratione nonegeal. Nonenim aaita631 ulla divinorum bonorum augmenla sufficiunt, ut noii semper supersit aliquid quod mens rationalis et inteliigeudum desiderct bb et gerendum. Doctrinac Domini penelralia, tempore in islo , Ad plenum nuUi pervia sunt homini. edit. ac Sententiarum libro. n Ms. Gamb., vivunt. 0 Mss. tres, Temnuntur. Ms. unus, Viucuntur. Uirumque margini inscripserant editiones Lovan. ct illa posteriores. V Ms. Theod., De scientia Dei. 1 * Mss. quinque et Ven. edit., Inutiliter enim. T Mss. quinque, in hominibus9 ut in libroSentenlia- rum. " Edit. Ven., omisso sed, reprobat id quod agunt. * Ms. Camb., De observandis. 4 Ms. Regius , Mandata Dei , nisi sit quieta , mens scrutari, etc. ▼ Mss. tres, et Ven. edit., abjicienda sunt. Colb. untis, abigenda est injuria. x Mss. tres, Jurgia. 7 Mss. tres, instruitur. * Ms. Reg. el edit. Ven., Nemo est tam dottu$t et nemo est. " Ms. Joi., ita ulli. bb Ms. Regius, et agendum. 507 S. PROSPERI AQUITANl MS Semper enim sanctis superest quo crescere possint : A 633 Sacpe quldem Dorainus tic concta advcrca re- Et perfectOFiiin glorU principium est. Virtutem virtus pariat, de lumine lumen Prodeat, atque * omnis palma gradum faciat. Nam cur non cupide mens quaerat quae Deus offert, Gui danda ut recte posceret ipse dedit Y XXVIII. De duplici opere Dei. Si omnes homines siinul consideremus quomm alii misericordia saWi fimit, alii veritate d.uunantur, universae viae Domini , id est, misericordia et veri- tasv suo fine distiuctse smit. Si auleiii solos sancios inttieamiir, non dtscernuntur hne vi.eb Dmnini. In- dividua onim ibi est et a misericordia veritas, ei a veritale misericordia, quia bcaliludo sanctorum el de munere gratiao est, ei de retributione justitix. Omnibus in rebus geminum est opus Omnipolentis. Totum atit justitia est quod geril, aut pietas. Qnae simul in terras descendunt lucis ab arce, Nc cuiquam parti desit utrumque bonum. El quoniam cuncti auxilio niiserantis egemus, Pnecedit semper gratia justitiam, Damnantem elatos, salvantem juslilicatos, Quos Deus el donis auxerit et meritis. XXIX. De observantia paci*. Chrisiianae perfectionis est pacificum esse, eliam cum ptcis inimicis, spe correctionis, non consensu inalignitatis ; ttt si nec excinplum, nec cohortatioiiem dilectionis sequantur , causas tainen non habeant c qtiibus odisse nos debeant. Moribus in sauctis pulcbra e*t concordia pacis, Cum mullis unum convenit, atque placet. d Nec tamenhoccohibendamodosuiitfoederaamoris, Ut solis pax haec sit tribuenda bonis. Injustis etiam prastetur justa voluntas, Necquemquam spernant vota benigna homtncm. Non ut amicitiae vitiis 60cientur iniquis, Adsit sed pravis ut medicina animis. Qu.e si pace sua non sedat turbida corda, Nobis non possit nostra perire quies. XXX. • De custodia Dei. Custodit uos Dominus ab omni malo, f non ut ni- bil patiamur adversi, sed ul ipsis s adversitatibus anima non Ixdattir. Ctim enim tentatio adest, flt quidam in id quod nos impugnat introilus; et cum bouo (ine, id eat, sine vulnere animoe, tentatio h con- gumuiatur, » ad aeiernam requtem de profuudo lein- poralis laboris exitur. B pellit , Ut nullo attingi vulnere possit homo. Sed mirabilior tunc est manus Oranipoientift, Illata afQictum cum mala non superanL Latidetur i custos, virtutem dans toleranti, Intima corrumpat ne furor exterior. Nam non certanti nutla est speranda corona, Palmam, qua capiiur gloria, finis habet. XXXI. De adjutorio Dei. Ad ccelestis Jerusalem consortium non ascendunt, ^- nisi qui toto corde k profitentur non esse propriSc ■ operis sed diviui muneris quod asceudunl. 1 Coelestem ad patriam lendens, cognosce vocan— tem, Cujus proveheris, si bene curris, ope. Nain si te virtute tua ad coelestia m credis Scandere, de superis pulsus ad ima cades. XXXII. De odiit mundi in Christianot. Omnes qui in Christo voiuut pie vivere, necesse est ut ab iinpiis et dissimilibns patiantur opprobria, et despicianlur tamquam stitlti et insani, qui imc- senlia bona" perdanl, ct invisibilia sibi ac futura promittanl. Sed hsecdespectioel haec irrisioiu ipsos retorquehitur, • cum et abundantia eorum in egesta» tem, et superbia trausierit in confusionem. lmpia pars mundi parti est infesta piorura, Nec tolerare potest dissimiles aniraos : Ridens nolentes optbus prsesentibus uti, Sperantesque sibi crcdita posse dari. p Sed spernenda haec sunt populis opprobria sanctis» Quae stulte jaciunt corda aliena Deo. G Nam spes nostra ex hoc visu fit certior omni, Quod spondens 4 quidquid credimus, hoc Dets est. XXXIII.* De patienlia fideiism. Tota fidelium salus , tota patientise fortitudo acA euin qui in sanctis suis est mirabiiis referenda e*t ^ quia nisi in illis • Detis esset, furori impiorum fra> — gibtas buinana succumberet. Cum constans anima adversis non frangitur nltf*, Et fldei virtus intemerata manet : Norit inesie sibi Dominum patientia fortis, lnque ejus donum quod stoterit referat. Nam qttod non cecidit propriis si viribus aptat, * Hoc ipso quo se stare putat cecidit. a Ms. Colb. unus, hominis palma. jy b Vox haec Domini nou legitur in mss. Colb. tri- luis, Jol. et edilioue Ven. Post aliquot verba, ediiio Ven. cum Colb. uno, semper est de munere gratim el de reinbutione. c Ms. Jol., Propter quas. d lta ms. Cambronensis , qui solus nobis vistis est seoientix prxttxx epigrammati, et contextui ipsius t-onvenire. Ms. Regius, Sed tamen hoe eohibenda modo sunt fasdera amoris. Mss. Colh. duo, Sed tamen hetc toleranda modo. Ms. Jol., Sed lamen, deinde pergit ciiiii edit. Lugd. et posterioribus, in quibtts st, Sed tantum hoc toieranda modof elc. • Ms. Theou., De custodia animi. f Ms Cambr., non ita ul. s fcdil. Duac. et Colon., adversantibus. Ms. Thcod., ipsit adversilatibu*. k Ms. Jol., consumitur. 1 Et Theod. et edit. Ven., sic. Ms. Reg , etsic. ) Ms. Reg. cuttot vhtutum, dant tolcranti, etc. k Ms. tambr., canfitentur. 1 M< Colb. unus, jEternam. m Ms. Colb. tinus, credat. Et in fiue vers06 i qurniis ms. C mib., ruts, aut cadis. * Ms. Theod., perdunt, sed invisibitia sibi affutttr~** promiltunt. 9 Ms. Reg. et edit. Ven., cum et abundmntia muvss^ in eyctiatem tenerit , et tuperbia eorum transierU vst^ confusionem. Mss. quoque alii quatuor habeiit , per dunt.... promittunt. p Ms. Jol., Sed sunt haec populis spemenda oppro* * bria tanetis. 4 Mss. tres, quidauid credimus est, Dem est. M»~ Colb. unus, quidquid credimus est Dotninus. r Ms. Thcodohc, De causa fidelium et (orttiudm* patientim. * Mss. tres, Dominusesset% utinIibroSente&tiarum< 1 Ms. Theodor., Uocipsoquodttic. XXXIV. De obsequiit debitis. i et a plebibus principes, et a servis domini stmt ii, at sub eiereitaiione toleranti* sustineantur euiporalia, et sperentur «terna. Aoget enim meri- j * virtutis, quod propositum non violat religionis. B3S Reddendum est quidquid mundi bene poslulat ordo, Proposilumque piae non violat fidei. lilibus et sanctis nulla est gpernenda potestas : JSquum servire est regibus, et dominis. )t Cbristi famulis ad verum prosit honorem Dileiisse bonos, et tolerasse malos. XXXV. De loleranda varietate mundana. Recii corde de prarceptis Dei et consthutionjbus mundi non queruniur, quia justum est aeqoanimiter Hnuia accipi, quoe judicatorus voluit • tolerare. him mutabilium decitrrunt tempora rerum , Dumqne suis mundus motibus atteritur : toctorum est adversa pati, et tolerare modeste, N- c querula in qunquam voce movere Deum. Uytisjudicionulli parcetur injquo, fii perpes juslos gloria suscipiet. XXXVI. De cedificatione domus Dei. Omnis sancti aedificii status, sicut Deo d coope- ante proUcii, ita Deo cu>lodiei»te consistit. Quo- uam utilis * praepositorum custodia est, cum Spi- Uch Dei populo suo praesidet, et non sulum greges, ed eiiam ipsos dignatur cu^lodire pastores. !om lapides vivi pacis compage ligantur, Inque«pares numeros f convenit una domtis, Harei opus Domini, qui totam construit aulara* s Effcciumque piis dat studiis hominum. |Bonim perpetui decoris structura manebit, h Si perfecte auctor protegat, aique regat. XXXVII. De ceternis gaudiis. iEternae civitatis arterna sunt gaudia, et stantium l«rom perpes infiuttas nec variahitur nec labetur, pia> incommutabili pace potientur, * quorom ora- itna erit bonum, quod fuerit etiam singulorum. feoiper eruni i quod sunt aeternae gaudia vitae : Gaudendi quouiam causa erit ipse Deus. foe varios pariet motus diversa voluntas. Unum eril in cunctis lumen, et unus amor, nque boois summis posita experientia felii, Nec volet augeri, nec metuet minui. XXXVIII. De lege charitatit. Loi Christi perfectio charitatis est, qua Deus iroximusque diligitur : et per quam dlcilur Gondi- ori legis , Dimitte nobis debita nostra sicut et nos EPIGRAMMATUM UUER UNUS. 5!0 A dimiitimus debitoribut uostris. Done enim cnpectat promissionem Dei, qui iiiandatmu cjus eisequitur: nec frustra sperat k parcendum peccatis suis , qui ignoscit alienis. Venrs amor Cliristi vera est custodia legis, 637 E* mandata Dei complet amaus homines. Quorum ignoscentes culpis sua crimina solvunl, Quodque alii3 tribuunt, hoc sibi prospiciuni. Det peccatori veniam peccator, et aequa Conciliet Dominum conditione sibi. Cujus judicium de nostro ezamine pendet, Quod serimus metimus, quod damus accipimus. XXXIX. De justionibus Dei. Nihil Deus jubet quod sibi prosit, sed illi cui jubct. Ideo l verus est Dominus, qui servo non indiget , et quo servus indiget. 3 Non ideo quidquam mandat Deus, ut sibi prosit, Nee servi oflicio verus eget Dominus. Cujus praeceptis augetur qui famulatur, Fitque minor quisquis negligit imperium. NamDeusomnipotens, simul omniienensquepotestas, Nil perdit proprium, m nil capit oeciduom. Numquam non habuit quod habet, daos quidquid haberi ■ Proderit, et sumens non nlsi qood dederit. XL. ° De intemporali scientia Dei. Id quod in tempore novum est , non est nnvum P apud Deum qui condidit tempora, et sine temporo habet omnia , qu;e suis quibusque temporibos, pio eorum dam peccata venialia , sine quibus haec viia non du- citur, sic ad salutem aeternam iiihil prosunt impio aliqua bona opera , sine quibus difficiliime vila cu- juslibet pessimi hominis invenitur. Ut quaedam tenues maculae in splendore pioruro , Major virtutum quas vacuat numerus , iEternae donis nequeunt obsistere viiae , Nec merita obscurat grandia culpa levis : Sic aliquid plerumque boni pars iinpia gestat, Magni mole mali quod facile obruitur. Nec prodest quiddam recti sapuisse malignis, Si verum m et summum non coluere Deum. Una fides igitur, spes una est, atque amor unus, Quo fiat justus , silque beatus homo. p Nam bona , quae pravis naturae ex dote supersunt, Augeut peccati pondera, non minuunt. XLVIl. De malce voluntatis e/fectu. Cum mala voluntas potestatem accipit efficiendi quod cupit, n ex judicio Dei venit, apud quem noi» est ini(|uita6. Punitenim etiam isto modo, ° nec ide» injiiste quia occulte. Caeterum iniquus puniri se igno— - rat, nisi cum manifesto supplicio senserit noleos^». quantum mali sit, quod perpelravit volens. Gum datur injusto peccandi optata potestas , Ut mala mens prave quod cupit efficiat, p Ira Dei magna est, qua multos sic quoque punit, Ut quibus exsultant criminibus pereant. Crescii enim occulte cum longo pcena reatu, • Mss. Theod., Defelicitite peccantium. b Mss. tes, Ut causas morbi. Ex quibus Colb. unus in margine scriptum habet quod iu edito. ' Mss. quatuor, quce docet. d Ms. Theod., vivificare. e Edil. Ven., Scire.... quam cavere. Mss; duo, Sciri... auam caveri. Alii... Scire... quam caveri. f Ms. Reg. et edil. Ven., magi$ facit augeri. s Ita mss. quinquecum editione Ven. Alii, e/fectum. h Edit. Ven. addil hic vocem hanc, Chritti. 1 Ms. Joliensis, auia viiium. Ms. Regius, nequeenim erat tuo vitio quoa non implebatur,... et per gratiam. Ms Theod., sed ex vitio prudentice carnis. I Ms. Golb. unus, Nejam; alii codices, Nec jam. Mss. quinque, carnalem vincere $ensum9 sola Ven. ediiio, tfon valeat carnales vineere sensus. k Mss. sex et Ven. edit., Hoc quod promittit Deu$t ip$e facit. Eadem Ven. ediiio, Non enim ip$e promittit *t atiudfacit... Ideo homines non fiunt boni ex operibu* *uu* $ed ex Deo vocante, ne ipsorum tit bonita$9 $ homines non fiunt boni ex $ui$ operibu$% $ed ex vocanl—— ' Deo, ut nec bonitas ipsorum si/, Dei (f. $ed DeH); e^^^ D tnerces non imputetur secundum debitum, $td $tcun — =' dum gratiam. Reliqua desunt in hoc cooV.ee. Ms-^g* Colb. unus quoquehabet, ne bonitae ip$orum $H~~M» Ms. Joliensis el Camb., ex vocante fit. Ms. Theod. — » non ex operibus ju$tificanlur homines, $ed ex... ne ip iim $orum sit ju$iificatio et non Dei. Alii ediii ut in textu^^* el in libro Senieni. supra, immo et apud Augusti num. lib. deSpirit. et Litter. cap. 19. 1 Sic mss. omnes, et Ven.,ediiio. Reliqui, id e^^' ficiet. m Ms. Jol. el edil. Ven., et sanctunu Mss. quinqm?^ eancte. » Ms. Reg., exjusto judicio De% venit. 0 Mss. duo., nec ideo facii inju$ie. Ven. edit.f iw ideo injuste e$t. m i p Mss. tres, Ira e$t magna Dei$ 9«a, etc m t fi . nUcitis si nihil obslitcrit. A erranii ne parcant flagra timendum est, * md Aat quod voluisse nocet. XLVIII. De superbia. Titia in male factis tantummodo valent , bia eliam in * recte laetis cavenda est ne genus vitii proprio tantum valet actu , aia suam quseque gerunt 6peciem. urameris armau superbia telis, tunt vires, et bene gesta dare. XLIX. b De impari usu (ortunm. t pjurimuro qualis ait usus, vel earum m prosperae « dicuniur, vel earum quas idversse. Nam bontis d temporMibus nec jllitur, nec malis frangilur ; malus autem iniodi infelicitate punitur, quia fi-licilate tur. roundi non idem est omnibus usus , ncti paribus cuncta • ferunt animis. 5 bonos non blanda inflant, non aspera ingunt. ei invictac gaudia vera juvant. iteni, et feni breviter floieulis amator retoptatis, seu fruitur, miser est. L. * De morte sanctorum. mrt putanda non est , quam bona viia pr;r- Non enim facil malam iuorlein , nisi qtn-d mortem. k Non itaque multum curaudum sario morituris , quid accidat ut moriaiitur, endo quo ire cogantur*. onis prosunt, quos et niors ipsa beaios , ut sumant prxmia principium. r flnis malus est , quem poena sequetur, { perpetui porta doloris erit. 1 absumentur lacrymap, cunctique labores : sris pereant omnia signa mali. De puritale quam i non perdit invitus. i amiititur corporis sanctiias, manenteani- Itte, k etiam corpore oppresso : sicul amit- litas corporis, violata animi puritate, eliain intacto. !sa l nihil violato corpore perdit : n earnis vulnera non maculant. len facti recipit non mixta voluntas : duo, in rectis faetis. \ts. Colb. tinus, in tcli$; idemque in margiue, in rectisfactis. Jol., De usu prosperi et advorsi. Ms. Tlieod., EPIGRAMMATUM LIBER UNUS. 5U Velle magit facinus , quam tolerare nocet. Sic autem ad cordis penetralia cuncta recurrunt , Ut plerumque animus sit sine carne rcus. m Dum, quod ab inuclo aemoturo est corporc, solus Con< ipit, et tectis motibus intus agit. LII. De* fortitudine tolerantiee. Major animus merito diceodus eat, qui viiam srumnosam magis ° eiigit ferre quam fugere ; 645 et humanum iudicium , maiimeuue vulgare, quod plerumque caligine erroris involvitur, pr® conscien- tiae luce ac * puritate , contemnere. Qui valet adversis oneratam ducere vitam, Et tolerare magis vult mala, quam fugere, Majoris multo est animi, quam ferre pavescens q Indocti injustum judicium populi. Mens etenim recta, et puri sibi conscia cordis, Hoc plus splendescit, quo magis atteritur. LBI. De humilitate x justorum. Justis quidquid malorum ab iniquis dominis irro- gatur, non pcena est criminis, sed virlutis examen. Nam bonus, • etiam siserviat, liber est. Matus auiein, etiam si regnet, servus est ; nec unius * domini, sed quod est gravius, tot dominorum quot vitiorum. Oppressia quoties justis dominantur iniqui, Non est puuiti supplicium roeriti ; Sed virtus fldei sub tali eiamine crescit, Nec servile gravai libera corda jugum. So1u3 peccator servit male; qui licct amplo Utatur regno, sat miser est famulus ; Cum mens * carnalis, nimium dominantc tyranno, Tot servit sceptris dedita quot vitiis. LIV. De oblatione votorum. Nemo quidquam ▼ Domino recte voveret, nisi ab ipso acciperet quod voveret. Optima vota Deo, quorum est dator ipse, voventur. Hoc sursum dignum est ire, quod inde venii. LV. Dex essentia DeitatU. Colb. duo et Theod. omittunt hic , dieuntur ; lit rerum secundo. Camb. addit, homo ; et infra, malu$ autem j) smodi .... quam felicitate corrumpitur. Edit. I, hujus mundi infelicitate. doo Colb., gerunt animis. Colb. unus, Nam non blanda bono$ inflant. ta. Joliensi , Quod non possit male mori , qui rH. qnitnor, Non igitur9 etc; deinde ms. Carob., * wteessaxxo moriturts. • editi cum mss. paucis, assumnntur, aut ur. Melius mss. Colb. tres, ab$umentur, aut rattutJMr. Ms. Camb. uirtimque exbibet. , tres, auam animus. Ms. Colb. unus, quam m perdtt invita. . Ven., iit eorpore oppresso ; et infra , in cor- eto. Ma. Joi. vero habel, aninvt sanctitate.... Omnis substantia qusc Deus non est, creatura est ; T et qiue creatura non est, Deus cst. Nulla igitur dif- ferentia est in deitate Trinitatis: quoniam quod Deo miuus est, Deus non est. Naiura omutpotens una est, quae cuncta creavit, Et proprie qnod sunt, omnibus esse dedit. anhna puritate. I .Mss. quaiuor, violato in corpore. m Mss. septem Cum quod. In eodem vcrsu mst* qtrnqtie, submotum est. D Ms. Camb., De altitudine. 0 Ita mss. tres cum edit. Ven. et sent. supra 52. Mss. duo, diligit ferre. Editi alii, potest ferre. p Ms. Reg. et Ven., acanimi puritate. M porpetuo quod placeat, faciat. Nain nihil est bomiuis, quod digne possil amari , Perficiat proprium ni bonus auctor opus. LVIl. De intemporali opere Dei. Ordo temporum in aeterna Dei sapientia, sinc tem- 3 pore est, d nec aliqua sunt apud illum nova, qui u cit 0 quae futura sunt. Artiflce in summo sine tempore temporis ordo est, Inque Deo rerum non variat series. iEterno auclori simul adsunt omnia somper, Cum quo in factorum est ordine, quidquid erit. LVIII. De prineipali rerum omnium cau$a. Voluntas Dei est prima et summa caus» omnium corporalium, spiritaliumque motionuin. Nihil enim fit visibiliter ac sensibiliter, quod 11011 de iuvisibili atque intclligibili summi imperatoris auta siut jubea- lur, aut permittatur, secundum ineffabilem justitiam praemiorum atque poenarum, graiiarum et retribu- tionum, in ista totius creaturae amplissima quadam immensaque republica. Principium mundi Deus est, quo cuncta moventur, Et quae permitiit, vel jubet auctor, f agunt Q Hinc mutabilium rerum immutabilis ordo, ifiterni servit legibus artificis. Inque suos fines procedii quaeque voluntas, Nec variis meritis arbiter aequus abest : s Corda regens, vires tribuens, peccata remittens, Miiis subjectis, implacidus tumidis. Ut nec pcena malum quemquam, nec gloria justum Suscipiat, nisi cum laude et bonore Dei. LIX. De finibu* bonorum et malorum. Eam Deus innocentiam probat, qua homo non melu pcenae flt innocens, sed amore jostici.e. Nam qui timore uon peccal, quamvis non uoceat cui vult nocere, sibi tamen plurimum nocet, et abstinens ab iniquo opere, sola tamen reus est voluntate. Scirc volens, in qua rerum sis parte locandus, Discute quid timeas, quidve sit id quod amas. AQUITANI 516 Nam cuncti hoc gemino aascuntur fomite motas, Respondentque suis germina prineipiis. h Et quod quisque bonum sibi tempore duxit in isto, Hoc summi Regis judicio capiet. LX. De gaudio ChrUtiani. Cbristiano recta gaudendi causa non praesens frav culum, sed futurum est. Et ita est utendum lempo* ralibus, ne obsint aeternis : nt in via, qua peregrini ambulant, boc piaceat quod ducit ad palriam. Angelicos cives, & et Cbristi in membra renatos, Non trahat ad veterem carnis origo horoinem. (49 Multa quidem in nostros mundus bona pro- creat usus , Et pleno tellus servit opima sinu. Sed terrae bospitibus, coeii super astra vocatis, Virtutis palma est spernere i blsnda soli ; Et sic prapsentis spatium percurrere vita?, Ipsa peregrinis ne via sit laqueus. Nam declinantes pro summis ferre laborem, Terrenorum avidos infima suscipient. LXI [Alia$ LX]. De ine/fabili escellentia k Dettatn. Excedit supereminentia Deitatis non solum l usi • tati eloquii nostri, sed etiaoi intelligentiae faculutem. Verius enim cogitatur Deus quain dicitur, et verius est quam cogitatur. m Non parva autem notiliae par* est, si ante quam scire possimus quid sit Deus, pos- sumus scire quid non sit. Nulla quidem mens est mortali in corpore vivens, Quae plena videat cognitione Deum. Sed miris operum signis ostenditur auctor, Rectoremque suum condita n qnaeque canunt. Unde licet faudi vires, animique vigorem Vincat, et excedat gloria lausque Dei, Nos tamen officio cordis gaudemus et oris, Et tanto oblectat succubuisse bono. Hinc fidei virtus, binc flamma oriatur amoris, Quod latet, exercet; quod superat, ° reparat. LXU [Alias LXI]. De $uperbia diaboli, et Chriui humilitate. Diaboius superbus hominem supcrbientem p se- duxit ad mortem; Cliristus humilis bominem obe- dientem reduxit ad vitam. Quia sicut ille elatus ce- cidit, et dejecit conseniientem; sic iste humiliatus surreiit, eterexit credentem. Laetifer Alias editi., Non parvas. Mss. quatuor, Non parva, ut in sent. supra 61. B Ms. Camb., cuncta canunt. 0 Ms. Colb. unus, edit. Ven. et Ltigdun., repartt. p Mss. Jol. et Camb., deduxit. ln sent. 69, p«s duxit. t Mss. tres, immodice. «7 Si caveat paetis hostis servire superbi , Sectari et studeat formam liumili* Domfni. Qui Patris io Deitate roanens Deus omnicreator, Verus de sacra Virgine naius bomo est. Sic no>trum assuraens Matris de eorpore corpus, Esset ut assumptae carnis origo Deus : In quo per lavacrum, * fldei virtute renata, Coeleste b accipiet gens nova principium. Nil hominis prinii retinens, sed plena seciuidi, Splendore c in capitis glorificanda sui. LXIII [Alias LXII]. De vera beatUudine. d Oinnes beati habent qnod volunt, quamvis non «rnines qui hibenl quod volunl continuo sint beati. 651 Continuo autem sunt iniheri, qui vel non ha- Iteiu quod volunt, vd id habeni quod non recte vo- lunt. Propior e:go esl beatitudmi volunta* pecta, • etiam nnn adepta rjuae cupit, quam prava, etiam si B f qtiod concupivit obtiuuit. Won semper vere est feliz impleta voluntas : Cum saepe s injustis sint mala vota animis. ftecta igitur copiens, etiam si non sit adeptus, Persistendo tamen velle bonum, bonus est. At pravus, quod fert aninio, si nou habet actu, Tam miser e*t quam si quod cupit obtineat. LXIV [Alias LXIU]. * Quid til esse cum Deo. liagna hominis miseria est cum illo non esse, sine qno non polest esse. ln quo enim est, sine dubio sme illo non est : l et tamen si ejus nou meminit, •Mimque uon intelligit, neque diligit, cum illo uon «st. Blajestate Dei concluditur omne quod usquam est : Qua sine nil rerum stare, vel esse poicst. Iluic bomo si recte famulatur, prozimus liaeret; q Si resilit, misero degit in ezsilio. Oinnia sic Dominus discriminat ordine jVto. Quo sint summa bonis, ima parata malis. LXV [Alias LXIV]. De Incarnatione Verbi Dei. Divinitas Verbi aequalis Pairi facta est partiecps mortalitalis nostrge, J non de suo, sed de nostro, ut et no* efHceremur participes diviuilatis ejus, non de nostro, sed de ipsius. Omnipotcns Genitor, Natusqne, et Spiritus almus, Una in personis par tribus est deitas; Quae genus humanum, prostratnm fraude maligni, Ad vitam hac fecit posse redire vin : EPIGHAMMATUM LIBER UNUS. 510 A Naturae ut nostrae Cbristus causaequc Redemptor, Mortalis fierei, non minuens quod erat; Perque habitum servi vacuaret jnra lyranui, El lethum letlio vincerel k innocuo. Hinc Verbum carui insertum, carnemque receptans, Nec se confundit corpore, nec gerninai : Sic naturam hominis virtute augente superna, Esset ut in vero lumine lumen liomo. Qui vires mortis l cum vitas absorbuit haustii ; Factum est aeternum quod fuit occiduum. LXVI. De eodem *. Catholica fides Dominum Jesum Christura et verurn Deum, et verum hominem credil et praedicat. Utruin- que enim scriptum est, et utrumque verum est. Qui Deum tantummodo asseril Christum, medicinam ne- gat qua sanatus est. Qui hominem tanmm asserit Christum, potentiam negat qua creatus est, uirum- 2ue ergo, anima fidelis ac recta, suscipe. Et Dens hristus est, et bomo Christus est. 053 Quali* Deus Christus? JEqualis Patri, nnum cuiu Patrc. Qualis homo Christus? Virginis filius, babens de ho- mine morlalitatem, non habens iniquitatem Quisquis consilio aeterno contraria seutis, Et Verbuin in nostra carue inauere neg is, Divinne pietatis opus dissolvere quM llicin omnibus codicibus qui nobis occurrerunt dt^esl liiulus novus, aut seuteniia. In aiiqnibus indi- gitatur dislinctio aliqua a praecedentihus. lu Cambe- roneusi ms. titulus : De eodem. Tituluiii seiilentiam- que posuimus quae in libro Sententiarum S. Prosperi magis congruere visa est nobis. Idemi|iie praestitum de epigram. 59 et GO. & Ms. Jol., El Christus. 0 lia mss. qnauior cum edit.Ven. Aliicum editis reliquis, Qui geniius P Mss. quatuor, Quit regale genus ? v Ms. Camb., Quisque idem. Ms. Jolieus., Quis- que idem David est filius ei Dominus. Primam in la vid produzerant Prudeutius et Sedulius, corripmt Fortunatus. r Mss. Thetidor. et Jol. et Colb. duo, Quo odio mali homines sint ha**endi. fit9 S. PROSPFtil AQUITANI tia caret; id est, ui nec propter vitia Jwmines ode- A Plurima sint, lector, claasa et opaca tibi, Invigilare tamen s tudio ne desine 6ancto. 010 ris, nec vitia propter horaines diliga*. Recte ergo in malis odi.uus maliliam, et diligimtis cieaturam : ut nec propter vitium nutura daiunetur, nec propter naturam vitium diligatur. Uecta volens animus sapiens, et amator honesti, Quosdam odio dignos judicat esse suo. Nec tamen hos toto dcpetiii foedere, gnarus Naturam a erraulum dividere a vitiis. Sic geueri indulgens proprio, ut peccata recidi Opiel, et ut damnet crimina, non homines. LXVIII [ Alias LXVI ]. b De labore fingeniium men- dacia. Difftcilia et laboriosa sunt Ggmcnia mendacii. Qni autein verum vult dicere non laborat. Quietiores eniui sunt boni quam mali; et absolutiora sunt verua veridicorum quam commenta failacium. Fallaces curis semper torquentur amaris, £t mala meus numquam gaudia pacis habet. c Lubrica dum trepido meudacia ph6mate lingir, Consumens totum d tcmpus in arte mali. At simplei animus, commenti et liber iniqui, Nil amat injustum, nil geril implacidum. Sectator veri potietur luce serena, Est quoniam mendax, noxque, dolorque sihi. 655 LXIX [ Alias pars altera LXVl ]. De ecdem. Ad patriam vitae • noclis dc valle vocati, Virtulum gradibus scandite lucis iter. Arduus atque arctus fert ad ccelestia callis : Devexa ad mortem ducit etamplavia: Qua fallax f tumidi incedit sapientia mundi Commentisque suis ludiflcata ruit, Et mala corporei sequitur dum gaudia scnsus, Exsulat a vero lumine cseca procul : Nec falsarum habitu virtutum ornata juvatur. Perditmens veri nescia, quiquid agit. Noverit ergo Deum sapiens, totisque mednllis Diligat , inque ipso se qtioque amator amet. Sit bonus et justus, s sit verax, atque benignus, Sit forma et speculura, lux et itnago Dei. In Christo factus novus, ct jam came ve tusia Exutus, vilem mente relinquat bumum. * llt sacri templi quacumque in parte locetur, Magnum erit, in capitis corpore quiquid crit. LXX [JLtias LXVII]. * De divinis Scripturis. Bonae sunt in Scripiuris sanctis mysleriorum i Dei Exercent animum dona morata toum. Gratior est fructus quem spes prodoclior edil : Ultro objectorum vilius est preltnm. Oblectanl adoperta etiam mysteria menlem : Qui dedit ut quaeras, k addet ut invenias. LXXI[ Alias LXVllI]. Deoralione Domini. Orans cum sudore sangulueo l Doniinus Jcmii Christus, significab.it de toio corpore suo, quod e&t Ecclesia, emanaturas mariyrum passiones. Ferre parans Christus poenam, morteroque propin- quam, Invictamque suis ingenerare fidem, Cum prece sanguinea* fundebat corpore gutlas, Et pretium mundi sudor erat Domini. Nec crucis asperitas poterat terrere volentem Quae regnaiurx gloria carnis erat. Sed cruor ille pares sanctis spondebat honores, Orturis toto corpore martyribus. 657 Namt cum facra se6cs terrarum impleveril orbeni, Omnis ab hoc uno semine mcssis crit. LXXU [Alias LXIX]. De sacramentomm perceptione. Sacramenlnm ■ pietatis in jtidirium sibi sumii in- dignus. Bene enim esse non potest male accipienti quod bonum est. Magnum praesidium est sacro libamine pa6ci, Si cor participis crimina nulta preinunU Nam geminal srbimet peccati pondera quisquis • Quae bona sunt sumit, qiue mala non refugiL LXX III [Adias LXX]. De laudando Deum. Qui laudal Deum in miraculis beneficiorum, lau- det etiara in terroribus ullionum. Nam ei blanditur, n et minatur. Si non blandirelur, nulla esset exhor- latio ; si non minaretur, nulia esset correctio. Qui laudat Dominum de mundi conditioue, Et rerum ° in specie praedicat artificem , Laudet et aeternam mortem, fiammasque minantem, Et justi Regis judicium metuat. Spes de promissis nihil ambigat; omne dabit Rei Quod parat, et meritis gratia major eril; p Si properent sontes peccati abrumpere nodos, Ante diem mortis, dum locus est veniae. LXXIV [Alias LXXl]. De acceleranda conversione. Remedia conversionis ad Deum nullis suut cun- profonditates, qnae ob hoc leguntur ne vilcscaut ; jy clationibus diCTerenda : ne tempus correctionis pe- ob hoc quaeruniur, ui exerceant ; ob huc aperiuntur, ut pascant. Quamvis in sacris libris, quos nosce laboras, a ItaMss. quinqtie cumedito Ven. Alii, errantem. t> Mss.quinque, De labore (atlentium. e Ms. Regius, Ludicra. d Ms. Colb. unus, cordis in arle matum. • Edit. Ven. et mss. qninque, de nactis valle. f Ms. Colb. unus, tumide incedit. s Ms. Colb. unus, sit verus. ** Ms. Camberon., El sacri templL 1 Mss. Colb. duo el Camb., De ulilitate divinamm Scripturarum. Ms. Theod., De profunditate divina- mm Scripturarum. Ms. Joliensis, De humilitate divi- narum Scripturarum. J Abest vfix hroc Dei a mss. duobus , et libro Seutentiarum, sent. 67. reat tardttate. Qui enim poenitenii indulgemiam pro« inisit, dissimulanli diem crastinum non spopondiL Converti i ad mores rectos, et vivere sancte * Ms. Colb. unus addit, ut invenias. 1 Mss. tres et Venet. edit., Dominus nostcr. m Mss. quatuor, et Ven., summce pietatis. Ms. Colb. unus deinde post pauca, indignus homo. u Mss. Camb. et Theod.. Etenim. M^s. Colb. unus, Non enim blandilur, et non minatur. Ms. Jol., Nune blanditur, et nune minatur. Edit. Ven., Nunc enim i* se btandiiur et nunc minatur. Ms. Kegius, iVttnc enim blanditur, et nunc minatur. 0 Editi, praeter Ven., in speciem. Melius, in specief cx Ven. et mss. qoinqtie. p Ms. Theodor., Sed properent. 4 Ms. Camb., ad mores sanctosf et vivere rtcte. Item Colb. unus. B EPIGRAMMATUM riato meditans, quod cupil accelerel. A rirtuii vanarum obttacula rerum, ffdai voti tempora lenta fides. rai in longum causas producere roorbi? ■biutn exspectat crat bodierna salua? eorrectia veniam non esse ncgandam, ulii nostrum est ultima nota dies. LXXV [Atias LXXII]. De timort •. I que limentur ration»biliter declinantur : tie limendus estv ut ab ipso ad ipsuni con- ndenti est mundana adversa cavere, od * viiandum prospiciat, fugere. i peccati merito manus Omnipotentis, i eoncludens arciat ubique reum : profugium tutum est Deus ipse timenti, A quo discedens, ne pereat, redeat. I namque ad Dominum cerlissima vita est, eem offensi quaerere, sola salus, «I» parcit ; qui percutit, ipse medetur. e vis, illi subdere, quem metuis. XXVI [Alias LXXIH]. De virginitate •. ailas carnis, f corpus intactum ; virginitas fides incorrupta. rirginilas inucto corpore babetor : aitas animae est intemerata fides, a eorporei nil prodest cura pudoris; neniis pietas auget utrumque bonum. tXVII [Alias LXXIV]. De modo habendi. i nos in facultatibus nostris liabere superflua bimur, si necessaria sola retineamus. Nam «rentibus nihil sutficit ; et alienorum quodam C etentor est, qui profutura pauperibus inuii- bet. i peccatum est amor immoderalus babendi, ua quam viue sufficiat, cupiens. led nos vcstit, quod pascit, cura saiuiis, nis sit mens libera, non onerat. igilor superant, quorum non indiget usus, ibus prosint, atque juvent inopes. Camb. addit, Dei ; mss. Golb. duo ct Theod. >recto. . Camb., Sic autem Deus. ili, vitandum est. Melius mss. plures omitttinl, S. tres, perfugium. . Camberon. addit, animce et corporis. l. Camb. et Regius, ett corpus.... est fides. D it. Ven., mss. Colb. unus et Theod., ut iu • 80supra, probabimur. Edit. Lugd.et Lovan., ar. Duac. et Colon., probamus. Mss. Jol. et probabimus. mss. quatuor; quibus accedere videtur edit. ibi expandenda, pro expendenda legimus. Alii spedienda. Ms. Reg., expetenda. I. duo Colb., Quce nullis tribuit. . Tbeodor., De egeslate divitum. Mss. Colb. Camb., De di/ferentia divitiarum ; item Jolien- tamen ex lapsu scribae, pro diviiiarumt habet m. hac aenlentia, ubimira inier codices occurrit it editio Lugdun. et posteriores, ut in textu, ententiam supra 85. Mss. Tliendor. el Colb. rn magna egestate sunt divilet justitice opes et m thesaurot non habentes. Mss. Colb. alter, Jo- el Camberon., divitet juttitice tnopes, et ta- Pajrol. LI. LIBER- UNUS. 8H Quisquis enim cupide h non eipcnderida recondit; * Qus nulli tribuit, pauperibus rapuit. LXXVIII [AUas LXXVJ. i De divitiu. k In magna egestate sunt qui de iniquitate aunl divites :iostitis opes et sapientix ihesauros non ba- bent. Qui autem l Domino serviunt, ea bona acqui» runt, qusa perire non possunt. Terrenia opibus cum dives gaudet iniquus, Veris se miserum nescit egere bonis. Nam quid erit, quod non momento temporia uno Pcrdere mundana conditione queatt m Cui iicet, adversis cessantibus, omnia parcant ; Lege lamen mortis sit faciendus inops. At bona juatorum nullis obnoxia damnis, Hostes, forta, Ignes, et mare non metuunL Indemnis servat proprium sapientia censuro, * Nec perdunt meritum paxque fidesque suum. Omnia virtutum semper aubstantia salva est, Invitia Christi munera nemo rapit. 661 LXXIX \Alia* LXXVI]. De vera bonitate. Non sufficit abstinere a malo, nisi ° fiat qnod bo. num est. Et parum esl nemini nocere, nisi studeas, multis prodesse. Digous laude quidem esl , vitam sine crimine du- cens, Et qusscumque sibi P sunt nocitura, cavens. Sed non boc pietas contenta est limite claudi, Nec * justo, vetitis abatinuisse, sat est. Major cura boni esi, fratrum relevare labores , r El ferre optalum tristibus auiilium : Pascere jejunos, nudos vestire, ligatoa Solvere, discordes conciliare sibi, Et qusecumque homines miseri solatia quserunt, * Hasc, nt poasibile est, promere corde pio. * Ut recti vere cupidus, vereque benignus, Quae mala sunt fugiat, qu» bona sont faciat. LXXX \AUas LXXVII]. • De mali impunitate. Peccator cum peccat , T n«»n ideo a Domino non videtur , quia male agcntis poeua differtur : gra- pientim thesauros non habentes. Easdem voces habet editio Ven., sed diverso modo dispositas. 1 Ms. Colb. unus et Thcod., Deo serviunt. Ms. Camb., ea bona requirunt. Ms. Colb. unus, quce tibi perire non vossunt. " Msa. Regius et Theodoric. eteditio. Ven., Cum lieet. n Versus hic, qui in c*teris omnibus antepenulti- mus legitur, ultimus est in ms. Camberooensi. ° Ms. Camb., faciat. ldem ac ms. Reg. postea, ttudeat. Editio Ven., studeatur. Reliqua ut supra in textu. p Ms. quatuor, tibi scit nocitura ; edit. Ven., sint nocitura. i Ita mss. Colb. unus et Camberon. Alii, iusfii. * Mss. Colb. duo, Etfieri. Ms. Theodoric., Et ferri. • Mss. quinque, Hcec. Alii codices, Hoc ut potti- bile est. x Ms. Camberonensis, Et reeti. a Mss. Colb.duo eiTheodor., De impunitate pee- eantit. Ms. Joliensis, De mala impunitate. Ms. Cam- beron., De impunitatepeccandi. t Editio Ven. sola, ideo a Domino non videtur ; et l»ost aliquot lineaa, mss. Colb. duo, correplio dcno* gatur. 17 m S. PROSPEIU viui autem in eum decernhur, cui ctiam ipsa corre- A ctio denegatur. Gaudet trantgreasor peccato iropune potitus , Si non infertur debita pcana reo. Ceu riulla offendanl hominom commissa Toninlem, Aut aliqua Ezcelsi noiitiam lateant. Sed vetitorum avidis gravior lunc ira timenda $st, Gum sese removent verbera justitine. Nam quid erit morbi, quod non dominabitnr illi, « Gui sitpera auxilmm jam medicina ncgat ? LXXXi [Alias LXXY1I1|. De gaudio * recto. Non potest umqu»m frandari delectationibus sni«, cui Christus est gaudium. jEterna c enira exsultaiio est quae bono I«vtatur aeteruo. Felices fere faciunt, sempcrque bcatos, De vero et summo gaudia nata bono. Nam mundi ei opibus brevis ac peritura voluptas, Edita perpetua semina mortis habet. Non placeat vanisanimum d submitiere rebus, Pestiferisque avidain mentem • onerare cibis. Cor mundum et sapiens fruciu virtutis alatur, El Gbristi in noslro pectore regnet amor, Quo semcl impletus, numquam vacuabitur illo. ASterna seterni flumina fontis crunt. | LXXXU [Alias LXXIX]. Quid hominem Deo jungat. Deo, qui ubtque est, non loris, sed actionlbus, aut longinqui, aut proximi sumus , quia sicut srparat dissiroilhudo, iU nos illi f conjungit imiiatio. • Ambitum mundi totum Deus implet et ambit, Nee prapsens ulli desinit esse loco. A quo longinquus multum est, uimiumque remotus, C Quisquit sincene luce caret iidei : Cujus si radiis, depulsa nocte nitescat, Divino impletus lumine lumen erit. Non igitur terrarum orbis, non a?quora ponti Invia circuitu sunt obeunda vago, Ut possit rerum dominator et auctor adiri, h Quem templo in cordis mens pia sempcr habet. A quo ul dissimilis l tetra in tfeserta reccdit, Sic vitas merito proximus est siroilis. LXXllll [Alias LXXX]. Quod i tola infidelium vita peccatum $it. Omnis infidelium vita peccatnm est, et nihil e*t bonum sine summo bono. Ubi enim de st agnitio AQUITANI 524 apiomoe et incommutabilis veritatis, kfalsa v.rlus est, etiam in optimis rooribus. Qnamvis mulla homini post vulnera priraa sopcr- sint, Quae vitam banc faciant laudis habcre decus : 1 Si taroen ingenio claro et probiialis aroori Fous desit fidei, subdiu corda rigans ; Cunciarum frugum marcescit inutile gerinen, Nec fruiiur vero lumine falsus honor. Ignoratus euim Deus, et non credita virtus, Quae vera ad summum proveliit arte bonum, Non sinit eniti regna ;»d coelestia nientem, 01 Obstructam vanis, occiduisque gravem. Perque omnes calles errat sapientia mundi, Et tenebris addir, quae sine luce gerit. LXXXIV [Alias LXXXI]. » De sabbato. M ile celcbrat sabbatum , qui ab operibas bouis vacat. Otium autem ab iniquitate debet esse perpe iuu;n , quia bona conscientia non inquietum , std tranquillum facit °. Nou rectoservat legalia sabbata culiu, Qui pielatis opus crcdit in his vetiium. Nulla dies actus hominum non damnat iniquos : P Omnia coiiveniunt tempora justiliae. Nec corrumpuntur virtutibus otia sancta : Tantum a peccatis libera corda vacent. LXXXV [Alias LXXXII]. De vera libertaU. Libera semper est servitus aptid Deum ; .cui non necessitas servit, sed charitas. 065 Libertas nulla est melior, majorve potestas, Quam servire Deo, cui bene servit amor. Absque jugo posita est ditionis amica volunUs : Quae viget affectu, non gcinit imperio. LXXXVl [AUas LXXXIll]. De superbia q. Quo primum vitio superatus est homo, r hoc nlii— mum vincit. Cum cnim om;»ia peccata tuperaverii ^ manet periculum ne mens bene sibi oonscia in h^m potius quam in Domino glorietur. Qua primum in mortem est homo pulsiM fraude i ligni, llanc illi extremam bella • peracla movent. Sublimes ut cum palmas clarasque coronas Sumpserit, atque hostem subdiderit pedibua, Virtuti propriK velit a*signare triumphum , Non Domino, cujus muuus opusque fuit. In quo uuo scmpcr superat q\n non superatur ; * Ms. Tbeodoric, Cui vera. ; k Ms. Joliensis a prima manu, utili; ah aitera, tecto. Ms. Camb. addit. in Christo habito. * Mss. tres, aulem. d Mss. quinque, subnectere. * Ms. Regiut , onerare curis. f Mss. quatuor et edit, Ven., jungit imitatio. s Mss. septem, Omnem habitum mundi totn* Deus. h Ms. Joliensis, Quem in templo. Mss. Colb. tres omittunt praepositionem in. * Ms. Gamh., terrm in deserta. i Ms. Camberon., omnis. Eodem modo habetur etiam in Ven. * Mss. duo et edil. Ven., falsa etiam virtus est in optimis motibus. Ms. alter Colb., falsa etiam ibi vir- lus est. 1 Me>. Joliensis solus aliter babet, scilicct : ) Si non ingenlo claro, et probitatis amori, Fons adsit fldei, elc. m Mss. quiiique, Obstrictam vanis. n Mss. quatuor, De observantia sabbati. 0 Mss. tres et Ven. editio addunt animum. p Ms. Joliensis : Omnia justiti-e tempora conveniant. * M«s. quatuor suhjiciuut , quam boni ultin vlncunt. r Ms. Jol., hoc ad ultimum. Ms. Theodor., hoc? ultimum vincitur. Mss. Colb. duo, ad ultimum vm~* cunt. • Ita in omnibus codicibus nostris, preter ms. Ro- gium, qui habet parata, pro peracta; &uspicamiir I*» mcn posse aliter legi, nimirum. Bac ilii extromum bella parata movet «85 EPIGRAMMATUM Quo dignante manum subdere, nemo cadit. A LXXXVII [AliaM LXXXIVJ. De diligendo Deum ». Non poterit hominis labor finiri, nisi hoc diligat quod ei non possit auferri. Ancipitis vilae qui vis superare labores, Dilige quod semper verus amator habet. Iostant lerrenis infesta pericula rebus, Fenreut pro damnis pralia v pro |ue lucris. Et niliil est inter carnalia vota quietum, Nec pax sollicitis, nec modus est cupidis. In solo est mens tuta Deo, quem linquere nolens, Numquam erit aeierno non opulenta bono. LXXXVIII [Alias LXXXV]. De adulationis vitio. Adulaniium b lingtiae alligant animas in peccatis. Delectat enim ea facere, in quibus non solum non metuitur reprehensor f sed etiam laudator auditur. Lingua assentatrii vitium peccantis acervat, fi Et delectatum crimine laude ligai. NirUa sit ut lapso reparandae cura salutis , Blanditur sonti dum inalesuasus honor. Libera sit potius vox e correctoris amici, Serpere nec flbris caeca venena sinat. * Nec credeus niedici verbis fallacibus aeger, Noxia laudatae vulnera pestis amet. LXXXIX [Alias LXXXVl]. De martyribus non bapti- tdi$. • Qui etiam non percepto regenerationis lavacro, Iiro Cbristi confessione moriuntur, tanlum eis va- et f ad abolenda peccata, quantum si abluerentur fonte baptismaiis. Si mundo moritur divino fonte renascens, 087 Fityue novus vita, qui sepelitur aqua : c Fraudati non sunt sacro baptismate Christi, ^ Fons quibus ipsa sui sanguinis unda fuit. El quidquid socri fert mystica forma lavacri, Id totum implevit gloria mariyrii. XC [Aliat LXXXVH]. De venia, h qua etiam justi m- digent. Jusiitia nostra, quamvis vera sit, propter verum boni finem ad quem refertur, » tamen tanta est in bac vita , ut potius remissione peccatorum constet quam perfecuone virtutum. Magna quidem in multis est excellentia sanclis, Quoruni I auimos superi gratia roris alit. * Tilulus bic ex Camb. ms. habetur. Sententiam ei libro Sententiarum alias 135, quae aplior visa est, addidimus. In bujus capite erat summatum, De tabo- ris /ine. * Ms. Regius, lingua alligat. * Ms. Theodoric* eorreptoris. * Ms. Colb. unus., Necreda*. . . . Soxia laudan- tcm. * Mss. quatuor, et edit. Vcn., Qui nondum. Ms. nous, Qui non. * Ms. Itegius et edil. Ven addunt hic, effusio tan- §uinis. * Editio Ven., Non sunt fraudati. *■ -Haec verba, qua eliamjusti indigent, adriuntur ex tlss. quatuor. Aberant a reliquis codicibus. Ms. Tlteodoric. , De justitia nostra. 1 Edit. Ven.t tanta est in hac vita fragilitas, tif, eic. Ms. Reg., tamen est tanta in hac vita humana (ragili- t*s, tif potius in remissione. i Mss. tres, animas. k M»s. qtiinque. in'erni$. * Sie dispooitur vertus in mss. %et ct cdit. Ven» LIBER UNUS. Ms Sed dum mcns quaedam patitur mala corporis aegri» Et pugnam k interius exteriora movent ; Numquam ita perfecto capitur victoria bello , Vera ut securus pace fruatur homo. Inler discordes motus contagia serpunt, Ipsaque virtutum gaudia vulnus habent. 1 Ut faciat cunctis longa expcrientia notuin, Non esse hoc plenam lempore justitiam : Ni Dominus miserando lavet delicia suorum; Et dans virtutum munera, det veniam. XCI [Alias LXXXVlll]. **De causis incognitis operum Dei. Incognitis causis operum divinorum , non nihil novimus, cum scimus non siue ratione Omnipoten- tem facere , unde infirmus humanus anlmus ratio- nem non potest reddere. Divinorum operum secreias noscere causas Ilumanis non est possibile ingeniis. Nee nullo tamen iniuitu speculatur operta, Qui multa ul lateanl scit placuisse Deo, In quo mens imbuia flde simul omnia discit, Perque opermn speciem B suspicit artiflcem, Fingeniem rebus formas, loca, tempora, inolus, Mensuris, numeris, ponderibusque suis. Scrutari ° »e cura procax obstrusa laboret, Cni cuncta in Christo nosse, et babere datur. XCII [Alias LXXXIX]. De non desperandis r ptcU- toribu*. Non est desperandum de malis, sed pro ipsis, ul boni fiant, studiosius supplicandum. Quia nuiue- rus sanctorum de numero semper est auctus * im- piorum. . . Ut morbo r oppressis praestanda est eura raedendi» Donec in apgroto corpore viia manet ; Sic pravis, multa et vitiorum mole gravalis, Q69 Sanctarum pietas est adhibenda precum. Ut dum possibile est routari corda malorum, Horrescat noclis devia lucis amor, • Conversisqoe novaro mentem det gratia Christi, Qua Ount bomines justificante boni. XCIII [Alias XC]. * De quosrendis prmsidiis in pacex In tranquillitate pacis comprehendenda est dociri* na sapien!i£, qu® inter tribulationum turbines difii- In aliis vero, Ut lactat notum longa experienlia cunclls. m Mss. tres, De incognoscibilibus. Titulus erat in ™ aliis aut nullus, aut bic, De causis incognitis, addidi- mus operum Dei% ex prioribus verbis senlentix, hic et in libro Senteul. senl. 171. u Alias editi , suscipitartificem. Mss. quatuor, $u- spcit, id est , conspicit et cognoscit. Invisibilia enim Dei a creatura mundi per ea qum facla sunt tntellecta conspkiuntur. Rom. i, 20. ° Mss. quatuor babent, ne cura procax. Alii, nCt emra. r Ms. Tbeodor., maiis. Ms. Jol., Quod natt despt* randum de peccatoribus. t Ms. Theodoric, peccatorum. T Mss. quinque, obsessis. • Mss. tres, De tranquillitate. Qnartus addit voccm4 pacis. Alter, De providentia pacis. Keliqui , De quce- rendis prcesidris, cui additum a nobis in paee ex titultf cent. supra 189* «27 S. PROSPERI AQUITANI 528 culter agnoscitur. Nec facile inveniuniur in adver- sitate praesidia, quae non fuerint in pace quaesita. Dum non periurbam animum discrimina mundi, Dumque diem pacis praelia uulla • premunt ; Exercere fidem divinis convenil armis, Consilioque omnes anUcipare minas. Tranquillam et curis vacuam sapientia mentem b Imbuet, ei placidi pectoris hospes erit. Nam quod non fuerit coocepium corde quieto, Acquiri in saevo turbine non poterit. ICIV [Aliai XGI]. • De bonis quce nemo amittit invilui. Potett homo invilus amittere temporalia bona ; numquam vero, nisi voleus, perdit acterna. Omne bonum miiudo concretum, et lcinpore partuin Quacumque amitii conditione potest. d Et quamvis damnis vigilanter cura resistat, Saepe tamen propriis dispoliatur homo. At bona, quae vere bona sunt, nec fine teneniur, Semper habet, quisquis semper habere cupit. Nec vim ferre potest * Christo subnixa voluntas, ln quo persistens omnia vincit amor. XCV [Alias XCII]. De remediis tribulationum. Fideliter supplicans Deo pro necessitaiibus liujus vitae, et misericorditer auditur, et misericordiier uon auditur. Quid enim infirmo sit utile, magis novit medicus quam aegroius. Si autem id postulat quod Deus prascipit ( et promitlit, fiet omnino quod poscil. Quia accipit cbaiitas, « quod parat veriias. Inter mundanae mala conflictamia vitae, Saepc b quibus Domini corripitur populus , Qui tempestatum varia sub clade laborant, Noscant * se justi fcrre flagella Dei : j Aique ipsum toto gemitu planctuque prccenlur, Ut, qua scit, iniseris auxiiietur ope. Non etenim proprio arbitrio curabitur aeger. Nec vero leges ipse dabit medico. Morbida rimetur penetralia dextra salutis, Et depressa gravi viscera peste k levet. 671 Absque dolore quidem nequeunt l mala sueta repelli : ■ Sed quod laeserunt dulcia , amara novani. Posniteat morum , et vitiis virtute fugatis, Regnum peccati respuat aula Dei. Ad veniam lendunt justi n pia verbera Regis. Ira brevis rectis gaudia longa dabit. XCVI [Aliat XCllIj. • De bello inUstino. Actio in hacvita pia cst, Deum colere et in ejus • Sic mss. septem cum edit. Ven. Cacteri, movent. • Ms. Joliensis, imbuat. • Mss. quinque, De bono quod nemo invitus perdii, aut amittit ; unus, accipit. d Ms. Camberon., Utquamvis dispolielur. Ms. Theodoric. habet etiam, dispolietur. • Ms. Regitis, Christo submissa. 1 Mss. sex. et edit. Ven. non habent hic, et pro- mittit. Ilabetur in libro Sententiarum sentent. 213. • Ms. Regius , quod parat Dei teritas. k Ita mss. quinque. Alii libri, quidemt sensumque flniunt coroate in fine hujus versus. 1 Ms. Joliensis, se juste. i Ms. Colh. unus, Adque iptum. k Ms. Regius et editio Ven., tavet. A pratia contra vitia interna pugnare, eisque usque ad illicita instigantibus cogentibusve non cedere : et ubt cedilur indulgentiara , atque ut non cedatur adjuto* rium Dei , affectu religiosa pietatis exposcere* In paradiso autem 9 si nemo peccasset, non esset actio pietatis expugnare vitia , quia felicitaiis esset per- mansio vitia non habere. Numquam bella bonis, numquam discrimina desunt, Et cum quo certet, mens pia semper habet. Quae carnem oblectant, sanclo sunt noxia cordi, Contra animi legem praelia corpus habet. Pulsant exterius diversis rootibus hosteft Intus civile est et sociale malum. Ct possit mundi illecebris vitiisque resisti, Vis est corporei mortificanda hominis. Sed quae mens recto famulam sub jure tenebit9 fi Edomitae ut regnet carnis in olficiis ; Excelso nisi quar servit, betie subdita Regi, Uude est facta volens, fiat p et inde valens? XCVIi [Alias XCIV]. Nullam mali esss naturam. Omnia per Verbum facta sunt, et sine ipso factum f st nihil. Cuin itaque universae naluras per Verbum Dei factae siut , iniquitas per ipsum facta non e»L Quia iniquitas nulia substantia est, et peccatum noo natura est, sed vitiuro naturac, id appetentis quod non est ordinis sui. Per Verbum omnipotens Deus omnia condidit unus, A quo natura est nulla creata mali. El quod non fecit dives sapientia Verbi, Non habet in rerum conditione locum. Nulla igitur vitiis substantia, nullaque vita est, ^ Quae vegetet corpus, 9 maieriamque suam. Sed cum libertas discedit ab ordine recto, Nec servant proprium quae bona sunt , roodulam, r In culpa et vitio est vagus in contraria motus, Fitque malum veram deseruisse viam. ' In quam si toto properct quis corde reverti, Nullus neglecti limitis error erit : Totaque • deleti peccati poena peribit, Condita in integrurn restituente Deo, XCVIIl \Alias XCV]. De petitionibus contrariis < Deo. Deus cum aliquid male poscitur, dando irascitur, non dand > miserelur. 673 ^um Deus u cflectuin precibus non praestatini- quis, Mullum conccdit, quod nocitura ncgat. Errantes voto non vult delinquere factn, Iratus sineret, quod prohibet placidus. D l Ms. Joliensis, male sueta repelli. m Ms. Reg., sed quce lceserunt dulcia. Mss. quatuor, amaranovant. Ms. Jol., amaranovent. Editi omnes» amara movent. Non tani bene. n Ms. Camberon., per verbera. ° Titulum addimus ex mss. Theod. Jol. etSColb. In Camb., De eodem. Scnlentiam ex Prosperianisqtue roaxime convenire credita est. r Mss, duo, cum edit. Ven. et Lugd., ut inde. 1 Mss. tres, materiamve suam. T Ms. Jol. , /n cuipa v'tio est. Ms. Colb. unus, in culpa est vitio vagus. • Mss. septeni , deleti. Editi omnes, debenti. 1 Mss. tres carent hac voce, Deo. a Mss. tres, effectus. 820 Discat felici supplex gaudere ' 'repulsa, Incipiatque animo pellere quod Toluit. Parcentemque ueara noscat sibi , cum ruiturus Non eisudiri, ne rueret, meruiL XCIX [A/iai XCVI]. Dejudiciis Dei b. Nullo modo judiciis bominum comparanda sunt judicia Dei, quem non dubitandum est es*e juslum, etiam quando facit quod bominibus videtur injustum. Judicium humanum , quod falli saepe necesse est , Non semper recipit regula justitiae. At Domini in cunctis aeqna est veraxque potestas, Aspecium cujus nulla remota latent. Talis landetur judex, timeatur, ameiur, Qui vere justus permanet atque bonus : • Adversos revocans, conversis cuncta remiliens, Atque malis veniam dando bonos faciens. Non ergo audacter mens veri nescia culpet, Quod placuit summi judiois arbiirio. Sed subdat sese justo ignoraiuia Regi , Qui numquam quae sunt J non bona velle potest. G [Alias XGYIl]. De cohibenda* ira. Nulli irascenti ira sua videlur injusta : unde ab omni indignatione cito rcdeundum est ad mansue- tudinis lenitatem. Nam pertinax motus focile in ejus odium transit, cui non celeriierf ignoscitur. Nemo suae mentis motns non aestimat aequos, Quodque volunt « homines, se bene velle putant. Unde animus celeri pace esl revocandus ab ira : Ne robur sacyis tempora dent odiis. Offensas sibimet parcentia corda remiltant, Nam nemo est qui non indigeat venia : Quam nostri memores, mundi intervana vicissim, Omnibus in causis, et damus, ct peiimus. CI [Aliat XCYIII]. De fine sanctorum. Cuitor justitiae, divinae et pacis amator, Qucm vocat ad summuin vita beaia bonum : Scandere constanter dcxtros adnitere calles, Despiciens Levae noxia plana viae. Tutius est duros mundi tolerare labores, Infestique hostis praelia saeva pati, Quamh victum officiis animum submiltere blandis, 075 Captaque servili subdere colla jugo. Tempore l in occiduo non longi est usus honoris, £t celeri lapsu gaudia falsa fluunt. EPJGRAMMATUM LIBER UNUS. 83* A Finem igitur proprii sapiens spccolabitur aevi, Et via i qua currit, quo ferat aspiciet Nam mundo k innexis pars est cum principe mundi \ At servis Christi gloria Christus erit. Cll [Atias XCIX]. De desideriis carnis castigandis. Corporeos inter sensus, moribundaque membra Multa animus patitur carnis ab hospitio : Quae vitx, de qua vivit, contraria quaerens, Legem vult mentis solvere lege sua. Sed prudens praesui famulam frenare rebellem iSterni Regis ] discat ab imperio ; Et verum accipiens supero de lumine lumeti , Noctem peccati cordis ab aede fuget. m N»m quia cuncta Deus bonacondidil, ipsaquenostrt Exsilii rcgioest pulcbra decoresuo; B Auditus, visus, n gustus, contactus, odorque, Praeberi gaudent undique quod placeat. Filque nocens homini praesentis temporis usus, Si captum blandis inferiora ligant. Mcns igitur sapiens,6uperas ° enitere ad arces, Et summis fieri suesce beata bonis, Delicias jam nunc promissi concipe regni, r Virtute atque fide quod cupis esse tene. Neve ad spem dubiam frustra te currere credas ; Naturae inChristo prospice Mss. qiiatuor, ct etlitio Vcn., ultima. Alii, infima. * Mss. quaiuor. • Ms. Colb. unus, Pars si cujus eris. p Idem est cum Verbo Spiriius atque Patris d Mss. sex et Ven., sitque unus. Alii codices, sitque Ms. unus, Idem cum Verbo. \dcm. i Ms. Jolien-is, non tna. Alii oiunes, sunt tria. • Edit. Lovan. el posteriorcs cuin aliqunt iuss., k Ila mss. duo. Ahi, labores. unus en amborum. l Ita mss. quatuor. Alii codices, quod cupis. ' Mss. Reg. etColb. unu«, et edit. Veii., Sic ma- » Sic mss. quinque; caeteri, tine finet bono ctper* ejnus Deus ett. Ms. Colb. alter. Se magnns Deut ett. titte reperto. ADMONITIO IN CHRONICUM S PROSPERI. Ne aliqua sancti Protperi Aquitani Operum porlio huic desit editioni% quam, in quantum potuit fieri% et emen- datittimam el amvli&timam prodirecnpimu*, exhibendum iuperett, ex veria et indnbitatit Auctorit nottri laboribut, Chronicum teu Cnronica (unm ita varic opus itlnd citanl veleres) ejutdem numine intignila : quem librum pro gennino Protperi partu omnes hactenus (si perpaucos excipias) habuerunt. Paucorum iliorum ex viris doclis quibus hoc oput alii quam Aquitano nottro attignore placuit, momenia sotide diluuntur a nupero SS. Patrum Leonit et Pro*peri Opcrum critico ac vindice erudititsimo Antetmio (Disserta- tione 8,/te Chronico siveChronicisS. Prosneri pag. 571), dequo non tenrel a nobit factaest mentio. Ac primum quidem anUquorum auctoritatet addnctce Prosperum Chronici auclorem atteruut. llli autem tuntmagni norninis viri.testesqueomni, ut aiunt, exceptioue majorest qnosemmtitam imcriptionem decepissesuapicio esse nonpotest. Primus ordine temporis occurnt. eo ailentius auscultandus, quod vcl ex nomine Aqnitani nostri popntarem et conterraneum, ex studio et proftstione chovographum , seu temporum calculatorem, ex cevo cowanenm se prodit; et ex gestis tandem ac necestitudinibus cum S. Prospero consvetudine ac familiaritate probabitittimt conjunctum. It ett Victoriw, vet Victorinus, qui ex Leonit pontificis jussione. cuierat a consiliis et epistolis Prosper, procurante Hilaro R. E. tum diacono, postea pontifice, Cyrlum Paschalem indagatione cauiissima concinnavit. lste autem in prcefatione ad Hilarum ita toquitur. Recensitis fidelibus historiis veierum, beati Ffilicet Rusrtbii CtfsariensLs... Glironicis, prologoque, ac proinde his quae a sanclae memoriae Hieronymo hisdem Clironicis suut adjecta presbytero, per qu»»m in Latinun quoque probantur translaU sermonem ; liisque eiiam ou£ a sancto et vufKUBiLi viro Prospero, usque ad consutatum Valenliniani Augusli tiii et Anthcmii, constat fuis*t quem probalissimi auctores Eusebins Caesariensis , Theophilns Alexamlrinus, Prosper quoque mitione Aquilanus, atque Victorius; amplilicalis ejusdem festiviutis raiionihus, miiltiplices circu- los ediderunt. Hcec accuratus scriptor% qui sva mique sui fidey eam quce prcecedenti sa?cuto his Chronicis habe- baiur uitro adhibuit ac cotifirmaiii ; quin de aliis posterioribus in medium proferendis amptius tolliciti simui. Nam et Imic etiam prcecedentes 0:tiisimus Victorem Tunnonensem in Africa episcopum, qui a consulatu xvm Theodosii Jutiioris hisioriam pen Noe juslo, cum uxore et tribus filiis, ac totidem nuribus, ad reparationem humani generis rcservaio. Fuerunt igilur ah Adam usquc ad diluvium £87 generationes decem, anni k nmccxlii. Post diluvium succedunt hac generatione*. Sem fllius Noe cum esset annorum l cenlum, ge- B nuit Arphaxad, anno post diluvium secundo. Scih, cum esset annorum ccv, genuii Euos. K.;os, cum esset annorum cxc, gcnuit Cainai». Catnan vero, cum esset annorurn clxv, genuit * Malalecl. Malalcel, habcns annos lxv, genuii Jarcd. Jared autem, cum esset annorum • clxii, genuit Enocb. At Enoch, cum esset annorum r clx, genuit Ma- thusalem. Matbusalcm vero, cum essct aiinonun ccxcvit, gcnuit Lamecb. Lamech quoque, cum esset annorum s ccxcu, ge- nuitNoe. 686 Noe autcm erat annorum d, cum gcuuit trcs fllios Sem, Cham et Japhcth. « Apud Labbeum lom. I Biblioth. novae mss., Viri ctarissimi Tironis Prosperi% etc Hoc nomine designa- lur etiam in ms. Colh. imo et aliquot aliis. t» In annuin Christi 455 incns. e Semel monuisse sufficiei, quod observavit Ar- naldus Pontacus Vasatentis olim episcopus, in notis ad Eusebii Chronicon, et nbservatum anlca in ali- quot mss. Colberlinis, Eusebium in rationc suppu- t:uidi anno* ab orbe. seciitum prnecipnc ediliouem Bihliorum juxia LXX Interprctes, ut ipso docet circa annum 547. Quod facit eliam ipse Josephus, licet Judrus. Umle vidcmus anliquos Patres tarq Gracos, quam Lafmos, et ipsam Ecclesiam catholi- cam tam in conciliisfocumcniois, quam in Mariyro- logiis, secntos calculum Eusebii , relicti llebraica illa supputaiione. Quo ob^ervato cessabit rcrupuliis omnis qui oriri posset legendo Adamum anno 250 genuisse Seth, cum textus Hebraeus Vulgataqne ver- sio id contigisse narrent anno ipsius 130; idcmque ,, esto judiciura de numeris generationum sutacqucn- ** lium. d lu Chronico Labbci Irgitur liic Jared, pro Ma- lukd, omillitur.juc scqucns gcnerou^, quam reati- Arphaxad autem, cum esset annoram i cxxxv, genuil Cainan. tuimiis aucioritate ms. Colb. et editionis Chronici Eusebiani a Pontaco procuraice et illuslratae : cum non omittaiur in texiu Hebraeo, nec in versione Latina. * Huic 162 annornm numero favet, prnetcr Hc- bracum et Vulgatam, ms. Colb. unus, eleditio Chro- nici Eusebiani a Pontaco daia. In Chronico Labbei eram 212. f Ms. Colb. et Cbron. Pontaci, cum Hebrso et Vulg. 65. s Ita ms. Colbert.. Chronic. Pontaci, cum Vulg. et Hebraeo textu. Labhcus, 188. h Secundum Hebrsorum numerum mdclvi Chrsm. Eusebii. 1 Ms. Colbcrtinus unus, centum duorum annorum. Ms. Colb. alter, annorum centum. i Deincups ms. Colb. uiiiis convcnit cum Vulg. et Hebraeo. Chronicon vero Eusebii Poniac. cum supe- rioribus practer pauca : scilicel, Seruch cum essst annorum 79, pro 130 ; Nachor cum esset annorum 89, pro 79. Ms. auiem Colb. alius in omnibug conseulil cum bis quac habentur iu tcxtu. 537 EiCainan, curaesfetannorum cixx,genuii Salem. A Deinde Salem, cum ettet annorum cxxx, genuii Heber. Heber quoque, enm esaet annorum cxxxiv, genuit Plialec. Uoc tempore, ad perturbandam superba? lurris exsiructionem, divisae sunt lingu», et per orbem lerrae fecla est gentium dispersio. Pbalec autem, cum esset annorum cxxx, genuit Ragau. Ragau quoque, cum esset annorum cxxxn, genuit Serucb. Serucb vero, cum esset annorum cxxx, genuit Nacbor. Porro Nachor, cum esset annorum lxxix, genuit Thare. Tbare auiem, annoium lxx, grnuit Abraham, qui, cum esset annorum lxxy, divino monetur ailo juio, ut eieat de terra sua et de domo patris sui, ut trans- eat in terram Chanaan. Quo tempore prorois&io ad Abraham facta est, quod fuiurusesset genlium pater. £t inveniuntur ab anno lxxv Abraharo, iu quo esl reproroissionis exordium.usquead Moysen etegres- sum Hebraeae gentis ei JEgypto anni ccccxxx. Fiunt itaque a diluvio usque ad primum annum promissionis* ncLXvi.ab Adam veroanni mmmcccxcviii. Abraham nnnagenarius ex aucilla Agar genuerat hmael, a quo Ismaelite, qui poslea Agareni, ad po- stremum Saraceui dicii. In boc tempore Abraham Qde juslificatus, qua cre- didit in semine suo omnes genles benedicendas, C babebatur frater Promethei. CHRONICIM INTEGRUIL «38 Erat aulem annus repromissionis b xxcvj. A primo vero anoo Jacob, usque ad principatum Joseph in £gypto, flunt anni cxxi. Cujus temporis anno iv, qui est promissionis c, moritur Abraham annorum clxxv. In baec tempora Niobe, ut Graeci perhibent, mistus est Jupiter, exque iilo concubitu natus est Apis, quem Serapin vocant. Igitur, Abraham, Isaac et Jacob anliquiores Se- rapide. Hoc lempore Messana, quae et Mamcrtina, con- dita e$t. Jacob autem, agens annum lxxviii, descendit in Mesopoiainiam, ei servivit apud Laban annis vu. Jacob, cum esset annorunvxcu, genuerat Joseph ; B qui, cum esset annorum xvn, vendiius est a fratri- bus, anno patris sui Jacob cix. lsaac vero moritur anno etatis sue cxxc, relin- quens filium Jacob habentem annos cxx. Hoc leropore Memphis ab Api in ASgypto condita. Joseph dux ifigypti annis xxc ; quorum cum age- relur annusvigesimmrsextus, Jacobobiit, annoeia- tis sue cxlvii, propbetans de Chrislo et vocationo gentium. Anno principalus Joseph ix, qui erat famis annus secundus, ingressus esl Jacob in iEgyptum, cum filiis suis. lpse autem Joseph morilur anno etatis sue ct. Hebreorum in iEgypto servitulis • clxiv. Hujus servitutis anno xx, Atlas astroiogus insigus mandatum circumcisionis accepit : quae usque ad Bativiiatem D. N. Jesu Christi, promissionis corpo- reum fuil signum, qnod in spirilale sacrameiitum ▼cre cordis circumcisionis transivit. Abraham anno etatissue centesimo, repromissio- nis autem vicesimo quinto, genuit lsaac ex libera. 088 I***c aulem, cum essrt annorum lx, genuit geminos, quorum prior Esau, qui et Edom, a quo Idomei. Iloc tempore apud Argos regnabat Inacbus, cujus filia lo, quam iEgypiii Isidem vocitatam divino ho- nore coluerunt. Sequens Jacob, qui postea Israel, a quo Iarjelite, qui nnnc Juda?i. • Ex enumeratis snpra patriarcharun; annis, quo •ingulis nati siint liberi, cxsurgit summa annorum 1 145 a diluvio ad factam Ahrahe promissinnem : ad snmmum H47 ex notisad Chrnn. Eusebii, ab Adain *ero conflaiur numerus 3412. * Mss. Colb. duo cum ediiionc Poniaci ponunt annos 90. « Snpplendum videlur, anni fuerunt. Pro 164 Eu- »ebtos, lam in edit. Pont., nuam in mss. quinque Colberlinrs, notat tantum 144; sic : cx anno Joteph moritur. Post eujus interitum HebraH jEgyptiit tervte- rmnt annit cxliv. Fuerunt autem omnet anni quos Me- breei in jCggpto fuerunt ccxv, qui ab eo tempore com- jMflonlar, quo Jaeob cum filiit tui$ detcendit in JSgy ptum. Ergo anuo 71 posl ingressum illoruu? mortuu* est Joscpli. Dc quo Pontacus in notis : Sunt qui re- *pmnilotanuos% dum incredibile judicant tam diutumo Hujus servilutis anno lxv, qui est repromissionie annus cccl, Aram genuit Mosen, cum essei anno- rum lxx. Hoc tempore Epidauriis condita, et templum Apollinis Delpbiciab Erisichihoneconditum. Anno serviiutie ilebneorum lxxvii, priraus in Tbessalia regnavit Hemon. Anno vero xxc, Phorbas Rhodum oblinuit. 889 Anno vero xxcn, Hercules Anteum lucte certamine superal. Anno xxcvn, primus Trochilus quadrigam junxissa perhibetur. Anno xc, Xanthus Triopus Lesbon condidit. Anno c, Cecrops regnavit in Altica; sub quo * in. D tpatio populum illum terviiste, et tam dura servilute pretsum tta potuiste propagari, ut sexcenta armatorum millia, abtque mulieribut et puerit, ex ASgupto eduxe- rit. Nihilominut quoniam Auguttinut lib. n QQ. in Exod. q. 47, ubi muita hac de re agitastet9 tandem concludit, Proinde illa nimirum compuiatio, quam **- cutus ett Eutebiut in Hittoria tua Chronica, perspicua veritate tubnixa ett ; non ett quod rejecta tanti viri au« ctoritate, ab Eutebii opinione deflectamut. d lltustrissiinus Pontacus in notis : Conjiciebam (ail) legendum, teu primum in Atta% teu primum in Acte, pro in arce ; cum constet ex Plinio, Herodoto, Hygino, et aliit primum ortam olivam in Attide, teu in regione Actica ; et cum tequentia loquanlur de Athenit: tnmen cum nuliiut codicit pratidio juvarer \ reiiqui t*- tegrum. Utraqne enim lectio tolerari potett. Arx tnim ilta erat in Acte. S33 S. PROSPERI AQUITANI 540 Arce oliva naia est, et ei Minerva nomine, qoae A Tbolam tfnnii • xxvi [Vel xm, e% alio coaUcc}. Craece Alhena dicitur, Attici Athenae vocati. Anno cxiii, Curetes etCorybantes Cnosson condi- dcrant, qui modulatam et inler se convenientem in armis sakaiionem repeiiunt. Moyses octogesimum agens setatis suae annum, im- pletis ab initio promissionis ccccxxx, dux ilineris ab JSgypto Hebraeorum gentis efficitur, legem eis in eremo tradens per annos xl. Iloc temporeCorinthus conditur,quae prius Ephyre dicta e»t. Cujus temporis anno quinto, primus apud He- braeoe pontifei constitulus frater Moysis Aaron. Hoc lempore Apollinis Delphici templum ab Eri- sichlhone fabricatum. Ilnic aelati ascribitor beilnm Lapilharum el Cen- taurorura. Priamus post Laomedontem regnat. Medea Colcliis, mors Androgei , et Minotauri fabuia hoe tempus habueruui. a Jair ex tribu Manasse annis xm. Ilac aetate regnabant Agamemno Mycenis, Meae- laus Lacedaemone. Horum annoram sexto Carthaginem Tyrii cond> derunt. Haec aEtas haboit Atretim Argis regnantem, aadem Phaedram et Hipporytum. * Jephte • annis vi, ' Esbon annis vn. Hoc tempus fuit raptus Helenae. Bellum Trojauum. s Labdon xvm [Alias vm]. Cujus principatos anoo Hucusque quiuque libri Moysis continent gesU B tertio Tro]a capta. Ejusdemque Labdon annooctavo, annoruin • mmmucc secundum LIX Interpretes. Mortuo Moyse, dux constituitur Josue, qui princi- patum tenuit annis xxvu , et lerram Pjlaestinorum Judaeis sorle distribuit. Hoc tempore apud Hebraeos pontiicatum snscepit Eleaaar. Post mortem Josue Hcbraeos alienigenae octo annis subjectos habeut, qui junguntur lemporibus Gotho- nicl, secundum Judaeorum traditionem. Hac aetate apud Hebraeos ponlifex erai Phinees. Supputantur itaque omnes anni Gotboniei xl. Fuit autem ipse ex tribu Juda. Post Gothoniel Hebraei alienigenis subjecti fuere annis xvm, qui copulantur temporibus Aod, secun- dum Judxorum traditionem. Supputaniur iiaque omnes anni Aod Judicts ex iribu Ephrem octoginta. In fine liujus aetalis Ampbion Tbebis regnabat. Debbora cum Barach annis xl, ex quibus snm h anni xxx quibus posl obitum Aod Hebraeos G90 alienigenae habuere subjectos. Fuit autem Debbora ex tribu Ephrem, Baracli vero ex tribu Ne,»hl dini Hujus aetalis anno xvn, llium ab Ilo conditum. Gedeon ex tribu Manasse annis xl, in quibns sunt anni vii quibus Hebraeos atienigenae habuere subje- ctos, juxta Hebraeorum traditionem. Hoc tempore Tyrus condita. Argonaut» his lcm- poribus fuere.Cyzicus hoc teropore condita. Orpheus Thrax clarus habebaiur. . Abimelech filius Gedeonis annis tribus. Haec et Herculis tempora. • Chronicon Eusebii edil. Pont., cum quinquc ejus- dem mss. Colbertinis 3750. • In mss. quinque Colb. Euseblani Chron. et edit. Ponl., feimiSO. « Apud Ensebium, anni$ 22, vel 43 secundum Hc- bt(to$. H*c aulem postrema w/23, etc, non haben- tur in mss. Colb. quatuor, sed in uno alio et edit, Pont. d In Chron. Eusebii, Po$t Jair Hebrceos in ditionem tuam redigunt Ammanitce annis 18, edit. Pont. 8, qui cum temporibus posteriorum copulantur secundum He- ktasorum traditiones. • lu cod. Cliron. Eusebii additur Jephtc in Ubro Judicnm ab miaic Mosi usque ad semttipsum ah $up- putari annos 30Q. Latinis regnat iEneas annis tribus. k Samson annis xx. Cujus anno tertio Ascanius, jEneae ftliuf Alban condidit. Ascanius regnat Latinis annis xxxvu, seu xxxvm. Post quem Sylvius jfineae poslhumus fllins anois xxvn [Alias xxix]. A quo Albauorum reges Syivii sf- peliati. Heli saccrdos annis xl '. Mortuo Ileli sacerdote, arca Tettamenfti ab alieai- genis possidetur. Samuel et Saul annis xl. Primus rcx Ilebraeorum Saul ex tribu Benjamia, cujus regni anno nono, L itinis regnat ISneas SyU G vius annis xxxi. Post quem regnat Latinus Sylvius a.mis quinqna- ginta. 091 Ab inilio principatus Mnysis, usque ad of- rum regni David anni ccccxxxix. David ex tribu Juda primus regnavit annis xt. Quo tempore Abiaihar pontifex clarus habebatnr ; propbetabant autem GaJ, Natban, et Asaph. Salomon fitius David, annis xl, qui templum Jcro» solymis aedificare coepit , consummavitque annis octo. Quo temporeSadoc Hebraeorum sacerdos cla- rus habebatur. Anno regni Salomonis xl, Lalinis regnare incipU Sextus Albanus Sylvius, annis xxxviii. I Roboam annis xvn. Post mortem Salomonis regnum Hebraeoruro sedi- tione divisum est, vocabantnrque qui io/|Samaria f In aliis codicibus Esebon: in aliis, Abesan. s Clirou. Kuseb. lain in ms«. Colb. quatuor qnasi in cdit. Pont. : Post Esebon in libro Judaeorum (f. Judicum, MHebrceorum) ferturjudex Aeionoci Akm- lon rcxisse populum annis 10 qtti non habetur muwi LXX lntcrprete$; quem Umen ibi haberi contendit Pontacos, in notis p. 308. h Apud Euse bii Chron., Po$t Labdon Hebrmos m ditionem redigunt alienigence annos 40, qui covulan- tur temporibusjudicum postcriorum, secundum Judmo* rum Iraditionem. t Observaut codices mss. et edit. Cbron. EuseW nid, In libro Helrceorum 40 anni inveniuntmrt ta X autem interpretatione 20. CHRONICGM l.NTEGRUl! 5lf hrael, quibui primus regnavil Jeroboam. A tuitur Olympiat prima : Eliia agentibus quinquciinale i filius Salomouis regnavit in Jerusalem, i tribubussibi subjectis, quae vocabanlur Juda, e Judaeorum e.t stirpe Judae. teinpore apud Latinos jEgyptus SyWius se- regnai anuis xxui. bno autem rcgni Jeroboae, Susachin rei f eonira Judseos diinicaus templum exspoliat. annistribus, Hebrscorum pontifex Abimelech s habebatur : propuetabant auiem Achias , l, Jemoded, Axarias; qui et Addo, et Anani. jnstus annia xli. pbat jnsfus annis ixv. Propbetabant apud M Abdias, ■ Jenoxias, et Micbeas. ia regni anno xn, apud Laiinos Capys Sylviu* certamen, quatuor mediis annis vacantibus. Ex boo ceriaminia tempus Olympiadem vocaverunt anctore Iphito. Joaihan annis xvi. Prophetabant Osce, Amos , Isaias et Joel, qui et Jobeth. Achax annis xvi. Hujua regni anno quinto Romulus, Romacondiia, regnare orsus est. Ejosdem autem regni Achax anno xi decem tribus gentis Hebrseae, quae vocabantur Israel, et erant in pane Samariae, victaea Sennacbcriro, qui et Salma- uaxar, rege • Cbaldseormn, translataeque sunt in raontes Medorum, cnm regnatum essei in Samaria annis ccl. Sennacherim autem ad custodiendam re- aanis septem. Deinde ir..*Compartus Sylvius B gioneia Judaeaa accolas mWt Assyrios, qui aemnta- tores Judaeorum legis facti, Samariue nuncupati sunt, quod Latina Iingua expriinltur, cusiodes. Exechia* annis xxix, sub quo apud Hebraeos pro- pbetabant Isaias et Osee. Romulua primosmilites sumpsit ex populo, et no- biles centum senes, quos ob aetatem senatores, < b curam patres appcllmt. Eodem lempore Syracusae et Calana in Sicilia conditae. Manaases annis lv. Cujus regni iuitio apud Romanos regnabat Numa Pompilius, annis xlt, cuvp pos? Ramuluin regnasset senatus annum unum. Ammon, f annis xu. Hujus regni initio Tullus HostiJius Romae 693 septiinum dccimum imperii sui gerebat annum, rc- gnavitque annh xxx:i. Josiaa s annis xxxn, quo rcgnante Hebraeorum pontifex maximus Chelci;is insignis habebatur : et prophetabant eadcm lempestate, Jeremias, et So- pbonia*, et Olda mtilier. Apud Romanos auiem regnabat Ancus, qui Osliam condidit civitatem , regnavitque annis xxm. Pobt quem regnat Tarquinius Priscus annts xxxvu. [Qinque, m antiU oclo : quo tempore prophetabanl t Eliseus. ias anno uno. Jonadab filius Rechab clarua tur. tbolia mater annis septem. lempore in Graecia Homcras poeta clarus fuit. annis xl. His temporibus apud Hebraeos insignis pontifex erat, qui solut post Moysen inis cxxx. Hoc tempore Azaria« propbeta oc- : Zacbarias 692 quoqne propheia a rege lerficiiur. Js in, Aremulus Sylvius annis xix. Post kTentinus Sylvius regnavitannis xixvu, a quo kventinus. Post quem, XIV, Procas Sylvius, C xyi. Post quem, IV, Amulius Sylvius annis liaaaniiisxxix. laa, qui ei Osias, annis lii. i regni sextus agebatur annus, cum reges As- ai defecerunt, imprrio in Medos translato. I Hebraeos autem propheiabant Osee, Amo*, lonas, cum esset anuus Osiae vicesimus pri- togesimo vero et nono ejusdem anno consti- ad Euseb. Chron. Jehu, Ozia$. Eoseb. Cliron. Carpentus Sylvius. tehii Clironicm. cum vuIr. e.l llchr., Ocho e quoque LXX tam Romas quam Aniuerpicc I Eusebius lib. x de Praparat. cap. 5, et \L Antiochen. tib. m , PohLkus pag. 332. rulg., Athalia vocatur, IV lleg. xi. Sequiuir iper Euscbii lectioncm, quein (:iii P«»ntam ) urn est iii plurimis a noslris Bibliis tam He- juam vutgatis, immo etiam aliquando a Grtvc.s »; quod et disertedocet Hb. x de Prcepar. cap mtmerans omnes reges post Ochoziam, recenset m; Gotholia an. 7. Theophil., lib. in posl sm, nominat Gothoniett nulla facta mentione • lo Chrun. Eus., Oded. ilafus, p. 340'. ifi noiis monet ha?c verba qui mutsar ahess*» a codicibus non pnucis, saltem i« Codices Colbertini variant; in uno solus lerih, in aliero Salmanasar solus nominaiur, trihus uterque. Cum autem utroque relento, \erib et Salm.masar, videantur confundi duae j, cuui h;c illius patcr fuissc legnlur, Tobia; i, et IV Regum xvii decem tribus legantur translatae a Salinanasar, tribu Juda incolumi, Scnnacherib vero a*cei;disse super omnei civiiales Juda munitaa et eas cepisseet obsidione Jerosolymam cinxisse, Isai.-c xxxvi, Exech. xiv et IV Reg. xvui, inter qusc ingens haud dubio iutervallum. Respondet ab Eusebio nul l> lam ficri nieutionem obsidionis Jerosolymitanae, sed tantum dici Salmanasar dictum etiam SenuacheriJu,, abegisse Israel in exsilium. Unde satius fore conten- d>t diccre cum S. Thoma in Isaiae xx Saimanasar habuisse sex nomina, et eurodem dictum fuisse Sen- nacherib. Nain etiam ante jam pridem observaratHie- rouymus in cap. xxxvi nonnullos existimasse Salma- nas»r multis nominibus appellatum ; qnod neque alienum a lingua sancta, ubi freqHcnter eadem no- iiiiua pairi et filio sunt communia. f Eusebii Chron. Ammon secundum LXXsenum tn* terpreiationem 12 annis, •ecundum Hebraos annis 2. s Huic 32 annorum uumero favent mss. quatuor Colb. Vulg. 31 numerai; ediiio Pontaci eum nis. Colb. unico ^. 543 S. PRQSPERI AQUITANI 541 Josias rei Judaeorum, cum Nechaone ifcgyptiorora A ministcr regis, coocedenie domino suo, de Babylone rege congreisus occiditur. Tbales Milesius primus physicus philosophus agnoscitur. Anno xxi regni Tarquinii Prisci, Massilia condiia. Joachax mensibus tribus. Joachiin, qui Eliachim, annis xi. Anno m Joachim Nabuchodonosor rex B-ibyloniae Judaeam capit, el in ditionero suam redactis plurimis Judaeorum, cum jam partem vasorum templi invasisset, et Joacbim tribuiarium fecjssel, victor ad patriam rediit. Joatham seu Joachim, qui et Jecbonias, roenses tres. In Babylone Ananias, Daniel, Axarias, Misael clari habebantur. Uunc ■ rex Babylonius captum secum pertrahit secundo ?eniens ad Judaeam. Sedecias annis xi. Nabucbodonosor rex Chaldseorum, Jerosolymis caplis, templum incendil, quod ab initio sedificationis suae permanserat annos b cccxlii [Alias ccclii]. Captivitatis Judaeorum anni lxx, qui supputantur usque in secundum annum Darii. Apud Romanos post Tarquinium Priscum, regnat Servius antiis xxxiv. Cui successit Tarquinius Super- bus, qui regnavit annis xxxv. Hujus regni anno xxv, prophetabant apud Hebracos Aggaeus. et Zacbaria?, et Malachias, Pontiflce Jesu filio Josedecb. Hoc tempore Pytbagoras philosophus clarus habe- batur. A David usque ad lxx aunos captivitatis Judaeo- rum, supputantur anni dlv. A septuagesimo anno captivitatis Judaeorum, sup- pulantur Darii regis Persarum anni xxxm. Cujus regni anno decimo apud Roroanos regii do- minatus finis est factus : quae potestas apud eos mansit annis ccxl. Hinc apud Romanos a Bruto con- sules esse cceperunt, dein Tribuni plebis ac dictato- res, et rursum consules rempubiicam obtinuerunt, per annos cccclxiv, seu ccccxliv, usque ad Julium Caesarem. Xerxes rcgnat annis xx, filius Darii, quo lempore Sophocies et Euripides ciari habebantur. G94 He* rodotum quoque historiarum scriptorem eadem aetas habuit. Post Xenem Artabanusregnavit mensibus septem. Ariaxerxes annis xl. Hoc regnante Esdras sacerdos apud Hebraeos in- signis habebatur, cujus aetate pontifex maximus tait Eliacbim, alias Eliasib, filius Joachin, filii Jesu, filii Josedech. Empedocles et Parmenides, Zeno, et Heraclitus philosopbi elaruerunt. Tunc etiam Poricides histo- ricus, Cratinus comicus, Aristarchus tragicus exsti- terunt. Vieesimo regni Artaxerxis, Nehemias Hebraeus • Scilicet Jecboniam ex mss. Colb. , Chron. Eu- scbiani et edit. Pontaci ; ubi ba?c, In Babylone Da- niei, eic, post narratam captivita'cm Judaeorum col- locantur. venit in Judaeam, et xxxu anno muros urbemqoe restituiu Si quis autem lxx hebdomadas a Daniele scriptas ab hoc tempore nnmerat, qnae faciunt annos ccccxc, reperiet eas in regno Neronis expletas, sub qno obsideri Jerusalem ccepla, secundo poatea Yespa- siani anno capitur. His lemporibus Hippocrates medicus ei Soerates philosophus iliustres fuernnt. Xerxes menses duos. Piato nascitur. Socdianusmenses vu,in his suppuUturannusoDas. Darius cognomento Nothus annis xix, alias xviu. Dionysius in Sicilia tyrannidem exercet. Romani per legatos jura ab Atheniensibos prtia- runt, ex quibus xu Tabuiae conscriptae. B Artaxerxes Mnemon, Darii et Parysatidis filius, annis xl. Hujus regni anno xv Galli Senones Romam, cx- cepto Capitolio, occupavcrnnt. Aristoteles xvm aetatis suae anno Platonis aodiuir est. Artaxerxe?, qui et Ochus, annis xxvi. Cujus regni initio Caroillus Gallos, qui Romaail bellum intuierant, superavit. Eodem tempore Alexander Philippi filins nasciujr. Demoslhenem quoque oraiorem eadem astas cb* rum habuii. Arses Ocbi filius annis quatuor. Hoc tempore descriptione facta Romae, inveati sunt civium clx millia. Apud Judaeos Jaddus pontifcx maximos clarns ha- C bebatur. Darius Arsami filius annis sex. Quo tempore apud Romanos consui Manlios Tor* qualus filium suura, quod couira imperium in bostei pugnaverat, virgis caesum Becuri percussit. Hac tempestate Alexander Philippi filius regnare orsus, sexto imperii sui anno regnum Persarum sub- vertli, et in iEgypto urbem Alexandriam condidit 095 Appius Claudius caecus apud Romanoicli- rus habetur, qui Claudiam aquam duxit, et Tiam Appinm stravit. Romani Samnitas subjugant. Albxahibb, post flnem regni Persarum, regnaTit annis sepiem, qui xxxn aetatis suae anno apud Baby- ^ lonem moritur. Regnum Alexandrinorum nascitur, quo potiutsesi Plolemaeus Lagi filius annis xl. Hic regni sui aooo quarto, Jerosolymis et Judaea in ditionem suua redaclis, plurimos captivorum in iEgyptum traosta* lit. Tunc Judaeorum ponlifex Onias Jaddi filius di* rus habebatur. Machabaeorum autem Hebraea bistoria hinc Gra* corum snppuiat regnum. Verum c bi libri ab hV brxis inter divinas Scripturas non reclpiontor* b In Chron. Euseb. , mss. Colb. quatuor, et edh\ Poutaci, 442; in unico ms., 542. e Ad similia Eusebii verba Pontacus in notis, pag • 446. Cum in Eccletia anle concilium Cartnaginenu m CUROMCUM 1NTECRUM. 8M i Marsos, el Hurnicos, et Pelignos superant. A Antiocbus rex Syrto, victo Philopatore, per Ptole- mxum, Judaeain sibi sumit. Piolemaus Epiphanes annis xxiv. Hic Seopa prin- eipe militiae deslinato, Judseam capit, et plurimas Syriae dviutcs. Secundus liber Machabaeorum bujus temporis gesta continet. Hac lempesute, cum ab Aniiocho pcr iegatos Hannibalem Romani reposcerent, cui se vicius a Sci- pione sociavcrat, idem Hannibal ad Prusiam regem Bitbyniae iransfugit : et cmn etiam ab eo per Flami- nium reposceretur, tradendusque esset, venenura bibit, et apud Libyssam Bitbyniae sepultus est. Cxcilius poeta comicus. Ptoiemseus Pbilometor anms xxv, seu xxxv. nujus anno quarto Hyrcanus Josephi ducis Judaeae filius, daeos qui in jEgypto erant liberos esse permi- fi cum ad Ptolemaeum perrexisset, honorilice ab eo aanU Seieucus Amiochiam, Laodiciam, A- n, Edessam, Beroeam, et Pellam urbes condi- qoibus Judaeis, quos transtulerat, jus civium Seleucus Babylonem oblinuit. anno regni Plolemari, Judaeorum pontifex ins Sitnon Oniae filius insignis erat. m vero eensu agiuto, inventa sunt civium CCLXX. llfieaium apud Judaeos suscepit Eleasar frater is, cujus Alius Onias, ob aeUlem pueritiae, non at patri succedere. tempore a Romanis Benev entum ei Ariminus qui et Philadelphus , annis xxxvm. vasa Eleaxaro pontifici Jerosolymorum votiva liuens, divinas Scripiuras in Graecum »ertuo- I Hebraea lingua per LXX Interpretes trans- uravii, quas in Alexandrina Biblietbeca ha- sibi ex oroui genere litterarum compara- nummus primum in Urbe figuratus, sojus anno xm. Hujtis regni autem xxiv, Ro- Carthaginenses navali cerUmine superant, et I Libyae urbes capiunt. i poiitificatum post Eieaxarum avuncului taccepit : postquem Onias poniifex Si- justi Alius clarus habebatur, qui eonsueu laeo tributa non reddens, ad iram eum com- Yerum Joscphus vir inter suos nobilis, lega- G fodaeis ad 696 Ptolemaeum roissus, cum fa- utem regi* ob plurima in eum meruisset ob- , dox Judxae et flnitimarum regionum consti- ifais ab imperio Macedonum recedemibus, pri- pMvit Arsaces, unde Arsacidae dicti. eaaus Evergetes annis xxvi. ss temporis Judaeoram pontifex Simon Oniae darus habebatur : sub quo Jesus filius Siracb itias Jibrum composuit, quem Pauareton vo- lins poeU Tarenti nascitur. do terne rootu concussa, Colossus rnit. omanis xl fere millia Gallorum caesa. susceptus est. Yerum fralres ejus seditione contra eum mota, inagnarum caUmiutum Judaeae genti causa exstiterunt. Aristobolus, natione Judaeus , Peripateticus pliilo- sophus claruit, qui ad Philometorem Ptolemaeum eiplanationum in Moysen Commeniarios scripsiL Eodem tempore Antiocbus Epiphanes, cum de regione Ptoiemaeorum , quam subito invaserat, ter- ritus senatus Romani imperio recessisset, Jodaeam venit, ibique Jesu et Jasoni fratri Oniae pontificatum tradidit. Quo deinde expulso, Oniam coguomcnto Menelaum successorero ei dedit. luque ob sacerdotii digniuiem orta seditione inter principes, ingenlium miseriarum semina pulluIaverunL 697 Samaritae etJudaei Alexandriae, Ptolemaeo judicante, contendunt de honoribus ex utraque parte templo suo defereudis, et superant JudaeL Yicesimo autem ejusdem regni anno, Judae Ma- cbabaeo, post Alcimi inimici ejus interitum, sacerdo- tium ei principatus, omnium Judaeorum favore dc- cernitur. Qui dignitate suscepta* legatos Romam misit, et obtinuit decreto senattfs, ol Judaei amici et auxiliatores Romanorum haberentur. Idem Judas duces Amiocbi, qui legem Judaeorum roulu profaoi- Ute impugnaverat, de Judaearexpulit, et templum ab idolorum imaginibus emundans, patrias religiones post triennium civibus suis reddidit. Ennius poeta moriiur, sepeliturque in monimento lemaeus Philopator annis xvn. Judaei vicii ul ^ Scipionum, via Appia. IU armatorum ex numero eorum cxsa. ■aui vero Capuam et Siciliam subjugaut. Judas Macbabxus triennio pontiAcatu gesto dimi- cans ad? ersus Deroetrii duces occiditur. libri tam teteris. quam novi Tettamenti canonici, ie et eodem tempore et eadem fide recepti siut MUta Ecctesias Hinc tempore Eusebii non ta apud omnes, mazime apud Grcecot, de libris i Machabmorum. Nec sunt propterea rejiciendi tafaao, non mapis quam liber Esiher, quem per- usefiut non rectpit inter divinas Scripturas ; quem iur Athanasius in Sunopsi, Gregorius Nauani. nrf. Seript. Amphitochiut meritof apud Euse- [*. iv llist. cap. 46, et alii Grasci, nec etiam rna- m Apocatyptit ant Epittola Pauli ad Hebreeos, ■ pmtmorem sicut Latinorum consuetudo non recipiebat inter canonicas Scripturas, sic nec Grarcorum Ecclesia Apocalypsim. ul ait tiieron, epist. ad Darda- num. Sed postquam EccleAa in concilio illo in Cartha» ainensi (cui Augustinus interfuit)t cap. 47, constituU indicem seu canonem librorum sacrorum seu canonico- rum , deinceps duo libri Machabaorum , sicut etiam cceteri , pro dhinis et canonicit suni apud omnes hn- biti. Vnde August., lib. viu de Civitate cap. 56 : Libros Machabmorum non Judcei, sed Ecclesia pro canonicis habct, ete. Quibus addi poieiit auctorius concilii Tridentini sessione 4, in dccreto de canonicis Scri* pturis. «47 S. PROSPERI AQUITANI 54* Terenlitis Carthagineusis comoediarum scriptor A P. Tereniius Varro, viro Alaee in Provincia N.»r- rooritur. Pacovius Tragicus clarus habelur, Ennii poelae ex filia nepos, vixitque Romae quoad picturam exer- cuit, ac fabulas, vendiiavit : deinde Tareniuiu irans- gressus, prope nonagenarius diem obift. Romae descriptione facta, inventa sunt civium * cccxzxu millia, quo tempore Caubago in diiionem Romanam per Scipionem redigitur. Plolemaeus Evergetes annis xxix. Joualbas potilifex Judaeorum a Tripbone occiditur, et in ^acerdotium Siroon Jouaihae frater assumilur : cui interfecto succedit filius ejus Joannes, qui con- tra Hyrcanos bellum gerens, Hyrcani nomen acce- pit, et a Romanis decreto senatus inler amicos re* bonensi nascitur, qui xxxv aunum agen* Graecas litteras didicii. Ptoiemxus Dionysius annis xxx. Ab bujus regni anno sexlo Alexandra, quae et Selina, uxor Alexandri, Jerosoiymis per novem re- gnavii annos : ex cujus artate Judacos rerum coo- fusio et varias clades opprrssere. Ac mox per Cn. Pompeium Jeros< lymis ca|»tis, lemploque iisque ad sanclorum sancta rescrato, Judaci veci gales Rooia* norum facti, Hyrcano apud eos pontiGce constitoto, et Antipairo lierodis Ascaionitae filio procoraloe Palaestinse facto. M. Porcius Caio stoicus philosophus agnoscitar. Quae de Catiiina Salluslius scribil hoc geata snnl latus est. Idem Samariam obsidione captam solo B tempore. aequavit, quam postea llerodes instaurans, Sebasten in honorem Augusti vocari votuit. AUalus moriens b populum Romanum reliquit haeredem. Ptolemacus Pbyscon, qui et Soler, annis xxvu [Alia* xvu]. Hujus regni anno octavo Cicero Arpini nascitur, malre Helvia, patre equestris ordinis, ex regio Vol- scorum genere. Triennio post, Cn. Pompeius Magnus oritur. Septimo decimo autein bujus rcgui anno, C. Ma- rios v consul juxla Rbodanum Cimbros superat, quorum ducentis millibns caesis, lxxx capit, et de his Cum Catulo triumphat. Jogurtha contra Romanos dimicans capiiur. In Si- G cilla rursos oellum servile consurgit. Thraces a Ro- manis victi. Aristobulus fiiius Jonathae (Joannis) rex pariter et pontifex, primus apud Jndacos 698 diadematis sumpsit insigne. Post quem regnavit Jannaeos co- gnomento Alexander, qui pontittcatum quoque ad- ministrans crudelissime civibus praefuit. Ptoiemaeus , qui et Alexander, annis vm. Syriae regnabat Phiiippus, quem dux Romanui Gabinius cepit, cum jam anteeum Antiochus in Par- Ihos fugiens Pompeio se deinceps tradidisset. Ita Syria in Romanam diiionem transivit. J. Pomponius Bononiensis Attelianarum scriptor clara* habebatur. Decimo autem Ptolemaei regnantis anno, Virt> iius Maro in pago, qui Andes dicitur, juxta Man- tuam nascitur, Pompeio et Crasso consuiibus. Et post sepiem annos Horatius Flaccus poeta sa- tiricus et lyricus Libertino patre Vennsii nascilor. Crassus consul cum filio apud Carras capitor. Poropeius imperator appellatus, Lusitaniaoi el qoasdam insulas in Oceano capit. Cleopatra annis xxu, ex quibos duo tantum sof* putandi, quia Romanis continua naacunlur hnpe- ria : quorum deinceps tempora numeranda soot a C. Julio Caesare, qui priinus apud Romanos siago* lare obtnuit imperium, a quo Romanorum princi» pea appeliati Caesares. Caesar Rhenum transiens, Germanos vastat, Gal- Jos subigit. QS9 Principium belli civilis inter Caesarein et Pomptium. Ex hoc loco continua Romanorum annotaotor iw- peria, et regnat apud eos primus omnium C. Julins Ciesar. C. Juuos C*sab primus annos iv, d meuse* fei* Pompeius victos et fugiens, a spadonibos Akun- drini regis occiditur. Decretum senatus et Atheniensium ad Jo4xoi mittitur, qui per legatos amicitiam postularanl. Cleopatra regio coroitatu Urbem ingressa. ' Antonius decernit Qointiiem inensem Juliomde- bere dici, quia in eo natus fuisset Julius. T. Lucrecius poeta hoc tempore exslitit, qui ama- » Cassius, Judaea capta, templum snoliat. torio poculo in furorem versus, propria munu se in- terficit. Piotius Gallus primus Romae Latinam rbetoricam docuit. Ptolemaeus Cleopatrae filius annis vm. Sailustius Historiarum scriptor in Sabinis Ami- lerni nascitur. Descriptione Romae facta, inventa sunt hominum • cccclxiii millia. * In hoc calcolo variant msi. Eusebii. In uno ha- hes 112,000; in alio et in edli. Pontaci 322,000; in oMisduobus 354,000. In alio 335,000, in edit. Pont. * Codices Eusebii addunt bic, rtgni sui. Idibus Martiis C. Juliu3 Caesar iu curia occidilor. Cjesar Aucustds, qui et OcUvianus, annis w1 a quo reges Romaiiorum Augusli appellati. Ovidius Naso in Pelignis nascitur. Cicero in Formiano suo ab llerennio et Popilo occiditur. Antonius adversns Augusium bellum moveu E Tabcrna meritoria trans Tiberim oleum terra • Mss. Colb. tres. 464,000; unus, 4U,000. d In Cbronici Eu. ebiani mss. et edit. Ponl., men- set teptem. • lu Eusebii Chronico addunlur meases sex. 519 CIIRONICUM INTEGRUM erupit, fluxitque toto die sine intermissi ue, sigui- A ficans Chrisii graliam ex gentibus. Antiochus superatus ab Augusto, in amicitiam ejus, intenreniente senatu, redit. Herodes Antipatri Ascalonits et matris Cypridis Arabicx fllius a Romanis Judaeorum accipit princi- patum. Cujus tempore Cbristi nativitate Ticina, re- fnum et sacerdotium Judaa», quod prius per suc- eessiones minorum tenebatur, desiructum est, com- pleia prophetia, quoe per Meyscn ita ioquiiur : Non deficiet princept ex Juda, ■ neque rex de femoribu$ ejus, donec teniat b $emcnf cui reposilum c$t, et ipte eril ex$pectatio genlium (Gen. xlix, iO). fn hoc rtiam loro Cbristus, qnein Daniei scribit, accepit fiiieiu. Nam usque ad Ilerodem christi, id est, s»ccrdotes erant reges Judxorum, qui imperare coeperunt a r Liv olympiade, et ab instauraiione templi sub Dario osque ad Hyrcanum, et ad clxxxvi olympiadcm, an- nis cccclxxxiv in medio transsctis, quos Daniel quo- que significavit dicens : El taet et inteUige$f ab ini- tio $ermoni$ responlendi et adificandi Jerusalem, usque ad Chritti principatum hebdomadct $eptem, et hekdomadet lxii (Dan. ix, 25;. Quae Tiebdomadea lxix in quibus christi, id esl, sacerdotes per un- etionem consecrati , regnaverunt , fsiciunt annos ccccLxxmi, usque ad Hyrcanum. Quo exlremo om- niure a Parthis capto, Ilerodes Antipatri filius nihil ad se pertinentnm Judanm ab Augusto et sen;iiu 700 accepit, flliique ejus post euin regnaverunt, osque ad uovissirnam Jerosolyinorum captmtatem, nequaquam ex successione sacerdotalis generis C pontificibus constitutis, ueqiie perpetuitate vitae, se- coodum legem Moysis, servientibus Deo. Ignobiles vero quidam, et alio tetnpore alii, et noiniulli unius aoni, sive raodico arnplius, a Romanis impcratoribus sacerdotium emebant. Quae omnia etiam propheia Daniel vaticinatur ita dicens : Et post hcbdomadat $eptem et $exaginta dua$t interibit chri$tfia, et judi- cium non erit in to, et templum et sanctum cotrumpet populus duce veniente; et cmdcntur in calaclytmo btlti (Ibid.f 2G). El iu consequcntibus : Super tem- ptumf inquit, abominotio detolationum, et ntque ad consummationem tcmporit comummatio dabiiur $uper desolationem (lbid.t 27). Sailustius diem obiit quadriennio aute belluin Actiacum. Yinium Maximum qua?storem de»ignatum agnovit dominus suus, ct abduxit. Lunae secundum Romanos cursus invenitur. Cleopatra et Antonius semet iiiterficiunt, ct JEgy- ptus fit Romana provincia. Caesar Augustus appeilatur, a quo Sextiiis mensis Augosti nomen accepit. Augustus cum monarchia offerretur recusavit. 550 Augustus Calabriam (Cantabriam) et Gallos (Gal- l*c«»s) vectigales facit. Tiberius ab Augusto missus oceupavit Arroeoiam. Cantabri res novas molientes opprimuntur. Augustus Caium Agrippam adoptat in fllium. Tiberius Vindelicos « et confines Kaetiarum Ro-> manas provincias facit. xvn anno iinpcrii Augusti censu Romas agiiato, inventa sunt civium Romanorum * xli centena et scptuaginta quatuor millia. xxiv Augusti imperii anno, TilJcrius de captisPan- noniis^ triumphavit. Ejusdcm impcrii anno xxv, Virgilius Brundu»li moritur, et Neapoli secundoa civitate milliario se- pelitur. Herodes Samariam, olim jam in cineribus seden- tem, a lundamentis suscitans, in bonorem Aiigusii, Augustam, id esi, Sebasten, appell.ivit, et in Pa- neade, id quod Panion vocatur exstruxit. Idem C%- saream in nornine Caesaris condidit, qnac prius Tur- ris Stratouis vocabatur. Idem Hyrcanum, qui olim sacerdos Judsorum fuerat, de capiivitate Parthica regressum, et filium ejus, qui sacerdotio patris suc- cesserat, interflcit : sororemque ejus uxorem suam, cum duobus flliis propriis jam adolescentulis, et ma- Irem i.xoris occisac socrum suam crudelissime necnt. 701 Virum etiam sororis suae Satomae imeifecit: et cum eam alii tradidfeset uxorem, eti.wi ipsum per- imit : scribas quoque et interpretes divinse legis si- mili scelcrc occidit. Augustus Juliam filiam suam in adulierio depre- hensam damnat exsilio : Tiberium et Agrippam in (ilios adoptavil. JudasGalilteus ad rebt-llandam Judaos cohortatur XLiviinperii Augusli anno, Quirimis ex consilio senatus ad Judseam mi>sus, census hominum posses- %ioDe.-que describit. Endcm anno JESUS CURISTUS Filius Dei in Belhleem Judae nascitur. Colliguntur autem omnes anni ab Abraham exor- dio, usqtiead nativitatem Christi ex Maria, • duo millia xvm seu xv. Uerodes cum Christi naiivitatem Magorum Sndi- eio cognovisset, universos in Bethleem parvulos jussit intcrfiri: ipse autem biennio post morbo D inlercutis aquce, el scatentibns toto corpore verrai- bus, misere, sed digne moritur. In llerodis locum Archelaos ab Augusto constitui- tur ( et tetrarch» fiuut fratres cjus lierodes, Anti- pater, Lysias et Philippus) annis ix. Tiberius Caesar Dilmatas Sarmalasque rcdigit in Romanam potestalem. Atheuienses res novas contra Romauos molientes opprimuntur. • Godices Chronici Eusebiani, neque dux, ut in Vnlgaut nostra et Hebraeo. • In Eusebio omiititur haec vox, umen. • Libri Cbronic. Eusebii, et eo$ qui Thraeiarum eonttr.es erant. d In duobus mss. Colb. numerantur 1,544,000* • Mss. ire* Colb.. iOU. MHioris nol.-c duo ex ea* dem bibliotheca habent 2015, et editio Chrourei Eusebiani a Ponlnco procur.iti. 651 S. PROSPERI AQUITAM 551 Augustus eum Tiberio filio suo liii iroperii sui A Geminis cousulibus crucifixum, quo anno, secundnw anno censum Romae agitans, invenit bominum no- nagies et ter centena et * lxx millia. Messala Corvinus Orator ante biennium quam mo- reretur, ita mcmoriam perdidit, ut vixpauca verba conjungeret. Arcbelaus in Viennam urbem Galliae relegatur y anno regni sui ix. Post quem Herodes tetrarches fuii annis xxiv. Tiberius Drusum consortem regni facit. Tibebios, III, anrtis xxiii. Gujui imperii anno v iredecim urbes terra motu corruerunt. Ejusdem imperii anno xiv Pilatus procurator Ju- daeae mittitur. Herodes Tiberiadem et Liviadem condidit. Tiberius multos reges ad se per blanditias evoca- B tos, numquam remisit, regnaque eorum in provin- cias verlil. Joannes filiusZachariae in deserto juxta Jordanem fluvium prsedicans Judaeis, Christum Filium Dei in uiedio eorum adesse tcstatur. Ip.«e quoque Dominus Jesus Christcs 702 u'nc iti populos aalularem viam annuntiat, signi> atque virtotibus vera comprobans esse qoae diceret. Drusus Cacsar veneno periit. b Joscphus circa hacc tempora die Pentecostes sacerdotes Judseorum primum commotiones locorum f empli, et quosdam sonitus sensisse tesiatur : deiu- de ex adyto erupisse vocem dicentium : Transinigre* mus ex his sedibus. Scribit idem Josepbus, quod eodem anno Pilatus C praeses secreto noctis imagines Caesaris in templo statuerit. Gomputantur itaqueinannom xv Tiberii Cxsaris, ab instauratione teropii , quae facta eat sub altero aono Darii regis Persarum, anni dxlviii ; a Salomo- ne aotem et prima sedificaiione templi, anni conipu- tati sont mlx; a Moyse et egressu Israelis ex JEgy- pto , anni • mdxvi [ Atias xxxvm] ; ab anno repro- missionia primo, anni mdlxxii ; ab anno quo natus est Abrabam, anni d mmilvii; a dilnvio autem us- que ad primum aunuro Abrahae , anni nongenii xui Eusebius vir disertissimus annumeravit. Ab Adam vero usque ad diluvium, anni duo millia ccxlii. Sunt crgo omnes anni ab Adam, usque in anoum xv Ti- indubitabilein Lucae Evangelistae aucloritatem, ba« ptixalum eum esse manifesium est, et Evangeliom regni coelorum praedicare coapisse. Secundnm ve^o Joannit Cvangeliuro, festivitati Paschx* Judaeoram ter Dominum interfoisse cognoscimus : ut appareat tenium fuisse iilud Pascha, quod veros Agnus soo sanguine consecravit. Proinde consules quidem a Manifestatione Domini, id eu, a Rufino Gemiho et Rdbbllio Gbvmo conso- libos inchoamus : sed tertios ab iis consules Domi- nicae Passioni ascribimus, sequentes quod aoctoritas tradidit etratio. INCIPIT ANNOTATIO GONSULUM , * GUM HI- STORIA. RUFINO GEMINO, ET RUBELLIO GEMIKO COSS. VINICIO ET LONGINO. SULPICIO ET SULLA. 703 Ece'esiae Jerusolymorum primos episeopus ordinatus est Jacobus , qui habiius est frater Do- mini. PRISCO *ET VITELLIO. GALLO ETNONIANO. GALLIENO ET PLAUTIANO. Pilatus sacrum thesaurum , quem Corhan Judsei vocant, in aquacducium Jerosolymorum expendeos, secundae seditionis praebuil semina. Ab boc temporo innumerae calamiiaies Judaeorum genlem oppres- seront. PROCULO ET NIGRINO. JULIANO ET ASPRENATE. PUBLICOLA ET NERVA. Pilaio de Christianorum dogmato ad Tiberiom t referente, Tiberius reiulit ad senatom , ut inler caetera sacra reciperetur. Verum cum ex consulto Patrum, Christianos eliminari Urbe placuisset, Ti- berius per edictum accosatoribus comminalos esl moriem. CiESARE ET JULIANO. Tiberius in Campania moritur. Caids Casar Caligola, IV, regnavit annis tribw» mensibus decem. C^SARE II ET SATURNINO. SATURNINO II ET VENUSTO. bcrii Caesaris , anni mnmmmccclx aut ccxxvm. Anni q TIBERIO ET GALLO. vero secundum Gcncseos scripturam et Africani Ifoc tempore Pontius Pilalus in multas incidcm hi>torici suppotaiionem amplias inveninntur cxxix. cal-mitaies, propria se mauu interfecit. • Quidam pulant Dominum nostrum Jesum Chri- Caligula cumse in deos retulisset, Petroniopr*- stuui xv anno regni Tiberii Caesaris, id est, duobus fecto Syriae praccepit, ut Jerosolymis statoam suais, « M«. Colb. unicus, et 60 miltia. Usec descriptio in aliis codicibus assignatur atuio 55 Augusii , in aliis anno 54. b Articulns hic cum sequenti in Chronico Eusebii rejiciiur in annum 18 Tiberii, post passionem Christi. c In Eusebii Chronico 1539. d Apod Eusebiuro, 20U. • Aliam hujus loci leciionem in quibosdsm codi- eibus baberi docet Ph. Labbeus in Auctuario tom. I Itiblioth. novae mss. pag. 22 sciiicet : Quidam ferunt anno 18 Tiberii Jesum Chrhtum passum. EtargwM*' tum huic rei ex Evangetio assumunt Joannis : ta *** post 15 annum Tiberii Cmsaris triennio Dominumf* dicaui intelligilur. Sed quia utitatior traditio isbd Dominum nostrum 15 anno Tiberii Cmsaris «nwjwa Gxminis consutibus crucifixum , nos sine prmjudids alterius opinionis, successiones sequeniium consulume suis consulatibus ordiemur : manente annotaHone lia> porum qum cujusque imperium habuit. ' Auciuahum tom. I Bibiioth. novae a passione D. N. J. C. B53 ftub nomine Jovis Oplimi etiam per totura orbem Romani imperii, in Judao- mm Synagogis statuae, et imagines , et arae C. Cae- saris consecrabantur. CRISPINO ET TAURO. Plurimi nobilium a Caio interfecli. Caius a protectoribus suis in paiatio occiditur. Claudius, V, regnavit annis xm, mensibus tiii, diebus xxvm. Ipse est Claudius patruus Drusi, qui apud Moguntiacum monimentum habet. ViNIGIO ET CORNELIO. ASIATICO ET SILANO. Pbtbus apostoius, cum primom Antiochenam Ec- clesiara fundasset, Romam proficiscitur , ubi Evan- gelium pradicans xx? annis ejusdem urbis episco- pus pcrseverat. * TIBERIO II ET VITELLIO. Harcus evangelista interpres Petri jEgyplo et Alexandriae Christum annunliat. Initium cycli primi. VITELLIO II ET PUBLICOLA. PrimusAnliochiae ordinatus episcopus Evodius. \ERINO ET GALLO. YETERE ET NERVILIANO. Censu Romx acto, inveuta suni civium lxviii cea- lena et • lxi? scu xliv miliia. 704 Paschalis cycli ratio ab his cousulibus in- coepit, pcr annos xxciv, et ad eamdcm legcm rc- vertens. CLAUDIO ET ORPIIITO. Sub procuratore JudseaeCumanoin diebus Azymo- C rum, tama est Jerosotymis orta sediiio, ut in porta- rum exitu populo corruente, b xxxi? millia Judxo- jrom perieriut. Prophetia Agabi, qui in Actis Apostolorum famem in toto orbe futuram dixerat, sub Claudio cxpletur. Thracia huc usque rcgnata , in provinciam re- digitur. SILANO ET SILIO. TIBEBIO III ET ANTONINO. SILANO ET OTHONE. Paulus apostolus apud Feiicem procuratorem Ju- daca? in defensionem sui perorat. SILANO 11 ET ANTONINO. MARCELLINO ET AVIOLA. Sub Fclice procuratore Judxae cxstiierunt multi ^ qui populum sua persuasione deciperent. Inter quos ct i£gyptius quidam pseudopropheia fuit, qui plu- CHRONICUM INTEGRUM. 551 Maximi poneret : sed A riraos sibi associans, in ipso magnarum rerum co- natu per exerciium Felieis opprimilur, secundum quod in Actibus Apostotoruin Pau'o dicitur: Noune ftt es jEgyplius, qui ante hos dies concilasti el eduxisti in desertum quatuor millia virorum ? NERONE ET VETEKE. NERONE II ET PISONE. Claudius moritur iu Palatio, anno aclaiis suae LXIV. Nero, VI, regnat annis xm, mensibus vn , et die- bus xxvui aut xxx. Ilujus avunculus fuit C. Cali- gula. NERONE III ET MESSALA. NERO.NE IV ET CORNELIO. Festus succedit Felici , apud qucm , prascnte B Agrippa rege, Paulus apostolus religionis suae ratio- nem redditurus, vinctus Romam miititur. Nero tanlae luxuriae fuit, utfrigidis et calidis lava- ret unguentis , retibusque aureis piscarclur , qua purpureis funibus extrahebantur. PIO ET TURPILIANO. MARBINO ET GALLO. CRASSO ET BASSO. SILVANO ET PAULINO. Nero Agrippinam malrcm suam ct sororem patris inlerfccil. Jacobus fralcr Domini,quem omnes Justum appcl- labanl, a Judxis lapidibus opprimitur: in cnjus thronum Simeon secundus assumitur. Nero omncs cithara conlendens superai. CELSINO ET APULEIO. Ante mensam Neronis fulraen cecidit. PostMarcum evangeiistam , priraus Alexandrina Eeclesiae ordimtur episcopus Anianus. 705 CAPITONE ET RUFO. SILIO ITALICO ET TURPILIANO. SILVANO ET OTHONE. VESPASIANO ET TtTO. VESPASIANO II ET TITO II. VESPASIANO III ET NERVA. Nero in Olympiaco agone corouatur, cerycns, ciiharistas, tragcedos, aurigas, vario ccriamine su- perans. Nero, ut similitudinem Troj.e ardemis videret, plurimam partem Romanae urbis incendit. Musonius et Plutarchus philosophi insignes ha* bentur. Prima persecutio. c Primus Ncro , super omnia • In Chronico Eusebii sunt post 68 centena, el 44 miliia. h Apud Ensebium numerantnr tantum 50000. * Duo ankmadvenione digna hic notal lllust. Pon- tacns ad hune loctim : Primum quod auctor hanc pertecutiomm in Vhristianos nominet primam, vel di- cat Neronem primum iltam excitasse. Nam inteUigit nonsolum de prima universali, seu gentium (quce enim narratur Acl. xvm fuit particularis in Judcea et Sa- mmria, et a /tufois), sed etiam de prima cruenia. Unde eleganter Tertallianus in Scorpiaco cap. 14 : Orienlem fidem Nero primus Romce cruentavit. Si qnidem non Pitrol. LI. solum auctore Suetoniot sed etiam ipso Luca Act. xv et xviii : Claudius Christianos"anlea cum Judoeis Urbe expulerat. Alterum, eum forsan loqui de persecutione hoc anno facta, non tam ut ejus initium seu motum prodat et indicet, quum ut ejus occasione exprimai manyrium Petri et Pauli. Nam cerlum csi ex Tacitof lib. xvt persecutiouem Neronis caulam anno 10 impe- rii ejus, occasione incendii urbis llomai, et ul tormen- tis et suppticiis Christianorum aboleret rumorem illius incendii, et exstingncret odium quod propterea omnes in cum concepCrant. Vfc 155 S. PROSPEM scelera sua, etiam persecutionem in Christianos fa- A cit, io qoa Petrus et Paulus apostoli gloriose Romae occubuerunt. Post Petrum primus Romanam Ecclesiam tenuit Linos » annis xn sive xm. Vespasianus magister militiae ad debellandos Ju* daeos a Nerone mittitur. VESPASIANO IV ET TiTO III. Vespasianus duobus pracliis superalos Judasos ad muros compellit. Antiochias secundus episcopus ordinatur Ignatius. Nero cum a Senatu quacreretur ad poenam, de Palatio fugiens, ad quarlum Urbis milliarium semet infcrfecit. Vbspasianos, VII, regnavit annis ix, mensibus ix, et diebus xxn seu xxix. B VESPASIANO V ET TITO IV. Po4 Neronem, Galba in Iberia, Vitellius in Ger- mania, Otho Roms imperium arripuerunt. Sed Galba sepiimo mcnse Romae capite truncatur; Otho apud b Bcbriacum propria manu occubuil; Vitellius a Ves- pasiani ducibus occisus, in Tibcrim projicitur. Vespasianus apud Judaeam ab exercitu imperator appellatur : beilum Tito fttio commendans, Romam per Alexandriam proficiscitur. VESPASIANO VI ET TITO V. Titus, Judaea capta et Jerosolymis subversis, sex- eentena millia virorum interficit. Josephus scribit, undecies centena millia fame et gladio periisse, et alia centum millia captivorum publice venumdata. Ut autem tanta multitudo Jerosolymis reperiretur, C cansam Atyraorum festum fuisse : ob quod ex omni 708 8enle Judaei ad templum confluentes, urbe quasi carcere sunt reclusi. Oportuit cnim in bis die- bus eos interfici in quibus Saivatorem crucifixerant. Colligitur itaque omne tempus in secundum an- num Yespasiani et novissimam Jerosolymorum cver- sionem. A quinlo decimo anno Tiberii C&saris, «t ab exordio evangclicae prxdicationis, anni xlii. A capiivitate autem quam ab Anliocho perpessi sunt, anni ° ccxxix. Porro a Darii secundo anno, sub quo rurstim teroplum aedificatum est, anni d dlxxx aut xc. A priina aatem acdificaiione lempli sub Salomone, usque ad novissimam ejus ruinara, qurc sub Vespasiano facia est, anni • mciii. VESPASIANO Vn ET TITO VI. D COMMODO ET RUFO. AQUITANI 556 Achaia, Lycia, Rhodus, Bysintium, Samos, Cili- cia, Comagene, quae ante liberae sub regibns el ami- cis crant, in provincias redacla». VESPASIANO VIII ET TITO VII. VESPASIANO IX E? TITO VIII. SILVANO ET VERO. DOMITIANO ET MESSALINO. DOMITIANO II ET RUFO II. Vespasianus circa Sabinos in villa propria morf- tur, anno aetatis f lxix. Titds, VIII, regnavit s annis tribus, mensibos dnobus. Titus Vespasiani filius in utraque lingua disertis- simus fuit, el tantae bonitatis, ut cum quadam die recordatus fuisset in coena, se nibil in illa die cui- quam pra?stilisse, dixerit, Amici, hodie diem perdidi. DOMITIANO III ET SABINO. DOMITIANO IV ET RUFO m Tilus Ampbiibeatrum Romse sedificavit, etin dedi- catione ejus quinque millia ferarum occidit. DOMITIANO V ETDOLABELLA. Romanse Ecclesiac II constituitur episcopus k Cu- tus annis xiu Tiius morbo periit in ea villa in qua pater, aono aetatis xlii. Domitianos, IX, frater Titi jnninr, regnarit anois xv, mensibus v. DOMITIANO VI ET RUFO IV. Domiiiani uxor Augusta appellata. Domitianus eunuchos fieri prohibet : Mathemati- cos philosophos Romana urbe pellit. 707 FLAVIO ET TRAJANO. Domiiianus plurimos senatorum in exsilium mittit, de Dacis el Gcrmanis triumpliavit. DOMITIANO VII ET NERVA. Duo menses aliter appellati : September, Gernw- nicus ; et Ociober, Domitianus. Primus Domitianus Dominuro se ct Deum appel- lari jussit. Secundus Alexandriae ordinatur episcopus Abilius- TRAJANO II ET GLABRIONE. Quintilianus rhetorCalaguritanus Romaeclarus lia~ beiur. DOMITIANO VIII ET SATURNINO. SILVAM)ETPRISCO. Domitianus prohihuil l vites in urbibus seri. ASPKENATE ET CLEMENTE. • Eusebiani chronici mss. tres, annis 12. Alii duo Ciimedil.Pont., annis if. b Mss. Colb. duo, Vetriacum. Alii tres, Metriacum. « In Chronico Eusebii edit. Pont., 239 ; et mss. quinque Colb. 239, quorum unus supra pro 42 ha • net «o. d ln Eusebii Chronico edit. Ponf.f 591. Idem in ms. Colb. uno. Qualuor alii habent J»90. • Mss. Cotb. tres, 1102. f In ms. Colb. unico, 6t. c Codices chronici Eusehiani assignant Tito annos duos, menses dno?. Pont. mens<»s ocio. h Ilunc pontificem Romanum Anaclelum vocant nita. quatuor Colbcrtini. Cleium unicus omnium antiquissimus. Dc quo vide notam Pontaci pag. 58* ct 5*5. Lege etiam alios qui contra unicum sub utro* que nominc designari probanl: Vales. not. ad Enseb* p. 49rol. 1, Coteler. not. ad const. Apost. p. 300, Nai. Aleiand. to. I p. 515, et alios. 1 Suetonius rationem reddit hujus edicti per I'i- liom el provincias, Eo auod nimio vinearnm studh negligi arva existimaret : unde conjicil Ponlacus io notis p. 594 pro in urbibus, legendum forsan, in or- be ; nisi intelligas dictum pro, in arvis vicinit urbibu, Vineta enim nonnisi urbibus el locis habitalis plerum- que adjacent. Philostratus in VUaApoUoniiredditalbm rationem, quod rixce, pugna, cxdes ex ebrieUte ©rt- rentur. 857 CHRONICUM INTEGRUM. 5:b 1 Apollonius Thyaneus, et Eufrates philosopbi insi- gnet habentur. Multa opera Romae facta : in quibus Capitolium, Forum Transitorium, Divorum Porticus, Isium, Se- rapium, Stadium, Horrea ■ Piperata, Vespasiani templum, b Minerva Chalccdonica, Odium , Forum Trajani, Thermae Trajanae et Tilianae, Senatu*, Lu- dus matutinus, Mica Aurca, Meta sudans, et Pan- Iheon. Domitianus tantae superbiae fuit, ut aureas et ar- genteas slaiuas sibi in Capitolio poni jusserit. DOMITIANO IX ET CLEMENTE. Multi nobilium necati, plures in exsilium acti. FULVIO ETVETERE. NERVA II ET RUFO. SABINO ET ANTONINO. NERVA III ET TRAJANO 111. Romae III Ecclesix pracfuit episcopus Clemens annis ix. SENECIONE ET PALMA. TRAJANO IV ET FRONTONE. Seccnda persecutio. Secundus post Neronem Do- mitianus Christianos pcrsequitur : et sub eo aposto- lu* Joannes in Pathmum insulam relegalus, Apot-a- lypsim vidit, quam Iren.eus intcrpretatur. Domitianus eos qui de genere David eratu inter- fici pracepit, ut nullus Judaeorum regni reliquus foret. TRAJANO V ET ORPHITO. Scribit Drulius, plurimos Christianorum sub Do A Trajanus de Dacis et Scythis triumphavit. URBANO ET MARCELLO. CANDIDO ET QUADRATO. COMMODO ET CEREALE. Decrcto senatus, Nerva in dcos relatus. Romauae Ecdesiae IV episcopus pracest Evaristus annis ix. Joannem apostolum usqne ad Trajani tempora Irenacus episcopus pcrmansi>se scribit. Post quem Papias Hierapolitanus episcopus, Polycarpus Smyr- riacus, et Ignaiius Antiochenus. SENECIONE IV ET SURA III. GALLO ET BRADUA. AFRICANO ET CRISPINO.. CRISPINO 11 ET BOLENO. B PISONE ET RUSTICO. Alexnndrinac Ecclcsiac IV episcopus ordinalur n - mine Primus. TRAJANO VII ET AFRICANO. Tertia persecotio. Tinjino advcrsus Chrisiianos persccutionem movenic, Simon filius Cleoph.T, qui in Jerosolymis cpiscopatum tenebat, cruciOgitur: cui succedil Justus. Ignatius quoque Antiocbenae Ecclesiae episcoptis Romam perduclus, besiiis traditur. Post quem ler- tius constituiuir episcopus Eron. CELSO ET CRISPINO. ASTA ET PISONE. Plinius secundus,cum quamdam provinciam rege- rel, et in magistratu suo pluriroos Chrislianorum mitiano fecisse nianyrium, inter quoset Fiaviam C interfecisset ; multitudine eorum perterritiis, qursi- Domitillam Flavii Clemenlis consulis ex sorore nep- tem in insulam Pontiam relegatam, quia se Chri- Btianam esse testata sit. SENECIONE II ET SURA Domitianus occisus in palatio,anno aetatissuae xxxv. 706 ^erva, X, rcgnavit annura unum et menses quatuor. TRAJANOVIETMAXIMO. Justusa Tiberiade Judaeorum scriptor agnoscitur. Alexandrinae Ecclesiae episcopus ordinatur tertius Gerdo. Aiunt apostolum Joanncm hoc tempore exsilio so- lutum, Ephesum recessis. Cfaroo. Eusebii, ad con[ma- 110- rcbcll »ntes. PATERNO ET TORQUATO. GLABlUONE ET APRONIANO. Bellum gcsium contra Sarmalas. Rnmanac Ecclesiae VI episcopaium suscipil Xistus « annis ix. Alcxondriae V episcopus ordinatur Justus. ASIATICO ET QUINTILLO. Cepbissus fluvius Eleusinim inundavii : q :cm Adrianus ponte conjungens, AlhcnU bicniem cxegit. 710 VERO ET AMBIGUO. GALI.ICANO ET TITIANO. Jerosolymis post Philippum ronsiituitiir X episco- pns Seneca; post qnem XI Ju>lus; rui succedit XII Levi; post quem XIII Epbres; XIV Josepb; XV Ju- das. II i omnes usque ad eversioncm, quam per Adria- num Jerusalem passa esi, cx circumcisione episcopi praefuerant. ! Terraemolu Nicomedia ruil, et Nicanac urbis plu- rima : ad quarum insiauralioncm Adrianus de pu- blico est largitus impensas. TORQUATO ET LIBONE. D CELSO ET MARCELLINO. CATULINO ET APRO. PONTIANO ET RUFINO. Finis cycli primi, et sequentis exordium. Quadralus dtscipolus apostolorum, et Arislides noster pbilosophus, libras pro Christiana religione compositos cdidere. Scrcnus Granius vir apprima nobilis, litteras ad imDeraiorem misit, iniquum esse dicens clamoribus ■ Apud Eusebium, tain in mss. C»Ib. quinque, qiinmjti odit. Pont., Mc$opotamiae% aut ilesopoiamiam. h InChron Eusebii cdit. Pont.clmss. duobusColb., 63. Mss. tres, 73. AQUITANI 560 vulgi iniioccntium liominum sanguintm conccdi, el sine utlo criinine, nominis tanium et sectae reos fleri. Quibus commotus Adrianus, Minucio Fundano pro- consuli Asiao scribit, sine objectu criminum Chri- stianos non condemnandos. Cujus epistolae usque ad nostram memoriam durat exemplum. AUCUR1N0 ET SERGIANO. TIBERIO ET SILANO. RomsB VII episcopus ordinatur Tcle>phorus an« nis xi. Aniiochenae Ecclesiac IV pracflcitur Corncliu*. SERGIANO II ET VERO. POMPEIANO ET ATILIANO. Alexandrinae Ecclesiae VI praec&t Eumencs. POMPEIANO II ET COMMODO. LyELIO ET ALBINO. Judaei in arma versi, Palaestinam depopul.v.i sun», tencnte provinciain T.xnio Rufo : cui ad opprimen- dos rebelles Adrianus misit exercilum. CAMERINO ET NIGRO. Basilides haercsiarches in Alexandria r.ummoralur, a quo Gnostici. Iloc autem Basilidcs distabat a Simo- nis dogmaie, quod ccclxv coelos es?e credebat, qno numcro dierum annus incltiditur. Unde etiam qua i sanctum nomen commendabai, qiod est adrazas quia hujus nominis liilerae, secundum supputationein Graecam, cumdcm numeriim complent. Gnostici ao* tcm a praesumptione excelleniioris scientiae nomiuaii sunt, quos quidam Borboritas vocant, quasi coeno- sos, proptcr nimiam lurpitndineni quam in fuis mystcriis exercere dicuntur. Tradunt autem fabuln- sissimis dogmaia plena figmentis. Animarum sub- stantiam dicunt Dei esse naiuram : Deum quoque bonum c» Deum malum 711 in sua perhibcntar babere doctrina. Barcochebas, dux Judaeorum, noientes sibi adver- sus Ronianum militem ferre sitbsidium, omnimodis cmciaiibus necat. Bellum Judaicum, quod in Palav stina gcrcbalur, (incm rebus Judxorum posuit peui- tus oppressis. Ex quo lempore etiam introeundi eis Jcrosoiymam liceniia ablata est; primum Dei nutn, sicut propheta? vaticinaii sunl, deinde Romanoram interdiciionibus. ANTONINO ET PRiESENTE. Jerosolyrois primus cx gentibus constituitur epi- scopns Marcus, cessantibus his qui fuerant ex Judaeis. ANTONINO II ET PR^SENTE II. SEVERO ET SILVANO. jElia ab JEWo Adriano condita est, et in froms ejus portae, qua Bethleem egredimur, sus sculptos in marmore, significaus Romanae potestati subjacere Judaeos. Adrianus apud Baias mori>ur major l\ annorum. AiiTONiNUsTiTOSCognomcnto Pius, XIII, cum Aliii AurclioetLucioregnavit annis d xxu et mensibus m. c In Eusebii Ghron., annis 10. d In edit. Pont., £3, ment. 3. In ms. Colb. UOO, annis $3. Alii ut in tcxlu noslro. 10 ET T0RQUAT0 VIII episcopus ordinalur Hygimjs annis iv. UATO 11 CT HERODE. A ET MAXIMO. inus pater patriae appellalur. mtinus haeresiarches , et Gerdo magisier s Romam venerunt. Valentinus de uatura olta fabulosa confinxit, asserensxxx aeonas, cub, exstitisse, quorum sil principium Pio- fcSilentium, quod Profundum etiam Pairem Cerdonianu* vero duo principia sibi adver- gmatiiat, dominumque iegis ac proplielartim Pitrem Christi, nec bonum esse Deum, sed patrem vero Christi bonum. Ex quibus, relut ex conjugio, processisse perliibet in CHRONICUM INTEGRUM. 5G* A LARGO ET MESSALINO. TORQUATO III ET JULIANO. Alexandriae VII episcopatum suscipit MarciM* ORPHITO ET PRISCO. GLABRIONE ET VETERE. GORDIANO ET MAXIMO. GLABRIONE II ET ROMULO. PRiESENTE ET RUFINO. COMMODO ET LATERANO. VERO ET SABINO. SILVANO ET AUGURINO. BARBARO ET REGULO. Alexandrinae Ecclesiae VHI praefuit Celadion. TERTULLO ET SACERDOTE. Crescens Cynicus in nostri dogmatis philosophnm i et veritatew, et protulisse aeonas octo. De & Justinum, a quo ob nimiam gulam praevaricator plu- i et volunlate processisse Vcrbum, el pro- onas decem. Porro de Verbo et vita proces- ninem, et Ecclesiam protulisse aeonas duo- taqne viti el x et xu fieri tricics snonas, principium de Profuudo et de Silentio. i autem a Patre missum, id esl a Profundo, ?cl coe'esie corpus secum attulisse : nibil sse de Virgine Maria ; sed per illam, tam- r rivum aut fistulain, sine ulla de eadem tarne transisse. Negat eliam 712 resurre- carnis, solum per Cbristum spiritum vel salutem accipere affirmans. k Cbristumque que natum ex femina, neque babuisse car- j vero mortuum, vel quidquam passum, sed > passionem. Quidain eos in duobus principiis C uos pertiibenl deos dicere, ut unus eorum t aller auteni malus. Rcsurrectionem mor- icgant, spernentes novum Testainentum. n quoque, a quo Marcionitae appellali, Cer- jma sectalus est, boc adjiciens, ut non duo sed tria assercret essc principia, unum sci- lum, alteruin jup. 5, qui illa transcrip^il pene ad ver- buio ex Tertulbano iu Apolog. cap. 5 et ad Scapulaia ; Nicephorum, lib. iv cap. 12; Jiistinum, in Apolog. ; D Diaconum, lib x; Dioitem, qui artibus magiris tribuit hanc pluviam ; Capitolinum. qui precibus Antonini erga Deum exiortam ait. Xipliilinus tradil legionem (Chrislianornm) ideovocatam fuisse KtpawoSoAov, id ett, fulminatricem. Anno 14 Antonini contigisse natet ex litieris ipsius imperatoris ad senatum, de tanta vicloria precibus Christianorum oblenta, quae ex bibliotheca Vaiicana reperiuntur apnd Onuphrium in Pnstis p:ty. 550, in quibus inscribitur, Antoninum fuisse tribuniii;tt poiestatis 28, tum ex nummiset veteribus inscriptionibus, ex quibus dignoscitur fuisse 15 tribunitiam potestatem eo anno quo ipse Antoai- nus suscepit imperium. Ilaec Pontacu<;. s Ms. uuicus, Carnutum, Carnuntum urbs est in P.innonia, ex Plinio. lib. iv cap. 12, et lib. xxxvn cap. 3, et Anton. rn itinerar. Sunl viri docti qui pu- tanl idem esse quod hodie Petronilla dicitnr in Austrio, ubi visunlur moles et situs castroruui. Pontac. h lu Eusebii Cliron., Maximus, XXXIX Dulchitmtu B 887 Macrinus occidilur in Archelaide. Antoninus Romae Tbermas nominis sui aedifica- *it. ANTONINO U ET SACERDOTE. ANTONINO III ET COUAZONTE. GRATO ET SELEUCO. Antoninus Romae tumultu militari occiditur. Alexakder Mammaeae fllius, XXI, regnavit annos xui9 sumpto nomine ab imperatore Alexandro. Alexander Xerxem regem Persarum gloriose vincit. MAXIMO ET iGLIANO. JULIANO ET CRISPINO. Romae XVI episcopus creatur Urbanus annis ix. • His temporibus Sabellius fuisse perhibelur. Cujus error esl, ut in Trinilaie divina, quem nomi- nat Patrem , eumdem Filium , eumdem asserat Spi- ritum sanctum. Uude impietatis istius impostores meriio etiam Patropassiani vocanlur : qui hoc sen- tienies, passionem Domiui nostri Jesu Christi, quain pro bnmani generis salute pertulit, Patri convincan- tur asserere. Ulpianus jurisconsultus insiguis habetur. FUSCO ET DEXTRO. Thermae Alexandrinae Romae xdiflcatx. ALEXANDRO II ET MARCELLO. ANIANO ET MAXIMO. ALBINO ET MAXIMO. b Geminus presbyier Aniiocheiius , et Hippolytus, ct Beryllus episcojui Arab a* Roalrenus clari scri- ptores habentur. C Antiochiae XI episcopu* lit Zebennus. MODESTO ET PROBO. Alcxandrinae Ecclesix XU praeesl epi copus Hera- clas. lloc tempore Origenes Alexnndriae clarus vide- batur. c Uic qui per multain eloquii facultalem , . perversa quxdam est conatus asiruere , con- dens libros quorum est titulus Utpi 'Apx^v, in qui- bus, praeter niulta sacrae doctrinse adveisa, 718 eliam de commutatione hoc totius rationalis crea- turae asserit, quod non solum impiorum animae, sed et ipse quoque diabolus, longa purificaiione revo- candus sit in suae originis dignitatem, succedenlibus sibi semper revolutionibus de bonis ad mala, et de malis ad bona. Quia bacc alternatio nou possit non D esse perpetua, et vicissim ut de miseris beati, et de beatis miseri. ALEXANDRO III ET DIONE GRATO ET SELEUCO. POMPEIANO ET FELICIANO. LUPO ET MAXIMO. Romae XYIl episcopatum suscepit Pontianus annis * quinque. * Ilaec adduntur in nostra editione ex Auctuario quod Ph. Labbe Cbronico Eusebiano et Hierony- niiuno subjunxit. b Quidam mss., Germinus; alii, Gsmianus. c Haec qu.ne sequuniur artieulo addila htbeulurcx Auctuario Ph. Labbc tom. I Biblioth. novue. S. PROSPERI AQUITANI 5C8 A Alexander apud Mogonliacum tumultu miiilarl occiditur. MAXIMO ET PATERNO. Maxminus, XXII, regnat annis tribus. MAXIMO II ET URBANO. SEVERO ET QUINTIANO. . MAXIMINO ET AFRICANO. Sexta persecutio. Maximinus adversus Ecclesia* rum sacerdoies persecutionem movel. Maximinus Aquilei* a Pupieno occiditur. Gordianus, XXIII, regnavit annis sex. PERPETIO ET CORNELIANO. Romae XV 111 tit episcopus Anterus : post cujus unum mensem XIX constiluitur Fabiamus annis xiu. PIO ET PROCULO. GORDIANO ET AVIOLA. SABINO ET VENUSTO. GORDIANO II ET POMPEIANO. ATTICO ET PILETEXTATO. Gordianus cum Parthorum natione superala vi« ctor reverlilur ad patriam, fraude Philippi prafriii pratorio haud longe a Roinano st ut dxscipuli eorum Photiniani quam Pauliani celebrius nuncupcntur. llos baptizari, etc, ut supra. h Aliler in Cluonieo Eusebii t m in ediio, quam in mss. Colb. post istn, Syrmii morilur. Quintiliui Qandii frater a Senaiu, etc, nec repcthur vox haec, Claudius. * Mss. tres, Timotheus; alius , Timotheus vel Ti- mceus; alius Tima>us% cum edit. Pontaci. i Mss. Colb. quatuor, Timas. Deimle pro Odoacro, omnes Eusebii codices Odenato, vel Denato. 57! S. PROSPERI AQUITANI 57* vlncilur, quae occiso Odoacro marito Orientis lene- A Romae XXVI ordinatur episcopus Eoticbuhus bat iroperium. In qua pugna strenuissime adversus eam dimicavit Pompeianus dux cognomeuto Fran- cus. TACITO ET PLACIDIANO. Eusebius Laodicenus episcopus insignis babetur. Aurelianum Romae triumphantem Tetricus et Ze- nobia praecesserunt. Ex quibus Tetricus Corrector poslea Lucaniae fuit, et Zenobia in Urbe sumino ho- nore consenuit, a qua hodieque Romae Zenobia fami- lia nuncupatur. AURELIANO ET CAPITOLINO. Romae XXY episcopatum suscepit Felix annis quinque. AIRELIANO II ET MARCELLO. mensibus octo : post quem Caios XXYll creatur an- nis x?. PROBO IV ET TIBERIANO. PROBO V ET YICTORINO. Alexandriae XV episcopus praefuit Tbeonts. Probus tumuiiu militari apud Sirmium in Turri, quae ferrata vocabatur, occiditur. Caros cum filiis Carimo et Nomeriano , XXXIII , regnavit annis duobus. CARO ET CARINO. CARO II ET NUMERIANO. Carus Narbonensis, cum omni Parthorum regione vasiata, Cochen et Ciesipbontem nobiiissimas hos- tium cepisset urbes, super Tigrin castra ponens, ful- Aurelianus cum adversus nos persecutionem mo« g mine ictus interiit. Numerianus autem cum ob ocu- vis&et, fuimen juxta eum coinitesque ejus ruil : ac non multo posi inter Constantinopolim et lleracleam iu * Coenophrurio riae veteris occidiiur. Tacitos, XXX , regnat mensibus sex : quo apud Pontumocciso,FLORiAitos, XXXI, oblinuit imperium, regnavitque diebus xxcvm. Floriano apud Tarsum interfecto, Probds, XXXil, regnat annis sex, mensibus octo, alias quatuor. PROBO ET PAULINO. Anatolius Laodicenus episcopus, philosophorum disciplinis erudiius, plurimo sermone celebraiur. Insana Manichaeorum haeresis exorta, b Persa quodam, qui Manes vocabatur, auclore. Quorum im- pietates et sacrilegia ac turpitudines explicare in lorum dolorem lectlcula veberetur, insidiis Apri so- ceri sui occisus est. Porro Carinus praelio apud Mar- gum victus occubuil. Diocletianos, XXXIV, regnavit annis xi. DIOCLETIANO ET ARISTOBULO. MAXIMO ET AQUILINO. Diocletianus in consortium regni Hercoliom Maxi- miancm assumit. Qui rusiicorum mulliiudine oppres- sa, quae seditioni suae ° Bacaudarum nomen indiderat, pacem Galliis reddidit. Carausius sumpta purpura Brilannias occupaviL DIOCLETIANO II ET MAXIMIANO. MAXIMIANO II ET JANUARIO. Constanlius et Galerius Maximianus assumuntur hoc opere nimis longum est. Sufficit enim sciri, quod C *n regnum. Quos Diocletianus ut etiam affinitato duo adversa sibi et coxterna principia, et duas boni scilicet et mali asserunt esse naluras. De Cbristo nihil secundum veritalem seniiunt. Cujus nativita- tem ex Maria secundum carnem, et passionem et resurreciionem, simulationes dicunl fuisse, nec ita, ut praedicantur effecta. Velus Testamenlum et Pro- phetas refutant, Scripturarumque illarmn non Deum bonum , sed malae naturae principem auctorem opi- nantur. De722 novoTestamentoea accipiunt quae putaut apocryphis consonare. Resurrectionem carnis negant, nuptias damnant, aduherinos concubiius pro licitis habent, baptismum regenerationis nihil conferreexistimant. Sacra eorum tam nefauda quam mores. PROBO II ET PATERNO II. PROBO III ET PATERNO III. MESSALA ET GRATO. Aniiochiae XVIII constituitur episcopus Cyrillus. • Interpres Cedreni Xilander, in loeo qui dicilur Novutnctutrum, ipsorum lingua. Pontacus in notis pae. 658. * In Aucluario Labbei Biblioth. novae tom. I : Ma» nichceis Manes quidam auctor dementissimi dogmatis fuit. apudquos duo principia pradicanlur ,boni scilicet et miut : quorum nalura adversw sibi et coaternce sem- per ex*titerunt ; de quorum compuanantia prodigiosas fabulas et mendacia vana commentt suntt promittentes disciputts suis purgalionem per sacrilega sacramentaf in quibus nihit est , nisi exsecrabilis turpitudo confa- skratioms obtcenat. lestamentum vetus non reciviunt. conjungeret, Constantio privignam Herculii Theodo- ram uxorem dedit , Gaierio aulem filiam soam Ya- lcriain tradidit : utque baec conjugia firmaret, ambos repudiare uxores suas, quas prius habebant coegiu BASSO ET QUINTIANO. DIOCLETIANO III ET MAXIMIANO III. TIBERIXISOET DIONE. HANNIBALIANO ET ASCLEPIODOTO. DIOCLETIANO IV ET MAXIMIANO 111. Primus Diocletianus adorari se ut Deum jussit, cl gemmas vestibus calceamentisque inseri : cum ante enm imperatores in modum 723 judicum d sollici- tarentur , et chlamyde tantum purpurea a privaio habitu discernerentur. n CONSTANTIO ET MAXIMO. TUSCO ET ANULINO. Romae XXYIII episcopatum suscepit • Marcelu- nus annis ix. corrumpentes per omnia Evangelicam veritatem. e Mss. tres. Colb., Bagaudarum. d Apud Eusebium in Chronico, tam edito, quam ia mss. quinque Colb. salutarentur. 6 In uno exColb. codicibus, Marcellianus. Alu\t+ men lectio magis esl rccepta, ut observat Pontacui in notis in Eusebii Chronicnm , ubi statim haec subdit : Mirum autem est Eusebium prceterire MarceU lum, cum de unico Marcellino loqualur , sed /brsn dcceptusfuit similitudine nominis. Tamen ex Augustau} epist. 165 (uunc 53), Optato tib. n, Martyrologm.et omnibus hittoricit constat duos et divenot fwste Jfar- 675 CHRONICUM INTEGRUM 674 DIOCLETIANO V ET CONSTANTIO II. A Cokstaktwos, IXXVI , regnavit annis ixx, men- Jerosolymis XXXVII Zabdas episeopus ordinatur. sibus x. DIOCLETIANO IX ET CONSTANTINO. Maxentius Herculii Maximiani fiiius, a praetoria- nis militibus Romae Augusius appellatur. Severus Caesar a Galerio Maximiano contra Ma- xeiuium missus Ravennam, secundo imperii sui anno inierlicilur. . DIOCLETIANO X ETMAXIMIANO VII. Licinius a Galerio Carnuti imperator factus. Herculius Maximianus a filia Fausta detectus, quod dolum Constantino pararet viro ejus , Massiliae fu- giens occiditur. POST CONSULATUM X ET VIII. Quirinus episcopus Sciscianus eum sociis gloriose JB pro Christo interficitur. ITEM ANN. II POST X ET VIII COSS. Galerius Maximianus moritur d xn imperii sui an- no, quod parlim Caesar, partim Augustus exegit. Roma XXXI ordinatur episcopus Silvester annis XXII. MAXIMINOVIU ETLICINIO. Maximinus persecutione in Cbristianos facta, cum jam a Licinio puniendus esset, apud Tarsum mori- tur, anno imperii sui sexto. CONSTANTINO II ET LICINIO II. CONSTANTINO III ET LICINIO III. Alexandriae XVII ordinatur episcopus Achillas. Maxentius juxta Pontem Milvium a Constantino superatiis ocridilur. C VOLUSIANO ET ANIANO. Jerosolymae XXXIX constituitur episcopua Ma- cbarius. CONSTANTINO IV ET LICINIO IV. Pax noslris a Conslantino reddita. 725 Diocletiauut haud procul a Salonis in villa sua Sp.tlato moritur. SABINO ET RUFINO. Crispus et Consiantinus filii Constantini, et Lici- nius adplescens Licinii Augusti filius ex sorore Con- stantini, Caesares appellantur. Quorum Crispum La« ctantius erudivit vir omnium suo tempore eloquen- Ussimus, sed adeo in bac vita pauper, ut plerumque etiam necessariis indiguerit. telftnwm et Marcellum. Non tamen celabo in Lodonensi rj 16. Vldenotam Pontaci (itiprafom. XXVII, eol. 1115). MAXIMIANO IV ET MAXIMIANO IL FAUSTO ET GALLO. Velurius magister uiilitis Cbristianos persequi- lor. Finis cycli terlii, quanique principium. DlOCLLTIvNO YI ET MAXIMIANO V. CONSTANTIO III ET MAXIMIANO III. Thermse Diocletian» Romse, ct Carihagine Maxi- mianse aedificat». Jerosolymis XXXVIII episcopus praefuit Hermon. Anliochiac XIX constituitur episcopus Tyrannus. Alexandrinae ecclesix XVI post Theonam ordi- natur episcopus Petrus, qui postea persecutionis anno nonogloriose manyrium perpetravit. TITIANO ET NEPOTIANO. CONSTANTIO IV ET MAXIMIANO IV. Diocletianus et Maximianus Augusti iugenti pompa Romae triumpharunt , anlecedentibus currum eorum Narsei conjuge, sororibus, liberis et omni praeda oua Parthos spoliaverant. DIOCLETIANO VU ET MAXIMIANO VI. Noa a pbbsecotio. Decimo nono anno Diocletiani , S4e..»c Mirtii, iu diebus Paschse Eccloiae subversa» autit. DIOCLETIANO VIII ET MAXIMIANO VII. Secondo anno perseculionis Dioclelianus Nicome- dia?, Maximianus Mediolani purpuram deposueruut. Galerids, XXXV, bieunio soius imperium tenuit, • roox cum alio annis sex. CONSTANTIO V ET MAXIMIANO V. Rom« XXIX episcopus constituitur Eusebius : post cujus septimum mensem XXX Ecclesiam tenet Mblcbiades b annis tribus. 724 CONSTANTIO VI ET MAXIMIANO VI. His consulibus Tiinoiheus Romae pro Cliristo pas- ansest x kal. Julias. Maximinus et Severus a Calerio Maxiroiano Cxsares facti. Constantius xvi imperii sui anno diem obiit in firitannia Eboraci. Post quem fiiius ejus Constahti- bm « ex concubina Helena procreatus , regnum inva- tfit. Cujus regni initio quartus jam persecjuionis an- \ agebalur. „ ita haberi ad annum 12 Diocletiani : Romanm Eccle- w XX VIII epi$copatum suscepit Marcellianus annis Marcellus annis 3, cum in aliis sit tanium expres- nomen Marcellini seu Marcelliani, et illi tribuan- tmr anni 9. Hunc Marcellinum ad infulas ecclesiastici hmperii vocatum si vrlis anno 9 Diocietiani% altegare poleris, 0., Vt., Mar. ; sin anno 10, Fa. et impressos; *fn anno 11, Pi.; sin demum anno 12, Fux.% Peta.9 Lo. (niss. sunt quoa pre oculis habuerat); quibut mdhmeo. Sic enim facilius comperientur anni 15 Caii sm Caii superioris pontifieis, et anni 9, qui inter hunc U Eusebium ejus successorem interponendi sunt. Adde qmod minus recedes a summh viris baronio et Onu- aWfcrfo, qui sedis illius initium a decimo tcriio Dioclt- facfrf numeranl. • Haec desunt in codicibus Cbron. Euscbhni, nrac- lerms.unum Colb., qui post baec, Galerius solus bien* HS# Augustus imperium tenuit, addit, mox eum annis b Ms. Colb. unu*, aiinis quatuor. Alius cum edit. Potil., annis sex. Tres alii, annis tribus. • llac voce non indicatur Helcnain Constantis Chlori minime (uisse uxorem. Sed alias sic vocaba- tur uxor sive indotata , sive aliis insignibjs carens qn;e matribus familias competebant. Licet ergo non ejus esset sortis lielena, qua3 juxta lejies viro e stir- pe imperaloria Ve^pasiaui oriundo, et Claudio U im- peraiori cousanguiueo jungeretur : palet tainen ex numisinalibus antit|uis, ipsaiu ex legitimo matrimo- nii vinculo Coustaniio Cbloro adhae>isse : quidquid in contrarimn protuleriut quidaui tilii Constantini gloria? acmiili, aut etiam quidam e sanctis Pairibus fama a maledicis dispersa decepti , iu contrarium sensisse vidcaniur. * Ms. Colb. unns 20 ponit. Idemque infra Silveslri porititicatui aunos assignat 21 , cuw alii 22 reut. 575 GALLIGANO ET BASSO. LICINIO V ET CRISPO. CONSTANTINO V ET LICINIO CiES. Licinius Glirislianos de palatio suo pellit. CONSTANTINO VI ET CONSTANTiNO C^ES. Basileus Amasiae Pomi episcopus sub Licinio mar- tyrio coronatur. Alexaodriae XVIII ordinatur episcopus Alexan- der» -CRISPO II ET CONSTANTIO II. * Arius presbyier, ab Alexandro episcopo deAIex- andrina Ecclesia ejeclus, mulios suae impietati so- cial, praedicans Patrem et Filium et Spiritum san- ciura non esse unius ejusdemque naturse , aut , ut expressius dicitur , essentiae ; uipote creaturam : S. PROSPERI AQUITANI 576 A probata, et raaxime, quod a traditoribus divinarum Scripturarum fuerat ordiuatus. Sed post causam con- vietam atque finitam, pertinaci discordia in h&resim transierunt : deOnientes propter Cxcilianf crimina, seu vera, seu, quod magis apparuit, falsa, Eccle&iaoi Christi in toto orbe terrarum contagione communio- nis exstinciam, in sola Donati parte superesse. Au- denl eiiam rebaptizare catholicos : cum EccJesia catholicae placuerit, nec in ipsis haereticis baptisma commune rescindere. Antiochiae, post Tyranuum, XX ordinatur episco- pus Vitalis; post quem , XXI c Philogonus; cui successit XXII Paulinus : post quem XXUI fuit Eustathius. Quo in exsilium ob Gdeni trucha Christianum Judaicaperhibentur observaiitia edehrare. CONSTANTIO III ET CONSTANTE II. r-nm Ambrosii in orat. de obitu Theodosii. Quod |*«ninet ad alteram partem , videlicel Constantinum ft+ciinasse in Arianum dogma , solus Lucifer e x ve- lerilius lib. i de Reg. apost. idem sentire vidotur, li-nc forsan suspicionis ansam captans, quod episco- 1-os catholicos, ut Athanasium et alios, in exsiiuiin ainandarit circa uitimos viiac annos. Sed lioc factnm non proveuil ex fide corrupta , sed quia ipse artibus et fallaciis Eusebianorum deceptus (qui licet simula- Tent se catholicos, Arianis tamen occuite favebanl) , eiislimabat ex eo effecturum ut hoc pacto Atbana- »»«« liber esset ab eorum crudelitate, qui illi per hnidias imminebant, sicut loquiturAllianasiusepist. *d solitariam vitam agentes ; ubi non solum illum desuo exsilio excusat, sed etiam tuetur ab hac hbe hsreseos. Idem facit Epiphan. haeresi t>9, Hilarius ub. i ad Conslantium, et Tbeodoreius lib. u HUt. **P» 5. His adde quod sacra anliquitas veneraia est Goiisiantinum ut orthodoxum , et memoriam ejus j^olit Ecclesia Graeca 21 Maii. Haec pauca ex pluri- jjj*» oua disserit illustr. Pontacus in notis. Qni- 25 aliqua subjungit ad fulciendam lectionem co- U*!* unius, qui integram senleutiaui refertad Con- JI*5l>om. Denique licet fateiiur non videri quo- ?**o possit dici Hieronymus haec intellexisse de JJ^tantio, cum talia ab omnibus libris referaniur M***mim 31 Consianiini, nuilomodo autem ad tem ob fidem truso, omnes clerici juraverunt quod nul- lum alium suscipercnt. Verum cum Felix ab Arianis fuissetinsacerdoiiosubstilutus,plurimiperjuraverunt exclusisse hunc paragraphum, tamquam adulteri- num , et ab alio appositum , atque lotius Ecclesiee consensione et usu continuato improbatum et rejectum. Quem nihilominus ob codicum tam mss. quam excu- sorum auctoritatem non rautavil. a Uuicus ex mss. Colb. Iiabel Constantinf. Alii omncs cum edit. Pont. , Constanlii. h Emendamus pro Asias ex mss. qninque Golb. ct edit. Pont. Chron. Euseb. Nam constat ex Aurelio in Epitome Coustantintim fuisse projectum in fluvium, cui nomen Alsa, non longe ab Aquileia; et Rufinus lib. i cap. \5,Constanlino non longe ab Aquileia apud ' ' Eu- Ijacet Pon- epist. jv Alsam fluvium a militibus interfecto; el eo sensu illum sebius vocat Aqulleiara Alsse, hoc est, quae ad| ~ iii cap. 18 • . - Constantii , suspicatur dici posse Arianos jam JJ ■^itio Chronici in lucem editi, haec quae dicehan- y ^c Constantio , transposuisse iu ultimum anuuin ^^tiantitii. Ex quibus omiiibus colligit acri et ^^Qro judicio Barouiura lo.n. 111 Annal. pag. 210 Alsae fluvio, ut teslatur Plinius lib. tacus in notis Chron. Euseb. c In Auctuario l. I Biblioth. nov. mss. Ph. Lab- bei : Audceani ab Audceo quodam cognominati, etc, ut supra. d Quorum verhorum is sensus est : Non quod Con- siaiilinopolini perductus sit, sed quod, coui in eum popnlus insilmsset , captum et interfectum fune traxerit. Sic enim Socrates lib. I cap. 13. Pont. in notis. e Aiictuarium Labbei : Macedonianis Macedonius fuit auctor erroris, quos Grwci Pneumatomachos vo~ cant : eo qnod Spiritui sancto D o confitendo rept< gnent. Nam de Patre et Filio recte scntiunt, quod unius sunt ejusdemque substantitv : sed hoc de Spmtu sanclo nolunt credere, creaturam eum esse dieentes. Quidam hos Semiarianos vocaut , quod in hac quaj- stioneex parlecum iltis sint, ex parte nobiscwn. 579 S. PROSPERI AQUITANI et post annum reverso in Urbem Liberio, cum Fe- A DATIANO ETCEREALE. 580 lice ejecti sunt. LIHENIOETCATULINO. Magnentio apud Augustodunum arripiente impe- rium,Constans haud longe ab Hispania, in castro cui Helena nomen est, interficilur : ob quam rem tur- bala republica , Vetranio Mursae , Ncpolianus Roinae imperaiores facti. 729 SERGIO ET NIGIUANO. Nepoliani caput pilo per Urbem circumlatum. Veiranioni apud Naissum a Conslanlio regium in- signe detractum, et Magnentius Mursae magna rei- publicae clade superalus est. POST CONS. SERGIl ET NIGRIANI. Gallus, qui et Constanlius, Cunstantii patruelis Ca?sar facius. CONSTANTIO V ET CONSTANTIO CJES. CONSTANTIO VI ET CONSTANTIO CiES. II. CONSTANTIO VII ET CONSTANTIO CiES. III. Magnentius Lugduni in palatio propria manu seip- sum interficit, et Decentius frater cjus, quem ad tenendas Gallias Caesarera miserat, apud Senonas laqueo vitam finiit. Gallus Caesar sollicitalus a Conslanlio patrucle, cui in suspicionera H ob regiam indolem veneral, in Istria occiditur. Paulinus et Rhodanus Galliarum episcopi in exsi- lium ob fldem trusi. Eusebius quoque Vercellensis episcopus, et Lucifer Calaritanae Ecclesiae, et Mediolanensis Ecclesiae Dio- Synodus apud Ariminum et Seleuciam Isatiria facta, in qua antiqua Patrum fides 730 decem primo legatorura, dehinc omnium proditioue dam- nata est. EUSEBIO ET HYPATIO. Gratianus, qui postea imperator factus est, na- scitur. Hilarius episcopus, cum apud Constantinopolm librum pro se Constanlio porrexisset, ad Gallias re- diit. Omnes pene Ecclesiae toto orbe sub nomine pacis et regis, Arianorura consortio polluunlur. Gallia per Hilarium Ariminensis perfidiae dolos damnat. B CONSTANTIO X ET JULIANO III. Constantius Mopsocrenis inter Ciliciam Cappado- ciamque moritur. Jilianus, XXXVHI, regnat d annis duobus et mcn- sibus octo. Juliano ad idolorum cultum converso, blanda per- sccutio fuit, illiciens magls quam impellens ad sacri- ficandum, in qua multi ex nostris voluntate propria corruerunt. TAURO ET FLORENTIO. Georgio per seditionem populi incenso, qui in loco Atbanasii ab Arianis fuerat ordinatus, Atbanasius rediit. Eusebius et Lucifer episcopi de exsilio reverlun- lur, e quibus Lucifer, adscitis aliis duobus confesso- nysius episcopus, Pancratiusque Romanus presby- C ribus, Paulinum Eusthatii episcopi presbyterum , ter, et Hilarius diaconus, distantibus inter se, ab Arianis et Constantio damnantur exsiliis. ARBETIANO ET LOLLIANO. Julianus frater Galli Mediolani Cacsar appcllatur. CONSTANTIO VIII ET JULIANO Ci£S. Antonius monachus b centesimo anno aetatis suae in eremo moritur, solitus multis ad se venientibus de Paulo quodam Thebaeo mirae beatitudinis viro pluriina memorare. Hilarius Pictaviensis episcopus factione Saturnini Arelatensis episcopi, reliquorumque qui cum illo erant Arianorum, in Plirygiam ' pulsus, libros de nostra religione composuit. Reliquiae Timolhei apo>toli Constantinopolim in- vectae. Sarmata, Amalhas, et Macarius discipuli Antonii insignes habentur. Liberius episcopus Romanus in exsilium mitiitur. CONSTANTIO IX ET JULIANO CiGS. H. Ossa Andreac apostoli et evangelistae Lucae Con- stantinopolim inlata. Paulinus Treverorum episcopus in Phrygia exsu- lans moritur. « Editio Pont. et mss. Colb. duo, ob egregiam m- delem. Cura vero dicitur supra sollicuatus a Con- itanlio, significaltir Constanlium variis arlibus Gal- lum ad se pellexisse, ac demum interfici curasse, ut testantur Ammianus, Zozimus , Victor, Socrates et haereticorum communione pol- catbolica Antiochiae episcopum qui se numquam luerat, in parte facit. Prohaeresius sophista Atheniensis, lege data ne Cbristiani liberalium disciplinarum doctores essem, cum sibi specialiter Julianus concederet ut Cbris- tianos doceret, scholam sponte deseruit. MAMERTINO ET NEVITTA. iEmilianus ob ararum subversionem Doroslori a Vicario incendilur. JULIANO III ET SALUSTIO. Ecclesiae Antiochiae clausae : et gravissima iromi* nentis persecutionts procella Dei voluntate sopiu esL ^ Nam Julianus in Persas profectus, nostrum diis suis post victoriam sanguinem voverat, ubi a quodam simulato perfuga ad deserta perductus, cum fam«ct siti magnam partem cxercitus perdidisset, oecisos est. Jovianus, XXXIX, regnat menses vi, aliasvui. JOVIANO ET VARRONIANO. Synodus a Meletio et suis Antiochiae facta, in qu Homousio Anomceoque rejecio, medium inter b«c alii. Pontacns. b In Chronico Hieronymi , cenlesimo quinto. e Chronicon Hieronymi addit, ante tritimium. d Huic codices Chronici Hieronymiani annumumm imperii assignantcum mcnsibus octo, quidam uptem. M* CHRONICUM INTEGRUM Homoiousion rimi. 731 Jovianus cruditate, sive odore prunarum b moritur. Post quem Valentmianus tribunus scutariorum apud Nicaeam Augustus appellatus, fratrem Valen- lem Constantinopoli in communionem regni as- sumit. Valeiitimanos et Valews, XL, rcgnaverunt annis * ziv, mensibtis quinque. VALENTINIANO ET VALENTE. GRATIANO ET DAGALAIPHO. d Apollinaris I»aodicenus episcopus multimoda re- Itgionis nostrae scripta componit : qui postmodum a fltle catbolica deviavit, condcns Iiaeresim, quae ipsius nomine nuncupatur : el cujus hic error esl, ut as- B serant non relaxat, ipse a suorum communicatione serat Jesum solam carnem sine anima suscepisse, descivit. Macedonianum dogma vindicave- A Gratianus Valentiniani filius Ambisrrit impenitor factus. Hilarius episcopus Piciavis moritur. VALENTINIANO II ET VALENTE II. VALENTINIANO N. P. ET VICTORE. VALENTINIANO III ET VALENTE III. Athanaricus rex Golhorum in Christianos perse- cutione comraota, plurimos interflcit, et de proptiis sedibus in Romanum solum expulit. 732 Eusebius Vercellensis episcopus moritur. Constantinopoli aposlolorum marlyrium dicaiur. Lucifer Calaritanus episcopus moritur, qui cum Gregorio episcopo Hispaniarum, et Pbilone Libyae, numquam se Arianae miscuil pravitati. • Sed dum vigorem justiliae erga correctionem eorum qui ces- ▼el animam vitalem tantum, non etiam ralionalera, qitouiam ipsum Verbum vim mentis impleverat : ipsam autem carnem non de Maria assumptam, sed Verbi aliquid in carnem fuisseconversum. Procopius, qui apud Constantinopolim lyrannidem invaserat, apud Phrygiam Salutarem exsiinctus cst, ipnltis partium ejus caesis alque proscriplis. Romanae Ecclesiae XXXV ordinatur episcopus Da- ■asus annis xvm. Hoc tempore fuit secundnm schisma, Ursicino An- tipapa,quod eo per collectam Romoe synodum cjecto, duravit mensibus sex/ anno Domiui ccclxix (Ucec ex libri margine). Valens ab Eudoxio Arianorum episcopo baptizatus C nostros persequitur. LUNCINO ET JOVINO. GRATIANO ET PROBO. MODESTO ET ALINTHEO. Didymus Alexandrinus mulia de nostro dogmato per notarios commentator, qui post quin'um nativi- tatis suae annum luminibus orbatus, elementorum quoque ignarus fuit. VALENTIANO IV ET VALENTE IV. Eunomius discipulus Aetii Constantinopoli agno- scitur, a quo hxresis Eunomiana, qiiae Filium Palri non consubstantialem dicit esse, sed similero. Cujus error est di>similem asserere Patri Filium, el Filio Spiritura sanctum. GRATIANO III ET EQUITIO. POST CONS. GRATIANI ET EQUITn. Quia superiore anno Sarmatae Pannonias vastave- runt, iidem consules permansere. • De hac Meletii synodo et mente S. Hieronymi liic in Chronico, legi possunt viri erudili qui de hac difOcultate scripserunt, et inlerim consuli nola il- lnstrissimi Vasalensis episcopi ad hanc parlem Cliro- nici S. Hierouymi (nostro tom. XXV 11): in qua plura scribii de textus istius restiltitione, et nonnulla addit de Meletii svnodo, quam alii damnartint, alii Tcro probatam habuerunt, postremosque inler nu- merat S. Basilium el plerosque Patriim, apud quos asseriturMeletium semper veramdoctrinamamplexa- lum fuisse. Athanasius quoque disputat. 1 contra Arianos vorat Magnum, et Nicephorus Confessorem. Ter enim ob fidem misstim in exsilium tradit Greg. Nys. Orat. in funere Meletii, et Theodoreius lib. n cap. 31 divinum et magnum appellat Meletium. Quin adhuc hodie a Graecis inter sanctos colitur, et ejus flestum tertio idus Februarii celebratur. Cum autem ' *non tam de re ipsa, quam de mente ac sententia Hierouymi agaiur, haec patet ex mss. hujus Chro- nici el aliis ejus libris, in quibus Meletium numerat inter hosies Christi. Quibus non obstantibus, con- dndit supradictus illustrator Chronici Hieronymiani, quod potcsttamen Meletius variis modis defendi aut eicnsari, ot id quod in hac synodo egit minime hae- retico sensu egisse credendus sit : utpote qui fuit vir sanciissimus, quique poal hxc in exsilium tertio a Valente fidei causa sit pulsus, teste Sozomeno lib. ?it cap. 7. * Codices Chronici Hieron. addunt, quo$ nimias adoleri jusserat. c Colh. ms. antiquioris notae habet 54 ut hic alii cum edit. Potitaci 13, totidemque menses qui snpra notantur. d Auctuarium I. I Biblioth. novae mss. Lab. : Ap- poUinaris perversitas hoc primum deviavit errore, ut Dominum Jesum Christum diceret humnnam carnem sine anima suscepisse; quia vitam et regimen corpori Deitas ipsa prabuerit. Ex hoc refutatus, confessus est illicarni animam non defuisse9 sed mentis oficia Verbi virlute completa. Ad ullimum, ipsam Christi carnem partem quamdam Verbi dixit fuisse, qum naturam rft- vinam habuerit% non maternam. ry « IHuslrissimus Vasatensis Chronici illustratorhunc Hieronymi locum explicans dicit : Significat eos abs- tinuisse a communione non solum Arianorum , sed eorum, sive episcoporum, sive aliorum cathoticorum, qui cum Arianis quamtumlibet posnitentibus communi- cabant : non autem quod hi soli ex omnibus episcopis immunes fuerint ab Ariana hceresi. Nam in Occidentet preetcr Auxentium. Mediolan. epise. pauci admodum fuerunt sectatores illius impietatis. Unde Basilius in episl. 70, quam ad Italiae et Galliae episcopos dirigit : Hoc enim , inquit, hasreseos matum cuncta depasciturt et periculum est nef vastatis Ecclesiis nostris, ad sanam incolatus vestri partem serpat. Immo in Oriente quoqne major pars erat calbolicorum, teste Basilio epist. 72 : State in fide$ ipsum orbem inspicite, et videte quam modica sit eaportio quce hoc morbo laborat, retiqua vero universa Ecclesia, qurn ab erbis finibus usque ad fines Evangelium recepit9 sanam hanc et rectam doctri- nam sectetur, a cvyis communione ne excidatis p«- timus. m S. PROSPERI Post Auxentii seram mortcm, Mediolani Ambrosio A episcopo consiiiuto, omnis ad fidem rectam lialia convertitur. Aquileienses clerici quasi chorus beatorum ha- bentur. Valenlinianus subita sanguinis eruptione, quac Graece apoplexia vocaiur, Brigiiione moriiur. Post quem Gratianus assumpto in imperium Va- lehtiniano traire cum patruo Valente regnat. Valens legem dedit ut Monacbi militarent, no- Ientes fustibus necarentur. VALENTE V ET VALENTINIANO. Photinos in Galatia morilur, a quo Pliotinianum dogma inductutn, Paulo Sainosateno et Artemone, de qiiibus supra dicium est, conceptum auctoribus. GRATI \NO IV ET MEROBAUDE. ■ Mss. Colb. 5, circitcr 50,000. Locum vcro certa- minis eruditissimus Andr. Schottus putat esse oppi- dum in finibus Lemoviccnsium,quod Aryenton vulgo. Sed probabilius puiat Pontacus esse urbem sitam supra Rhenum, vulgo Strasbourg : quac ab Eusebio AQIITANI 5M Aicmannortim raulta millia a apud Argcr.ariam 733 oppidum Galliarum ab exercitu Gratiani cassa. Gens HuiiDorum Gothos vastat, qui a ItomaBb sine armorum deposilione suscepti rebellant. VALENTE VI ET VALENTINIANO II. Superatis Romanis, Gotlii funduntur in Thracia* Valens de Antiochia exire compulsus , scra 734 poenitentia nostros de exsilio revocat. Lacrymabile bellum in Thracia : in quo desereoie equiium praesidio, Romanae legiones usque ad inter- necionem a Gothis caesae sunt. lp»e aulem Valens cum sagiita saucius fugeret, et ob dolorem nimimn ssepe equo iaberetur, ad cujusdam vill* casam de- portatus est. Quo persequentibus barbaris , imenu cum eodem domo, sepultura quoque caruit. circa olvmpiadem 284 vocatur Argentoralnm, dora de simili Alemannorum catde fit mrntio, ut et apod Mar. hoc loco. Nam raro aut vix usquam consiaWit, Alemannos tempore priorum imperalonun Lcroo< vicos usque irrupisse. S. PROSPERI AQUITANI CHRONICUM INTEGRUM PARS SECVNDJ. A MOHTE VALENTIS IMPERATORIS USQUE AD OBITUM VALENTINIANI TERTII ET ROMAM A VANDALIS CAPTAM. Ilucusque llieronymus presbyter ordinem praece- dentium digessit annorum. Nos quae consecula sunt adjicere curavimus. Igitur Valente a Gothis in Thracia concremato, Graiianus cum fratre Valewtiniano, XLI, regnavit annis vi. AUSONIO ET OLYBRIO COSS. ■ Gralinnus posl morlem pairui, Tbeodosium Tlieo- dosii filium in consortium assumit imperii, el ci re- gnum tradil Orientis. b Theodosius summa felicitate multis alque ingen- Mbus praeliis Gothos superat et e Thracia expellit. * Ms. Colb., Musonio. Restitueral Ausonio Ponta-' ciis cx mss. Cuspiniano in Cassiod. pag. 513, et Yasaco in Chron. Hispan. pag. 527. Ncc hallucinari existi- mat Josephum Scaligerum et Onuphrium Panviuuiu, cum indicant hunc Ausoiiium esse Ausonium Burdi- g;>lcusem poetam insignem : quod demonstratur ex ipso Ausonio cum de suo consulatu scribens inter Epigrammata, significat eum incidissc in annum 3 olympiadis 289. b Sequenlia usque ad articulum qui incipil ab his ▼erbis,Ea tempestate, absunt ab editione Labbei ct ms. Colb. ac edita leguntur apud Pontacum chara- ctere Iialico, ouo vulgato Prosperi Chronico addita nottri voluil. Habentur eliam in editione Lugd. Bi- blioth. Patrum 1677. * Emendamus pro de Galatia, quod Lnbbeug et Bi- blioth. Patrum Lugdun. 1677; aut de Gallii*y qnod Augustanus ms. aucloritate . et rationibus illust. fonlaci in notis ad Chron. Prosperi. Cum conslet Priscillianum non Galatam fuisse, ex illa scilicct B Longobardi ab extremis Germaniae finibus, Ocea- nique protinus littore, Scandiaque insula, magca multitudine egressi, et novarum sedium avidi, Ibo- rca et Aioneducibus Vaudalos primum vireruut. Sempronius vir apprime eruditu* agnoscitnr. Ea tempestate Priscillianus episcopus • de Galle- cia, ex Manicbaeorum et Gnosticorum dogmale, ha- resim noininis sui condidit. GRATIANO V ET THEODOSIO COSS. d Pro catholica fide multa sublimiter Ambro»ios scribit. • Tbeodosius cum Tbessalonicas argroiarf t, * ab Galatia regione Asian ad Pontum Euxinum, latn ex Hieronymo epist. 66, Isidoro in Etymologiis lib. vm cap. 6, ct Augustino de Itoresibus. Quod fuerii epi- scoptis Hisp miae, patet ex Sulpicio Severo, et ex ipso Ilierou. libro dc Script. Eccles., qui testantiir ipsum luisse episcopucn Abila, hod ie Avila; et J*a». q Marianus lib. iv cap. 20, de Rebus llispaniae, vocal Phscillianum prasulem Abulensem. Unde patel cor- ruple legi apud Sulpicium in oppido Labilensi , pro Abiknsi. Idem alias corruple dicebatur, Priscianus : qu»d correctum jam, ct ex mss. Colb. duobus corrigi debnisse agnoscitur. d 11«. unus Colb. et Angustanus, Ambrosius episco- pus pro catholica fide multa sublimiter scripsit. P00L omiuit vocem episcopu*. * Hic articulus cum duobus seqnentibus absnnl ab editione Labbei, et mss. Augustano et Colb., et apud Poniaciira pro additis habentur. r Alias, a Basilio. Quae iectio (exPontacom notis) uon poterat constare cum iis qux lcguntur iii CHRONICUM INTEGRUM. * 5M 0U0 ejutdem civiutis episcopo baptisma susce- A tante. Graiianus Parisiis * Merobaudis magistri mili- lum proditione superatus, et fugieus, Lugduni captus aU|ue occisus est. Maximus Victorem fllium suum Cassarem consor- tem regni facit. Yilintiniaiids cum Theodosio, XLll Romanorum, regnavit I annis vu. ARCADIO ET BAUTONE COSS. IIoc tempore Ilieroiiyrous presbyter toto 736 jam mundoclarus babitat in Bethleem, egregioinge- nio et studio k universse Ecclesix serviens. Priaeillianus in synodo Burdegalensi se damnan- dum intelligens, ad imperatorem Maxiroum provoca- vit, audltosque Treviris ab Evodio praefecto prseto- rio, t a Maximo gladio addictus est, cum Eucrocia B Oelphidii rhelorls conjuge, el Latroniano, aliiaque erroris cnnsortibus. HONORIO » N. P. ET EVODIO COSS. Burdegalae quacdam Priscilliani discipula nomtne Urbica, ob iropietatis pertinaciam per aeditionem vulgi lapidibus extincta est. VALENTINIANO III ET EUTROPIO COSS. THEODOSIO II ET CYNEGIO COSS. Maximus lyrannus a Valentiniano et Theodosio imperaioribus in lertiu ab Aquileia lapide spoliatoa induruentiis regiis, sistitur et capite damnatur : cu- pntest sustineri : cum viveret adbuc Eusebius Bono- niensis/cui suffectus est Felii, et buic Undem Pe- tronus. Itaque magis credondum esi Gennadio, dum scribit eum viia funclum, Theodosio et Valentiiiiano juuiore Augusiis, quem Ado sequitur. Unde concludit vir in histnria ecclesiastica peritissinius, huuc locum ocnrante Gratiano, eo quod Theodosius 735 Uret, pax firmatur cum Gotbis. ■odua Patrum * clxxx apud Consiantinopolim rau est contra Macedonium, Spiritum sanctum i ease negantem. IVGRIO ET EUCI1ERIO COSS. rtinus, episcopus Turonorum, Galliaa civiutis s darus habetur. Sregorius Nazianzenus, vir sua aeute eloquen- lua et Hieronymi praeceplor, obiit. NTONIO ET SYAGRIO COSS. lanaricus, rex Gothorum, apud Constantinopolim no fuerat susceptus, die e occiditur. AOBAUDE II ET SATURNINO COSS. adius, Theodosii imperatoris fllius, Auguslus latur. ronius Bononiensis episcopus, vir studiis et iute clarus, moritur f . UMERE ET CLEARCHO COSS. lorius, Theodo>ii fllius, nascitur. nanae Ecclesiae post Damasum * Siricids XXXVI itannis xv. Iritannia per seditionem militum Maximus im- hp est factus, quo mox ad Gallias h transfre- la synodali concilii Conslanlinopolitani , et Soxomenum lib. vn cap. 4, Socratera lib. v i, Ncephor. lih. m cap. 16, el Cedrenum, liiiu it, Theodosiuiii ah Asiholio episcopo Thessa- Dsi baptizatum llinc idein existimavii optio- ibi dutun esse ah ipsis libris (cum nihil testeu- mente Prosperi) amplectendi poiius veriuteiu, C non e&se Prusperi nlmis religiose immorandi in retinenda ediio- ttiione siue leste et ratione : quia etiam verisi- it es>e errorein solius librarii. itditione PonUci et alibi numerantur dumUxat mjns uotam vide de anno hujusce *ynodi, quas ique pio debet esse commeudaia ; sicuti est rio magno instar Evangelii. ontac, Evagrioet Eucherio; alii, Eleuthio. laec addita notantur in Chron. edit. Ponlaci, et la libro Labbei. Quamvis senlenlia sit veriuti lUnearquia ipse Hieronymus ad Pammachinm, flnum, el ad Domnionem, epist. 51, vocatGre- d Naiianz. $uum catechittamf et, adversus Jo- um, iuumprcecepiorem, utetiim lib. de Script. 1 9 quo ex loco ista verba videntur deaumpu. i siius iiullo modoconvenit cum ipso Hierony- nm hb. deScript. Eccles. scnbit illum deces- iub Theodosio principe ante hoc ferme trien- s llale in quibusdam codicibus vocatur Ursinut; in Colb. uno, Sericut, notaturque praefuisse annU 14 iu August. etColb. uno, in alio annis 16. b Alias legebatur transferente $e. 4 Codex Aiigiistaiitis, Merobaude magittromilitum. Qu» lectio prooatur Pomaco. Quia testisest Pacaius Merobaudem occisum a M «ximo, ut familiarem et iiuimum Gratiani, et hunc illo invilo a militibus pro- dilum. i Ponucus ex ms. Ulriciano (quem et Auguslanum vocamua, quia erat Monasterii Augustani SS. Afoe et Udalrid tesie Henrico Caniaio) ponit annos 8. k Aliaa, ttudio univertali. Deest in Labbeo. Legitur iii ms. Colb. et August., univertw; in Cohb. allero, univertali. 1 Hic additur a Maxhno, in ms. Colb. uno et edit. Liigd., abest ab edit. Labbei et Colb. alio : quam le- ctionemtnetur PonUcus in notis pag. 767 (Col. Ji8S At cum ipse ibidem testetur se absolvisse hu- i* noslri IXVIItom.) ex Hieron. Iib.de Script. Eccles di librum de Script. Eccles. anno 14 Theodosii, nr Gregorium Nazianz. vit i fuuctuni amio i 1 otii : unde apposite Sigebertus in Chrou. ejus a ad iilum annum ii referf. Pontac. \M, Colb. unus, Antonino et Siaqrio ; alii, et io. V.Pont. * lora editiouis Lugdun. habes, lege occidit vel eate Marcellino, Amntiauo 1. xvn. Zoziino lib. «mistio orai. 6, Urosio lib. vu c. 54, Cassio- 01 alii<. Marcellinus et Sigebertus ad annuin orem refei unt. V. Pontac. w etiain absunt a m>s. pluribus et edit. Lab- tood Peironius Cuerit epi^copus Bononiensis mc tempora nemo potest dubitare (ait Ponu- cum idem testentur , Gennadius cap. 41 , >lo.Sed quod obierit hoc consulatu nullo modo Pitrol. LI. scriliente, Pritcillianum Trcvirit a Maximo tyranno castum, et Sulpicio lib. n dum refert Eoodium nocen- tem pronuntiatte Priscillianum , ei gestit delatis ad imperatorem, ipsum censuisse Priscillianumf tociotque fiut capite damnari oportere; et Isidoro in Chroii., Pritcillianut a Maximo tyranno gladio ccedilur. m Ms. Colb. uiius, Honorio Plepote. Aiius, impera* toref et Augustanus codex. Tamen Pontacus iu no is p. 768 (Col. et tom. citt.) observat quod lllas J»mh.n lilterae N. P. non siguificant, Nepoiem% sed nobiHt- timum puerum. Unde in Fastis ista leguntur., Fl. Uo~ noriut Theodosii Auqutti fil. nobilitt. puer. Nam cum consulatus ei fuitdelatus agehat duos aimos, ut doet Claudianus : loter inconalHila consul Proveheris, aignans posito Boniuie HMtos. *«7 * S. PROSPSRl jus (11 los Viclor • eodein anno ab Atbogasie, comite A esl interfectus in Galliis. TIMASIO ET PROMOTO COSS. Ithacius et Ursacius episcopi, ob necem Priicil- Kani, cujus accusatores fuerant, Ecclesiae comrou- nione privanlur. b Longobardi , eorum ducibus defunctis , primum sibi regem creaverunt Algelmundum Aionis fiiium, qui i;eguayit annis xxxiu. VALENTINIANO IV ET NEOTERIO GOSS. « Signum in coelo, quasi columba pen,den,s ardenft- que per dies xu apparuit. d Theodosius venerabile Joanuis Baptistx caputex vico Coslai CqnstantinopoJira deportans, sepiimo ajb urbe lapide, in Basilica, 737 quam magno sumplu in ejus bonorem erexerat, recondil. B TATIANO ET SYMHACHO GOSS. e Eugenius favore Arbogastis confisus, imperium sibimet usurpavit. ARCADIO II ET RUFLNO COSS. Valentinianus ad viix (astidium nimia Arbogastis magistri mililum austeritate ductus, f laqueo apud Viennam periiU Arbogisies magister exercitus, roortuo Valenti- iiiano, cujus s exitu gravabatur, Eugenium in Gal- liis iniperare facit. Theodosius, XLIII Romanorum, cum jam per xiv regnaret annos, regnat ciim Arcadio et Uonorio flliis annis m. THEODOSIO III ET ABUNDANTIO COSS. h Honorium pater suus Tbeodosius in eodem lo- G co, ubi quoque fratrera ejus Arcadium Caesarem fe- AQUITANI - 5S8 cerat, principern copsiLluit, \\n ab tplte, millMrn», ctini bora tertia lenebrae f;»cUe sunt. AHCADIO 111 ET HONORIO II COSS. Joanues monacbus anacuoreta^ clarus hahetur :: qut ornatus prnphetiae, gratia^, TUeodosUim conauleotetn de eventu belli uuod adversus Eugeuiuxu a»qveb;»i, viclorem futurum prxdixit. OLYBRIO ET PROBiNO GOSS. Tneodosius Eugeuium tyraonum vincitet pe/imit. Augustinus, beati Ambrosii discipulus, mulu la- cundia doctrinaque excelleus, l Hyppone r« gio iu Africa episcopus ordiaatur. Hoc tempore Glaudianus poeta insignis liahetur. TJieodo&ius imperator Mediolaoi moritur. Arcidius, XLIV Itomanorum, cum jam 738 ^ gnasset aunis xji, regoat cum fratre Hoifoaio an- nos xm. ARCADIOIV ET HONORIO IIICOSS. i Terraemotus per dies plurimoa fujt, ceelumqne ardere visum est. Orosius llispanus presbyter, vir elnquens, ct hh sloriarum k cogniior claret. C4ISAR10 ET ATTICO COSS. l Flacilta nala esl Arcadio filia. "Evagriusincredibilis alistinentiae monachua, etin sacns litleris erudims apud iEgyptios habetur insi- gnis. » Goncilium Carthaginis, ubi Hipponensis concilii statuta firmantnr ei inseruntur. HONORIO IV ET EUTYCIIIANO COSS. Anastasius XXXVII Roraanae Ecclesiae episcops» Uim tenet annosm, dies xxi. • Haec verba, eodem oitno, addunt mss. Colb. duo ei Ausjust. codex. b Hic articulus adjectus notatur apud Pontacura : nec habetur in edit. Labbei et mss. Colb. SumpUira indicat Pontacus ex Diacono lib. i de Longobardia. cap. 40. • Desunt baec, et quae articulo sequenti habentur in edit. Labbei et mss. Pontnco videnlur excerpta lotidem verbis ex Marcellino comite. At legendura. Columna pendtns, non Columba pendens, exOn., Can., Marcellino, Sigeberto, ei aliis. d El ista ex nddilis desixnaiitur. Memiuerunt ta- men hujus translalionis Sozoinenus lib. vu cap. 21, C issipdorus iib. ix Hist. Tripart. c *p. 43, et Sigeber- tus qui eam designai circa annuiii Chrisii b\)l, et cum auclore circa annum 6 Theodosii, m Cedreuus. Verum in anuum sequentem remitienda, si credimus Marcellino, Theodosium non ante annum in^equen- tem Gonstantinopolim reversum. Ilaec Pontacus (Ubi supra). • Articulus adjectus, de quo Pontacus censet quod videatur penitus eradendus, cum eadem dicantur seqnenti anno, et verius; quia Fasti et alii scriptores. referunt Eugenii imperium posi mortem Vatenliniani. f Arn mors Valeutiniani fuerit spoutanea, sicut vull Anctor cum Cassiod<»ro et Soxomcno, lib. vn cap.22, nn ab alio illata jussu Arbogastis, ut scmiunt Mar- cellinus, Orosius lib. vu cap. 35, Socrat. iib. v cap. 25, jam eo tcmpore dubium erat, sicut testatur Ru- finus lib. u cap. 31. Pontac. — Ms. Colb, unus pro au*teritatem scribit audacitatem. Quod hujc apno reg assignanda probat Pontac. (Col. 1189 nostri XXV! 1 tom\ s Sic legitur apud Labbetim et in mss. Colb. ct August. Alibi, cujus exercitu. h His carent mss. Colb. et alii plures. Habet edi- tio Labbei, Vun orania episc. Vasai. (Ubt tupra) mutuatum suspicaiur librarium ex Marcellino, ubi ad verbum reperiunlur, nisi quod legiiur 7 *b urb* milliario pro 17, cui conveniunl Socr. 1. v c. 25, Cassiod. m llist. Trip. 1. u c. 46. Nam in Chron. rejicit in superiorem consuiaium. 1 Vicje noum Pontavi (Loc. cit.), ubi. abstersan maculam codicum quorumdam qui prae£erebaiit Bip- pone regione A(riconjs nomen oblinuerunt, qpa- rum una Regia alia Diarry:u$9 propier aquarum irrt- gua dicebatur, cum inauditufn esset Ilipponem esse regionis nomen. ] Absunt ista a codice Labbei et quibusdam mss., sed sunt ad verbum apud Marcellinum; ei roemiitU* Ambrosius, orat. de fuuere Theodosii. Poniac. n k Absunt haec a mss. pluribus et edilis quibusdam, sed non a rei veritate» ait Pontacus (Loc. cit.). Pla- cebat doctissimo viro Niqolao Fabro legi conditor^ non cogmtor. Sed deest iides.ullius codicis, el adver» satur Geunadius in catal >go, ubi habelur cogmlar. 1 Non habentur h«ec in edil. Lab. nec in mss«, vi- denturque descripta ex Marceliino, cui assentilnr Gedrenus, apud quem alias dicitur Flaccia% alias Flavilia. Baronius t. IV p. 515 conArmal vulgalam scriptioncm. Pontac. m lsta quoque desiderantur in edit. Lah. et mss. multis. Leguntur apud Gennadium in Caulugo, So- zom. 1. iv c. 23, Cassiod. I. ix llist. Iripart. ca^. 1. Ponlac. n Hic articulus additur cx ms. Colb. uno et cdiU Lugd. ad ms. Atigustanum exacta. • * MANLfOTHEObORO V. C. (.OS. Cum hoc condulatum inierat Eutropius fcundchus, qui mox honore et vita exutus est. STILICONE ET AURELIANO COSS. Gothi Italiam Alarico ei Rhatiagaiso ducibns in- gressi. VfNCENTIO ET * FRAVITOCOSS. Joaunes Coustantinopolitanus c, et Theophilus Alexandrinus illuslres episcopi habentur. Sed utrum- que obscuravitdiscordia, qtibe eo usque processit,ut joannes a Theophilo oppiessus, Pbnluin exsilio per- gere cogeretur; cum tainen comiriunionem ejtis niaxi- ma pars episcoporum, Romuni pontiGcis exemplum secuta, servaverit. ARC^DIO V ET HONORIO VCOSS. d Poltentig adversus Gothos vehemenler utriusque B partiiclade pugnatum est. InitocEitTitJS, XXXVIIf Romanae Ecclesi» praeest episcopus e annis xv, mensibus n, diebus xxi. 739 TUEODOSIO AUGUSTO ET RUMORIDO COSS. f Cartbaginense concilium habitum de Doria- Ustfc. Eudoiia Arcadii uxoris statua super porphyrili- eam columnam posita est. HONORIO VI ET ARISTENETO COSS. i Eudnxia uxor Arcadii diem clausit. STILICONE II ET ANTHEMlO COSS. Radagaisus in Thuscia multis Gothorum rnillibus cacsis, ducente exercitum Slilicone, superalus et captus est. CHRONICUM rNTftGRUM. A ARCADIO VI ET PROBO C6*S. 590 Vandali et Alani Gallias, trajecto Rheno, * pridie kai. Januarias ingressi. ITONORIO VII ET TIIEODOSIO ff COSS. Cohstantinus l ex infima militia, ob solara speciem riominls, in Britannia tyrannus exoriUJr, e*t ad GaN lias iransit. BASSOET PMLlPPOCOSS. ArcadiuS imperalor Constari liiiopoli moritur. Honorius, Cum f HKODo4i0 frafris filto, XLV Ro- manorum, regnavit annis xvi. HONORIO VIUltTfHEbftOSlOlliCOSS. Vandali Hnpantasoccupaverwnt. Attalus Romae imperator factus, qtti mbx privatus regno, Gotliis J cobaesit FLAVIO VABRONE V. C. COJfSULE K 1 Ronia orbis quondam victrix, a doihis Alarico duce capta» et ob hoc solus fufl Orieiitalium partiuni consul, quod in et sequenti anno observalum est. TIIEODOSII AUGOSTI IV CONSULAtU. (ionstantinus ■* per iloriorii duces Couslantluin et Ulphulam, apud Arelatense oppidum victus et caplusJ est, cujus filium Constantera in Hispania regnare or- sum (ierontius Comes, in tfaximum quemdam tyran- nidem transferens, interemerat. HONORIO IX ET THEODOSIO V COSS. Maximo in llispania regno ablato, viia est con- cessa, eo quod modestia uumilitasque hoininis affe- ctati imperii invidiam non merebatur. Gothi rege Athaulpho Gallias ingressi. Eodem tempore Heros vir sanctus, et beati Mar- • Qnod hic collocandus consulatus iste , et quod C male legebalur alias Manlio aul Manilio et Theoddro fnse dissertnm legere licet iu n<»ta Pontac. coluni. 771 (Tom. eit, cot. 1191) , qui inter ca&leros testes c»iat Augustinum lib. xviu de Civit. Dei cap. ult. , et etimdem lib. i Retract. cap. 2. Clandianus quo- «fne illi in coiMilatu panegyricum elegantissimnm liabuit, ubi profiteiur eum solum consulem illo anno dicens, Culmen utrumque tenes. b In aliis codicibus, Flavit u, in aliis, Flavilo, seu Fatritlo. « lntelligit Joannem Chryso. vi cap. 2. Pontac. 4 Sic post Poniaci correctionem Labbeus et ms. Golb. CUiri Abgtlst. et aliis. In Coib. uno, Advertus Gottiot utriusque Pollentiapartis clade pugnalum cst. Quetn sequilur ediiio Lug.l. Bibl. Patruin , in qua pdientiat substituiiur verbo Pollentice. Eadein narral n dassiodorus paulo diverse. Polleniia urbs est siia in Alptbtrs Cotlls Ptoletnaefo, inler Ligttri;B urbes. Clau- dianns de consulatu vi Honorii, et Clarius lib. iv de Belh) Gettco hxc describit, et testatur Alaricum vlctum, ac cum paucis fuisse; contra Cassiodorus et JOmaddes lib. de Rebus Getic. aiunt Stiliconem vi- etuna atque fugatum. Sed videtur potitis victoria Cadmea secnndutn auctorem. PontAcus. • ChrOnicOn Labbei cuin niss. Colb. et Aug., an- noi \l. Alkjui codices, diebus 22. Videri poiest Ba- ronifts in Annalrbus. Ponlacus. r Pirior articulus hujus consulaius additur ex ms. Colb'. et Baronio. Posterior ex Chronici editione Am. Poniac^ ms. Augttstano ct Lugdun. ediiioue. Daett uterqueapud Labbeum. f naec absunl ab edit. Labbei et mss. Colb.9 et pluribus aliis. Marcellinus quidem et Socrates collo- c.iwt ejus obitum sub iisdem consulibus quibus Au- ctor. Sed qtiomodo illud possit conciliari cum Nice- phoro lib. xi«i c. 38 et aliis qui tradunt Eudoxiam supervixisse Joanni Chrysostomo, qui plus, qui nfmus, lecidris eruditi judicio relinquUur. Pontac. c!fil. 773. h Mss. Colb. unus et Aoguslanus, m kalendas. 1 llaec verba, ex infima militia ob solam speciem nominis, non habent cdilio Labbei, nec mss. Colb. duo, et alii qtios citai Pontacus , nec immerito , si credimus Sigeberto in Chronicp diceute bunc Conslantiiium tyraunum (alii vocanl Constanlium) fuisse fratrem AMroeni regis Britanniac minoris. Verum Orosius ipsissima vei ba profert : necnou eadem repetuntur a Diacono et Beda in Hist. Anglic. Pontacns. J Sic mss. Colb. et eclit. Labbei. In vulgatis, Gotliis cessit. Priorein leciionem tuttur Pontacus ex Zosimo, Procopio, et Orosio lib. vu, cap. 42, Quainquam postcriprein defendi fatetur, si dica- tur uuod ejus poleslati Gothi successerini. k lii quibiisdam codicibus vitiose additur Tertullus. Quia eo anno kal. Januarii nulli fuerunt consules or- dinarii; sed creati sunt, Varro quidtin in Orienle ab Honorio circa kal. Februarias, alter vero Romae ab Attalo circa kal. Julias : et hic a Fastiserasus fuii, cum a tyramio consHl crealus esset. Propterea Oro- ^ius emn vocat umbraiitem consulem, eratque etiiui- cus. PonUc. 1 llac omittuntur m edit. Labbei ei mss. Colb. et aliis ploribus. 10 Dcsum haec, per Uonorii duces Constantium et Wphulam. Editio Labbei, Ulphilam, pro Ulphulam. S91 S. PROSPERI AQUITANI 80S tini discipulus, cum Arelatensi oppido episcopus prae- A suscipit, d anno i, mensibos ix, diebus n. Quo aideret, a populo ipsius civitatis740insons,et * nulli insimulationi obnoxius, pulsus est, inque ejus locum Pairoclus ordinatus, amicus et famaliaris Constanlii magigiri militum, cujus per ipsum gratia quaereba- tur. Quae res inter epi>copos regionis illius magna- rum discordiaruin causa fuit. LUCIANO VIRO CLARISSiMO CONSULE. Ilujus collega in consulatu fuit Heraclianus , qui novarum in Africa rerum reus , et honorem amisit et vitam. Burgundiones partem Galiiae propinquantem Rlie- no obtinuerunt. * Jovinus et Sebastianus fratres iu Galliis regno arrepto inierempii. tempore Pelagianis, jam a pontiflce Innocentio prae- damuatis, Afrorum 741 vigore, et maxime Augu- slini episcopi • scienlia resistebalur. HONORIO XI CT CONSTANTIO II COSS. Honorius f triumphans Romam ingredilur, prae- eunte currum ejus Atialo, quem Liparae vivere exsu- lem jussii. HONORIO Xll ET THEODOSIO VIII COSS. Hoc tempore Constaniius servus Chrisii, ez Vica- rio Romae habitans, et pro graiia Dei devotissimt Pelagiauis resisxens, factione eorumdem multa per- tulit, quae illum sanctis confessoribus sociaverunt. Concilio apud Cartliagineui babito s ccxiv episco- porum, h ad papain Zosiinum syuodi decreta perhta llac tempesiate Pelagius Britodogma nominis sni B sunt:quibus probatis, per totuni munduin haeresii contra graiiam Christi, Coslestio et Juliauo adjutori- Pelagiana damnata et»t. bus, exseruit, multosque in suum traxit errorem , praedicans unumquemque ad justitiam voluntate pro- pria regt, tantumque accipere gratiae, quantum me- ruit : quia Adae peccatum ipsum solum laeserit, nec posteros ejus obstrinxerit; unde et voleniibus possi- bfle sit omni carere peccato : omnesque parvulos tam insontes nasci quam priinus homo ante praevari- cationem fuit , nec ideo baptizandos , ul peccaio cxuantur, sed ut sacramento adoptionis honorentur. « CONSTANTIO V. C. CONSULE. Aitalus Gotborum consilio et praesidio tyrannidem resumit in Galliis. IIONORIO X ET TIIEODOSIO VI COSS. Att.tlus a Gothis ad Hispanias migrantibus negle- C sumitur. Valentinianus Consiantii et Placidiae Gtius nasci- tur, sexto nonas Julias. Romanx Ecclesix XL episcopatum agii Bowri- cios ! annis m, mensibus viu, dicbus vi. MONAXIO ET PLINTA COSS. Hoc tempore fuit tertium schisnia, Eulalio Anti- papa per Hoiorium Cjesarera ejecio, quod duravit aniiis duobus. Constautius patricius pacem firmat cum Waliia, data ei ad habitandum i secunda Aqnitania, el quw busdam civiialibus conflnium provinciarum. THEODOSIO IX ET CONSTANTIO III COSS. Constaniius ab Honorio in consortium regni as- ctus, et pr&sidio carens, capitur , el Coustantio pa- tricio vivus offerlur. Aihaulplius a quod:im suorum vulneratus inleriit, regnumquc ejus Walli;», perempiis qui idem cupere inlclligebantur, invasit. THEODOSIO VII ET PALLADIO COSS. Placidiam Theodosii imperatoris flliam, quam Ro- mae Gothi ceperant, quamque Athaulphus conjugem habuerat, Wallia pacem Honorii expetens reddit, ejusque nuptias Constantius promeretur. Zosmoa XXXIX Romanse Ecclesiae episcopatum ■ In quibusdam libris, nullis insimulationibus no- xius. b Sic legendum pro Jovius probat Pontacus. Fa- vent mss. duo Colb. ciun aliis ab ipso citatis , ubi et anepto meliuslegivultquam accepto. Ms. unus Colb., ubrepto Hieronymus presbyter moritur k anco aetatis suas xci, pridie kal. Octobris. AGRICOLA ET EUSTATIIIO COSS. Constantius iinperator moritur. HONORIO XIII ET THEODOSIO X COSS. Hoc tempore exercitus ad Hispauias contra Van- dalos missus est, cui Cassinus dux fnit, 742 qui Bonifacium virum bell-cis artibus praeclarura, inepia et injurioso imperio, ab expeditionis suae socieiate avertit. Nam ille periculosum sibi atque indignum ratus eum sequi quem discordem superbientemqne pontifiee Zosimo decreta sunt perlata. 1 Apnd Labbeum et in mss. Colb. uno et Augu* stano, annis quatuor. Ms. aiter, et Pont. ut supra. Id amem Labbeus cum mss. duobus Colb. et Augutt. codice, aliique iti Pontaci notis citati rejiciunt inse- quentem consulatum. Priorem lectionem praetulit c Sic mss. Colb. duo et alii codices ex quibus re- D idem, tum propter auctoritatem Baronii, lum pro- siiluerat Pontacus, pro Constontino vero consule <* lii ediiione Labbei et ms- Colb. uno, annis tri- bus. In aliero ms. Colb. Pontacn, el aiiis, ut supra. • Ms. Colb. imus, industria. ldemqoe, a papa //i- nocentio, cuin aliis a Pontaco citatis. Alii libri habe- baut, Pelagius jam .... prcedamnatus ei Afrorum vi- aore% eic. ' ln editione Labbei, Romam eum triumpho. s Sic editio Labbci et mss. Colb. quorum unus ad- dit, et amplius. Alii codices, 217; aliqui, 224 : quod tnagis sequendiim monet Pontacus, cum auctor libro mlver>us Collatorem totidem iuimerel, nec plures. Verumlamen Marceliuius et Contraclus habent vul- g iitnn tiuinerum. * fclditio Lugd. in margine notat alias lectum a pter litteras Symmachi praefecti urbis ad Honoriua imperatorem de obitu Zosimi, et ingressu Bouifacii datas eodem anno iv kalend. Januarii. i Adjectum secunda ex ms. Colb. uno et aliis co- dicibus. Nam quod Aquitauia in primam et secundan fuerit divisa docent Sextus Rufus et Nolitla Provin- ciarum, dum agit de prxsulibus Aquiuniae prituseet Aquitaniae secundae, et de provinciis Galliarum 17 , inter quas nnmcrat Aquitaniam primam, et Aquita* niam secundara : illa aGarumna flumine ad Ligerun haec a Pyrcnaeis montibus ad Garumnam. Pontac. ' k De anno mortis et aetate llieronytni vide notan Am. Poniaci col. 778 ct 779 (Tomi noUri XXVII coL .197). S»5 CURONICUM INTEGRUM. 594 expertos esset, celeriter se ad portum urbis, aiaue A Patroclas Arelatensis episeopos a tribuno quodaiv» iiide ad Africam proripuit, idque reipublieae multo- rnrri laborum initium fuit. MARINIANO ET ASCLEPIODOTO COSS. Plaeidia Augusta a fratre Honorio pulsa, ad Orien- Sem cum Honorio et Valentiniano filiis proficiscitur. Coblistuiub, XLl, Romanx Ecclesiae praesidet epi- scopus annis ix ». * Longobardoruro 11 regnavit Lamissus meretri- cis filiusannism. Honorius moritur, et regnum ejus Joannes occupat eonnivente, ut putabatur, Castino, qui exercitui magi- ster militum praefuit. « Thbodosius, XLVI, Romanum imperium tenet annis xxx. CASTINO ET< VICTORE COSS. Theodosius Valentinianum amitae suae filium Caesa- rem faeit, et cum Augusta matre • sua ad recipien- 4un occidentale mittit imperium : quo tempore Joan- aes» dum Africam, quam Bonifacius obtinebat, bello leposcit, ad defensionem sui infirmior factus est. THEODOSIO XII ET VALENTINIANO f COSS. Placidia Augusta, et Valenlinianus Cxsar mira fe- lkiUte Joannem tyrannum opprimunt, et regnum victores recipiunt, data venia Aetio, quod Hunni qoos per ipsum Joannes s acciverat, ejusdein studio ad propria rerersi sunl. h Casiinus autem in exsilium actos est: quia videbatur Joannem sine conniveuiia iptius regnum non potuisse assumere. Valentiuianus decreto Theodosii Augostus appella- tor. C 4 Arelas nobile oppiduro Galliarum a 743 Cothis moita vi oppugnatum est, donec imminente Aetio ■on impuniti discederent. THEODOSIO XII ET VALENTINIANO i II COSS. * Mss. Colb. et AugnsL, Romanm Ecclesim 41 epi- eopaium suscepit Cmlestinus annis 9. Unos addit, mens. 10, diebut 17, ut in Chron. Pontaei. * Monet Pontacus in notis baec desiderari in mss. plnribus ( non leguntur etiam in duobus Colb. ) et qwcumoue in hoc Cbronico dicuntur de Longo- Mrdis, videri tempore posteriora, et aliunde assuta , it ei Diaeono lib. i de Longobardis cap. 10 et II, *bi Lamissum bic nuncupatum Lamissionem appel- laft. Pontac. * M*. Colb. unns et Chron. Pont., Romanorum XLTi, Tkeodosius re§navit annis 30. * ln codicilHufnonnullis Viciorino, ex quibus ms. Colb. ttnos. * Abest vox baec sua a ms. Colb. uno et August. et sj Labbei Cbronico. r Qoidam, inter quos Lab. addunt Cmsare% ot ba- beoft omnes Fasti, Marcelliuus et Cassiod. Pont. 9 Ms. Colb. unus, acceperat. *■ Hie articulus, etsi non legainr in multis codici- ka§, et pro addititio repuieiur in Chron. Pontaci , irmotor tamen testimonio Diaconi lib. iv, el idem coastat ex episl. 10 in appendiee Augustini. Ad su- periorem tamen censulatum referri vult idem. * Emeodavit Lab. post Poni. Chron. pro Archillas. Qsod etiam legendum noiarat ad oram libri sui Hen. Ceoiaias. Lectioni nostrae suffragatur Isidor. in Chron. tiflftb. Tkeodoricus, inquit (rex Golhorum ) Arelatem nobilutimum oppidum Gallice obsidet , a cujus obth- eUone mminenie virtutt Aetii Romance miiitim ducis barbaro multis vulneribus laniatus occiditur : quod facinus ad occultam jussionem Felicis msgisiri mili- tnm referebatur cujus impulsu k creditus est eiiant Titus diaconus vir sanctus Romse pecunias pauperi- bus dislribuens interemptus. HIERIO ET ARDABURE COSS. Bonifacio, cujus potentia gloriaque l intra Africam augebatur, bellum ad arbiirium Felicis, quia ad ha- liam venirem abnuerat, publico nomine illatum est, ducibus Mavortio, et Galbione, et Sinoce : cujus pro- ditione Mavortius et Galbio, cum Bonifacium obside- rent, interempti sunt : moxque ipse a Bonifacio dolo B detectus, occisus est. Exinde gentibus, qus navibus uti neaciebant, dum B a concertantibus in auxilium vocantur, mare per- vium factum est, bellique conlra Bonifaeium coepti in Sigisvultum comitein cura translata est. Gens Vandalorum ° ab Hispaniaad Africam tmosit* FELICE ET TAURO COSS. Nestorius Constantinopolitanus episeopus novum Ecclesiis molitur errorem inducere, praedicans Chri- stum ex Maria bominem tantuin, p non etiam Deum natum, eique divinitatem collatam esse pro merito. Cui impietati praecipua Cyrilli Alexandrini episcopi industria, et papse Coeleslini repugnat auctoritas» Pars Galliarum propinqua Rheno, quam Franci pos- sidendam occiipaverunt, Aetii comitis armis recepta. FLORENTIO ET DIONTSIO COSS. Felice ad patriciam dignitatem provecto, Aetius magister militum factus est 4. Agricola Pelagisnus, Severiani Pelagiani 744 episcopl filius , Ecclesias r Briianniae dogmatis sui insinuaiione corrupit. Sed ad actionem Palladii Dia- remotus abscedit. Accedit Chronicum Piihapanum. Vix usouam legitur fieri mentio de Archilla oppido. I Edit. Chron. Lab. addit Augusto. Vide Pont. p« 781 (Col. 1199 nottri XIV II tom. ). k Alias, traditur; et infra, interfectus. Ms. Coib. unus, creditur . . . . interemptus. 1 Sic ms. Colb. et alii aliquot. In aliis, in Africa. m Ms. Colb. unus, annueret, alius, annuebat. Edit. Lab. ut supra. Rectius quideni : cum, teste Diacono lfb. xiv causa belli coinra Bonifaciuin esset, anod ac- cersitus ab imperatore , accedere disiulU. Quod vero ]) Auctor scribit, hoc belluin Hlaium ad avbhriom Fe- licis, Diaconus et Sigeberlus tribuunt Aetio. PoAlac * Ms. Coib. unus, detentus. * Ms. Colb. unus et alii codices, ab Uitpaniis. v In aliis codicibus, et non Deum. 4 Hic mendum irrepserat in ediiis, ubi insinuaba- tur Aeiiustmagister militum factus ex agricola : coi errori favebant etiam mss. et hos inter ms. Colb. At ms. Colb. alter testatur recte emendatum a Pon- ueo et Labbeo,utsupra legitur. Cum nusquam audi- tum fuerit Aetium fuisse agricolaci : et inepte bic a> Prospero hoc additum foret, cpii dum saepe illius mentionem antea fecerit, priori loco Hlius gen*is>et condiiionem debuerit commemorare. Phira vide in nota Pontaei col. 782 ( Vbi supra). 9 Sic legendum , non vero Brattamce, aut Hyber- nimt constat ex ms. CoH>. uno et aliis pluribus : et maxime ex eo quod constet ex Sigeberto in Chro- nico, Germanom epwcopum AntbsiodorensemA dc 595 S. PROSPERl • coni, papa Ccelestinus Germanum Antissiodorensem J^ episcopum Tice sua mittit, • el deturbatis baereticis, Britannos ad caibolicam fldem dirigit. THEODOSIQ XUl ET VALENTINIANO UI COSS. Aetius Felicem cum uxore sua Padusia, et Grunni- Jum diaconum, cum eos insidiari sibi praesensisset, interemit. Augustinus episcopus per ompia excellenlissimus inoritur y kal. Septeinbris, libris Juliani b lnter im- petum obsjdentiuin Vandaloruni, in ipso dierum suorum flne respondens, et gloriose in confessione Christianae gratiae perseverans. BAS&O 6T ANTIOCBO COSS. Congregata apud Epbesum plus ducentorum sy- nodo sacerdotum, Nestqrius cum haeresi nominjs sui, ct cura multis Pelagianis, qui « cognatum errori suo g juVabanl dogma, damnalur. Ad Scotos in Christum credentes ordinalur a papa Ccelestino Palladius, el priinus episcopqs mittitur. AfeflO ET VALEJUO COSS. Romanae Ecclesiae XLII praeflcitur episcopus Ji- sT0s,a'nni8 viii, diebusxix, d tolius Urbis pace et con- sensione mirabili. ftonifacius ab Africa ad Italiam • per Urbem venii, accepta magistri militum dignitate : qui cum sibi resistentem Aeiitiin praelio superasset, paucos post dies niorbo exstinctus est. Aetius Tero cum deposita potestate in agro suo riegeret, ibique eum ' quidani iuiroicus ejus repen- tiuo ineursu oppriraere tentassel; profugus ad Ur- AQMTAKI ffM bem, atque illiuc ad DalmaUam, deinde per Panno- niara ad Hunnos pertenil v quornm amicitia auxilio- que usus, paeem principum * et jus interpolatarpo- testatis obtinuit. 745 TIJEODOSIO XIV ET MAXIMO COSS. h Maxiroa urbis regiae pars Septentrionalis per tres dies continuos incensa collapsaque est, mease Augusto. Joannes Monacbus cpgnomento Cassianus jfasstfiae insignis el facundus scriptor habetur. Colliguntur omnesauni usque ad consulatum Tneo- dosii xiv et Maximi. A xv Tiberii anno et passioneDomiui, anni ccccu. A|> instauratione templi sub Dario, anniwxccuv. Ab olympiade prima et Isaia propheta, apnj yrccx. A Salomone et prima aedificaiione templi anni MCCCCLXVI. A Moyse et Cecrope rege Atticae, anni npcc^oc Ab Abraham et regno Nini et Semiraraidi* , anai MHCCCCL A diluvjo aulem, usque ad Abrabam, auni hlxxi. Ab Adam vero, usque ad diluviuui, auaj atpccxijt. Sunt itaque ab Adam, usque ad tempua supra sfri- ptorum consulum quinguies mille pcpLXit. ASPARE ET AREOBlNDA COSS. THEODOSIO yi ET VALENTIMIANO IV CQSS. Pax facta cum Vandalis, l data ejs *d inhahjfao- dum perTrigetium Africse portlone, Hippone iu tdus Februarii. Eodem tempore Gundicarium Burgundicujum re- quo hic Prosper, et Lupum episcopum Trecassinum fyis in tyritanniam navieasse ut baeresini Pelagianam ^onfutarent. Adde qupd statim Prosper subjungit , Britahnos : ouin certitis est, quam ut probari debeat Pelagitim ibtdem erroris sui semina sparsisse. Pont. * In auibusdam. lu)ris, ui . . . dirigal. Ms. Colb. unns reaegit. b Ms. Colb. unus, inter impetus. De anno quo mors tanti dbctoris cortliRit vide notani Pontaci cql. 783 ( Qol. 120! nostri tXVII totn. )'. • 'c Quldam codrces, cogtialum sibi. d fijec quae sequuntur iti codicibus quibusdam a superibrlbus disjuncta erant interpunctione, et se- qiientibus aggregata, tamquani de Bonifacio acci- pienda essent, et non de Xisto; a Poniaco et Labbeo ex niss. restituta : ubi voces Vrbis et eonsensione pro 4rbis el confessione reposit». •' Antea , ad Iialiam pervenit in urbem. Aliam le- ctlonem luetur Pontacus, sequltur Labbeus , et prae- ferunt mss. Colb. duo et tres alii a Pontaco cuati, ac AugubUnuscodex, quem ille ubique Ulricianuui oc.it. f Edilio Lab, ct ins. unus Pontaci , ibjque cum quidam inimict jjus repenlino eum incursu oppripiere lehiassent. ' "I ;'Ita mutaium aPotita.co et Labbeo, prp Actius fn- terpdlque pacis, secutis mss. plures a priori citatos, quiTjus faveiit' ius. Colb. unus, et aller etiam prp yoiiepotenafis. Djac. autein lib. xiv, refereqs totam istam senlentiam, ita scribit : P,acem principum Aefius cutn receptu interpolaice potestatis oblinuit, nec. niutto posl palriciatus etfdm dignitatem afieptus eti. Quibus verbis non solum cpuqrniatnostrain lectro- nein/sed eliaui eam exptipajL Tradit eliam $igeher- tiis ad an. Cbristi 455. : Aefium sese contuluse ad liugilam regem tiunnorum, & ejusauxilio regreuum C &d Romanum solum; et anno sequenti, Aetius in gi*- tiam recipitur. Hinc inlelliges qaomodo Aetius pri- stiuo gradui restitutus fuerit, tibi teste Prospero dcvicent Burgundiouum reaem, et P^riclu^ et(k>n- sul terlio factus sit, et mulla praelia gesserit, usque in annum 30 Valenliniani, cujus ouuitt inlerfrctus fuit, utail Prosper Pilhosi,et alii scrkptores. Pontac. h Uic et sequeps articuli, qui in mss. Poutaei et Colb. dupbus non leguntur, nec in e^il. Lab. Uabea- ^ur, ad eumdem cnu*ul;iiuin apvd, Marcellinum et So- cralem IQ). vu cap. 59. lutellige per urbem regUui, urbem Conslantitiopolim. Nec dubimn quin viverel (uru Joannes Cassiaous , cujus ex,s^taat Coilaiionts Patrum , et aui lib. vu de Incarnatipne clrca inea testatur se ruisse discipulum Joaunis Cbryaosfouiu qupm antea Prosper vocavit Joaunem Cons,untiBOpo- fltanutn. Sed non est verisimile (ait PopUcu^s ) pro* speriim ejus mentionem fecis>e tam hononficam, conlra quem scripserii tamquMmmale sentientemde n fide ortbodoxa cum Pelagianis : ut uoLat MarceHiuus u sub consufatu Theodosii tvit et tesiarttur ejus opera, Haec in notis Poiii.icus, qui subjicit collecliohem an- norum ab orl»e condito, eic, ex ms. Lod. ; quae Ih cet inendis n»n careat, tamen jnvat utciimquead comprobanda ()iiae stmt in ediio : maxime si atiqqot anuos ex nonnullis detrahas. Quae cum addiia ftieru; edilioni Chronici a Labbeo cnra aliqua nnmeronHn triiim diversiiate, uec nos omittendam putavimhs. 1 Sic castigatur locus a Poniaeo , /juem seqhifor Lab. et faveut ross. Colb. et alii : cum antea lejjere- t;ir data.eis ad habitandum per trUnnium m loco Afiri- ca Hippone iii \d. Febr. Ms. nnus ez Colh. et codex Augu>t seu Ulric., data eis ad habitandum Aftkmpor- t\o; nec plura. Vide notam Pontaci col. 7W (tiOS twtirt XXXVII tom.). 597 CHftONfCUH INTEGftUM. gem intra Gallias habitantem Aetius • bclto obtinuit, A THEODOSIO XVI ET FAUSTO COSS pacemque ei supplicanti dedit,qua noudiu potitus est. Siquidem illum b Hunnicum ^Opuloatquestirpe 598 Hoc quoque anno iideni piratae multas insulas, sed pracipue Siciliam vastavere. Adversum Gotbos in Gallia quxdam prospere gesta. THfiODOSlO XVII ET FESTO COSS. Littorius i qui secunda ab Aelio patricio 747 potestate Hunnis auxiliaribus praerat, dum Aetii gloriam superare appetit , dumqtie aruspicum re- spoDsis et daemonum significationibus fidii, pugnam eumGotliis iinprudenter conseruit, feciiquo intelligi, quanlum illa, quae cum eodeno periit, manus prod- esse potuerit, si poliOribus consiliis quam siia temerilate uti maluisset, quando laniam ipse hosli* bus cladem inlulit, ut nisi inconsiderantcr prelians InAfricaGeisericus,rex Yandalorum, inlra habita- B in captivitatem incidisset, dubitandum foret, cui po- tionis suae limites volens catholicam fldem Ariana tius parti victoria ascribcretur. sua delevemnt. ISIDORO ET SENVTORE COSS. Gothi pacis placita perturbant, el pleraque muni- cipia sedibus vicina suis occupant, Narbonensi oppi- do maxime infesti , quod cum diu obsidione et fame laboraret, per Littorium comitem ab utroque periculo liberatum est. Siquidem per singulos equites binis 946tritici modiis advectis , strenuissime et hostes in fugam vertit, et civitatem annona c implevii. AETIO II ET SIGISVULTO COSS. Bellum adversus Gothos Hunnis auxiliantibus ge- ritur. impieiate subvertcre, quosdam nostrorum episcopo- rum, d quonim Possidius, et Novatus, ac Severianus clarioreserant, eatenus persecutusest, uteosprivatos jure basilicarum suarum , etiam civitatibus pellerel, cnm ipsorum constantia nullis superbissimi regis terroribus cederet. Valentinianus Augustus ad Theodosium principem Constantinopolim proficiscitur, • filiamque ejus iu matrimonium accipit. Eodem anno piraticam f barbarorum foederatorum dosertores eiercuerunt. Per idem tempus quatuor Hispani viri, Arcadius, Probus, Pascbasius, el * Eutycliius dudum apud Hac tempestaie Julianus k Eclancnsis jactantissi- mus Pelagiani erroris assertor, quem dudum amissi episcopatus inlemperans cupido agitabat, multimo- da arte failendi correctiouis spem pracferens, nioli- tus est in communionero Ecclesiae irrepere. Sed liis insidiis Xistus papa diaconi Leonis hortatu vigilanter occurrens, nullum aditum pestiferis conatibus paterc permisit : et ita omnes cathotiros de rejectione fal- lacis bestix gaudere fecit, quasi tuhc primum super- bissimam haeresim apostoiicusgladfus devruncasset. Peridem tempus Vitricus reipublieae nostrae flde* lis, et multis documeniis bellieis elarus habebatur. Pax cum Gothis facta, cum eam post ancipitis pu- Geisericum meritosapieiitix et fidelis ob&equii churi C gnae lacrymabile experimentum, humilius quam um- darique habebantur : quos rex, ut copulatiores sibi quam antea poposcissent. facerct, in Arianam sectam transire prapcepit. At illi facinus constantissime respuemes, excitato in rabi- dissifnam iram barbaro, priinum proscripti , deinde inexsilium acii , tum atrocissimis cruciati suppliciis; ad postremum diversis mortibus interempti , illustri martyrio mirabiliter occubuerunt. foier airtem Panfillus nomine , frater Paschasii et Eulvchii, pro elegantia formae atque ingeniiadmodum i egi acceptus, cum a professione atque amore catho- licae fidei hnllis minis detorbari posset, fustibos diu Cttsus, h ad infimam servitutem damnatus est : l ideo, ut apparet, non interfectus, ne de superata saevitia hnpii regis etiam Hla «tas gloriaretur. Aetio rebus quac in Galliis compoiiebantur intento, Geisericus, de cujus amicitia nihil metuebalur , xiv kalendas Novembris tanhaginem dolo pacis invadit, omnesque opes ejus, excruciatis diverse tormento- rum genere civibus, in jus suum vertit, nec ab Ec- clesiarum despoliatione abslinens, quas et sacris vasrs exmanitas, et sacerdotum adtninistratidne pri« vatas , non jam divini cultus ioca, sed suorum jussit esse habiiacula ; in universum captivi populi ordi- nem savus, sed prsecipue nobilitati et religioni in- fensus, ut non discerneretur hominitas as&gfe , an Deo bellum intulisset *. • Sic ms. Colb. unus, Lab. et Aug cod. Alii, bello obtrivit. • lidem in diversis codicibus Hunni aut Chunni vocaniur. Pont. • Ms. Colb. unus, implevtrit. Alius, adjuverit. Au- gost. , tdjuvit. • Haec addita ex edit. Lab. et ms. Lod. a Pontaco reeensito. • Eadem seribit et sub iisdem consulibus Marcel- Knos. Sed Socrates lib. vu cap. 44, Cassiod. lib. xn Hist. Tripart. cap. 13, Diaeonus lib. xiv, rejiciunt ia soperiorcm consulatum. Cui potius adha*reas vix judicari potest. Haec aulein uiia vocabatur Eudoxia filia alterioa Eudoxiae. Pontac. r In quibusdam codicibus, Barbari pyraticam exer- cuerunt. Desnnt haee apud Lab. Chron. • Apud Labbeum, Eutichianm. Idem addit ckari, D et nostea in Arianam perfidiam. . & Sic ms. Col. unus, August. codex clGhron. Ldb bei. In aliis, ad infamem. 1 Ita Chron. Lab. cum mss.Colb. dfiobuset Aogust. Alibi, nec ideo, ut apparet, interfecttii. J Sic mutalum auctoritate mss. plurluni , pro, tecundtB ab Aetio patricio potntali. Item prx> tntaii* tum illa eorum auce pernt manus. k In alits codicibus Athetanensis. Apud Pontacnm et Lab. Fclanenui. Eclanmn urbs est Campauire An- tonino et atiis : et Gennadins tradit huhc lulianum fuisseCamnauiim. Qna de re cotisnle Prefatiohent Irbronim Operis Imperfecti contra Jnlisnum tomo x Openim S. Augustini editionis novlsslmte RR. PP. BenediciiiTorum pag. ^65 et seqiient. 1 Sic con^eqnenter habctur in Chron. Labbei, eunr in quibusdam deliciat li*c senlentia , iu u\\\% ^tvlv^ 599 S. PKOSPERI AQUITANI 600 Hane autem captivitatem Caribago subiit anno A confirmata, et certis gpatiis Africa inter atrumque postquam Rema esse coeperat dlxxxv. 748 VALENTINIANO AUGUSTO V ET ANA- THOLIOCOSS. Defuncto Xisto eplscopo, xl amplius diebus Ro- mana Ecclesia sine antistite fuit, mirabili pace atque paiientia * praesentiam diaconi Leonis exspectans, quem tunc inter Aetium et Albinum amicitias b red- integrantem Galliae detinebant. Quasi ideo c longius essei abductus, ut et electi meritum , et eligenlium jadicium probaretur. Igitur Lbo diaconus legatione pablica accitus, et gaudenti patriae praeseniatus, XLIII Romanai Ecclesiae episcopus ordmatur. Gehericus Siciliam graviter affligens, accepto nun- lio d de Sebasiiani ab Hisp^nia ad Afriram transitu, divisa est. In Geisericum etiam apud suos de suecessa reraro superbientem, quidam optimates ipsius conspirave- runt. Sed roolitione detecu, multis ab eo suppliciis excruciati atque exstincti sunt. Cumque idem au- dendum eiiain ab aliis viderelur, multis regis so- .«picio exitio fuit, ut hac sui cura plus virium perde- ret, quam si bello tuperaretur. MAXIMO II ET i PATERIO COSS. 748 Hoc tempore plurimos Manichaeos intra Urbein lalere J diligentia papae Leonis innotuit, qtri eos de secreiis suis erutos, et oculis tolins tcclesia publicatos, omnes dogmatis sui lurpitudines et dam- nare fecit et prodere; incensis eorum codicibos, • celeriter Carthaginem rediit, ratos pehculosum sibi B quoriim magnse moles fuerant inlercepl*. Quaecura ac suis fore, si vir bellandi peritus recipiendae Car« lliagini incubuissel. Verum ille amicum se magis quam bostem videri volens , diversa omnia f apud barbari animum quam prsesumpserat reperit : eaque spes causa illi maxima et calamitatis et infelicissi- ma? mortis fuit. CYRO V. C. CONSULE. Tbeodosius imperator bellum contra Vandalos mo- vet s Areobinda, et Anaxilla, atque Germano duci- bus cum magna classe direclis : qui longis cuncta- tionibus negotium differenles, Siciliae niagis oneri, quam Africae praesidio fuerunt. DIOSCORO V. C. ET EUDOXIO COSS. Uunnis Tbraciam et Illyricum saeva depopulatione q ^astantibus, exercitus qui in Sicilia morabatur, ad defensionem orientalium h partium revertitur. Cum Geiserico autem a Valentiniano Augusto pax lus novus constituatur ab bis incipiens , Carthago a Vandalis eapta anno pottquam Homa esse eeeperat i*xxcni, alias dxxcv. Poniaco non videniur esse Au- ctoris. Pnor autem numerus optiine respondet anno 5 Olymp. 158 , quo Eusebius uotavit Canhaginem fuisse captam a Romanis : modo non includas in ea consulaiuiu bunc exireinum, quo capitur a Vandalis. Pontac. • In aliis codicibus, adventum. b ln quibusdam libris, amiciiim redintegrandce de- tinebant aut detinebatur. c Alii codices, longus esset advenlus. In Colb. uno, viro sancto divinitus, ut apparuit, inspirata, non solum Romana? urbi, sed etiam universo orbi pluri- mum profuit. Siquidem confessionibus in Urbe captorum, qui doctores eorum, qui episcopi, quive presbyteri , in quibus provinciis vel civitatibus de- gereut, patefactum est. Multique Orientalium par- tiuin sacerdotes industriam apostolici rectoris imi- lati siml. THEODOSIO XVIII ET ALBINO COSS. lloc anno P.ischa Domini ix kalendas Maii eele- bratumest, nec erralum est. Quia in die undecima kalendarum Maiarum dies Pas&ionis fuit. Ob cujus reverenliain natalis urbis Romae siue circen ibut transiit. Attila rex Hunnorum Bledam fratrem et consor- tem in regno suum perimit, ejusque populos sibi pa- rere compellit. VALENTINIANO VI ET * NOMO COSS. Geisericum se contulit. Spoudanus tom. I Epitomes paff. 647 ' Hic variant codices : alii habent, apud barbaros; alii, apud barbarum; alii , apud barbarum animum. Notandum interim in boc articulo et aliis Geistrieum legi et Gensericum, in diversis libris et auctoribus quos enumerat Pontacus. s In quibiisdam Alriovinda ei Auii/a, seu Ansila , Ausilia, et Anaxilia. h In quibusdam codicibus, provinciarum. 1 Ita edit. Chron. Labbei, mss. Colb. duo, et Aug. codex. Pontacus,ex mss. Cassiodoro et Fastis, longius esset adduclus, in aiiis et Aog. cod. desunt «| magis probat legi, Paterno haec. ** j Apud Lab., mss. Colb. duos et August. cod.,t Fastoaea- pitolinos , Sigoniuin et actionem I concilii Cbalcedo- nensis. Posi h:ec autem in edit. antiqua et ms. Corh. uno desinit Prosperi Cbronicon in liaec verba, Hic finit Prosper post Hieronumum. Nonnulla etiam subjunguntur in uoo ex mss. Colbertinis (et Lodo- niensi a Poniacolecto) usquead consulatum Valea* tiniani vm, ejusque necem et Urhem captama Ge4- serico : inter j<|uae legontur ad calcem eadem qtiae itidem sunt ad calcem in Pro*pero Pithmt, idque iifdein fere verbissumpto initio abea periodo, AtHia d In quibusdam codicihus, de Sebasliano eunte. • Erat autem Sebastianus (ut ait Victor de Persec. Vandal. lib. u) famosi illius comilis Bonifacii gener, acer ingenio et strenuus in bello : cuju* Geisericus sicut consilia neces*aria habens, ita et prxsentiam fonnidans, occasionem ejus exstinguendi a religione quassivit. Sed quod ipse Geiserici suasiones de trans- mutanda flde catbolica in perfidiam Arianam egregia elusisset siihilitudine panis similacei muudissimi, qui si in frusta coiifraciUM, et aqua madidatus iterum coqualur, deterior evadit : eumdem alterius generis argumento Geisericus postea occidit. Narrat bsec Vicior. Sed quo mortis argumento vel genere exs- liuctus Sebasiianus fuerit uon iradit. Fuerat autem ille invidia praefectormn Romani eiercitus, quasi perduellis existimaius Romani imperii;ob eamque causam factus exiorris, ex Uispaoia in Africam ad 10 III ETSYMMACHO. ALLEPIO ET ARDABURE. Uityches baeresiarches Constantinopolitis pre- •t fretns Theodosii Augusti amicitia, conatus M perfectum hominem in Chrisio asserere. • qnem Flavianus ejusdem urhis episcopus tons...., cum sacerdotihus suis damnatus est9 ■e Dioscoro Alexandrine urbis episcopo. Con- em papa Urbis Leo misit episcopum, presbyte- et diaconum. Qui injuriam passi , Flavianum uit in defensione caiholica per injurias gravis- defecisse. ITHUMIANO ET ZENONE. lodosius imperator pro defensione Eulychetis mi papam Urbis ad se vocat : quidtim ire vel- CHRONICUM tNTEGKUM. m A nis sententiam tulit : reclamante Ililario diacono Ecclesiae Romana», qui vice sancti Leonis papar, cum Julio enisropo Puteolano a sede Apostnlira fueraiede!ero Flavianus, inter manns eorum, a populo prohibitus, 750 presbyteros et diaco- R quibus in exsilium ducebatur, glorioso ad Christum rexit, 5TURI0 ETPROTOCENE. ■» vocati catholici audiendi.] : tempore Eutychiana haeresis exoria est, au- Eatyche quodampresbytero, quiapud Constan- Um monasterio celeberrimo praeaidebat, prae- i Jesum Christum Dominuin nostrum, bealae ; Virginis Filium, nibil maternae babuisse sub- B, sed sub specie hominis solam iu eo Verbi lisse naturam. Ob quam impietatem a Fla- ejosdem urbis episco|K> , quia corrigi noiuil , mnalus est. Sed fidens smicitia regia et auli- i fiivore, ab universali syuodo *e poposcit au- limiente imperatore Tlieodosio, qui ob hujus fine transivit. VALENTINIANO VII ET AVIENO. Pravalente iterum papa Leone, dirignnlur ad Orientemdpreshyteriet diacnnes, ad 75J haeresim confuundam. Et eodem auno defecit Theodosius Augustus. eTheodosio imperatore diem functo, et Chrysaphio praeposito, qui amicitia prinoipis male usus fuerat, interempto; Mabciamjs cousensione totius exercitus suscepil regnum, vir gravissimus, et non solum reipublicae, sed etiam Ecclesias pernecetsarius. Hujus edictis apostolicae sedis auctoritatem secu- lis, synodus Ephesina dainnalus, et apud Chalcedo- nem celebrari concilium episcopale decernitur : ut i ratractationem omnes episcopos jussit Ephe- C correctis venia mederetur, et pertinaccs cum haerebi ofiTeoire. depellerentur. [00 eoncilio Dioscorus Alexandrinus episcopus Placidia defuncia est v kalendas Decembris. tm sibi vindicans, absoluto Eutyche, injla- MARCIANO AUGUSTO ET FLAVIO ADELPIIIO. ■ episcopum Constaiitinopolitanum daunatio- ' Attila post necem fratris, auctus opibus inter- knu mortHOy magna mter fi!io$ ipsius cerlamma mando regno exorta, etc. Unde. certissime col- mbdit illustris^imus Vasatensis) illum codicem etom esse germanum Prosperi Chronicon, cum mm babeat quae pridem Gennadius designavit. ir enim ab Adamo, et tandem in necem Valen- I desinit, et Urbis expugnationem factam a rko. Sed etiam illud Pithoei esse alterius au- p qui quaedam exscripsit ex Chrnnico Prosperi, itrum scu Ulricianum ( Auguslanum vocavi- H alia hujusmodi esse quidem Prosperi majori rfe; sed aucta ab aliis, vel a Mileto seu Melito, ssHiter auxit Chronicon Isidori, vel abipso Ti- eajus pr.vfert nnmen, ex quibns duobns psbse se profuetur Mahanus : idque in eis lo- m notavimus desiderari consensu libroruin. D«S Arnaldus Pmitnc.us. b vocat Chron. Labbei. Ms. Colb., Alibio. Aug. Attoo. Spond. ad anniim 447, Alypio me Cal- t Ardaburio. Articulus subjunctus non legitur ■o*. Labbei, sed in mss. Colb. et Aug. jasfi bic duobus his signis [ ] inclnduntur t omnino a codice Labliei : leguntur auiem iu Mbertino et Augustano cndice, cum e^dem i9 qoam mss. defeciu replere nequiviinus. Labbeum vero indicantur lantum ires consu- Mpra editi, absque ulla histoha alia; praeter orem Eutliyichiaii& hxresis narrationem , quae tlnrtoet Proiogene con&ulibus refertur. rasler hos desiiuatus fuerat ct Renatus presbj- ter tituii S. Clementis , qui in via in Delos insula dieoi extremum oliiit. Quibus adjunctus et Dulcitius Leonis nolarius, vir prohatae fldei. d lloc anno S. Leo ad Theodosium miserat coepi- $eopo$ Abundium et Aslerium, $ed et Basilium et Sena- iorem Presbyteros, perquot qna nostra (ait in Epistola niiiic 52 ) forma $ti fidci, manifettatis inttructionibus , quat misimus, potsitit dignamer agnoscere. Dediaconis lamen in <>a iuilla meniio. Hi aiitem Theodosium jam defunctum advenieiiles repererunt. • Hic loci in ms. Colbertino et codice Augustano n legumar sequentia quibus re* apnd Labbeum fusiiis ** uarrata? paulo aliier refernnitir, ccilicet : Adblphio V. C. consulb. Theodo$iu$ cum magna pompa a Placidia et Leone ei omni $enatu deductus, ei in mausoteo ad aposlolum Petrum depositns est. Nunliatur, defuncto Thcodo$io% regnare Marcianum : et Putcheria ejus conjux Augusta facia est. A quo damnaimr. Iti Aug., ejus conjugem Auguttam factam. A quo damnatuf Eulyches et omnes ejut fauiores. In ms. Colb. : Mabcunus impbiutob XLV. Rbcimvit iwnis VIII. In Aiignst. codice, Et levatus est imperaior Mar- cianusILVUannit VIII f Ms. Colb. et Augu*t. codex hrevius, Pugnafacta in Galliis inter Aethun et Attilam regem llunnarmm , cum utriusque populi cade. Attila fugatus in Gaiiio$ superiores. 305 AD S. PROSPERI AQUITANI CHRONICON 804 enipti, mulla vicmarum sibt genlium miliia cogit io A Aitila in sedibus suil mortttt , mlgna prfmura in- ter ftiios ipsius cerumiaa de obtiitendo reghO fexoru bellum, quod Gothis tanluni se inferre, tamquam eustos Romaoae amicittg denumiabat. Sedcum trans- ilo Rheno sacvissimos ejus impetusmult&Gallicanu) urbes experirentur, cilo et nostris et Gothis placuit, uifurorisuperborum hosiium consoci»tis exercitibos repugnaretur. Tantaque Aetii patricii pruvidentia fnit, ut raptim congregatis undique bellatoribus th ris, adverse multitudini non impar occurreret. ln quoconflictu, quamvis neuiris cedenlibus, inatsti- mabiles slrages commorientiuin faclae sint, Chunnos tamen eo consUt victos fuisse, (fbod amissa prfc- liandi fldncia, qui superfueruntad propria reverterunt. • HERCULANO ET SPORATIO. Attila redintegratis viribus qnas in Gallia amise sunt : deindealiquotgeotioin, qtue Counnis pere- bant , defectes seculi, causas et oecosiones bdlis dederunt, quibus ferocissimi p+puii mutnis ineursi- bus conterereulur. Apud Gotbos intra Gallias consistentes * inter B- lios Theodorici regis, quorum Therismodos maxi- mus uatu patri successerat, Orta dissenaio est. £t cum rex ea moliretur, quae et Roman» paci, et Go- thica adversarentur quieti, agemauis suis, q«a noxiis dispositionibus irrevocabililer iosuret, ecci- sus est. AETIOETSTUDIO. • Inter Valentinianum Augustum et Aeiium ns> rat, luiiam ingredi per Panuonias intendit, nihil B tricium, post promissae invicem fldei socromeou, duce noslro Aelio secundum prioris belli opera prospiriente; ita ut ne clusuris quidem Alpiura, qnibus hostes probiberi poterant, uteretur : hoc So- lum spei suis superesse cxisiimans, sl ab omni Ita- lia cum imperatore discederet. Sedcumboc plenum dedecoris et periculi videretur, cootinuit verecundia raetum, et tot nobilium provinciarnm latissima eversione credita est saevitia et cupidllas hoslilis expleU : nihilque inter omnia consitia principis ac senalus, populiqae Romani salubrius visum est, quam ut per legatos pax truculentissimi regrs expeteretor. 752 Suscepit hoc negocinm cum viro consulari Avieno,etviroprapfectorio Trigeiio beatissimuspapa Leo auxilio Dei fretus , quem sciret numquam pio- rum taboribus defuisse. Nec aliud secutum est qnam C pul»batnrd. postpacium de conjunctione filiorum, dira* ininuci* ttae convaluerunt, et Onde fuit gratia chariutis ae- genda, inde exarsit fomes odiorum, incentore(ut crediium est ) Heraclio spsdone, qui itnsibiiropcra- toris animuin insincero famulatu astrinxerat, ot eotn facile in quae vellet impeiteret, Cum ergo Heraclius sinistra omoia imperatorida Aetio persuaderet , hoe mwm credttum erft soMI principis prefuturom, si intmici mofttiouot sut opere prajoceiipasset. Unde Aeiius, dum piaeiU iu* sunthis repetit , et causam filii commotias ngity iofc* peratoris tnanu et circumsiantium gtadn* Itter confectus est * Boethlo prssfecso simnl 753 perempto, qui eidem imiHo aosfcltiaioo* praesurapseral fides. Nam toU iegatione dignanter accepta, ita suinmi sacerdotis prsesentia rex gavisus est, utetbelto abstineri pneciperet, etullra Danubium promissa pace discederet. * OPILIONE V. C. CONSULE. Syuodus Chalcedonensis peracu, Eutyche Dio- scoroque damnatis : omnes autem qui se ab eis re*> traxerunt, in communionem reeepti, conflrmaia universaliter fide, quae de incarnatione Verbi secun- dum Evangelicam et Apostolicam doctriiiam per sanetum papam Leonem praedicabatur. • In ms. Colb. et codiee Augusiano : Honorio et Atpere. In margine August. edili, Herculano et Arvo- rrndo $eu Sporatio. tconica Marciani mperatoris /io« mam ingretsa 5° kalendat Aprilit. b In ms. Colliertinoet Augnstano codice, OpWon$ et VincemalOy in margine, Vincomalo con$. S. Leo in epistolisboc annodatis solius Opilhnh iiiemiiiit; uterque tamen ciiatur rn dissertai. 1, de Yiia et Re- bns gestis S. Leonis Magni, p. 512, tnm, H novae edi- lionis ejusdem Operum. c Hyec eadem paucioribus verbis in ms. Colbertino et edit. Augusuni codicis: Eoanno occiu sunt Aetiu$ el Boetiut patricii. Carthagine ordinatur epitcovu$ Deo gratiat in batilica FauMi die Dominica vin katendat JNovembrit. d Aetium propria imperatoris manti necatnm essev B^ietium a circumsuntibus, iradit Cassiodoros in Chron. et post illum auctor Miscell» lib. xv; sed Procopius de Bel. Vand. hb. t Aetium absentcm jus- sum esse inurhci ; idem(|iie haec pluribus narrans, id accidisse ait ei fuisa suggestione Petronii Maximi YALENTINIANO YIH ET ANTHEMIO. Mortem Aeti? morsVsrleiitinianinon lengo pbst letnpore consecou est, Um improtfenter afo* decli* nata, ot mrerfeetor AefH amieos arn^fereaojtte e}na sibimet oousociaret. Qui concepti faciaorrs opportu- niutem 4issimuhinier aocufpantes, egrettstftai tiiti Urbem principem , et ludo gestationis intentum, inopinatis ictibui eonfedenmt ; HeracHo skmtl , H erat proximus , inferempto, et nulro ex riiUHHudlOf regia ad ultionem Unli sceleris a£c4nso. • Ut autem boc parricidium perpetratum mt> Mm» senatoris Romani , ex stirpe illius Maiimi tyranai, quem Tbeodosius senior sustuterat : qoi iojurian; D passus a Yalenttniuno in stupro uxoris suae formo- sinsini», aeque »e pudicissim&* cogiuns de Tindicta, primo Aciiuiii forlissimum ducem ^ io quo potissi* iiimn spes Romanorum esset , e medio tollendum jiidieavit , ideeque illuin per iinperatoris eonucbos eidem Augusto affeclaii imperii suspectum reddtdit. Quid autem sublato Aetio Maxitnus in ipsum Valen- tinianum molitus sit dicetur anuo seqoenU. Spoo- danus toui. 1 Epitomes, ad antiuoi Cbristi 454. o. 674. • Pro his omnibus , et sequentibus, in rno* Col- bertino et ediiione Lugd. eodicis Augustoni, se» Ul* riciani : VoAentinianut ipte aecitut eti ad dug* Lem- rot xvh kalendat Aprilit. Kt levatut Petremut Mmfr mut imperator, qui 72 die occuut, per Urbem Irovtos. GeitBricut Romam ingrettut prceda facta Cmtbmek nem revertitur. Et pvtt aHquot diet liiatur im imptr rium Avitus. 605 ' APPENDtCULA. ximos, vir gemini consulalus et pairiciae digiiiiatis, A suppJicatio ita eum Deo ageule leuivii, ut cuin omiiia sumpsit imperium. Qui cum periclilanii reipublic» per omnia profuturus crederetur, non sero docu- inento quid animi baberet probavit : si quidera ui- terfectoret Valentiniani , non solum non plederit, sed etiam in amicitiam receperit, uxnreroque ejus Augustam , amissionem viri lugere prohibiiam , in- ira paucissimos dies in conjugium 6uum transire coegerit. Sed bac incontinentia non diu potitus est, Nam post alterum mensem y nuntiato ex Africa Geiserici regis adveutu, * multisque nobilibus ac popularibus ex Urbe fugienlibus , cum ipse quoque , data cunctis abeundi licenlia, trepide vellet abscedere, septuage- simo seplimo adepti imperii die a famulis regii9 754 dilaniatus est, et membratim dejectus in Ti- berim, sepultura quoque caruit. Pobt bunc Maxinii exitum , confestim seruta esi multisdigna lacrymis Rmuana capiivitas, et Urbem omni praesidio vacuam Geqserieus obtinuit , oqpur- reote sibi extra portas faocto ^eqne episcopo, cujus potestatis ipsius essent, IradiU sibi civitate , ab ign* tamen et caede atque suppliciis ahstinereiur. Per quaiuordecim igitur dies, secura et libera scrutatione, omuibus opibus suis Koma vacuata esl, multaque miUia capiivorum , prout qutque , aut aetate, aut arte placuerunt , cum regiua et Hliabus sjus Caribaginem abducta sunt. Eodein auno Pascha Dominicum die vm kalendu Naij celebratum cst , pertioaci inleniioue Alexan- drini episcopi , cui omnes Orienlales consenlieuduiii IHjiaveruut : quauivis sauctus papa Leo xv kalendas Maii potius observandum proteslarctur. b Eistant ejusdem papae epislolae ad clemeutissiiuum princi- pem Marcianum dalae , quibus ratio veritatis sollici- taia» evidemer patefacia est ; et quibus Ecclesia ca- B tbolica instrui potesl qtiod lisec persuasio stud o unitatis el pacis tolerata sit polius quam prohita, numquam deinceps imitanda : ut quje exitialem at- tulit offensionem , omnem in perpetuum perdat au- cioriiaUun. • Ab Eudoxia mortem Valentiniani mariii in Ma ximuiu vindicare volente accersitum narrat Proco- pius de Bello Vandal. lib. i. * Hic inseruntur a Bucberio in Paschal. Cyclum Victorii cap. 3 : In quo nec in raiione plenilunti, nee im primi mentit timite fuisset erratum. Quae lamen marginalem studiosi annoiationem esse non absurde auis putaverit. Neque enim in Sirmondi aut Cbif- fletii cod. mss. ex quibus Chronicum illud auctiu* edidil Duchesnius, Inveniuutur bxc verba. Vide dis- sert. 4 de Vita et Oper. S. Leonis pag. 326 et seq. Q tom 11 nov. edit. Oper. S. Leonis llagni. Ubi obser- vabis , lum primum hac occasione Occidentalibus inqqtrendj diem Pascbatis, mptusque soJis et luna drligentius siippntandi ortam aemulaiionem apud La- tinos, qi|i diuiius p*ssi non sunl legein sibi ab Ale- xandrinis de indicendo paschali die imponi. Prospe- rujn quoque Aquittnum , qui iiiiu Roma? apud Leo- peni pontiUccm agebat, suum Cyclum composnisse : cujus testes sunt Gennadius in Catal. Vir. lllusir. cap. 88, ubi de Victorio Aquit., et lsidorus Origin. lib. vi cap. 17, nisi jam edilus ab illo esset ad an- uuui 444, quo similis occurrerat dttficultas. Ut ut sit, dubium uon est quiu ad illum scribendum a Leone sit exciiatus. Cyclus ille jam periii. Ceite cum paulo iratior scribat de Pascbaie liujus auni 455, quo Chroiiicum suum claudit, appparet pro sua sententia ipsttui decertasse. APPENDICULA AD CBRONICUM S. PROSPERl AQUITANI. 7&S C*m tyCodittqvmAitQUfitanMmv&caniuA, Ptihautvero $ub Ulrictani titvlo citavit in notis $ui$ adChro- niam ^n*ebiit eki., tubjicianlur qwxdamquos leguntur etiam inm$. Colberimce Bibliothecee 240, et illa limitee exctdanf Proiperiano CkronUo, a Qennadto assignalos in Catalogo, eap. 84, de Prospero, de auibus fuittii dicta in ajLmonVipne comuUt, $i vacai ; iUa no$ hic, charactere tatnen inferiori, excudi debere credidimut. In quibus regni Yemdalorum , posl captam ak iu Uonuun , ttalue per onnot non paucot repranentatur. Quibus tamen in wfem tibrii yrefigumiur tre$ contutatu$, qui Vaientiniani vni ultimum cum morte consulatum exceperunt. VARANE ET JOHANNE. CONSTANTINO ET KUFO. ARDABDRE ET MAXIHIANO. Post consulatum Tbeodosii ivn et Festi, Geise- ricus Yandalorum rei Carthaginem ingressus est, die xiv kalendarum Novembrium. • Qui rexiteaiu- deip AfjcU^am civitatem anuis ixxvui , mensibus ii', diebus yi. Post honc regnavit Hunerix , ftlius ejus, annis vn, meosibqs. x, b diebus xvm. Qui in. iine anni vu re- gai, soj[ ca.lholicae Ecclesi* persecutionein fecit, omnes^u^^^ociesia^ clausit , el cunctos D minj ca- tbolicos aacerdoles, cum Eugenio Carihaginensi cpi- ^ bi eo4ice m*. Colb., Qui regnavit in eadem Afri- ca civitate annis 17. D. scopo exsilio relegavit. Qui Det judicio scatcns ver mibus vitam finivit. Post eum regnavit c Guntamundus Gentunis ejus- dem Hunerici regis fratris filius annos xi, menses ix, dies xi. Qui tertio anno regni sui coemeterium sancti marlyris Agilei apud Carthaginem catbolici» dare praecipit, 756 EugeoioCarthaginensi episcqpo, ab eode») jam deexsiliorevoeato. Oecimo autemanno regni sui, Ecclesias caiholicorum aperuit, etomues Deisacecdoiesi, petente Eugenio Capthagiuenei epi- scopo, de exsilM>revocavii. Quae Ecclesi» fuerunt clausae «jwioa xi, menses vi, dios v, hoc est, ab octavo anuo Huneiici, id est, ex. die vn idusi Fe- t» In ms Colb., diebu$ 28. c Alias, Gundabundut Gcnlonitt seu Gcn%oni$. 0C7 S. PROSPERI AQUITANl OPERA INCERTjE AUCTORITATIS. 60« bruarii, usque in decimum tnnum regis Guntamun- A episcopum apud Carthaginem in ecrletia Sancti di, in diem i? idut Augusti. In quo compleii sunt Agilei ordinari praecepit, et omnibus catholicis liber- supradicti • anni x, menses yi, dies v. Qui meino- tatem restituit. ralns Guntamuudus rex postmodum ?ixit annos n, Quo regnanie, assumpta lyrannide Geilamer re- mense* i. gnum ejusinvadit, in quod sedit annos m, menses Post quem regnavit Trasamundus Genlunis filius m. Qui tanta bomicidia scelesius commisit, ut nec anuos xxvi, menses vm, diea iv. suis parenlibus parcerel. Ab exordio ergo imperii Aviti, usque ad annum Fiuntergo ab exordio • regis Geiserici , usqne ad xxvii Trasamundi b ....xvui. A xiv anno auiem exitum Vandalorum , anui xcm, raenses x, dies xi. imperii et morte Valentis, usque in annum • xxv Ab imeritu vero Valentis in xiv anno regni ejus, Trasamundi, anni suut cxviu. usque ad supra dictum tempus, anni cliv. Gollecia Postquem regnavit Hildrix, Olius Hunerici, annos ergo omnium summa annorum ab Adain usque ad viu, dies viii. Qui in exordio regni sui Bonifacium B Vandalorum perditionem fiunt anni vmdccxxxiii. • Forte anni \i. « Iterum numerus 26 pro 27 in ms. Colb. b Hjec lacuna non supplelur ex ms. Colb., qui d Ms. Colb., fecit. paulo autea habet annum 26 pro 27. • Ms. Golb., regis. SANCTI PROSPERI AQUITANI OPERUM OMNIUM PARS SECUINDA, COHTIHEM S. PATRIS OPERA INCERT^ AUCTORITATIS* ADMONITIO DE 02USCULO SEQUENTI. De hoc opusculo , quod primo edilum est a Sirmondo sub nomine Confessionis Prosperi Aquitani, quod hty betur etiam %n mi. Joliensi inter ccetera S. Prosperi opera, hoc centet smpe laudatut a nobU Jotephus Antdmhu pretbyter el canonicus Forojuliensis , in eo libro cui titulum fecit : De veris operibus SS. PP. Leonis Magoi et Prosperi Aquiiaui Dissertationes crilicae , Dissertatione septima, quce est , De suppositis S. Prosperoscri- ptis et traciatibus,pa£. 370. < Quod superest, proster ista Opera Prospero supposila, alia non animadverti «£- cujut nominit ac ctlebritatis, qua tub ejus nomine circumferantur. Exstat auidem Confessio Tironis Prosperi, quam primum Jac. Sirmondus publicavit anno 4619, ex Bibtiotheca Vaticana, post Eugenii el Dracontii car* mina ; at in qua vix aliquid deprehendere licet Prosperi slyto satis stmife, aut ejus famce valde consentaneum, pro qua ilii asserenda multum sollicitudinis impendi debeat. > Qua in re Anteimio ommno assentitur ceUberrimui doctissimusque auctor Bibliothecce novce Scriptorum Ecclesiasticorum , parte secunda tomi tertiif qui est $k Scriptoribus qninli Ecclesia? souuli* pag. 45 1 , De Prospero , ubi iilam Confessionem vocat, Opus nuilius ata- menft, et tanto Patre indignum. Alius tamen vir ecclesiasticorum tnonumentorum peritissimut scriptorf de mw opella paulo meliora semiens , satis eleganier scriptum opusjudicat, ut maqno Prospero tribuatur : nee tamen aliquid certi hac in re statuens , cum libelli sequenlis auctoritatem non audeat penilus rejicere% nec iUum wutt etiam pro indubitato Prosperi nostri fetu admittere. In tam diverso sapientissimorum criticorum judicio , mutts minus licuit nobis quidrjuam , quasi pro indubitato, decernere , sed cautxus fore visum es% si hanc clucubraUonm dubiis Prosperi operibus, non tamen certo suppositis , accenseremus. CONFESSIO Quce dicitur S. PROSPERI AQUITANI. 768 Nato mihi quondam sub lege peccaii, et C sum redemptionem , quam intelligerem aervitntea* transfusa in me a parentibns * ordinaria morlis Querantur qui volunt de salutis suae celeritate ; ad conditione captivo ; ne longo ferocis Domini jure excusaiionem viobtae regenerationis, rudem aetalem detinerer , inter ipsa me vitae initia , misericors et et imprudentes causentur annos : mihi semper a4- miseralor Domine, liberasii. Aute inveni lyrannici- orabitur velox dignatio , et • properata clementia. datn, b quam experirer tyrannum : et prius adeptua Nam velut ignaro mibi boc unum profuisse intel* • Ms. Jollensis, ordinaria mortis. telligerem servitutem. b Ms. Joliensis haec addit , quam experirer tyran- * Sic corrigiinus ex ros. Jolienfi. EA\1ifpreJ*mrtUm. num; et prius adeptus sum redemptionem , quam in- 4DM0NITK) DE POEMATE CONJUGIS AD UXOREM. fifO |uod lieet ego a dnnis tuis recesserim, in me A usque, inquam, dominabuntur milii qui meoderunt? tut dona manserunt. Renattis iioque in Cbri- Quamdiu inimicis meis serviam? Istis quidem inse in per Spiritum sanctum tuum, hseres ascri- me dedi , et per leibiferas volupiates preiium meae filius nuncupaius , niliil minus quam senior perditionis accepi : scd pacisci de me meo jure n<>n aceepi. Quin etiani remUso legalis observan- potui; habchaiii enim doniinum , et meus non eraw. ere, initijtus a graiia , non de Jacob, sed de Scio enim me ejus redcmptum sanguine, cui ccele- brael tuus faetus sum. Felix profecto, si ac- stia, ei terrena , et inferna subjecta sunt. Quid i tis a substantiam , non dicam multiplicatam , sed mecum est , quoruiu commercium mors est ? Re- im , vel otiosa innocentia, si non operame vertar ad eum qui ine emit ad vilam. Ac ne me re- sem. Sed, heu me miseruml relicta Fatris veriendi moreiur facultas, quia in medio gentis abii in voluntarium desertor eisilium; ei duce aliena sum , et regni sui limites barbarus dispositis im omnium multitudiue, intima quseque i£gy- b servat eicubii* ; bene est , quod redemptorem r apaiiosorum itinerum proclivia deceptus in- meum lenentem omnia , loca non lenent. Praesens Illicattrila decoris stola, et nobilitatis veste ccelis, inreris adest, totus in abyssis est, totus in *a , inopem me , et paternorum decoctorem terris : non itiuere adeundus , non navigatione qua> im, subdoli comites, iufideies amici, sub ha- B rendus est. Ipsura in Jerusalein reliquimus, ipsum irtis et auctioue peccati cupidissimis licitato- in iOgypto praetermisimus , ipsum inter Dahylonios rendiderunt. Sub quoruin longo et gravi con- non viderous. Sed quacramus , et apparebit ; pulse- imperio, in Babylouiorum eiiain jura irans- nius, etaperiet; peiamus, et tribuet. Verum, heu n cum per inuumeras SKvissiinarum domi- nie miserum 1 erubesco quia nudus sum , et nihii ani vicisbitudines, non * subjectione corporis, babens quo mcmbroruui ineorum iuhouesta circum- imsc sudore servirem, et dignis confusus offi- tegam ; ob*coenae egestatis dcdecore coufundor : tum 770 pejore quolidie sutus mei couditione quo ore, quave conscientia , tantae familiae oculos et er; sublraii me, quantum ab instautibus do- tanti Patris suhibo conspectum? quasi vero tolerabi- Ikuit , in occultum spirilus cordisque secre- lius judicium sit accusatis quam confessis, reis con- et apprehenso cujusdaui sanctarum Scriptu- tumacibus quam supplicibus , eihibiiis quam rever- volumine, quid mihi adhuc spei superesset sis. iiabeat quantasliuet crucis ignorainia e pceniten- i : ac multo perfusus imbre iacrymarum, Quo- tias , levior crit iguis veretundiae quam gebennu.*. litiones, in tubjectione. Ms. Jol. caret prapo- b Ms. Joliensis,s*rieJ. e Ms. Joiieusis, pmnitemis. ADMONITIO DB POEMATE CONJDGIS AD UXOREM. ten Anacreonticon ad uxorem, quo ipeius auctor uxorem suam hortatur ut se lotam Deo dedicet, non qui- ter subdititia falsoque titulo ascripta Prospero , sed nec inter certa et indubitata ejut opera censeri posse alns e$t animadvertum. UJtde dubiis accenteri debere judicavimus. Ett eerte vere dubitandi locus an waeri. Nam Rosweydus% vir eruditionit non vulgarit, Prospero, tub cujus nomine legebatur aliat % opus btudicavit, et S. Paulino Nolano, in ejus Operum recensionet ascripsitt cognita utique causa% ut videtur. qraqatur omnino doctus juxta atque accuratus ejusdem Paulini Operum novissimus editor et scholia- u, II, Dissert. 6, ubi etsi fateatur hoc carmen ad stylum Paulini Nolani et sermonem inpluribus poema- is satis accedere , lectore in judicem assumpto , tamen asserere non dubitat poema isiud , licet egregium msUssimum , aliis tamen Paulini carminibus suavius et liberiu% fluere. Tu n hatc subjungit : c At quod srmen Paulino potest abjudicare, illud nempe est , auod univertum orbem in ea generali eversione rerum trbatione detcribit quam expertum est anno 407 Occxdentis imperium. Verum Paulino tunc temporis non fmit ut se et uxorem ad Christianam vitam hortaretur, et detignarei quomodo (acultatibus suis uterentur. stus maximas in Ocadente turbas fecit% cum anno 39i, 15 Maii die% juniorem Vaientinianum strangulari ttdiadema Eugenio imposuit. At illud carmen hoc non adumbrat.s Hactenus Paulini illustrator% qui qui- 9posite observat quibus temporibus imperium Homanum tantit infestalionibus premebatur et agitabatur% non fuisse Paulino Therasiam sanctinsimam conjugem adsimitiaadhortari, cum ilta dudum ut sponsi imita- rietianm perfectionit iter fuistel ingressa, nisi forte et currentem quandoque monere non inutile quis dixeriu :etiam prohiberi se testatnr idem auctor ne curmen illud Paulino assignet, quodt inquit9 in quatuor mts. us Prospero tribuatur, in nullis Paulino% eujus historim prortut non respondet. Quod certe tam grave Psmlini fetum agnoscere in ilto non audeat. Quo postremo quatuor mst. non a se vitorum testimonio An- im Dissertat. 9 in Opera Leonis et Prosperi quintum adjungit quem prce manibus habuit optimm notm mos 000, ut judicabat% exaralum, quem ex Mattilienti civitate ? ubi clarior et charior Protperi memoria. mstm, quo tum degebatt transmissum et in amplissimi senatoris Thomassini bibliotheca asservatumt tibi ivenienti manere non potuisse incognitum testatur : verum ab hujus copiosee bibliothecas possessore cum et vrce multis% inter plura adiumenta% dicit a u susceptum. Porro talis eodex nonnisi Protperi epigram- mtUebat% quibus sententice ab eo excerptce praponuntur. In hoc post epigramma 97 de cohibenda ira, ac ursu desinens9 Crescere non cupiens perdit adepta tepens, ate subjungitur, metrum Anacreonticon% ab his verbis Age jam precor mearum, adhmc% Quibui occu- ilmat fuit volupias. Atque hic expliciunt vertut, simulaue cum pagina et codex totus cum his verbis, ber. Desiderantur itaque in hoc codice qum ab aliis exhtbentur hexametra pentametris intermixta% iam* eohmenti eonceptuum seritt ingeniose illigata. Qum consuetudo non extranea est Prospero, qui carmen i ceteberrimum duplici versuum serie variasse agnoscitur ; alxter enim in protogo quam in poe* att S. PROSPERI AQOITANI OPERA INCERTiE ACCTORITATIS. M Qum porro Paulini hittorim prorsut non retpondere videniur viro docto, rerum iemporumque circumtlantim carmine de qu&hic agitur detcriptm , Protperi pcrtonm congruentiut fortan aptareniur : quippe quem wub ***• tum quarti tmculi et contequentit initium thrittianm pietatit ttudia mugit aficere primum potuerunt, tuam ut conjugem (ti lamen conjugatut \ ixit alimiando) ad paret autut tam tuavium contitwrum incitamentit ttimularit. Ad id etiam facit Bedcs in pne libri de Arte metrica tetli/icatw, qui carmtn ittud Tironi Protpero diierti atcribit. i Metrnm Anucreonticwn, inquit9 quo utu$ ett Protper Tiro in principio exkortationU ad conjugem, ita dtient : Agejam precor, eic. > Sed ( ti prmfato critico dcctittimo crediiur ) nec omnino carent Protperianit Uneamentit hmc carmina; et catlittimit Protperi tentibut plena tunl% ejusque terot ajfectut rincere reddunf, et locutionet non raro easdem erhibent. Nee tamen ille% quantumvit aveat qumcumque potett eum aliquo fundamento Protpero timtieare Operoy quid eerti de tati carmine audet ttatuere, pott quati cohibitum reprettumque circa iUud aliorum judt* cium, animique etiamnum pendere te faletur : nam etti hinc paulo comptiut et elegantiut agnotcatur quam reliqua poetice tcripta Protperi% inde retinet mlaiit circumttantia qua elucubrari debuit. Cum ehim convertionit initio digetVum ette pateat, et minut tunc erat cmlettibut attuefactue atque dittentut Aquitanut notter, iut magit juvenilit ejut animut arti et concmnitati ttudent hanc elegantiam affectare poluit, quam maturior tunctiorque factut pottea retpuerit vel neglexerit. Quibut perpensit% dum meliora ab atiit otiotiut rem totam iibrantibut opperitur, judicio tuspensus manet et indeterminatut. Pott hanc erudilorum (luctuationcm% quid tecnriut nobit el ab omni temerttatit nota magis alienum erit% quam ti hoc oput nec inter vetot, nec infet epurivt tuppotitotque Protperi fetut% ted inier dubiot exhibeamut. POEMA CONJUGIS AD UXOTIEM. Uxorem hortatur u€ toiam se Deo dedicet. 773 Age jam precor mearura A Comes irremota rerum, Trepidam brevemque vitam Domino Deo dicemus. Celeri vides rotatu Rapidos dies meare, 50 Fragilisque membra mundi Hinui, perire, labi. Fugit omne quod tenemus; Neque Cuxa habent recursum : Cupidas vagasque mentes Specie trahuut inani. 55 Ubi nuno imago reriim? Ubi sunt opes potentum Quibus occupare captas Auimas fuitvoluntas? B Qui cenlum quondam terram vertebat aratrit, 775< Auuju ut getninos possit habere boves. 40 Vecttis raagniflcas carpentis saepe per urbes, Rus vacuum fessis a*ger adit pedibus. llle decem celsis sulcans roaria ante carinis, Nunc lembum exiguum scandit, et ipsc rcgit. Nun idein status est agris, non urbibus ullis. Omoiaque iu Giiem precipilaia ruunt. 45 Ferro, peste, fame, vinclis, algore, calore. 40 15 20 *5 Mille modis miseros mors rapit uda hoiriines. Undique bellu fremuht, omties furor eicitai; armis Incumbunt reges regtbus innumeiis. Impia confuso saevit discordta mundo, Pax abiit terris, uliima quxque vides. Et si concluso superessent tempora sado, Aut posset longos mundus babere dies; Nos tamen occasum noslrum obtertare dc- ceret, Et (inem vitae quemque videre suse. Nam mihi quid prodest, quod longo Oumiiia cursu Seinper inexhaustis prona feruntur aquis* Mttltt quod annoss vicerunt sxcula silva?, Quodque suis durant florea rura locis? Ista manent, nostri sed non mansere parentes: Exigui vitam temporis bospes ago. Non ergo stimus hic ne quidquatn in ssculi nali, Quae pcreunt nobis, et quibus occidimus : Srd vitam aeternam viia ut mereamur in ista, Et subeat requies longa labore bre\L Et tameii iste labor sit forte rebellibus asper, Ae rigidas leges effera corda pulent : Vers. I. Hetrum Anacreontium, qtiali scandunlur sexdecim primi versus sequentcs, quod etcolobon, id est, mutilum, dicitur, recipil anapxstuin, duos iam- bos, el unam sylUbam, ut Age jam precor mearum. Qiiamuuara docuit Georgius Fabricius, de Re poe- C tica lib. i, quod metrum Atiacreoniitim seu bepta- nyllabum habet looa iria et syllabam uuam , pedes habot tisttatos duos, iauihum ei spoudeum; loco primo ponitur iambus vel spondeus, et hujus re- solutione interduro anape^tus , reliquis solus iam- btis, ut Sat est quiete duci, Fessum fovere corpus 4 1 . Mss. septem, cupidatque vana mentet. Iti. Edtor Oientiii S. Paulini scripsit volu- ptnty tit in ms. Joliensi. Editi nostri cuin mss. aliis, voiuntat. 19. Ms. Cambronensis, mapnificit. 21. Sic mss. tres. Alii codices, maria afta. 27. lta mss. quatuor. Edit. Ven., homtnis furot hmtitat armit. Ms. Lugdun. et edit. receiittores, hominit furor excitat. Ms. Colb. unus, exdtat arina. 32. Mss. quinque, Aut pottet. Ms. Tbeodor., b pottet. Alii, ut pottet. 37. Ms. Colb. unus, Hfullaque jugotm. 40. Ms. Jol., Exiguam vitam. MS. CoB»., Exigui vitam corporit. 4! . M^. Joliensis, kmc. 44. Sic mss. qninque. At edili, ut tubeat. Edil, Veo. in primo versu ouiittU ut : vita mereamm r* uta. 45. Mss. cod. JoL, Coib. unus, et Viei. du*, tit; et versu seq., putant» it* POEMA GONJUGIS Non laroen, h»c gravia es* ma.usu,eto sarcina A dorso, Nec uedii blauduro mitia colla jugum. Tota mente Deus, tota vi cordis amari 50 Prxcipitur : vigeat cura secunda hominis. Quod sibi quis nolit fieri, non inferat ulli, Vindiciam laesus nesciat exigere. Comeiitus modicis, vitet sublimis haberi; Sperni nou timeat, spernere non libeat. 55 Purcus, veia loquens, et mente et corpore castus, Insontem vitam paeis amator agat. Dc proprio cunctis, quos cernit egere, beni- gnus, Non sua non ctiptaj, quae sua sunt tribuat. Quid, rogo, inandatis durum censelur in istis? B 60 Aut quid erit quod nem? 90 Aut quid erit qued me separet a DemiBo-? Jgncroatfhibe, limare mami mea viscera, torior: Effugient poeitas membra soluta (uas. Carcere si cxxo ciaudar, ncctarque catcils Liber in excessu uieiuis adliibo Deuin; 95 Si mucrone paret cervicem abscindere lictor, Impavidutn inveniet: mors ciia, po&ua brcvis. Non meiuo exsiiiutn, rouudus domus omnUms una est. Sperno famem, Domini fit mihi sermo cibus. Nec Umen isia mihi de me fiducia sutgit, iOfr, Tu das, Cbriste, loqui, tuque pati iribuis. In nobis nihii audemus, sed fidimus in te, Quos pugnare jubes, etsuperare facis. Spesigitur measola Deus: quemcrederevitaest, 779. Qui patriae civem me dedit alierius. i05 Sorte patruro occiduura jussus transcurrere munduro , Sub Christi sacris advena miles eo : Nec dubius me jure brevi terrena tenere, Sic uiar propriis, ceu mea non mea siia. Non mirabor opes, nullos sectabor honores, 110 Pauperiem, Christo divite, non metuam. Qua steiero adversis, bae uuir mente secundis: Nec mala me vincent, nec bona me capienL Semper agam grates Cbristo, dabo semper ho- norem : 47. Mss. quinque, Non auiem gram e$L Vulgala lectio conciniiior. 50. M 8. quiwjue, vigeat cura tecundi hominit. Quo puiatnus doceri ut quxratur primum regnum Dei. Ouod Christus praecepil MaUb. \i, 33. Editi, secunda. 5i. Mss. tres, non toleat. 57. Mss. sei et editio Paulini, Dci proprium cun- €iis9 Ediiio Ven., Et proprio pascai locuto quotnorit egente*. 60. Ms. Camb,, a(tire. Mss. alii quinque, habere. 63. Edil. Ven., Quique Redemplorem pussum cru- c4$ uUima morte. 64. Mss. quatuor, In toto celsi Patri$. 68. Ms. Jol. et ms. Corb. a secunda manu, servi mporu. 11. Suffn 74, Suffragium secunda correpta etinm alibi oc- corrit. la Epigrammatis sacris tirbis Romae apud Gmterum pag. 1166, num. % in epitaphio Bouifacii papx: ItU saoctorum suotpia suffragia. Paolhius quoque carm. 32, v. 616 : Infaotescastis vincite suffragiis. Immo et inter profanos Ovidius : Quid uisi suffragiom nimbos viunlibus essem T Itrid. Ms. Joliensis, omisso et9 plau$ibu$que aage* licit. 75. Mss Jol. el Germ., vicit duru$. Ms. Colb., $u» perat. 78. Ms. Cambron., JEtluai in $e$e, etc. Id esl, odit oinnia, adhucautem et animam suum, juiti Luc. xiv, 26. Alii omnes, in illo te $tatuens9 in tese qui gerere optat eum. 79. Sic cum mss. sex et edit. Ven. ediior Paulioi. Alii, Me Deu$ coeli, rerum terrmque creator. 85. M*. Caiub. cum Paulitm, vitiatum in me. Alii, victum in me praeier ms. Theod., ubi habelur victum D de tne. VulgaU leciio deficii numero syllabarum. 89. Editio Veneta sola, vivens Pro$per loterare re cutem. Porte ex ingenio scribae aut editoris ctijiis- piam, qui hoc opus Prosperi esse certo sibi in ani- mum induxerat. „. 98. Sic edit. Paul. ex mss. Germ. Jol. et i Vicl. Alii codices, sit mihi. iOO. Mss. tres, tribuet. 107. Ms. Reg., Xec dubito. Deinde ms- Colb., Stc vtor. ii2. Ms. Regius, Nec bona me vincent, nec maia me capient. Non lam bene, ut Yidetur. 113. Ita mss. Reg., Colb., Gertn. ct Vict. unus. Alii codices. honore*. 615 S. PROSPERI AQUITANI OPERA INCERTJE AUCTORITATIS. 610 Laus Domini semper Yitet in ore meo. A Custos esto tui custodis, rautua redde, H5Tumodo, fida comes, mecum isti accingere 120 Erige labentem, surge levantis ope. pugnac , Ut caro non eadem tantum , sed mens quoqu» Quam Deus infirmo praebuit auiilium. nubis Sollicita elatutn cohibe, solare dolentem : Una sit, at.jue duos spiritus unus alat. Exemplum vitae simus uterque piae. iI4.Ua legitur in edit. Paulini et ross. Golb. Tlieo- 120. Ms. Theodoric, labantem. doric. et Camb. In relijuis, vigeai semper. 121. Edilio Ven., ut caro non eadem, ud tantum 117. Mss. Theodoric, Germ. el Yicl. unus, so//i- mens quoque nobis. cite. ADMONITIO IN CARMEN DE PROVIDENTIA DIVINA. Ut carmen de Providentia divina genuinis Operibus sancti Prosperi Aquitani sine scrupulo non accenseatur 9 nec tamen stattm inter supposita numereturf suadent diversa erudiiorum de eo judicia. Eisi enim primo sub santtm Protpeii Aquitani nomine prodierit in editione Lugdunenti anno 1539, diu est tamen cum ab aliis Operum sancim\- Prosperi ediioribus cum hac cautione editum estf ut seduto observaretur Prosperi non videri carmen hocf sed eu — iuspiam haud inlegre gratiam Christi expticantis. ld enimvero nolalum tegimus in editionibus amiquisf LovaniensmM anno 1565. ttudio Joannis Sotelli collegii minoris theotogorum Lovaniensium alumni procurala ; tum in Dua— censi anno 1576, curis Joannis Olivarii perfccta, quam Coloniensis anni 1630 et alice subsequenles de verbo smm verbum sunt imiiatce. In illa autem Duacensi ediiione doclissimus edilorf in epislola ad lectorem, cum catalogunmm contexit Operum a st emendatorum et in lucem emittendorumf ac de singulis judicium suum paucis profert, amm hoc quem in manibus habemus sic pronuntiat : t Carmen (inquit) de Provideniia Dei a D. Prosperi Operibus re— movendum duximnsf quia Peiagiance doclrince estf cui Prosner infestissimus fuit. Docet enim oplimum quemqusmm non plus gratice accipere quam pessimum ; sanctos patres ex lege naturas bonos fuisse ; a voluntaie nostra preeve— niri auxilium Diif el atia multa errore Pelagii consonaf qna dico Prospero numquam placuerunt. Nee novummm est (tubdit itte) magnorum virorum scriptis opera qucedam hcereticorum inseri : cum inter libros Hieronymo ascri— ptos reperiamus el epistolam Petagii ad Demetriadem, et Commentarios breves in omnes Epistolas Pauti, exceptmm ea qua est ad Hebrceot; similiter epistotam Coelestii ad parentem de scientia divinm legis; item epistolam da duo— bus filiit frugi et tuxuriosof non Wam qu&est ad Damasum, sed qum incipilf Omniumquidem de Scripturis, etc^ ei alia multa. qua? non sunt hoe toco recensenda. Ad quem modum etiam inter Auguttini Opera irrepsit libemm Qucettionum veteris et novi Testamenti, qui inter ccetera asserit Mclchitedech esse Spiritum sanctum, sacerdotem— que summum : quam ob rem merito est a divo Hieronymo in epislota ad Evagrium rejectus. Eodem errora (pergimm tlle) inscribitur liber Gennadii de Ecclesiasticis Dogmatibus Auguslino ; cuif qnoniam non satis catholieus est ^ studiosus quispiam ex epistola prima Ccelestini et concilio Arausicano secundo aliquol capitula subjecitf nempmm 22, 29 el sequentia. Qux licet ejusdem libri esse videantur, tamen in nonnullis exemplaribus tam impressis quatmm scriptis omissa inveniuntur, sicque capiti vigesimo primo libri ejusdem ex professo repugnant, ut aliquantuiunmm contideranli satis siatim elueeaif non nisi ad ejus redargutionem esse annexa. Quo consilio (conctudit ilte) et car — men de Providentia adjuncium videlur carmini de Ingratisf ne cum esset perniciosumf suo carirei aniidotof ssm sejunctim legeretur. > ttmc ille. . , Utriusque judicio assentitur Bellarminus in libro de Ecclesiasticis\tcriptoribust in auo eminenlissimus et eru— ditissimus auctor hoc ipsum opus semipelagiano polius quam sancto Prospero trihuenaum esse judicavit. Aucior quoque novce Bibliothecce Scriptorum Ecclesiasticorum, parte u lomi lertii, eadem fere quce supra in poenvaim parente arguens% hcec pracise essc notat quce Prosper impugnavit, tam in suo contra Ingratos poemate, quam iff aliis snis operibus. Nec si supponalur cum auctore Dissertationis in Opera sancti Prosperi hunc queedam samcti Augustini doctrince emolimenta quanisse% ullatenus verosimite esse contendit% eo usque tantum virum declin*- turum fuisse, ut quod alias totis viribus frnpugnarit, uriptorum priorum velut cblitust hic imprudenter propu- gnaret. . Atque ut tectores non tateat quce potissimum toca eo in opere supra dictis dispticnerint , id observaium ab edi- tione Lovaniensi el deincept, ut duptici virgnta in margine apposila signarentur qucereprehensionemmererenlur; quod et nos pariler observandum duximus. Et licel% ex benigniori quorumdam semenlia in hunc librum% hcec et alia istiusmodi per opus de Providentia Dei respersa, ex parle saltem ad catholici sensus normam apiari queani; vix lamen omnia (ex Antelmii judtcio (Ditsert. 9 de Ver. Oper. SS. PP. Leonit et Protperi) ad Prosperianos conceptus congruenter reducentur. Quia de arbitrii naturali possibititale, et de virtutum residuo post peccatum semine% alilcr inlerdum mentem suam aperire studuii sanctus Aquitanus noster. Hinc (actum est ut alius a Prospero uuctor huic operi a nonnullis quarreretur. Quos inter Henrieus Norisius tib. u Historia Pelagiance cap. 13, Hilarium Aretatensem hujus carminis auctorem esse suspicatus est, evm ittud semipetagianum esse paleat. Quod si tam aperte pateret quam putat vir doclut, mngis hcec itii suspicio abieganda foret% cum Hilarius e contra nutlo ex probato testimonio ad semipelagianorum partes iransisse convineaur, ut demonstravit alias Antelmius in Lirinensium secretis. Ad investigandum porro carminis hujus auctorem quod altinet% nihil ultra ex Gennadio scriptorum sut tempo- ris recensitore pro Hilario suspicari dalur. Quippe qui poslquam de eodem in Caiatogo cap. 6tt aity Absque per- Konaruui acceptalionibus omnibus castigatiunein iugessit, ut prcefert ms. codex Biblioh. Benediclinoe Sancli Germani Pratensis anle annos mille in membrana exaralus; cum alii tam edili quam mss. habeant, Sine perso- iiarum exceptione et acceptioue omnibus castigaiura opns praedicaiiouis tngessit; quce sensum adeo clarum non reddunlf et minus consequentibus coharent ; post islaf inquamf relataf non nisi atiqua et parva lantum Hita- rium edidisse rejert Massitienns presbyterf ex quibusf quce illi prcrcipua est, sancti Honorati Aretatensis Viia dumtaxat recensetur. Quod vero aiter Uonoratusf Massiliensis sciticetf in llilarii Vitaf prceter multa preeclara copioseque relicta ingenii monimentaf co vposuisse tesiatur etiam versus Tmtis ardentis, hoc prceconium Utis de Providentia versibus congruenter aptari posse censet supradictus Antelmius; et si forsan( subdit itle) divinare tam obvium non esset cur Gtnnadius illorum mentionem non fecis$etf si tam eorum sensa quam auctorem semi- pelagianum aperte cognovisset. Idem lamen doctissimus censor monet, hcec carmina in nonnultis caute e$se U- gendaf viro lamen pio ac erudito, et Hilario hand impari non esse indigna; cumf his paucis demplis, seniimtut Prosper anonymus ittef in quo sensus el vcrba Prospero fainiliaria, elocutionesque Prosperianis simites oHervat* CARMBN DB PROYIDENTIA DIVINA 61« «• factum est ut Labbem Vxbro de Scriptoribus Ecctesiasticis, ticet a Joan. HeueU et Joan. OUvarh, quoi ipsa n improbat, ideirco annexum fuerit, ut jam observatum esl, opusculo huic votma de Ingratis, non quod iitttd \tio Prosperi existimatum sit% sed ut remedium prmsens veneno pararetur ; ille tamen in hoc pronendeat ui credat Praeperianis lineamentis qum in hoc opere agnovisse te existimat% primum deeeplos librarios hoc opus indubi- UarAquitano nosiro afinxisse; ea pene inditigintia, qua tractatus alios isius stylo magis repugnantes eidem eribere non dubitarunt ; etsi iilud ipsum ab Hincmaro ut Prosperianum recognitum esse legaiur, quod quidem itentiam antiquiorem probat. Huic auiem opinioni occasio nasci potuit quod scriptor ille mvo Prosperi floruit, rptimque suo in carmine Vandalorum Getaruinauc seu Gothorum in solum nostrum irruptiones altigerit9 quo- m sancius Prosper et lestis et narrator fuit in Lhronicis. Qum omnia attentius eonsiderans supradictus Censor, nec utlum hac tempestate in Galliis, ubi hcec prmcipue ntigerunt, scripiorem alicujus nominis huic elucubrando carmini idoneum animadvertens, facile tribueret hoc us Prospero no*tro% nisi aliunde dissimulare sibi nequiret quantum differat carmen istud a castigatissimis scn- )us tancti Prosperi. Unde quousque exdocuorum criticorum examine eijudicio lux major affulgeat, ajudkio c H ~e ferendo abstinendum sibi putavit. Cui tios quoque hac in parte subscribimus. Cum autem per decem annos integros hic descriptis catamilatibus oppressm ingemuerint Gallia nostrm, in quas b anni 406 finem irruperant Barbari; quo tempore Auctor antea scribendis carminibus venam exercere as$uetus9 \blicarum miseriarum partem non modicam ferens, a scribendo retardatus fuerat ; tandem anno9 ut videtur , 6, Uerum se ad opus tamdiu intermissum accinxit. Unde operis mtatem facile agnoscas. CARMEN DE 785 B Maxima pars lapsis abiit jam mensibus A anni , Quo scripta est verau pagina nolla luo. Quae tam longa tibi peperere silentia cauaae? Quis? e dolor jnoestum comprimit ingenium ? Quamquani et jam [Forte etiam] gravibus ncn absiut carmina curis, Et proprios habeant trisiia corda modos : Ac si te fracti perstringunt vulnera mundi, Turbaiumque una si rate fert pelagus ; Invictuni deceat studiis senrare vigorem. Gur mansura pavent, si ruitura caduni? O felii cui tanta Deo Iribuente facultas Contigit, ut tali tempore liber agat! Quem non concuiiat vicina ttrage ruina, lntrepidum flammas inter et interaquas? Nos auteiu tanta sub tempestaia nudorum, Invalidi passim cxdimur et cadimus. Cumque animum palriae subiit fumantis imago, Ct stetit ante oculos quidquid ubique perit, Frangimur, imtnodicis et fletibus ora rigamus : Dumque pios agimus, vertimur in querulos. Nec parcunt quidara turbaiam incessere men- tem; Linguarum et jaculis saucia corda petunt. Dic (aiunt) causas, qui rerum hominumque la- bores Arbitrio credis stare regique Dei : Quo scelere admisso, pariter periere tot urbes. 787 Tot loca, tot popuii, quid meruerc mali? Si totus Gallos sese effudissel in agros Oceanus, vastis plus superesset aquis Quod sauedesuntpecudes,quodsemina frugum, Quodque locus non est viiibus, aut oleis; Quod fundorum aedes vis abstulit ignis et im- bria, PROVIDENTIA DIVINA. Quarum stare aliquas tristius est vacuas : Si toleranda mali labes, heu! cande decenni Vandalicis gladiis sternimur et Geiicis. 55 Non castella petris, uon oppida montibus altis Itnposita, aut urbes amnibus aequoreis, ttarbarici superare dolos aique arma fnroris Evaluere omnes, ultima pertulimus. Nec querar exstinctam nullo discrimine plebem, 40 Mors quoque primomm cesset ab invidia. Majores anni ne forie et nequior aetas, Offenso tulerint quse meruere Deo : Quid pueri insonies, quid commisere puella\ Nulla quibtis dederat crimiua viia brevis' 45 Quare templa Dei licuit popularier igni? Gur violaia sarri vasa ministerii? Non bonor innuptas devotae virginitaiis, Nec lexit viduas relligionis amor. Ipsi desertis qui viiam ducere in antris 50 Suerant, laudantes nocie dieque Denm, Non aliam subiere neccm, quain quisque pro- fanus : Idem turbo bonos snsttilit atque malos. Nulla sacerdotes reveremia npminis almi Discrevit miseri suppliciis populi : 55 Sic duris caesi flagris, sic igne perusti, Inclusae vinclis sic gemtiere mamn. Tu quoque pulvereus plaustra inter et arma Ge- tarum Carpebas duram, non sine fasce, viam; Cum sacer ille senex piebcm, usta pulsus ab urbe, 60 Ceu pastor laceras duceret exsul oves. Verum lixc sub belli sileantur turbine gesta, Confusis quoniam non fuit ordo malis. Forie etenim placidas res mundi, et tempora pacis, Arbitra dignetur cernere cura Dei. ■ Seriptum circa annum Christi 416. • GaMTT I seu Psolocus. Auctor carminis a scriben- s uersibus caiamilalibus publicis retardatus, queru- — i vocibus coactus Dei providentiam tueri sutcipit. urtbat quod etiam insons mias, et ipsa Patsol. LI. sacra hostitem furorem senserant. Auctor ipse swb pa- testatem hostium, urbe sua conflagrante, reda^tns. Etiam pacis tempore boni gemunt, mali gaudent. Hinc pulsatur divina providentia. 20 619 S. PROSPERl AQUITANI OPERA INCERTjE AUCTORITATIS. 610 G5 Si cuuctos amius veterum recolamus avorum, A Et geuera, et vitas slatuens ei scm^na rebus Et quidquid potuit nostra videre dies; Maximus injustis locus invenietur in orbe, Oppressis aulem pars prope nulla bonis. Qui fueril violentus, atrox, versuius, avarus; •<0 Cujus corde fides cesserit, ore pudor, ttonc omnes mirantur, amant, reverentur, ho- norant, lluic suraini fasces, huic iribuuntur opes. Quod si quis justus castam et sine crimine vitam Dissimili studio ducere maluerit, 75 Ilic inbonorus, inops, odium juvenumque se- numque, In toiis mundi partibus exsul agit. 789 Impius exsultat maturis iuteger annis, B Carpere non cessant ulcera dira pium. Palsa valent in judiciis, et vera laborant, €0 Insontes sequitur poeoa, salusqtiereos. Ignorata piis illudit adullera sacris, v Dlaspherous lempli limina lutus adit. Quae si cura Dei celsa spectaret ab arce, Resque ageret nostras sub diiione sua ; 85 Aut non effugerent ultrices crimina poenas, Aut virtus terris sola reperta foret. Talia cum facilis vulgi spargantur in aures, Quam muitis rudibus lingua maligna nocet! Nec tantus dolor est Scyihicis consumier armis, 90 Qaantus ab infldis cordibus isu seri. Proroe igitur sanctis caeleslia lela phareiris ; Et medicis hoc.\ claudunt. Ilic nullis muiidi causis exstantibus, iti se Quidquid vellet habens, cum visum esi, omnia solus Condidit ut voluit, formas , numerosque , mo- dosque, * Capct II. Omnet temper Deum e*$e, et cunctomm auetorem unurunl : qui omnia,ut voluit, ted sapieuur dnposuit. I) 115 Quidquid inestco3lo,quidquidterraequemariquet Quidquid quocumque est in corpore , sive ani~ matum. Sive expers aoimje , calida , humida , fr.gida , sicca, Uno exstant auctore Deo : qni divite Verbo, (Quod Deusest) rerum naturas, atque elemeuta lid Protulit, et summis opifex intentus et imis. Quod vero adversis compugnant condita causis, Atque aliis alia obsistunt, contraria discors Omnia motus alit; dumque iili occurritur illo , Vitalem capiunt cuncta exagitata vigorem : 125 Quae vel pigra silu, vel prono lubrica lapsu, Aut cursu instabili, stabili aut lorpore perirent. Mollia sic duris, sic raris densa resisunt, 791 Et liquidis solida, et tardis velocia claro Obscurum objectum, etdulci coutendil amaruro. 150 Nec mihi fasdixisse aliquid non riie creatum, Aut ullas ausira mundi reprehendere partes : Cum sator ilie operum teneat momenta suorum, Et carptim varios in totum temperet usus. Denique quidquid obest, aut Ciiusa, aut lempore verso 135 ProJest : et gemino subsistunt cuncta periclo. Frigora perpessus, solem cupit : ustus ah aestu, Inter byperhorcas roavult algere pruinas. lnjusto pluviam metuit sub fasce viator, Quam poscit volis sitienti rusticus agro. 140 Caeruleos angues limor isti est viscre ; at illi Ititrepidi excoclis oneratur m*nsa chelydris. Quod u forte lups, lyncasque, ursosque creatos DispJujgk adScythLe proceres rege*que Getarum Resplde ; qtteis ostro contempto, vellere Serum, U5 Etimlrii-decor est tergis horrere ferarum. Singuia sectari ionguin est : sed rounere Chri^ti Scire dalum, quod alit lellus, quod in a?quor Vis promal, ignarosque agat in discrimina morum ; Sed quia liber homo, et sapiens, discernere rcctis Prava potest, in se intus habeos discrimina rerum , 240 Jusque volunutis, quo lemperat arbitrium mens. Si Umen ancipith crca iitar praelia yitae, Non de se tumeat; scd votis tuu roodestis, * Capot IV. Deo, eui potesias non deett% etiam ro- iuntatem inesse hominem providentia sua curandi. Statut jam creati mundi. Hominis ereatio. 6*3 S. PROSPERl AQUITANI OPEUA INCERTA AUCTORITATIS. 6W Imle pntet toiom posse, unde accepit et esse. A Qna posset vitanda suo sine nosse periclo. Insita sic nobis patriae virtutis imago est, 2i5 Longo justiliae quas multum exercita culiu, Ceu speculo lumen divinum imitata referret. Cuinque bonis positum transisset in anibus aevum, jEteniam victrix arcem mansura teneret. Totaque res effecta Dei, jam nulla subiret 250 Pralia, nec trepide secum decerneret in se, Nec vellet quod mox nollet, voluisse, timcre, Iguorare, oplare, pati jam nescia : nullis Crescere egens cumulis , nullisque obnoxia damnis. Et quo prornissis aoYit fiducia magnis, 255 Ac spes propositae sit non incerta coronae : Mmirre praesentis vitae documenta futuraa Suinit homo, et dandis confidere discit adeptis. Huic coeli Yolucres, et cuncta animalia terrce Sabjecta : et pisccs quos nutrit pontus et amnes ; 2G0 Uuic solis lunreque vices, et sidera noctis Nosse datum, numerisque dies comprendere etannos, Scire potestates herbarum, et nomina rebus Indere, et ingenium varias angere per artes. Munc potiorem unum cunctis spirantibus , uni 2G5 Subjcctum servire Deo; nec corporea vi, Sed rationis ope, praefortibus imperitare. * Quod si quis non totus homo haec exten- dere verbis Me pntat, et nondum sese cognovit in istis ; Audiat a primis dislare parentibus actum 270 Ver delicta genus, multa et rubigine morum Corrupti exiguum senien superesse vigoris. Utque suae tantum naturae discat honorem ; ln summum sancti generis redeat caput, et se iEstimeta manlbus Domini, afflaluque regente, x75 Qualis Adam nondum terram damnatus in istam, Et liber culpae, paradisi diviiis orbem €uUarum locuples virtutum fruge tenebat. Cui cum t-mta Deus largitus dona fuisset, Viperei populi princeps invidit, et alta 284 797 Oejectus regione poli (quia summa lenere Non nisi pura potest bonitas), majora nocendi €onceprt verso nratatus corde venena. Qui possessorem tantarum deliciamm , Mandato exclusum quia noverat arbore ab una , 285 Perpolit a vetitis pomum decerpere ramis , Queis inerat recti et pravi experientia major Tune ditione hominis , quia uondum acceperat hanc vim , * Cafut V. In quo differaut a primo parente ho- mines post lapsum. Diaboti invidia adversus kominem primum. Justi aliqui quahbet mundi wtate. Exempla provideniice Dei erga liomines ante Legem. Abel el Cain. Rapius Enock et Eiue quid doeeaU In diiuvio cur servata domus Noe. Abrahm fides. Loth servatns. Joseith in ASyyptum vendilus. Moyses populum edu- esns ex servitwe. Protectio Dei erga fitios Israei in de- llis illata dolis; hoe crimine nata snhtgit 290 Mors hominem , culpa in cunctot manante mi- nores: Quae semel antiqua pulsos virtutis ab arce , Non uno tantum transfuso errore parentom Implicuit : sed cum populis nascentibus aucta , Multiplicem lata porrexit strage ruinam. 295 cAt quamquam immissa regnaret morte perem- ptos ; cNulla Umen placitos Domino non edidit aeias, cCunctaque diversos habuerunt saecula justos : cQuos licet ob meritum ▼itae bona roulta mnne- rent , cln mortem vitiaia tamen natnra trabehat, B 300 iNon prius a primi vinclo absolvenda parentU, «Quam majestate incolumi generatus in ipsa, «Destrueret lethi causas et semina Christus.i Cujus perpetuam cunctis assistere euram , Promptum est exemplis ab origine nosse petni . 505 Non latet hanc sanctis onerans altaria sacris Justus Abel, qui primitiis ovium grege lectis, Convcrtii Domitii sincera in munera vultum: Nec fallit specie devota relligionis Dona Cain reprobanda dicans , cui virns amarum 510 Invidia in fratrem succenso felle coquebat. Nec revocare ferum Dominus sermone benigno ALstinuit : quantumque nefas strueretur ab i| Soli Noe servata domus ; quae libera cladis , Conclusis paribus spirantum de genere omni , Unde forent vacuis reparanda animalia terris , 540 lilaesa , mundo pereunte , superfuit arca. Non quia non alios popnlos Deus edere possel: Sed mullis fraclus morbis , ut semine ab ipso Idem homo in Christi corpos nascendo veniret: Uique Deo justo meritorum judice, partam 545 Nossemus requiem sanctis in clade malorum. Nonne etiam in nostram Domini jain tum mise- renti* Progeniem tendebat amor, cum credulus Abram Multorum , pariente fide , genitor populorum Promissum genus innumeris censebat in astris ? 150 AutcuminPentapolimdescenderetigneusimber, B Nunne prius multo dilata examine venit Jndicis ira Dei, qui promptus parcere , nullas Invenit causas veniae ; deque omnibus unum Dissimilem Sodomis incesta in plebe repertom &3 Exemit, parvique dedit domiiium oppiduli Loil» ? Cum vero iEgyptum Chananacaque regna tcneret Dira faroes, totos septem toicranda per annos, Prastruitur certe patriarchis causa movendis, Et domus externos inter placitura paraiur, 360 Qtiae blande foveat populi incremeiua futuri , Mystica dum Joseph prodentem somnia fratres In servum vendunt pretio, fallunique parentem ; Dum castum dominac petulantia carcere damnai; Dum rex obscuri narrato aenigmaie somni , 565 Exemptum vatem dignatur honore secundo ; C Dumque piis traducta dolis Hebraea juvemus , Gaudet adoratiim venia cognoseere fratrem. Qoi cum mulia insons ferret roala, nonne re- motum , Resque hominum dedignantem potuisset inepto 570 Incusare Deum questu , nisi cuncta profundis Judice sub justo scisset decurrere causis ? Qu» licet infidas soleant confundere mcntes ; Non possunt turbare pias , quia tempore iu isio Ilaec posiia est virlus, ut libertate potitos, 373 Exiguo in spatio, justi paiiantur iniquus, Quos Deus ipse modo dilata sustinet ira. Si gens chara Deo , et saevo suspecta lyranno, Injustnm imperium regis tolerabal acerbi ; Moestarum et malrum felu potiore necato, D 560 Condeosas [Forte Condendas] jussos lateres prx- bebat ad urbes , 801 Ut durus labor , et saevae inclementia inortis, Omnes terribilis populi consumeret annos. Sed non ista Deo patribus illata remoto, Ipse docet, curamquesibi probatesse suoruin. 585 Nam jubet electom Pharaoni edicere Mosen , Wt sinat iEgypto Domini discedere plebcm. Scnliet excitam qux regni vis habet iram. Ule quideiu quoties patitur coelestia tela p 590 Cedit, etobsequium simulat; sed clade remota, Duralur parcenle beot causas pereundi Impius inde trahens, quo possct liabere saluiem- Dooee vi victus laxat fera jura tyrannus, Diiia barbaricis et Moses aginina gaxis, 595 Proinovet , insigni sulco monstrante columna Per deserta viam : quaeformam in tcmpusutrum- que Temperat , allerna ut tribuat vice commoda ea- stris , Luce tegens, et nocte regens , eadem ignis et umbra , Discutiens flammls tenebras, et nube calores. 400 Quid loquar et trepidis palribus cum incurabc- ret boslis, Divisum pelagus, solidoque rigore ligalas Inslar montis aquas, vacuo cessisse profundo ; Quaque gradura illaesa tulerant tot millia plebis, Oppressum Algypti populumcoeuntibus umlis? 405 Oiuiiis enim auctori servit natura potenti, Quceque ad opem cedunt , eadem famulantur ad iram. Sed mibi nec vacuum cunctas percurrere formas Virtutum, et gestis oris non aequa facultas. N un quis tantarum evolvat miracula rerum, 4 10 Maiinae imbrem, etcunctos in coeli pane sapores, Siccae rupis aquam , et dulcorem foutis amari , Aut inter deserta actos dcnos quater annos, Necmembris nocuisse aevo, nec veslibus usu? * Legis in exemplum juvat ire,et quaerere ab ipsis 415 Qui curam Domini removent , an tcmporc ab illo Coeperit liumanas in viia fcedera menies Informare Deus; uec per tot saccula miiudi Permotus vitiis , tunc jus perscripserit acquum. Ite, ipsiin vestrac penetralia mentis, et intus 420 Incisos apices, ac scripta volumina cordis Inspicite, et genitam vobiscura agnoscite legem. Nam quis erit, modo non pecus agri, aui bellua. ponti, Qui vitiis adeo stolide oblectetur apertis, Ut quod agit, velit ipse pati? Mendacia fallax, 425 Furta rapax, furiosum atrox, liomicida cruen- tum Damnat , et in mceehum gtadios distringit adul- ter. c Unus enim pater e*t cuuetorum, et semine recti c Nemocaret, similisqueomnesproduxit origo. c Undeetenim, nondum deacripta legejue- runt * Caput VI. Exempla providentice Dei in Lege. Lex naturatu omnibus innata. Non in solagente Israeliliea e/feciui providentice Dei. Mens tpeculum e$t quod /i- dss Christi tergit. Ltx et propheta Chrislum nascitu- rum annuntiaverunt. 418. Lugd., Lovan. et Dnac. cditi, peruiiosidi Colon. cuui rccentioribus , prcescripserit. " t ti7 50 S. PROSPERI AQUITANI OPERA lNCERTiE AUCTORITATIS. 613 « 435 c c , i c c 440 i Qui phcidum sanclis agerent in moribus A aevutn ; c Nec summi patris ignari, nec juris egeni. 803 f Ergo oinnes una in vita cuni lege creati c Veuimtis, elfibrts gerimus, quae condita li- bris. Nec nova cura fuit nostri, cum tradta Mosi Liitera praeseuti damnaret crimina pcena. Sed buper adjecia e*t generi cu»todia sancto ; Qua memor iu patriae fidei perstarel lionore , Et promissorum Domini succederethaeres. Gum tamen et quoscumque eadem sub sacra liceret Ire, nec encrnos arcerent limina templi : i Cumque Dei mouitu canerent ventura prophetae, S.epe etiam ad varias gentes sint multalocuti. II Sic rcgina Austri cupidis, Salomonis ab ore, Auribus eloquium Domini venerata trahebat. 445 Sic Ninive monitis Jonae subtempore cladis Credidit : et tribus in luctu Jejuna diebus, Promeruit morum excidio consistereregno. Verum ne longo sermone moremur in istis , Quae sparsim varieque suis sunt edila sxclis : 450 Nevo quod in parteest, intoioquis negetes&e, Dum solidam Domini divisa negotia curam Velant, et nulla accipitur quae rara videtur; o Dicite quem populum, qua mundi in parte re- motum, c Quosve homines, cojus generis, vel conditio- nis 455 « Neglexit salvare Deus. Vir, femina, servus, Liber, Judaeus, Graecus, Scytba, Barbarus, oinues In Christo sumusunuro : non persona potenlis, Nec domini, regisve prior ;xlisUntia nulla Luminis unius, speculinisi discrepetusus. • 4t0 Namque velut speculum mens est, quae quo mage tersa est. Expoliente fiJe, radiisque intenta supernis, Hoc mage confessi resplendet imagine Cbrisii : Qui cum Paire Deo sempcr Deus ; inque palerna Majeslate manens, misceiur condilioni 405 Humanss:et Verbum caro fii, rerumque Creator Nascitur, atque annis succedit condiior aevi. iloc etenimlex, boc veneranda volumina vatum, Hoe patriarcbarum spes non incerta tenebat : Ultiroa cum mundi finem prope curreret aeias, 470 Venturuni ad terrena Deum, qui morte perem- pta, Sohreretinferni leges, longamque ruinam Homani generis, meliore attolleretortu. * Su> tu qui geminam naturam hominisque Deique Convenisse vides angusti in tramitis ora, 475 Firma tene cautus vestigia, ne trepldantem Alterutram in partem , propellat devius error : Si cernens operum miraeula divinorum, Suspicias sine carne Deum ; cumve omnia no- siri Corporis agnoscas, hominem sine Numine cre- das. 480 Nulla etenim soli viU est mihi , morsque sub- actum Detinel ; el non estquo victus vincere possioi, Si non vera Dei virtus mihi consociaia est , 805 Aut me non vera Salvator carne recepil, Cujus majestas stabiiis non boc violatur, 485 Quo redimor; neque se minor est, dum mutor in illo; Sed mortale meum subit , ut quia morte teneri Viu nequii, pereat mihi mors, et non ego jain in me Vivam, sed Christus , qui se mihi miscoit in se. Victus enim lerrenus Adam, transfudit in omnes 490 Mortein homines, quoniam cuncti oascunlur ab illo, Et transgressoris decurril causa parentis. Sed novus e ccelis per sacr» Virginia alvura Natus homo esl, aliudque bonus morulibus in se Fecit principium, earneinque refubus in omnem, 495 Et vita functos, naturain participando, Edidit, et vivos, vitam muUndo, creavit. Utque illos veterum complexa est gratia solos Qui Christum tidere fide; sic lempore nostro Non renovat quemquam Chrislus , nisi corde receptus. C »00 En, bomo, quanta tibi estgratiscollau potesUs. i Filius esse Dei, si vis, potes, ommpotens le c Spiritot erobratum Verbi virtute creavit. c Nec te eorporeo patrum de semine natum c Jamrepuies; pereant captiva exordiacarnis.i 505 Nil veteris conjunge novo, non hic tibi roondus, Non haec viu daU est , nulla hic toa , nec tuos ipse es. Emptus enim es, pretiumque (ui resolvere fas est, Quo[A/. Qoa] potes, ut solvens sis dttior, et tibi crescant Quas dederis, cedatque tibi pars ipse Redemptor. 510 Nec te difficilis nunc observantia legis Sub diirum jubet ire juguro; mens libera sanctum Obsequium raiione ferai, quam Spiritus almus D ln tabulis cordis describat sanguine Cbristi . Qui nobis quidquid sermonibus insinuavit , 515 Condidit exemplo, faciis praecepu eoaquan*. Rex ille, et rerumdominns: sed pauperis egit In specie, nec vestenitens, nec honore superbus. Ii.firmis fonis, rex servis, dives egenk; Justilta injustis cedit, sapientia brutis. 520 Sacrilegis manibus percussus, non panu tetum Reddere ; nnlla refert avidae eonvicia Iktgnae. Damnatur judex, Verbum tacet , inspoiiur lux, Ipse ministerinm sibi pcenae est; felqoe ei acetum * Cafut VII. Contra Eutyehem, de Inearnatione. Neminem $alvatum umguam $ine /Ute Chritli incarna- lionii. Lex ootervatu facitis per gratiam Ckritli, qui quod pracepit priot tpu fecit. Contra Nestoriwm. 478. Sola editio Lugdunensis, $u$ci)rias. €» CARMEN DE PROYIDENTIA DIVINA. C30 DulciusMle fatis haurit; sanctot maleiUcmm A 565 Numqtiid cura Deo de bobai ? numquid ad u11:«s Fit verbum Domini ? olucres? ntim legc tenentur 5i5 FitCrucis,etmoriturCliristus, vivenie Barabba. Impia gens Untum ausa nefas, sentisne furorem J:nn mundodamnanto tuum? Sol fugit ab orbe, Et medio nox facia die est ; concusaaque tellus Intreoiuit, mortemque Deo subeunte, sepulcris 530 Gxcita sanctorum sumpserunt corpora viiara. Velum etiam templi discissum est , ne quid opertum In sacris adytis jam plebs indigna leneret : Sanctaque pontifices fugerent offensa cruentos. Te vero exstinctae calcantem spicula moriis, 535 8Q7 Et de c*rne novum referentem carne iro- paeum, Tertia discipulis, Jesu, dedit atlonitis lux. Nec dubiis Dominum licuit coguoscere signis ; Cum documenia fides caperet, visuque manuque Rimans clavorum vestigia, vulnus et basiae; £40 Cumque quater denis firmans promissa diebus , Conspicuus muhis, saepe et tractabilis esset. H.icienus in nostris te, Jesu , novimus : cxliiuc In tua nostra abeunt : nec jam diver»a, sed unum Sunt duo, dum viia in vila est, in lumine lnmen, 515 Augmento, non flne bominis; qno glorifi&ito, Sic homo, sic Deos es, ut non sis alter et alier. Nosque ad te ire jubes sursum, lecumque potiri Luce ina : si calle taraen carramus eodem, Edocti non posse capi uisi de cruce coelum. 550 i * Jajini Dei compertus amor, diffusaque in omnes Monstra maris? quae cum faciunt jussa Omnipo- tentis, Ignorant sese facere, affecturaque volendi Sumum, ei o/iod agunt aliis, sibi cedere credunt. 570 Sic eiiam quac non spirant sont semper in illo In quo sunt formata modo : non plana tume«cunt Gollibus, aut celsi sternuntur in seqtiora monies : Non veniunt Alpes in ponlum , aut ponius in agros : Saxajacent, amnes decurrunt, stanlque paludes. 575 Et tamen bis nibil est mercedis, quse sine sensu Dispositos in se prxbenl viventibus usus. Quod si hortim pnestare tibi natura videtur; B J«*m bove mulari velles, vel rupe, vel amne. Deterior nollem fieri , potior voluissem. 580 c 809 Numquid qui Domino placuerunt mori- bus altnis, c Displicuere sibi ? nuroquid non semine ab uno c Venimus, aut alia est bominum natura b« no- rum? c Non aliter di ves quam pauper nascitur, unum esi c Principiura servis etregibus: optimus ille 5a5 c Nonplusaccepitquam pessimas;aequacreantis c Mensura est, uno qui lumine luminatomnes.i Sed mundum ingressi variis rerum specicbus Suscipimur, menteroque adeunt quacuroque videntur, Judiciocensenda bominia : stant undique foiinae i Cura patet? notum et cunctis attare salutem? C 590 Innuraers.possuniqueofnnesspeciandoprobai c Ettamen, beul rursus querulis, homo, garrula verbis i Bella moves, jaculisque luis taa viscera fig>s. i Cor non sum bonus? hoc non vis. Cur suin malus ? hoc vls. 555 i Cur voio quae mala sunt, et cur quae sunt bona nolo? i Liber es : sed cum recta queas discernere pravis, i Deteriora lcgis, placitisque improvidus ha»res. i Erro, ais, et vellem non posse errare. Duobus c Subjacet haec votis sententia : nam penitus te > IGO Aot esse exanimum cupis, aot rationis egenum. Error enim est ejus qui cessit litnite recii, Quiqoe potest ad iter, Christo docente, reverti. At quem nulla via suscepit linea , nusquam Declinat; nullumqoe timent non stantia casum. * Caput XIV. Homo qui divinm providentias ingratus von sibiimputat peccata sua, refellilur, quia cum libero arbiirio creatus , ei per illud peccai. Qua homini ca- venda in mundo si virtutem colere curet. Quis rerum lemporalium usue. Sancti omnes , Hsdem teutatianibus amibus nos subjeni , quomodo eas viarinU 543. H«c ctim grano salis (ut aiunt) arcipienda. Cum ibi videatur Auctor in duos errores Nestorii et Eut^cbetis incurrere , dum ait Cbristum ex Ascen- sioois die ita hominem et Deum esse, ut non $it alter et alter : nec jam diversce sed unum sint in eo ambae natune. Verum sapienter observatuin a viro cru- ditissiino; pr&tcrquam quod facile ignosci possit Qusedam etiara patulasintrantstipata per aures, Krrores velerum studiorum , et vana parentmn Dogmala, cum quodain fuco ostenlantia veri. Ilaec modulata sono veniunt, hsec levia tactu, 595 Hsec blandis iate fumlttntur odoribus, illa Conciliant varias in milie saporibus escas. Ibgno ergo bsec bomint sunt discerncnda pe- riclo : Ne nimium trepidus nullum procedat in aequor; Neu vagus effusis sine lege feratur babenis. 600 EttHenim sanctusreruin usu% quem cohibentes lutra modum uumeri, et niomentum ponderis sequi, Pro cunctis soii Domino reddemus honorcm. Omnia quae fecit bona valde, ut non vitiorum Incentiva, sed ut superas caperemus in iliis». 605 llic decertato virtuiis agone, corouas. poet» per transennam rem difficillimam attingenti, si quid minus exacte in terminis locutus reperiaiur. Auctor iste hoc eodem iu loco Cbristi glorificatio- nem fatetur faclam augmento, non fine hominis; prsesertim cum non longe antea clare pradicarit ge- minam natutam hominisque Deique in Cbrislo cen- veni$$e ; nec esse quo victus vincere posset , it non vera Dei virtus bumaiiae naturae esset con$ociata , v. 473 et 480. 573. Iia Lugd.; at Lovan., Duac. et Colon. et re- ceniiores, in muore. 694. Editio Coloniensis et recentiores, Unia9 D 631 S. PROSPERI AQUITANI OPERA INCERTA AUGTORITATIS. 6» An tibi co&lesles illi, quos protulit orbis A Ad qood vis extende manum; patet sequa fa- Fertque, viri non luec eadem tolerasse videntur Quaepatimur, motus animi, affeclusque rebelles, Et circumjectis vitia oppugnantia castris T 610 Sed gladio verbi, fideique umbone potenti Vincebaut arcus tenebrarum, et spicula mortis: Gumque opus hoc mundi magnum pulchrumque viderent ; Non mare, non coelum, non ignem, aut sidera coeli, Quae numero subjecta sibi visuque tenebant, 615 Suspexere deos : unum, ratione magistra, Auciorem et Dominum rerum, non facta , co- lentes. At tu nobilius qui factum te voluisses, Numquidinangelicosatusordinenon querereris? B Nam cum ille excelso dejectus Lucifer axe 620 Conciderit, rueritque illo pars tertia pulso Astrorum, quaero in quanam tunc parte fuisses ? Clara Dei semper bonitatis imago maneres, An castra invidiae sequereris et agmina noclis. * Sed quo te praeceps rapit orbita? Vis bonus esse €25 Absque labore luo ? Credis hoc cedere posse, Si tibi mutentur natalia sidera, quorum Te pravum decursus agit? Quid vaua vetusii Perfugia erroris Chaldaeis quaeris in astris ? Quamvis sollicitis adeas coelestia curis, 610 Et penitus causas rerum scruteris apertas ; gll Non renuis mage nosse Deum, quam cuique elemento C Naturam dcderit, qua pontum lege moveri Jusserit, aut tenerisquam vimconsueverit auris, Sidereosque ignes in quae momenta crearit. 635 Qui cum sincerus sit fons aequique bonique, Iinmilcm jussis legem prescripsit iniquis, Si prius ipse hominum mores constrinxerat astris. Namque adversa sibi sunt hsec , nimiumque repugnant , Exigere insontes actus, delictaque poenis OiO Afficcre, et cunctos eadem ad promissa vocare: Conira autem naiis violentum affigere sidus, Quod nec velle homini cedat , nec posse , sed omnes Desuper ignaros et virtus ducat, et error. Ergo aut sethereis nuilum est jus ignibus in nos, D 645 Autsi quid nostri retinent, amittere possunt : Cum mihi progenito ad vitam mandata fcalutis Et cordi insinuet bonus auctor et auribus, ac me Currentem mercede vocet, terrore morantem. Solum, inquit, venerare Deum, solique memento 650 Servire, externas et despice relligiones. Hoc operU seclare boni, hoc fuge cautus iniqui. Yita beata isto paritur, mors editur illo. Coram adsunt aqua servatrix, populator et ignis : cultas. 655 Quod legis monitus, et vatum scripta piorom, Et Deus ipse suo nequidquam promeret ore, Arbilrium nostruin si vis externa teneret. Yerum si quid obest viriuti, animosque retardat, Non superi pariunt ignes, nec ab aelbere manat: 660 Sed nostris oritur de cordibus ; ipsaque bellum Libertas movel, et quatimur civilibus armis : Otia cum mollis coinplexa ignava voluptas Diificili negat ire via, bravioque potitos Ardua quaeque piget pro spe tenlare latenti. 665 Cumque haec intus agi prospexit caliidus hostis , De studiis vestris vires capit: utque parentis Avertat veri culttim, persuadet ab astris Fata seri , frustraque bomines contendere divis. Hinc vario vitae dominos mercantur honore. 670 Error abi, procul error abi : satis agnita prisei Suntcommenta doli, monitos quibus Omnipotens nos Elaqueat, cultusque docet vitare profanos. Scimus enimquanta steterit mercede quibusdam Sidus adoratum Rempham, venerataque cceli 675 Militia, et cullus Soli Lunxque dicatus. Nec latet haec verbis hominis subsistere jussa Ad vocem servisse mora, noctisque repulsae Temporibus crevisse diem : cum lux famulata Nesciret nisi quem faceret victoria finem. 680 Novimus et coelo praescriptas conditiones Arbitrio quondam sancti mansisse prophetae; Cum positum ad tempus clausos, sitientibus agris , 813 Non licuit rorare polos; ipsumque, vocata Partibus e superis in sancta aiiaria flainma, 685 Quem dederat sacris iguem immisisse profanis. Cujusvis etiam Cbristi delapsa fuisset Discipulis, pcenam hospitii exactura negati ; Ni patiens Dominus venia pravcrterei iraui Nulluni ergo in nos est permissum jus ele- mentis, 690 ln quae jus hominis : nec possunt condere legem, Quse legem accipiunt. Solus Deus oniuipotens Rex, Omnia qui nostrae dispensat tempora viiae , Nec servire asiris vult quos super astra locatit. Nam quoscumque sacro rcnovavitSptritus amnc, 695 In Christo genitos , mortaii ex stirpe recisos, Jam sedes coele»tis habet, nec terrea nectit Progenies lemplum in Domini corpusque re- dactos. Quod si quis cursu astroram eflectuque notato, Conteudil naturam hominis viiamque videri ; 700 Qusero qtiid hac trepidis mortalibu» afferat arte. Hic (inquit) felix , miser bic erit , huac ra|iiet mors •Cipdt IX. Contra eo$ qui peccala $ua sideribus im- fulant. Libertas arbiuii tola causa peccati. Non homa tideribut iubditur ; $ed aliquando sidera hominibus sanctis subdita fuere:Josue, Elias. Vanm etnosim pmdictiones humanorum actuum ex asiris ducim. «53 CARMEN DE PROVIDENTIA DIVINA. f»| Impubem, hic senfo transcendet Nestoris annos. A An quae pars bominum peccati noscia munduiu Falaum boc, aut verum est? Si stant praedicta canentis, Nec roisero superest spes, uec formido beato. 705 Et quae sideribus danda est rever6ntia fliis ; Si quae ferre queunt, nequeunt decreta movere ? Dent sese scelerum potius torreniibus omnes : Fatlant, diripiaut, jugulent, fas omne nefasque Confundant, persistet enim nihllominus astrum ; 710 Cujus ab effectu firmato cardine rerum, Ut mala non potcrunt sancta probiiate repeili, Sic bona non fugient perversos debita mores. At ai praedictae sortis mutabilis ordo est, Et declinari possunt ventura ; soluta esi 715 Omnis ab ancipiti casu vis pendula fati. Scrutatis igitur stellarum motibus, boc est Artis opus, totam subvertere relligionem ; Dum nullum eurare Deum mortalia suadet ; Aut dum posse docet votis elementa moveri, 720 Innumeram miseris plebem insinuare deortim. * Si* quia detectis laqueis jam fraudis opertse, Quo captos vanis studiis deduceret error Compertum ; superest nunc respondere querelis Quae mundi rebos divinam absisiere curam 725 Objiciunt, dum saepe bonos labor anxitis urget, Et tranquilla fluit cunctorum vita malorum. Dic age, qui nullis Domini moderantis babenis Uomanas res ire putas, quid ab ordine cessat Naturse? quse bella movent elementa? quid us- quam 750 Dis idet a prisco divisum foedere rerum ? Sic interjecta solis revocatur in ortuin Nocte dies, idem est lunae aitrorumque re- ctirsus , Et releguut notas subeuntia tempora metas. Non aliter venti spirant , ita nubibus iniber. 735 815 Laeta negant, servantque genus trudeniia flores Semina quaeque suum : nec abest ab origine rerum Ordo manens , iisdem subsistunt omnia causis. Quae nisi perpetui solers prudentia Regis Astrueret, molemque omnem spirando foveret, 740 Conciderent subita in nihilum redigenda ruiua. Et cum haec pervigili cura Oinni|>otentis agautur, . Qu» certum ad finem devexo limite vergunl ; Quis neget in nostram gentem specialius acquum Partiri sua jura Deum? cui perpetis acvi 745 Spem tribuit , propriae largitus imaginis instar. At qui nec poenam injustis, nec praemia sanctis Restitui ad praesens quereris, vellesne per omnes Ultricem culpas descendere judicis iram? Et quo magnanimi clemens paiienlia Regis 750 Distaret saeva immitis feritate tyranni? * Caput X. Contra Epicureos , divinam providen- fitfi» negantet, eo auod boni hie adverta patiantur, dum mati protpera omnia experiuntur. Quare nee malot hie fumiri , nee bonot remunerari oporteat. Deut patient, quia omnipotent et aternut. Possessura forei ? vel sanctae quis locus esset Virtuti in terris? cui si pra?sentia dona Affluerent, coelo poiius sublata ntaneret. 755 Sic mundi meta abruptis properala fuisset Temporibus, neque in sobolera generanda ve- niret Posteritas, pariter cum justos atque nocentes Aut promissus bonos, aut poena auferret ab orbe. Nunc vero et generis nostri profunda propago 760 Tendiiur, ac duplici succedit origine pubet, Nata patrum membris, etChristi fonte renaU ,. El pia dum populis Domini patientia parcit , lu lucem multos de tetra nocte reversos, B Ac posita claros peccati labe videmus. 765 Iile per innumeros vulius, et mille per aras, Rarbatos, kevesque deos, juveoesque, senesque, Ut quondam fecere , colens , jam errore paren- tum Abjecto, solum Unigenam submissus adorat. Hic sopbicas artes Graecorum, et vana secutus 770 Dogmata , jam Cbristo sapere , et brmescere mundo, Gaudet apostolico doctus coelestia ludo. Quam multos procul a portu ntiouis in altum Dcdecorum turbo abstulerat ; quos aequore toio Jactatos , nimiumqne vagis erroribus actos, 775 Nunc reduces juvat excipere, amplcxuque pa« terno C Confotos, nusquaro statione abscedere vitae? Quos si multa inter morum delicta priorum PJexisset propere rigor implacabilis irae, Inlercepta forent melioris tempora vita? , 780 Nec standi vires licuisset sumere lapsis. Mortem (inquit Dominus) peccantis nolo , nce ullum De pereunte lucrum est : redeat magis, inque relictum Mutatus referatur iter , vilaque fruatur. Et quia virtutum similes vult esse suarum 785 817 Quos 8enuil : Vindictam , inquit, mibi ce- dite ; reddaro Judicio quae digna meo; detur locus irae. Sic dum multorum diCTr-rlur poena malorum, Nonnuili plerumque probos revocantur in actus, Ac fitquisque sibi judex, ullorque severus, 790 Quod fuerat prius interimens , aliusque resur< gens. At qui persistunt errori incumbere longo, Quainvis in mullis vitiis impune senescant, ln saevum finem venient : ibi non erit ulla Spes veniae, minimo ad pceiiam quadrante vo- cando. 700. Duac. et Colon. cum posierioribus editioui- bus, tuccetsit. 778. Editiones antiquae, Plectiuet; recent., PU« xittet. 655 S. PROSPCRI AQUITANI OPERA INCERTjE AUCTORITATIS. 636 7^i Nos etenim quotiescausaquacumque movemur, A Carcer sponte patet, sera non tenet obice vaf- Vindicum celerem cupimus, quia rara facultas Non paiitur Ixsis tempus transire nocendi. At vero xlernum nil effugit, omniaque adsunt Salva Deo ; nihil est illi lardurove citumve ; 800 Nec dilaa umquain, nec festinata putemus, Quae yeniunt , nostris muUntur tempora rebus. Nam quod ubique agitur, quod gestum estt quodque gerendum est, Ante oculos Domini puncto subsistit in uno, Una dies cui seroper adest cras atque here no- strum. k05 * Sed quamquam eiamen Dcus omnia servet io illud Quo quae nunc occulta latent reserala patebunt, Mulutamen mundum per sxculacuncta regentis B Justiiiae documenta dedit, duni maxima bellis Regna quaiit, dum saepe urbes, populosque po- tentes 810 Exhaurit morbis, creroat ignibus, obruit undis; Dumque inopesditat, dejectos elevat, auctos Imminuit, solvit vinctos, subigitque superbos. Nec vero boc nisi cum magna ratione putan- dum est Accidere, ut quoties iram experiunlur iniqui , 615 Supplicia insontes videanlur obire nocentum. Multa quidem semper mundo communia in isto Indignos dignosque maneut : sol omnibus idem est, idem imber, pariter subeuntur frigora et aestus. Utque indisereta est cunetis aqua, lumen, et ^ aura ; 8*0 Sic injustorum justos mala ferre necesse est: Ut dum multa malis insontes compatiuntur, Sint quorum merito populis parcatur iniquis, Et qui conversos vinutis imagine ducant. Sed cum perdendis indemutabiiis insiat 825 Finis, non eadem incumbit tententia sanctis. Sunt quos diluvium mundi non obruat, et quos Arsuris liceat Sodomis evadere : norat Angelus JSgypti vastator limina signo Scripu crucis, sacro removens a sanguine pla- gam. -830 Nec rutilo mulier decepu est vellere, cujus Sola domus tanta pereunte superfuit urbe. Fit mare per tumidum sanctis via , fitque per ^ amnem ; Et per inane piis gradus est : cibus alite sem 819 Suggeritur, perditque avidus sua fercula messor. 835 Uique Dei servis nibil obsit, vertitur ordo Naturae, vinctos labentii vincula solvunt ; 804. Editid Lugdun. habet here; alise, heri, cujus iiltima longaversus debitae quanlitali nnn convenit. Here adverbium autem idem sonare quod heri, patet cx hoc versu penUmetro Martialis : Et positom est nobis nil here praeter aprum. "Caput XI. Deus lamen maxima juititiat sucb docu- menta utpe hic edil. Multa in hac viia bonit et mnlit communiter accidunt , in alia nullaleuu* ita ru erit. vas ; Deflcit humor aquas, ignes calor, ira leones. Non autem dubium est in magnje turbiue dadis 840 involvi teneros annos, et, more parentum, Criminis expertes, aliena occumbere culpa. Nam cum homines pontus tegeret v deleu per orbem Mulla puellarum et puerorum millia notnm esl. Nec Umen injuste terris exeropU videtur 815 Progenies auciura malos, cui mul:u> in ipso Exitio est collatus honos, quod crimine patram Occidit ante sua caderei quatn noxia culpa. Quod si et justum aliquem complexa est psoa malorum , Ne dubites placuisse Deo; nec enim mala inors est 850 Ulla bonis, quibusvario longoque labore Quilibet in requiem patet exitus : aspera vitam Dat via, nec campo capitur, sed line corona. Verum nos blandis capti, offensique severis, Nec bona judicio specUmus, nec mala vero. 8 5 Dum non nostrarum curanda negotia remm Suscipimus, propriisque juvant alieoa relictis. Nec quemquam viiiis miserum , aut virtule bca- tum Cei sentes, frustra externis culpamque deeusqut Jungimus, et coelo ascripti terrena fovemus. 860 Felices dici mos est, quos blanda potestas In summos apices tumidorum evexit bonoruin, Quos magni quasstus diUrunt, et quibus amples Congessit reditus totum res fusa per orbem. Laudantur vestes pretiosa?,et pulchra supellex, 865 Magn» aedes, famuli innumeri, vigilesque cliea- tes, Ct quidquid non est nostrum, quodque ut dare quivit Una dies, sic una potest auferre : nec illud Quod speciale bonum est homiois, nullamqoe timet vim , Amplexi, miseros quibus haec perdenlia desunt, 870 Et per mille modos pereuntia, credimus; acsi Justitiam durus labor urgeat, et dolor aegri Corporis, et mortes natorum , et turpis egettas. Non quantas pariat constans tolerantia paloias, Nec quo pugna brevis sit prccessura videmus: 875 Sed calicem crucis ac vitae libare verentes, Vipereum obducto poumus melle venenom. Dulcia sunt etenim gustu, speeieque decora, Quae morbos mortemque animae generantqw (oventque, Canceris et ritu Unguentia viscera carpunt. Nulla mors bonit mala. Quam injuste judicet mundut de beatitudine! 840. Editio Ludg., et in ore parentum; id esl, et suboculis parentum. Editiones Lovan., Duac, Colon. et alia, tt more parentum; quod forte signiilcat, et pro peccatis suorum parentum, seu, partter ae pa- rentes. Hic sensus juvatur verbis sequeotibos lAti*** occumbcre culpa. !57 CARMEN BE PROVIDENTU DIVINA. m $0 Cumque Deus medieam cobIo demitiere curam A Dignatur, penitustionibus contmversnm fuisse diserte asserit : Inter defentores liberi arbtirii, in- qutt, et prcedicatoret gratias Dei magna ei dificilis dudum vertitur qucetiio (Lib. l de Vocat. omn. Gent. cap. 4). Si vero nltro concesseris, quod negari non potest, eam controversiam duduro efferbuisse inter Auguslinianos et Semipelagianos, cum ad scribendum auctor se applicuit, jam alium a Prospero fuisse necesse est. Ilic enim statim atque Pelagiaui veneni reliquiae per Genuensium Excerpta, vel Capitula Gallorum, vel Joannis Gassiani Collutioues spargi coepere, stylum ocius arripuit acuiique, et totis viribus illarum vocum novitales insectatns est. Contra vero auctor lihrorum De Vocatione Gentium innuit lianc primam suain esse de hac nateria lucubraiionem, et quidem dudum post niotas quaestiones elaboratam : Magna et dificilis dudum verii- twr qucettio.... De kac igitur compugnantia opinionum qua mensura et lemperantia sentiendum stf, quantum Do- minut adjuverit, anhitar inquirere, exercent atqut diteutiens modulum facultatis mem in his quce cordi tneo sobrie, quantum arbitror^ innanerunt. En verba post longam opinionum istarum concertalionem scribentis, primam in hoc scriplo operam ponentis primumque conatum, noininisque magis inquirentit, sese exercentis, rtuique proprio sttidio discutientis, ac pro moduio facultatis suae, quam cnufidenter ex Patrum doctrina assereiitis, propugnantisque ex delegatione sedis apostolicae. Immo timide admodum ac dubitanter scribit , qaia videlicet quamvis per omnia Augustinianae recepueque in Ecclesia doctrinae congruentia proponeret, novos tamen loquendi modos inducebat : sciebat autein sospectas merito esse in Ecclesia novitates vocuin, etiam servata antiqnitatis doctrina : unde post descripta verba, hxc subjicit : Vt ti in eas regulas processerit sfy/tu, qum nihil o/fensionis$ nihil habeant pramtatis, non sulum nobis, sed et aiiis utile sit, ad attquem nos tumtem perreniste, quem non debeamus excedere. Qui demum, ne scriptum Prospero abjudicent, discrimen notatum inde nasci posse dixerint, ut dixerunt nonnulli, quod illo tempore exaratum est a Prospero. quo Dondiim plene hauserat Augustiniane doctrinae fluenta, praesertim vero ex iislibris quos posteriores subque vilae finom scripsit ; facile ex fixa superius epocha hujus scriptionis refeiluntur. Antequam vero longius progrediatur oratto, exarainanda» rationcs quas Jos. Anlelmius allatis mox a no- bia momrntts opponit. Ait ouim primo eamdem esse Prosperi doctrinam quae e^t librorum de Vocatione Gentium : et bac in re suffi agatorem se habere Quesnellium, qui contranam Norisii sententiam expresse refellit. Hoc quidem verum otnnino, si ipsam in se utriusque doctrinam spectes. At contendimus auctorein •nonymum diverso quandoque loquendi modo mentem suam exposuisse, ab eo qtio semper usutn fuisse Prosperum nemo jure dubitabit. Fatemur quoque librorum de Vocatione Gentium scriptorem non dissimili aliquando sensu grali.e nomen usurpasse ab eo quo Prosper osurpat, pro vera scilicet Jesu Christi gratia : aed contendhnus hanc atictorein stib hoc gratiae nomlne etiam dona naturalia quandoque intellexisse, et boc omnino sensu eam omnibus bominibus communem agnovisse. Quo sensu a Prospero no*tro ulio in opere aoo gratiae vocem usurpatam nemo probaverit. Rem quidem eamdem docet Prosper cum auctore anonymo, Deoscilicet curam fuisse omni tempore de hominibus, lios vocasse sive per legis litteram.sive per naturale ntionis lumen, sive per Evangelii pracdicationem; sed hujuscemodi a Deo impensas homini admoniiiones gratiae nomine nullibi invenitur decorasse, nec hujusce rei ullum Antelmius protulit exemplura. Hoc unum eniin ille probat, docuisse Prosperum naturaie lumen omnibus hominibus esse cominune, ad omnes perli- nere Dei providentiam ; sed non noc agitur : probaudum enim omnino illi incumbebat quod tilibus generalis providentiae auxiliis, id est nattiralis rationis disciplinaa, legis instructionibos, Evangelicaeve praedicationi, etc, grallae nomen S. Prosner fuerit impertitus ; nec doctissimus criticus unum Prosperi locum objicit quo in huncsensum usurpari probentur. Quem enim ille protulit Disserutionis tertiae pagina 159, in quo ioquilur 8. Prosper, c. 14 lib. contra Collatorem, de potentia gratiae Dei, et de modis coguosccndi Deum per natu- nlia auxilia, nihil probat; cum hisce exterionhus adjumeutis gratiae nomen non indiderit Prosper, hoc so- lum illo in loco docens, quod qtiodlibet Deus exterius adliibeat homini auxilium, sola semper gratia interius ad Deum trahit. Fatetur tandem vel inviius censor eruditissimus, diversa aliquatenus via ingressum aucto- rem operis de Vocatione Gentium ab ea quam tenuerat S. Prosper in aliis suis operibus in explicandis qoaestlonibns de Dei gratia ; sed vult ille Prosperum boc in opere sese occultasse, illud anonymum edidis>e, aensus suos mentemque aliquatenus dissimulasse, ideo nomen magistri sui Augustini tacuisse, ut ejus doctri- nam secorius tueretur : novam denique illum in eodem viam iniisse : et hinc fieri quod nihil hactenus hac de re se scripsisse finxerit : ipsumque Prosperum aiiis etiam in operibus suis cautius aiiquando esse locutum. Aogustini prtncipia temperasse, cuuique ahquando se ulterius non scripturum promisisset, necesse fuisse ut diversa disserendi methodo uteretur, ne agnosceretur, stylum ipsum denique mutasse et simulasse , et ad hoc adactum omnino ex ea scribendi ratione, auam sibi hocce in libro sequendam proposuerat. Ussc autem argumenta momentave quid solidi contineant Jector aequns dijudicet : hoc unum asserimus, si ei conjeciuris hujusinodi liceat tanti ponderis rationes quas supra recensuimus enervare, nullum imposte- rum a critico quovis proferri posse argumentum, quod hac via, quacumque polleat vi et efficacia, non possit everti. Unde enim didicit Antelmius Prosperum intendisse hoc opus sub larvati et occuiti hominis persona proferre? A quo audivit libris his nuitum auctoris nomen inditum? Quod si contigit, quomodo Prosperi esse probabit? tam quos in medium adducit pro sua causa, lamquam probationum efflcacium loco, manuscriptos codices ; quid ultra pro ipso militant, cuin constet Prosperi aetate opus istud sine auctoris nomine legi sc- lere, et tale permansisse diu post Prosperum, cum scilicet a GeJasio papa recensebatur?Cui bono igiturPro- apcr aensus snoa aJiquando dissimuiasset? Cur idem illa qua solebatanimi liberiate et eonstantia, S. Augu- 643 S. PROSPERI AQUiTANI 01'ERA INCERTiE AUCTORlTATiS. CU siinl doctriiiam tneri hoc in opere cessasset ? Numquid credihile insum tunc viri Hlius erga quem se hzctrnuf tanta reveieMia affectum eihibtierai, nomen proferre erubuisse? Etsi enim perver»os sensus qui gancti 4loc(oris ve rbis afflngi poteranl sedulo ille diluerit, eoque modo qui calumniis locum non pr*>berel eipresse- rit; illos tanien aperte tuitus est, in Augustini advrrsarios nhiqiie strenue insurreiit, quo* certo certius ia errorem lapsos esse arguit. Etsi tandein stylum dissimu^are voluissel, non est verisimile quod id urn feliciler pnrstare potuerit. Nam dubio procul auctori» anonymi siylus stylo Prosperi nitidior, elegautior el subliiuior agno&citur. Nec quisquam in melius siyluin propriom mi.Us^e lacile re;»erietur. Qui enim personain mutai, iu dcterius vergit, et quisqtiis a naturali genio recedit, nihil nou informe imperfcctuinquc producit. Quin :rgre quis tot rnyihmos invencril, et Um acriuateomn<*s periodos romniensuraus non assuetus ediderii. Nec apparet ullatenus Prosperum ad hocadactuin utsiylum mutaret, ex ineibodo qua opus boc compositaa toahetnr. Deuique qiiaecumqne Autelmius iis opponit momentis, quibus probatum est libros de YocatioDe Gentiwa non essc Prosperi, meris supponitionibus vel levioii prohaiionis specie carentibu* iunititur. Jam vero illu I cxamiuatidum an efllcaciora sint argumenta quibus illi libri Prospero adjudicandi esie dicuiittir. Haec auiein ad tria omnino momenta revocantur : 1* ad manuscripioruui codicuin aucloriUlea; V Hincmari testimonitim ; 5" doctrinae stylique »iniiliuisi»mis ipse cum suis asseclis sensus suos modeste defendebat, absque pertinacia ant invecttvis. Ex quibus conficit ir nihil obstare quin S. Leo potuerii Cassianum ad Nesiorhmos refellen- dos assumere, et postea iibros de Vocatioae Geutium,in quibus Cassiaui de gratia seiiteuiisa contradicil, idem ipse conscribere. Al sahem (subjicit Antelmius) ut amicis indulsisset Leo Cassiano ejusque discipulis, nec eorum dispu- tatiooes vocasset Calumniosa certamina, nec calumniosa objicere criminatus esset. aui impie diffiteri, aut prarsomptionis arguisset et iguorantiae, tendere laqueos deceptionis conlum ice*ve querelas, aut insidio*ain maligniutera et insolentem praesumptionem his exprobrasset. Hasc tamen probra omnia per librosde Voca- tkme Genlium sparsa, et iis afflcta legnntur qui non perfecta gratUe fldera sequebantur. Forte quis responderit, saiis indultum Cassiatio a Leone cum ipsius nomini pepercii, nec ipsuro ex nomi- ne refellere aggressus esi, sed eosgeneraiim iusecutus qui uiminm libero tribuebant arbitrio, totam hanc araaestioneoi ita iracUvii, quasi qui nullas iu ea partes efigeret, nec se palam illis aJversariura declararet. Qoae vero dura leguntur hoc in opere, nec Cassianmn tanguut, nec ejus speciatitn discipulos ; sed consecu- Uooes erroneas afficiunt, qu:e ex eorum principii» elici facile possem. Adde quod nec talia adeo injuriosa eouscsri posse probatur quantum jactilaniur. Tertium profert Antelmius argiiiuentum quod videtur ipsi iu- eiociabile ; quo plane convictum se fuisse ait, et uemiiiein uou convicium iri lacile >ibi persuadet : scilice , SiLeo diaeonus Semipelagianos tam viriliter iusectatus futsset, qui credetur summi pontificatus apicem adeptus eosdeni indeinnaios reliquisse toto pomilicatus soi lempore? Iiidignum sane et monstro simile si mhil contra eos statuisset : cum tamen ejusmodi homines sub pontiflcatu Leonis honoribus cumulatos di- gaiutibusque auctos appareat. Leonis qu«»quc successor Hiiarus amesignaiium iliorum Faustum Koman?» coodlio pnesidere voluit. Si vero dicatur Leo alitim vultum induisse, talesque errores tacendo palpasse ; iauneriio ergo hsretfcorum non fictus aul trepidus impugnator, et consuns veriutis propugn;it<»r andit; famierito Leoni de tribu Juda comparator, propter ardens studium quo Pelagianos inseciatusest. Car ille in Semipelagianos in»urgere negiexisset9si cum auctore librorum de Vocatione Gentium seusissel, illos Pelagii arrores revocare? Numquid S. Prosper tidelis Leonis anuuueusis, et ei a secreiioribu*, iosignis inler om- oes Semipeiagunorum adversarius, zelum ejus in ipsos non infiainiuasset ? Quas omnes egregias declama- tiooes ab ullo pro probatiooibus invictis et inelucubilibos haberi posse vix in animum inducas. Librorum de Vocatione Geniium scriptor defensores liberi arbitrii hajreticis non accensuit, eorum sententias ut priva- tuabomo refuuviu Supponamus ergo libroruin auctorem Leonem fui*se; quid opus erat ul poutifex factus pro somma qua pollebatin Eccelesia auctoriuie, eos ut hxresis indubiiata» reos damnaret? Kt si enim opi- aiooes a sein libns istis suis rejecias pro bserelicis habuisset; cni bono in horoines insurrexisset quietos ot sileutes, qui nec dogmata perversa disseminare, nec in partem se dividere atlentassent? Nec enim legi- tor quamdiu ille pontilicatum tenuit ulla bac de re exoru disputatio. L)iu post ejus obitum revixit illa con- certatio. Dicatur ergo qua ex occasione sanctus Leo damnasset Semipelagianos ? Num ab aliquoad ejus tribtjaal deiati ? An de iis aliquid ad euni scriptis nuntiatnm ? An eo pontilice opiniones suas scriptis libris propugnarunt ? Haec omnia omni etiam leviori probatione careril. Al enim corum asseclaa honoribus creve- runt, in abbates et episcopos in Galliis electi leguntur. Leonis erat interc^dere talibus. Quasi vero turie diploroatihes pontittciis opus csset electis ad hasce digniutes. At Hilarus Leonis successor Faustuin Rhe- gieusem Semipelagianorum principem Romano concilio praesidere voluit. Prius inielligendum quid bic sit coucilio praesidera : non euim ibi significat prsesse, sed Uutuin interesse, quomodo dicitur, prasidente f,!7 S. PROSPERI AQUITANI OPERA INCERTJS AUCTORITATIS 648 [ratrum numeroso concilio. Num inde conficies fautorem Semipelagianorum Leonem? Non id quidem mollis ^onsequens videndum reor. Cum Fauslus Romano interfuit concilio, nondum scripserat librum ilium quo in sancti Augustini doctrinam insurgit : diu posl id temporis librum bunc scripsit : et licet autea scripsis- scl, non inde inferas probatum ab Hilaro opus, multo minus a Leone Hilari decessore, nec hunc Fausfo favisse concludas. Sed.quod maxime mirum Yidebitnr, non adyeriit Antelmius omnia a se adducta exempla solo Prosperi exemplo convelli. Nec enim videtur ille aliquot contra Scmipelagianos scriptum edidisse post librum suum conira ColUtorem, id est, Cassianum, quem ante Leonis pontificatura ediderat. Si ergo illi lioniiues sub boc pontilicatu aliquid novi inducere tcntaruut, cur ipse siluit, aut cur non illos, ut anie, pa- lam et publice inseciatus est? Cur eo quo pollebat apud pomificem summum favore non usus est adversui illos? Cur non apud Leonem detulit errantes? Si quis hoc genus ratiocinii eo usque urgeret de Prospero, quantum Antehnius urget de S. Leone, parum abe>set quin inde concluderetur quoque nibil umquam adver- sus Semipelagianos exarasse sancium Prospcrum. Quod ducitur cx Gelasii papae auctoritate argumentum, quod ille auctorem librorum de Yocatione Get- tium inler doclores Ecclesto numeret, etsi ab ejus nomine abstineat, pnecedeiiiibus plausibilius videlur. Si enim Leonis esset opus istud, quomodo id Gelasium latuisset ; aut si non latuit, quo cousilio Leonis nomen tacuisset? Yerum iioc argumenio probatur tantum, opus istud tunc eliam temporis anonymum pro- diisse, de quo convenit inter omnes : unde semper quaerendum superest, numquid non ipae sancius Lep absque nomiiie ediderit. Eas affert Quesnellius rationes, quse rem verisimilem efficiant. Ad ea nunc qaa istis respondentur descendainus, cum jam certum sil apud nos nullo argumento evinci bos libros non eue S. Leonis. Quesnellii adversarius lioc unum probare niiitur, sanctum Prosperum sancti liieronymi transhv tione ut. Sed cum adeatgratia Dei, accedit ei per donum spiriius tenium geuus, ut possit fieri spiritalis9 et per buitc exrelientiorem motum omnes affectus undecumque nascentes superua; rationis lege dijudicet. CAPUT III. Di voluntate sensuali. Sensualis igitur voluutas, quam et carnalem pos- snmus dicere, non erigitur supra eum motum qtii de corporis seusibus nascilur, qualis esl s in animis parvulorum : qui licei nullo judicio ratioeis ulantur, nkaiis mex in bis quae cordi meo sobrie B ostendunt tamen aliquid se velle, aliquid nolle, cum ■ arbitror) inhseserunt ; ut si in eas regulaa irit stylus qtwe nibil offensionis , nibil ha- avitatis, non solum nobis, sed et aliis utile iliqnem nos limitem pervenisse , quem non as excedere. Primitus itaque de voluntatis i motibus et gradibus disputandum est. Inter . gratiam Dei quorumdam non sana discretie (ietimautium quod pracdicatione gratiae libe- ajetor arbitrium; nec advertentium eadem ibi posse objici , quod gratiam negent , cum nana voluntatis non ducem voluntesse, sed I. • Si enim tollitur voluntas, nisi ipsa est I erigo virtutum ; tollitur gratia, nisi ipsa est neausa meritortim. Sed jam, auxiliante Chri- id Iractandum coucepimus incbosmus. i 848 caput ii. imm humanas naturaliter inesu quatemcumque ratcm, quas aut semualis, aut animatis, aut sfis est. aoiraa hutnanx, quautum intclligere atque idatur, naturaliterqualiscumque iaest voiun- Hi nostri. Lovan. , Duuc. et Colon., quwritur ,easendamus ex edit. Oper. S. Leonis ad ms. om exacta, ms. Camberonensi in ora eodicum uns citato, el Jul. edil. Leon. conformiter mss. Tliu., Camb. et M9 ucundum 9oluntate$hominum fieri videatur. inottris. . Gamb. et edit. Leo. alias, satvut eue potest. I. Camb. et Jol. , usstimantium. : ans. Jolieusis , ad quem propius accedunt tasb. et Thu., ubi lamen pro, Si emmt habe- videndo, audiendo, odorando, gustando, tangendo, et ea quibus delectantur amanl, et ea quibus offen- duntur oderunt. h Quid autem est amare, nisi vellet aut quid est cdiate, nbi nolleT Habeut ergo ctiam ipsi voluuuttm suam, l quae etsi providendi et con&ulendi impos atque ignara sit, in bis lamen amat agere quae carnis sensibus blandiun- tur, donec vigor rati-»nalis ingcnii per maturiora mi- nisteria corporis cxcitelur, et ad famulantium sibi membrorum usum, non i alieno nutu, sed sua lego rooveatur. 850 CAPUT IV. De voluntate animali, qua nihit supra mercedem tcm- porali* gtoricc acquiritvr, etiam si dono Dei in ea , sublimius sapiatur. 1 Ab hoe ergo sensuali appetiiu, in quo remanent bi quos etiam in annis majoribus excordes videmns et fotuos, ad animalein surgiiur voluntatem; quaa priusquam Spiritu Dei agatur, etiam si supra seu- sualem motum k sesc attollere potea , tamen sine summi amoris parlicipatione in lerrenis occiduisque versatur. In bsc humana l ingcuia eiiam si corporeus participatione defiuit. Quemadmodum et cap. 8 in- ferius. 1 Ita emendaium cx mss. cod. Camb. et Tbuan. in Leone, et a nobis hic ex tns. Joliensi ; cum autea editi Prosperiani et Leonis 1 habcrent, in hac humana etiam ingenia, si corporcw, elc; non sine dimiuu- tione energia» hujus seuieniia?, qua solius gtorim lemporalis, et, ut ait unam tibi populi tui, retinquens atiam gentibus ( Esth. diliganl. Bene enim se amant, qui in se opera Dfi xvi, justa LXX); et Paulus et Barnabasdicant, Etnos amani. Nam ct Deus hoc amat in nobis quod ipw m seraetipsis gloricntur ; 3° evanescwt in cogitatio- nibussuis; 4° in aiuorcm sui recidanl; 5° iu scinet* ipsis dona Dei corrumpant. Constili. possunt Prosper carm. de Ingratis, versu 408, et notae eidem sub- jectae. •a In editis alias, ut in ipsa animali discretione su- btimius saperent. Nos edit. Leon. ad Camb. et Thuan. irss. einendatam, et ms. Joliensem a nobis consul- tum secuti sumus. Ycrba quippe illa, in ipsa animati diterelionet slossematis habent speciem, quod ex tuargine studiosi cujuspiam in textum irrepserit. b Ms. Camlieron., invenerunt. c Editi, ad tenebras suas; ms. Jolicnsis etedil. Leon., in tenebras suas. d Melius extulant, ex ms. Jolieusi et edit. Oper. Leon., quam extuttant, in editis priohbus, legitur. 6 lias voces, secundum ipsam non habeut mtt< Camb. et Thuan., nec Joliensis. f Ms. Joliensis, sustenlantis. s Hac duo, inslabilis, imperitat absnnt ab edti. Leonis. 653 DE VOCATIONE OMNIUM GENTIUM LIBER I 654 fecit, ei hoc odit quod ipsc non fecit. Si crgo opus A placet? A quo cum homo spoliarelur, non voluntate, Dei amainus in nobis, bonam volunUtem * recte amamus in nobis : quae utique si opus Dei non cs« sei, amanda non esset. Quis auiem bomo, nisi ma- lae voluutatis, b bonam iu se non amet voluniatem, quae superni agricohe prirna plantaiio est? Dicente enim Yerilate, Omnis plantatio quamnon plantavit Pater meus calestis, eradicabitur (Matlh. xv , 13), quiJquid non est eradicandum, manifestum est a Paire esse plantatum. Bona autem voluntas omnium virlutum germen est primum. Qux innixa origini susc , in ilia scterna et incommutabili voluntate requiescit, ut vere sit spiritalis : quoniam qui adhcv- ret Deo% unus $piritu$ e$t (I Cor. vi, 17), dum per communionew illuminantis et illuminati, juslifican- lis et justificati, rcgenlis et subditi, omnis actio ad B unum refertur; et quod ad unum refertur, utriusque est. Quia ncc a Deo alienari potest quod dedii, nec ab bomine quod accepit. CAPUT VII. /n konine, eum ad pietatem redity non aliam in ee ereari tubitantiam, sed eamdem qum fuerat labefa- ctata repnrari ; nec aliud cb eo auferri niti vitium, priore volunlate correcta. Hic tractandum videttirutrum cum bonse volunta- tis esse bomo incipit, eadem quae in ipso erat corri- galur voluntas ; 853 an a,ia ei Quam c nPn habebat, ei quae priori repugnet, dctur. Quod ut evidentius appareat, altius id non pigeal inquirere. Omnes ho- mines in primo homine sine vitio coudili sumus, et otunes natune nostrae incolumitatem ejusdera bomi- C a quo aliquando superatus est. Non ergo fidat k de sed voluntotis sanilate privatus esl : quia ncc de- trudi ab innocentice slalu posset, nisi voluntato peccaret. Quae ergo natura erat bona, qualilate facta est mala ; et ille animi motus, qui nuroquam potest siue aliquo esse amore, lioc cst, sine aliqua volun- tate, non perdidit appetitum, sed mutavit affecium ; id recipiens desiderio quod debuit refutare jndicio. Cum igitur liomo ad pietatcm rcdil, de quo ideo di- ctum est, Spiritus vadens et non rediens (P*a/.Lxxvu, 59), quia nisi illum Deus convertcret, non rediret; f cuin fit novum figmentum, novaque creatura, non alia in eo croatur substautia, sed eadem quac fuerat labefactala reparatur : nec aliud ab eo auferiur, s nisi vitium quod natura non babuit. CAFUT Vlil. Cratiam sic reparare opus Dei , ut liberum arbilrium non auferat , $ed potiu$ per ipsummet ittud sanet. Fuit enim in Adam nalura sive vitio , qui per vo- luntatis inobedientiam irala mtilta contraxit, et in po- steros magismagisque^iuultiplicanda transfudit. Quaa utvincanturatque in nihiluin deducanlur, l nonetficit nisi gratia Salvatoris, quiopus suuin 8540D€re 8U0 reparat : sicut enim dicit Joannes apostolus , ln lioe apparuit Filius Dei, ut solvat opera diaboli ( I Joan. 3,8). Et sic rumpit vincula caplivi, sic ves- tit nuditatem spoliati, sic sanat vulnera sauciati , tit quod in ipso agit, etiam pcr ipsum geratur. Cui utique contra hoslcm i suum nou expedit sine pro- tectore confligere. Cum illo enim babet certamcn nis prxvaricaiione perdidimus. Inde tracta mortali* tas, inde multiplex corporis d animique corruplio ; inde ignorantia et diflicultas, curae inuliles, illicilai cupiditales, sacrilegi errores, timor vanus, amor noxius, injusta gaudia, pomitenda consilia, et non roinor miserrarum multitudo quam criminum. His ergo atque aliis malis iu naturam bumauam irruen- tibus, fide perdita, spe relicta, intelligcntia obcx- eata, voluniate captiva, nemo in se unde reparare- tur invenit. Quia etsi fuit qui naturali inteilectu conatus sit vitiis rcluctari, bujus tantum temporis vilam steriliter ornavit, ad*vcras autem virtutes se- ternamque beatitudinem noti profecit. Sino cultu enim * veri Dei, etiam quod virtus videtur essc, viribus suis, quae etiam cum essent iotrgra? , nou steterunt ; sed per illum qusorat victoriam qui solus non est victus , et omnibus vicit. Et si quxril , non dubitet qu&rendi affectnm ab iilo sc accepisse quem quscrit. Nec quia Spiritu Dei agiiur (Rom. viu, U). ideo se pulet liberum arbilrium non baberc : qiiod ne tunc quidem perdidil quando diabolo volunlate se dedit, a quo judiciuin voluutalis depravatum est, non ablatum. Quod ergo non l intci feclum est per vulneranlem , non toliitur per mcdentem : vulmis sanatur, non natura removetur. Sed qtiod in nalura periit, non restituitur nisi ab auctorc naturx : m npud quem quod perdidii natura, non periit (Idcm Protp., cap.ZGcont. Collat.). JEtcrna cst enim sapientia. peccatnm est, ncc placere ullus Deo sine Deo potcst. D retcrua veritas, seierna bonitas, xterna juslitia, om- Qui vero Deo non placet, cui, nisi sibi ct diabolo nium denique virtuium lumen xtcrnuin est, loium- • Ms. Thuaneus caret voce recte. k Hic editi inseruni (uerit, quo carent ms<. Jol. et Carob. et edit. Leonis. lidcni postea, non amat, et Leon. edit., ubi ms. Jol. et Camb., amai. « Colon. editio, non liabeat. Ms. Camberon., animceque. • Vox kiaec veri abest ab editione Leonis , est iu nosiris omnibus et ms. Joliensi. • lia mss. Tbuan. et Jol. et edil. Leon. Cujus loco alias legebatur : non fii novum figmentum ; qu<»d ei Apostolo,et ipsi baptismatis ac justificalionis nijsurio contrarium. s Ms. Joliensis, niti quod natura, omissa voce hic, aitium. h Mss. Tliuan. et Jol., mulliplicando. ' Edili Lovan. Duac. et Cnlnn., non effecit. Meliui ms. Jol. elLeon. editio. cfficil. j Vox baec , suum9 abest a ms. Joliensi. k Editi, de viribu$. Ms. Jol. et edit. Lugd. non habent particulam de. 1 Sic editi nostri oranes. Forte infectum, non in- terfectum. Mss. Jol. et Camb. cl Leon. Opcr. edit. erepium ett. m lluec qu» sequuntur usque ad fincin capitis absunt a Lovaniensi cditioue : olim cx Cambero- nensi ms. suppleta sunt in Duac. et sequentihu ; et reperta postmodurn in mss. cod. Thuaneo et Joliensi. C55 S. PROSPMU AQUITANl OPERA INCERTjE AUCTORITATIS. 056 que quod virtusest, Deus est. Qui si non operatur A audivit, et totum A $eDeum$ciret factisautem negant(Tit. i,16).Namcunt qne in invio fatigaum humeris suis ferre v et non revocando tantum, sedeiiam portando salvare. Qujb- rat Dominus iroaginem suam , et omnium quse in eaiu Inciderunt sordium concreiione detersa , spe- cnlum bumani cordis enubilet. Scriptura est enim : Qui$ potest (acere mundum de immundo conceptum eemine? Nonne tu qui $olu$ e$ (Job xiv, 4)? Quaerat Domiiius imaginem suam , ut • in renovaiione ac justitcatione ejus gratia reformantis appareat, sicut in se factum Paulus apostolus protestatur et dicit : Eram smtem ignotus facie Ecelesiis Judceas , quee erant in Christo : tantum auditum habebantt quod i$ qui per- sequebatur no$ aliquando, nunc etangelizat fidem quam espugnabat ;etinme etarificabant b Deum (Gal. i, 22). scriptum sit, Omnie quiinvocaveriinomen Domini$atvus erit (Rom. vu, 21), de quibusdam lamenDominusail! Non omnisqui dicit mihi9 Domitte, Dominetinirabit inre* gnum ceelorum, $ed qui facit voluntatem Patris meit qmi in coelisest, ipseintrabit inregnum cmlorum(Maith.vn9 21) ; et : Multi mihi dicent in illa die, Domine, Do- nrine, nonne in nomine tuo prophetavimu$t et in nomine tuo deemonia ejecimu$t et in nominetuo virtute* multem fecimut f et tunc dicam illit, i Numquam novi vo$9 diseedite a met operarii iniquitatit (lbid.t 22). Tales non invocant nomen Domini quia non habent SpirU tum adoptionit filiorum in quo clamamut% Abba% PaUr (Rom. vni, 15). Nemo autem potett dieere Dominum Jesum, niti in Spiritu tancto (\Cor. xu, 3) ; et : Q«i- S«c ergo tonc Chrfctianus populus didicerat, et illi B cumque Sptritu Dei aguntur, hi filii $unt Dei (Ro • primitivi Ecclesia, quorum erat unum coret una auima (Act. iv, 32), sic credebant; ut cum 857 *i~ derent quempiam ad agnitionem veritatis ab errore convcrsum» gloriflcarent Deum, et fldem correcti conflterentur muneris esse divini. Ipse quoque Do- minus discipulos suos magistros omnium gentium sic dncebat dicens : Sic lueeat tumen vettrum coram ho- minibu$t ut videntes opera vettra bona, magnificeni Patrem vettrum qui in coelis e$t (Matth. v, 16). CAPUT IX. 4 Quod Scriptura tive de bonit, tive de malit loquatur^ eive de electit, $ive de reprobie, Ua meminit uniu$ partist quati neminem houUnum preetermittat. Fixa ergo hac flde in cordibus nosiris, • immobi- literque fundau , qua saluberr ime credimus omnia bona, ac maxime ea qux ad vitaui aeternam pro- vehunt, * Dei munere haberi, Dei munere augeri, Dei munere custodiri ; puto quod pius sensus non dcbeat in ea qusestione turbari, quae de omnium et de non omnium hominum s conversione generatur, si ea quae clara sunt, non de his qua occulta sunt, obseuremus, et dum procaciler insistimus clausis, excludamur ab apertis : cum sufficere debeat ut Lin eo in quod pervenimus ambulemus. Qnid cnim mirum si quidam ad vils sacramenta non perveniunt, * cum plerique, qtii videbantur venisse, discedanl, de qui- bus dicitur, Ex nobit exierunt, $ed non erant ex nobis. vin, W). Qui k ad Deum per Deum veniunl, et sal- vari volentes omnino sahantur : quia ipsum deside- rium salutis ex Dei inspiratione concipiunt, et per illuminationem vocantis in agnitionem veniunt veri- tatis. 858 ^unl enim fllii promissionis, merces fidei, spiritale semen Abrahs, genut etectum, regate sacer* dotium (I Petri n, 9), prsescituin et praordinatum in vitam aelernam, sicut testalur Spiritus sanctus per Jeremiam prophetam dicens, Ecce die$ ventunt9 dicU Dominut, et disponam domui I$raelt et domui Juda teetamentum nov.um9 non secundum testamentum quod disposui patribut eorumt in die qua apprehendi manum eorum, ut educerem illot de terra jEgypti : quia imi non perseveraverunt in tettamcuto meof et ego eo$ n*° C glexi, [Al. Caput IX.] dicit Dominut. Quia hoc e$t tcttamentum quod ditponam domui Itracl pott die$ t/- toty dicit Dominu$t Dabo leget meat in tensu iptorum, et in corde iptorum tcribam ea$t et ero illi$ in Deum9 et ipsi erunt mihi in populum. Et non docebii tmtts- quisque proximum $uumt el unusquisque (ratrem euum9 dicen$t Cognotce Dominum : quia omnet cognotcent m a putitto eorum utque ad magnum, quia propitius ero iniquitatibut eorum, et peccatorum eorum memor non ero. l Et dabo illis viam alteram, et cor aliudt ut ma timeant omnet diet in bonum ipsi$t et filiit eorum po$i eo$ ; et constituam iilis tetlamcntum aternum, quod non avertam pott eo$ ; et timorem meum dabo in cot eorumt ne discedant a met et visiabo eo$t ut bonos em faciam(Jerem. xxn, 31 seqq.). Per lsaiam quoquede Si eni.n fuittent ex nobist mansissent utique nobiscum D gratia sua Dominus , qua ex omnibus hominibus (IJoan. ii,19)?Uuorumsimilessunl \W\qu\ profitentur «novam creaturam facit, eadem prenuniiat, dicens : " Sic ms. Jol. et edit. Leonis. Alii, in revelationet aut relevaiione. b Diiac. et Colon., Dominum. Ifs. Jol. et edit. Lconis, Ueum. « lia ms. Jol. et cdit. Leon., Duac. ei Colon., pri- mitivee Ecctesiee. d llic capitis noni initium faciinus auctorilate ms. Joliensis, qui ca verba a quihus alias incipiebit hoc caput conlinua serie habet descriptum cuin antece- dentihus. Nec commodum erat a nomine prophet» qui citaiur, disjungi novotitulolocumejusdein qui in tesiimonium afTerebatur. • Ms. Juliensis, humiliterque. 1 ibec ex mss. Tbuan. et Joiiensi, ac edit. Lconis addimus, quae in editis defuerunt. s lia mss. Thutn. elJul. Alias, conversatione. b Ms. Jol., in quod pervenimus. Alii, quo perveni* mus. 1 Haec verba absunt ab ediiis nostris et Leonis : leguntur in ms. Juliensi, videnlurque omnitio se- quentibus neressario prnemittenda. i Ms. Joliensis, tnfroi6ii; et post aliquot lineas, Numquam vo$ coguovi. k Sic ms. Jol. ei edit. Oper. Leon. Alibi, ad Do* minum per Dominum. i Ms. Joliensis, et iterum, Et dabot etc. m Ms. Jo!., novam creaturam fecit. 659 S. PROSPERI AQUITANI OPERA INCERTjG AUCTORITATIS. 600 Ecce faciam nova quce nunc • orientur, et cognoscetis A unusquisque fralrtm suumt dicenst Cognosce Do- eat et faciam in detcrlo viamt et in sicca terra flumina. Dencdicent me bestioc agrit sirence et filice struthionum quod dederim in deserto aquam, et flumina in sicta terra ad potandum genus meum electum, populum meum quem mihi acquitivit ut enarrent viriutes meas (Isai. xliii, 49,20); el itertim : b Per memetipsum juro, niti exiet de ore meo justitiat et verba mea non avertenturt quia mihi flecteiur omne genu, el confitebi- tnr omnis lingua Deo (Isai. xlv, 23, 24). Si ergo im- posMbile est isla nou fieri, quia nec incerla prae- scientia Dei est, nec mutabilc consilium, nec ineffi- ca* volunias, nec falsa promissio , omnes isti de quibus haec pradicta sunt , sine cujusquam exce- ptione salvantur. Dat enim leges suas c in sensuin minum : quia omnes cognoscent me a pusilio eorum usquead magnum (Jer. xxxi, 54). Reconciliandot proinisit, qui dixit: Propitius ero i iniquitatibus eo- rumt et peceatorum eorum memor non ero (Ibid.). Obedituros promisit qui dixit : Dabo illis viam atte- ramet cor aliud, ut timeant me omnesdies(Ibid.t 55). Perseveraturos promisit qui dixit : Timorem mewm dabo in cor eorumt ne discedant ame; ei visitabo eot, ut bonos eos faciam (Ibid.t 40, 41). Postremo, omnes sine cujusquam exceptioue k promh»it qni dixit : Per memetipsum jurot nisi exiel de ore meo jusiitia , tt verba mea non avertentur, quia mihi flectetur ommt genuy el confitebitur omnis lingua Deo (Isai. xlv, 33 seq.). Hicsi dicamus non fieri quod Deus juravit < ipsorum, easque in cordibus eorum digito suo scri* B facieudum, fahuiatem Deo (quod absit), et menda- bk; ut agnitionein Dei, non doctrinaebumanapoperc, sed magisterio summi erudiloris accipiam. Quia ne- que qui plantat, neque qui rigat ett aliquid ; sed qui incrementum dat Deus (I Cor. ui, 7). Ouines hi a pu- silio usque ad magnum d cognoscunt Deum : quia ut venirentad Christuin, a Patre audieruut atque di- dicerunt ; • omnes educti ab errore, 859 dirigun- turinviim vitae; omnibus, corde niulatj, recta sapere et recta velle donatur; omuibus timor, quo in man- datis Dei f erudiantur, inseritur. Fit in deserto via, it et terra arida fluininibus irrigatur : ut qui pri*is ad confitendum Deum os non aperiebant, et velut muta atque irrationabilia aniinalia in feritatem transierant bestwruin (Isai. xlui, 19); divinorum eloquiorum cium ascribimus veritati. Si autem, ut pietas fides- que persuadent, Dei verba non excidunt, et fil omnino quod statuit , quomodo nobis veracis pro- missionis firmitas apparcbit, cum multa adkuc bo- winum millia daemoniis serviant, et idoiis genu fle« ctant? Nisi liujusmodi denuntiationes Dei secuudojn illam incommutabiiem scientiam editas noverimus, iu qua apud iilum jam universitas liumana discreta est, etsivedebonis, sive de roalis 860 loqualur, ita unius partis meminit, quasi oemiuem hominuni praetermittat. Nam cum dicit Apostolus : Vetera trans» ieruntt ecce facta sunt omnia nova ( II Cor. v, 17); numquid non omnes homines videtur dixiase rene- vatos ? Aut cum dicit : Quia in ipso complaeult < fontibus * mundati, benedicant et laudent Deum , C plenitudinem habitare, et per ipsum reconciliari enarrantes virtutes et mirabilia misericordia» eju*, qui elegit eos, et in filios adoptavit, ac novi Teata- uiciiti fccit hseredesf. Si autem, ut Apostolus loqui- tur, hominis confirmatum testamentum nemo spernit aut superordinat (Gal. nl, 15), quomodo fieri potcst ut ex ulla parte divina promissio resolvatur ? Manet prorsus et quotidie impleturquod Abrahae Dominus sine coiiditione promisit, siue lege donavit. Quia etsi quidatn quibus baec * praedicata sunt, non cred iderunt,tacra/ ti/ifa*torum fidem Dei non evacuavit. Est enim Deus verax, omnis autem homo mendax (Rom. iii, 3). Et ilii quidem qui audito Evangelio credere noluerunt, inexcusabiliores facti sunt quam si nul- lum praeconium vcritatis audissent : sed certum est in ipso (Coloss. i, 19); l numquid non ita loquitor, quasi neminem velit exsortem hujus reconciliationis intelligi? Aut cum ait: Novistimis istis diebus locutut est nobis inFilio, quem constituit liceredem univertorvm (Heb. i, 2); numquid aiiud sonat forma sententi*, quam omnes homiues in Christi hxreditate a Patre esse trauscriptos, secundum propheiiam David , dh centis : Pottula a me, et dabo tibi gentes hmreditatem tuam% el possessionem tuam terminos terrm (Psal. n, 8) ? Dicente m autem Doinino : Si exaltatus fuero • terrat omnia traham ad tne (Joan. xu, 32) ; noun uuiversorum videtur promissa convcrsio? Aut cum de Ecclesia prophetatur et dicitur : Omnis vallit «• plebitur, et cmnis mons et collis humiliabitur, et ervnt eos apud praescientiam Dei Abrahx filios non fuisse, prava in directa, et aspera in vias planas (Isa. xl, 4) ; nec in illorum sorte numcratos, de quibus dictum est : Benedicenfur in semine tuo omnes tribus terras (Gen. xxvm ^ 14). Credituros enim promisit qui ilixil : Et non docebit unusquisque proximum suum, et numquid ulius hominum videlur omissus, qui non si- gnificatus sitChristo esse subdendus? Quid cum di- citur : Et veniei omnis caro in conspeciu meot ut ad- orent in Jerutaiem% dicit Dominus (Isa. lxvi, 18) ; aot • Hs. Camberon. et edit.Leonis, oriuntur. b Mss. Camb. et Jol. et edit. Leonis, Per memet- iptnm juro, nisi exiet. Alii, Per meipsum juro, nisi exiet. e Ms. Camb. et edit. Leon., in sensu. 4 Ms. Jol., cognoscent. • Quidam vir doctus suspicatus est legendum , Otnnes edocti, ab error*. diriguntur. f Mss.Camb.et }o\.tcustodianturt et recle quidein. s Ms. Jol.tf tvta urida. k Ms. Jol., inundati. Detnde editi, benedicuntetlsw- dant. Ms. Jol. et opera Leonis, beneJicant et laudent. 1 Ms. Camb., prijedicta ; et Hifra, inctedulitat tamen eorum. i Ms. Jol. addit omnibus. k Forle addendum, sibi obseculuros. 1 In ms. Jol. deest hic numquid. Post pauca pro exsortemt Camberon. ms. , extorrem. m Sic mss. Camb. et Jol. et edit. Leoois. Alii, Dt* centeenim. 661 DE VOCATIONE OMNIUM GENTIUM LIBER I. m illud: Et erit in diebus illis, effundam de Spiritu meo A diceiiK : Ducam cacos in viam quam non noverunt, , ame imaginem scilicet de qua II Reg. xix- ' i Sic ms. Joliensis conformiter Graeco Aposioli, ubi vox haec salvas omittitur. Quam post vulgaiuin habet Leo novus, et Editiac ms.Camberon., ubi se- cundum etectionem loco hujus , per electionem, qnod cditi Prosperiani praeferebant. k Haec vox voluntaria deest in mss. Thuan., Cum- heron. et Jol. 1 ln ora Duac. el sequentium editionum, illumi- nalionc. M3 S. PR0SPE.R1 AQUITANl OPERA INCERTjE AUCTORITATIS. 6G* vidcalur facta discretio. Nam cum legilur, Secundum A caluinniosa certam:na, dicent nos perhujusmodidi»- Evangelium quidem inimici propter vot% tecundum ele* itionem autem • dilecti propter palret (lbid.y 28); ita locutio sonat, tamquam eosdem dicat ditectos, quos dixit iniinicos. Sed lianc caliginem Aposlolus ipte detersit, dicendo: Quia cmciiat ex parte in Itraei eontigit : ut unum genus in duas species intelligero- mus esse divisum, ct omnem liominem, omnem ple- nitudinem, omnem Lraelem non semper ad univer» sitatem, sed plerumque ad partem esse referendum. CAPUT XI. Quod Seriptura de divertorum iemporum kominibui loquitur, quati de ejutdem temporit generaiione. Inter kas auiem formulas locutionum, etiam illam jn Scripturis dictionem debemus adverlere, qua id putationes Apostolo eontradicere definienti, qnorf D*us omnet homiuet velit talvos /ieri, * et in aanitio- nem veritatit veuire (I Tim. n, i). Quam particulasi verborum Apostoli, ita nos integre pleneque susei* piuius, ut nihil ei de prsecedentibus sive subjectis quae ad ipsam pertinent subtrabamus. Quoniam, «t caetera divinorum eloquiorum testimonia seqiiestre* mos, bic locus suflicit ad evacuanduro quod caluat- niose objiciunl, et ad defendendum quod impie dif- fitentur. Scribens iiaque ad Timotbeum i Paulus apostolns , ait : Obtecro igitur primo omnium fieri o#- tecrationet, pottulationet% gratiarum actionet pro osv nibut hominibut9 pro regibut% el omnibut qui in tubli- mitate tunt : ut quietam et tranquillam 9itam agamwt quod ad diversorum temporum bomines pertinet, iia B in omni pietate et 864 cattitate. Uoc enim bonum eti b promitur, quasi de una el ejusdem a?tatis genera- tione dicatur. Sicut est quod sanctus Pelrus aposio* lus srribens sui et futuri temporis gentibus , ail : 8Q3 V°* autem genut eleetum , regale tacerdotium, gent tancta% populut acqunitionit ; ut virlutet annun- tietit ejut qui de tenebrit vot vocavit in admirabile /«- men tuum : qui ahquando non populut, « nune autem populut Deit qui non contecuti mitericordiam, nunc uutem mitericordiam contecuti (I Petr. u, 9, 40).Num- quid cum baec praedicarenlur, adhuc illi homines permanebant quos omnes Deus in praeteritis gene- rationibus diniiserat ingrcdi vias suas(Art. xiv, 15); et iidem ipsi, qui prius traditi fuerant voluntalibus suU, d nunc de tencbris in lumen admirabile voca- et acceptum coram k Salvaiore nottro Deo% qui omnet hominet vult talvot fieri, et in agnitionem veritotit t#- nire. Unut enim Deutf et unut mediator Dei et hom- num% homo Chrittut Jetut , qui dedit redemptionm umetiptum pro omnibut (lbid.% 1 etteq.). De bac ergo doctrinae apostolicae regula, qua Ec- clesia nniversalis imbuitur, ue iu diversum iatellc- ctum nostro evagemus arbilrio, quid x ipsa univer- salis Ecclesia sentiat, requiramus : quianihil dubium etse poterit in praecepto, si obedientia concordct ia studio. Pnecepit itaque Apostolus, immo per Apo- stolum Dominus, qui loquebatur in Apostolo, fieri ob- secrationes, ■ postulationes , gratiarum aciiones pro omnibus hominibus, pro regibus, ac pro liis qui u bantur? Nonne illi jam defecerant • in ignorantia C sublimitate sunt. Quam legem supplicationis ita oav sua, jam in hoc mundo non erant, nec ab errore ad veritatem reditus oiim mortuis suppetebat ? r Et ta- nicii quod po»t multa sapcula agebat gratia in poste- ris impiorum, sic loquendi consuetudo perslrinxit , ut ipsi videanlur nunc eligi, qui prius fuerant derc- ficti. Pertinent auiem ba?c non ad eosdem homincs, f»cd ad ejusdem s generis bomines : et vocatio quae illuxit prope mundi fiuem, ad praeteritam non recur- rii xtatem. Ita modo quodam et ipsi et non ipsi sunt de quibus et quibus ista dicuntur ; dum in aliquo h specialia a gcneralibus non dividuntur, in aliquo veio a communibus separantur. CAPUT XII, Quod itlud Apottoli. Yult omnes homines salvos fieri, de omni genere hominum intelligitur. I. Sed cum baec legerint vel audierint qui amant ludinis pondere oppressi, et diaboli vincuiis alhgaii, ta tcttula gratia in potierit impiorum tit% loquendi contuetudo perttrinxit. s lia mss. Camb. et Joliensis. Alias, aentit. h Sic mss. Camb. et Jol. cum ediu Leouis, Alii, in aliauo tpeciaii. 1 M*. Canib. bic et infra, et ad agniiionem. i Mss. Camb. et Jol. addunt hic, maaitier geniiun. k Editi nostri amea, taiutari. Ms. Camb. et Leo, Salvatore. Ms. Thuan. omittit Deo. 1 Editi Prosperiani el ms. Jol. inserebant praepo- silionem m, qua caret edilio LeonK m Particulam et% quae iu editis Prosneri et Leone habetur, omittit ms. Jol., nec in loco Ap«istoli supra relato legitur. Idemque hic addit et% ante pro regibut. 0 Ms, Camb., in mtmbrit tuit. nium sacerdotum, et omnium fidelium devotio < corditer tenet, ut nulla pars mundi ait in qua tn> jufmoli oraliones non celebrentur a populis Cnri- stianis. Supplicat ergo ubique Ecclesia Deo, noa soluni pro sanctis et in Cbristo jam regeneratis, sed etiam pro omnibus infidelibuset inimicis crucisCbri- sti, pro omnibus tdolorum cultoribus, pro omnibis qui Curistum n in membris ipsius persequuntur, pro Juda?isquorumcaecitati lumen Evangelii non refulget, pro haereticis et scbismaticis, qui ab uniiate fidei el cbaritatis alieni sunt. Quid autem pro istis petil , nisi ut,relictis erroribus suis, con vertantur ad Deum, accipiant fldem, accipiant cbariuitero, et de ignoran- tia? lenehris liberati, inagnitiouem veniaut veriuii»? D Quod quia ipsi praestare sibi nequeunt, niale consue* \ • Mss.Camb. et Jol. et Leo addunt Dei. Qaae vox subintelligitur in textu Apostoli, non exprimitur. * h Iia ms. Camb. et Leo novus. Alii, promittitur. Non tam bene. « Ms. Joliensis solus, non populut Dei. * Ms. Joliensis omiltit vocem hanc , nunc. Editio vero Leonis non ouiissa hac voce, pro vocabantur habet vocantur. 0 Hxc verba, in ignorantia tua, ex ms. Thuan. addiin jam alias iu Leone, deerant iu Camh. et cdi- lis. Pro qiiibiis ms. Jol. in ignominia tua. Nec male si speitetur summ.i dignitas Chrisliaui populi vcrbis Pctri apostoli paulo antecitatis expressa. r Emendatum ex mss. Joliensi et Cainb. et Leon^, cum cditi nostri habereni. Et tamen quod pott mut~ DF VOCATIONE OMNIUM GENTIUM LIBER I. 6€t rtiones suas evincere valent, quibus tam A Dotnini, aut quis consiliarius ejus fuit, aut quis prior iniueserunt , ut quantutn aminds est etom diligant filsiutem : miterieors et ■vspro omnibus sibi Tult bominibus sup- m videmus de tam profundis malis in- dfBon ambigamus Deum prsestitisse quod I oratus est ; et graiias agentes pro bis li eont, spererous etiam e<* qui * nec- isli sunt , eodem divinae gratise opere le potestate tenebraruro , et in regnum uun de hao vita eieant, transferendos. 865 CApUT XIII. is profundiias quo Del salvantis gratia » quibus Eceletia oral praterit, nobis in mtare non potesl. iliquos, licot videmos accidere, salvun- seterierit, et pro eis oratio Ecclesiae re- sorit ; ad occulta divinae justitis judicia i et agnoscfndum b secreti bujus pro- nobis in bac viia paiere non posse. Es Kfmtis, el ex parte prophetamu$ (1 Cor. %Hmnu$ nunc per speculum in amigmate llec sapientiores aut scientiores beatis- qui eum de gratiae potentia ororo mysteriorom ingressos arca- m • impossibile erat enarrare soccobuit. iiiisset, Nob enim vo$ ignorare, fratres, #t, ut non $iti$ vobi$ ip$i$ sapienUs% quia wta in Itrael conigit, donee pienitudo gen* dedit t7/i, et retribuetur ei t Quoniam ez ip$of et p:r ipsum, et tn tpso smif omnia. Ipti glaria in scecula s. Amen (Rom. n, 53 et seq.). Praemissa enim docemis assertio locosa dabat moltimodss quaestioni, ut k va- riatae per tot populos ac tempora gratiae Dei caosu quaeraretor. Cor scilicet anterioribus saecnlis di* missae essent omnes gentts ingredi vias suas (Actor. iiv, 15), uno tantum lsraele, qui diviuis eloquiis erodiretur, eicepto, et ad coguitionem veriutis electo; cujus infidelitas locum tandem salvandis gentibus fecerit : 868 tamquam si unos populus in fide sui generis permanerei, misericordia Dei l cae • teris so nationibus praestare non posset? Cur deni- que ipsi quornm diminutio salus i gentiom est, ab B obcsecatione sua non iiberentur priusquam ingre- diatur gentium pienitudo (Rom. n, 25) : qua»i illu- minari cum omuibus nequeant qui omnes, ac a omnium gentinm adopiione, salvandi suntt Aut quo- modo omnis lsrael sublata obcarcatione salvaudus sit, cujus innomerabilis multitudo in sua infideliUie deficiens, k ad tempora salvandis promissa non per- venitT Yel quomodo ipsarum gentium, quarum l prius non est facU vocatio, dicaiur nunc ingredi plenitudo: cum tot promiscoae aetatis et conditionis hominum roillia iu omnibos nationibus quae sunt »ub ccelo, sine Cbristi justificatione roorianturT Sed horom mvsteriorom judiciorumque causas pius et doctus magister maluit ad altitudinem divitiarum sapientiae Dei scientiaeque suspondere, quam justissimae verita* f, §t tie omnie lsrael talvut fieret ; ticut Q {\$ ti miserieordissimae boniutis subtraetum ab hu- (J$ai. ui, 20), Veniet ex Slon qui * eruat ipietaUt ab Jacob, et hoc iUit a me tetta- m abttutero peceata eorum. Setundum qmidem inimici propter vo#, eecundum m dilecti propier pairet. Sine pomitentia $ma et voeatio Dei. Sicut enim aliquando rediditlit Deot nune autem mitericordiam is propter illorum incredulitatem, it o, et I erediderunt in vettra mitericordia, ut et wikun conuquaniur. Conclusit enim Deus tcredulitate, ut omnium mitereatur (Rom. .)• Cum ergo baec divinorum operum pra mensuras humanae intelligentiae ei • lodam mentis suas profudisset eicessu , roana cognitione secretum temeraria inquisitione diseutere; nihil omittens de his quas non oportet ignorari, nihii contrectans de his quae iion licct sciri. CAPUT XIV. Multa esse in dispentatione operumdivinorum, quorum causis laientibus, soli monstraniur e/fectus. \ . Muita enim sunt in dispensatione divinorum operum, quorum causis latentibus, soli roonstrantur effectus, ut cum pateat quod geritur, non pateat cur geralur; negotio inmedium deducto, et in occultum raiione subducU -%ut in eadem re et de inscruubi- libus praesumptio comprimatur, et de manifestis fal- titioois rationem translulit f instuporem, d sius refutetor. Neque enim si ncscio cur ille Grae- r eorum qoae protulerat, eiclamavit et cus creatur, hic barbarus, iste in diviiiis, ille in ege- Htudo divitiarum eapienti* et scientia state nascatur ; bunc valida proceri corporis pul- huomprehensibilia sunt judicia ejus, et chritudo subiimet , illum debilium membrorum i viot eju$! Qui$ enim cognwit tentum eiilius contracia deforroet; isie a catholicis editus, ib., nec cforn, cnm l*eone. Alii, nondum. . verba autem idem ms. cum Jolietisi et iteitu: cum editi Prosperiani babeant : Dm\ priusquam de hac vita exeantf irans- sab. et Jol. omittunt est , et Le > novus. iberon., impossibilia erunt enarrari. esttis, eruet et avertet. teitu Grseco Pauli, in inereduli» $tuporem. Ms. Jol. ct Leo., in stuporem. s liic voi $mculorumt omittitor in Leone, nec est in loco Apostoli, quae habetur iu editis Prosperi et u.s. Jol. . . _ , h ln Leonb editione, varice. Ms. Jol. omittit Dei9 post gratice. 1 Ms. Joliensis, ea?teri$ $e prcettare. i Sic post teitum Ap"Stoli mss. Jol. et Camberon. sl(as, gentibua e$l. k Ms. Camberon., ad tempora talutit. 1 Ms. Jol., quarum priort ei post pauca cum m$. Camb., cum ianta. Gfl7 S. PROSPERI AQUITANI OPERA INCERTiE AUCTORITATIS. CCJ in veritatis cunabulis nutriatur, ille haereticorum ; A de tenebri$9 et producit in tucem umbram mortit. Qui progentes, cum ipso lacte matris bauriat virus er- roris ; si deuique mille alias differenlias in babitu corp<>rum, in qualitatibus animorum, in * conditione temporum , in more regionura , dijadicare non pos- sum; ideo quod omnium borum Deus sit condiior atque ordinator ignoro. Qui uiique singulorum lio- minttm ita et corpora creavit et sptritus, ut praeter illam secuturam ex uniuscujusque 867 siudio vo- luntariam diversitatem , ipsa conditionis exordia dissimillima numerositaie variaret.Turbarent autem nos, et in diversuin distraherent mullae vaniloquo- rum opiniones, qui de incognoscibilibus b definire inconvenientia praesumpserunt, et bas originales inaequalitates fatis (quae nulia sunt) el sideribus de- putarunt; nisi certissima nolitia teneremus, Deum B Creatorcm de elementis • originalibus, prout vuh, vas unumquodque formare, et unam naturam ani» marum et unam naiuram corporum, placitis sibi temperare mensuris. Quae utique opera Dei humanae inlelligenli» d non subtraherentur, si innotescere de- buissent ; et manifeslaretur cur ita quidque fieret, nisi, quod ita fieret, scire sufficeret. Dicit Dominus ad Moysen : Quis dedit os homini, et quit fecit mutum et non audientemt videntem et cm- cum T Nonne ego Dominus Deus (Exod. iv, 14)? Et per Isaiam ; Nonne tgo e fecundum et sterilem feci t dicit Dominut (Isai. lxvi,9). Iii libro Ecclesiastico legitur, Bona et mala, vita ei mors% paupertas et ho- nettat a Deo sunt (Eccli. xt, 14). Et Job dicit : Abundant tabernacula prasdonum , et audacter provo- C cant Deumt cum ip$e dederit omnia in manibus eerum (Job xn, 6). Et idem de omnium rerum bumanaruin profectu et defectu disputans, omnesque mutationes ad judicia Dei refereus ; Apud ipsum ettt inquit, ta- pientia et fortitudot ipse habet contilium et intelligen- tiam. Si de$truxeritt { nemo e$t qui cedificet ; si inrfu- $erit hominemt nullut est qui aperiat. Si continuerit aquat, omnia siccabuntur ; si cmiserit ea$t subvertent terram. Apud ipsum est fortitudo et sapientia : ipse novit el decipientem, et eum qui decipiturt adducit con- siliariot in slultum finemt et judices in sluporem : bal- teum regum di$$olvitt el praecingit fune renes eorum. Ducit sacerdotes * inglorio$t et optimates $upplantatt commutan$ labium veraciumt et doclrinam senum au- feren$t effundens despectionem super principe$t et eo$ D qui oppressi fuerant relevans. Qui h revelat profunda * Mss. Thuan. , Cambl et Jol., eonditione. Nec male. b Ita msi. Tbuan., Camb. et Jol. ac Leo. editio. Editi alias, devenire in inconvenientia. * Sic habent mss. Tliiiau. et Jol. Vulgati codices et ms. Camb., naturalibus. d lia scriplum in mss. Joliensi el Cauib. et Lione. Editi alias cognoscibilia essent. 0 Mss. Camb. el Jol., secundam. f Ms. JolienMS, et non est qui. s Sic ms. Camb. et Leonii ediuo. Alias, inglo- riosos. * Ita mss. Camb. ct Jol. et Leo. Alii, relevat. ' Ita mss. Cainb. et JoL, perdei eas . . . reslituet. Lconis etiit., ocrdit eas . . . rcstituct. Poslta mss. mulliplicat gentcs et * perdit ea$t et $ubver$a$ in inte- grum reslituet. Qui immutat cor principum terrmt et decipit eo$t ut fru$tra incedanl per invium. Palpabvut quasi in tenebri$t et non in lucet et errare eos faciet quasi ebrios (Ibid.t 16 et teq.). Et iternm idem di ceus voiuntatem Dei irritam esse non posse : Ipse enimt inquit, solus e$tt et nemo avertere potest i co- gitationem ejus : et anima ejut quodcumque volueril, hoc fiet (Job xxm, 13). 868 GAPUT XV Quod pars hominum liberatur, atcribi non potest me- ritis voluntatum : veiuti bonot elegerit gratiat mattt prceterierit. Liberatur pars hominum, parte pereunte: et li hoc voluntatum meritis k voluerimus ascribere, ut malos neglexisse gratia, bonos aiitem elegisse videi- tur; resistet nobis tnnumerabilium causa |opn)o- rum, quibus per tot saecula l nulla ccelestisdoctrinc annunliatio coruscavit. Nec meliores foisse eoroai posteros possumus dicere, de quibus scripien rsi, Gentium poputust qui tedebat in tenebritt lucem vidit magnam ; el tedentibut tn tenebrit et umbra mertU, Utf orta est illis (Isai. ix, 2). Et ad quos apostolos Petrui dicit, Vos autem genut electnm, regale teuerdotkm, gent $anctat poputut acquisitionit9 ut virtutet tmuwh tietis ejus qui de tenebrit vot uocavitmin tam admirsbiU tumen $uum : qui quondam non populus, nsmc autem poputi Dei ; quorum aiiquando non esl misertu$t mm autem miteretur (I Petr. u, 9). Non ergo meritis nri- norum tribuitur quod non meruere roajores. Psr enim impielas et patres accusabat et filioa, caleni- que ignoranliae caecitas omnes simol in eosden mer- gebat errores. Sed cur illorum non misertus, ■ bt- rum sit misertus Deus, quae scientia comprehendere, quae potest investigare sapientia ? Lalet ducreliosii 0 islius ratio, sed non latct ipsa discretio. Non is- telligimus judicanteut , sed videmus operaDtefl. Quid calumniamur juslitiae occultae, qni graiias debemus misericordiae manifestae T f Laudemus et veneremur quod : tur, quia tuum ett netcire quod tegttur. * !>E VOCATIONE OMNIUM GENT.UM L1BER I. 670 >rum, in quibus, cxccplo illo quo in damna- A lavacrum Chrisli assumerentur in regnum ; agnosce- ntsciiur gens bumana deliclo, nec praelerita t merita, nec fulura ceuseri. Omnes enim de nnnc loquimur,' ante ulium intelligentiae lnte liberum voluntatis arbhrium, alii ad m beatitudinem regener.di, alii ad perpetuam im Irauseunt non renati. Si originalem cul- teris, omnis numerus in reatu est : si mora- noeentiam quaeris, 869 omnis summa sine it. Non invenit quod discernat humana justi- I habet quod eligat iuenarrabilis gratia Dei. ttndito est consilium, sed non laiet donum ; exserit pietas, causam obscurat potestas. Sed idubitabile est quod non videtur quam quod r ; quia auctori manifesti operis, ncgari con- etiam ignotae non potest aequitatis. • CAPUT XVII. ths qui in extremis conversi salvantur, osten- ' et gratia sine meritis dari , et inscrutubile esse \udicium. , I si h et ad illos dirigas mentis intuitum , qui i agentes in flagitiis et sceleribus aetatem , sa- nlo baptismatis Cliristi in ipso vitae fine re- lur, et sine ullo suffragio bonorum operum in :olestis consortium transferuntur, quo intel- ifinum jndicium comprehendes? nisi ut indu- *r agnoscas gratuita esse Dei munera : et sicut saot tam detestanda facinora , « quae possint arcere donum , ita nulla posse tam praeclara etistere, qnibus boc quod gratis tribuitur, rcntque qui in sua justiiia gloriantur, quam nihil dignum agere possint adoptione filiorum Dei , si ad rcgenerationis * non pervenerint sacramentum ; cum eadem qua scelcstissiiui peccaiores conditione te- neantur, parcs fuluri in banciificatioiie, f si adfueril rcgeneratio; simul periiuri, si cessaverit ablutio? Si ergo eliam ex nequissimis in ipso vitae exitu gratia invenit 870 4U0S edoptet; cum tamen mulli , etiaro qui minus nocentes videntur, doni bujus f alieni sunt : quis hoc aut sine dispensatione Dei fieri , aut sine profunda dicat aequitate decerni ? Quod utique non ideo iniquum est , quia occuhum est ; sed ideo aequum est , quia judicium Dei esse non dubium est. Quod enim ab illius pendet arbitrio, qua sententia fi judicari debeat, priusquam judicetur, incertum est : cum autem res ad finem suum venerit , nemini libe- mm est de exilu conqueri ; quia certissimuro est ni- bil aliter Deum facere debuisse quam fecerit. Qui inultimodae vocationis varietatem , ad unam gratiain pertinentem , etiam illa reguia Evangelicae coiupara- tionis astruxit, qua ostendit palremfamilias diverso tempore eonducentem operarios vineae sub pactione denarii ( Malih. *x9iet seq. ) , h [quo vitae aeternas significalur sequalitas]. Ubi sine dubio hora undeci- nia intromUsi in vineam , et totius diei operariis 1 aggregati , istorum de quibus nunc loquimur prae- feruut sortem , quos ad commendandam gratiae ex- cellentiam , in defectu diei et conclusioue vitx divina indulgeniia i rauneratur, non labori pretium sol-* tributionis judicium debeatur. Yilescerct enim £ vens , sed divitias bonitatis suae in eos , quos k sine aiio sanguinis Christi , nec misericordiae Dei lOrum operum praerogativa succumberet, si atio quae fit per gratiam, meriiis praeceden- leberetur, ut non inunus largientis , sed mer- Met openintis. Unde autem probari d posset , nI evacuandum originale peccatum nulla ido- set iudustria ; nisi ct iinpii et facinorosi per operibus elegit, eflundens; ut etiam bi qui in miilto laborfe sudarunt , nec amplius quam novissimi acce- perunt, inteliigant, douuiu se gratiae, nou opcruiu accepisse mercedem. Unde si el nos adversum pa- tremfamilias murmuremu!», eo quod novissime L vo- cati totius diei operariis coaequentur, nec amplius multa opera quam pene uulla mereautur ; dicetur lies editi , opus erexit. Mss. Camb. et Jol. et «M exserit. In ins. Thu., opus excelsi. Ibidem amb. et Jol. infra, ignotoe, ubi alii et Leo, Um. i. Jol., omisso et , ad Ulos dirigis. ie ms. Joliensis et edit. Lcouis. Cditi , quat f ; minus bene. ». Camb. et Leonis cdit., possit. Alii nostri a mss. Jol. et Leon. edit. Alii , non perveniunt. imb., non pervenerit. js. Jol., it adfuerit miseratio. Ms. Camb t si ad- Iseratio. Is. Joliensis , alieni sint. erbt his signis [ ] inclusa non oinisimus sreditorum Prosperi et ms. Jobensis auctori- . De quibus tamen juvat Leonis Operum edi- et illustratoris notam non pnrterire. Exem- tscusa (ait) addunt continuo : Quo vitac aeiernac ieator sequalitas ; et linea sequenti , ubi nunc ms , totius diei operariis aggregati , eadem ha- sf , totius diei operariis exaequati. Quorum hoc mism , illud additum mihi videtur ad mentem msd kmeticiy qui% ut sanctus Hieronymus docct \ ediersus ipsum , omnia prcemia beatorum paria mlmtdebat. Codices enim Camb. et Thuancus nihil amplius habent quam editio nostra ( quae hsec praetermittit ) et certe auctor noster parabolam istam non eo fine adducit, ut cequalitatem aterni pramrii, ex atqualitate denarii paraboltci asserat : immo de mercede electis in caslo solvenda ne verbum quidem ; sed totus ry est ul ex Uta parabola commendet gratice excellen- tiam quam in conclusione vitasnonnullis impertitur sum- mus Paterfamilias , et multimoda vocationis varieta- tem ad unam justificationis gratiam pertinentem , ut etiam hi qui i/i multo labore sudarunt, nec amptius quam Uovis&imi acceperunt , intelligant donum se gra- lice, non operum accepisse merccdem. In quo non mqualitas glorice , sed gratuitas gratias ab eo conside- ratur. Quem sensum parabolce hujus aenuinum esset et contextui magis eonsonum vrobat Lorn. Jansenius Gandavensis episcopus capite 101 Commentarii in Con- cordiam Evangelicam. 1 Editi alias, exceauati: de quo nota superiori. Ms. Jol. et Camb. el Leo. , aggregati. i Alias editi, numeravit. Mss. Lamberon. et Jol. et Lcon. edit., muneratur. * Ms. Joliensis solus , sine operibus legis. Alii om- nes non babent vocem bauc Ugis. 1 Ms. Camberon. , vocatis totius diei opmarii fx*e- quemur. Ms. Jol. ut in lextu, cxcepto quod exe jmb* tur pro coctqucutur babct* 671 S. PROSPERI AQDITANI OPERA INCERT J£ AUCTORITATIS. nobis quod uni eorum responsum est : Amice , non A fidentice , in quibut et no$ aliquando amversati C71 in desideriit carnit nostrce, faeientet voluntatem carm et cogilationum , el eramut natura filii irce ticut et cm» teri (Ephet. n , 4 et teq.) ; et iterum : Quia eratit Ult tempore tine Chritto, alienati a conversatione ltrael9 et hospitet testamentorum , promittionit tpem non h+ bentesy et tine Deo in mundo ( Ibid., 12) ; el iteram : Eratit 872 oliquando tenebrce , nunc autem lux m Domino (ibid.9 v, 8) ; et iterum : Gratiat agentes Ps- tri , qui dignot not feeit m partem tortit tanclorum m lumine , qui eripuit not de s tenebrit et potettaU tem~ brarum , et tranttulit in regnum Filu dilectionit tm (Colott. i, 12 seqq.) ; et iterum : Eramut enim et utt aliquando insipientet , increduli , errantes , seniatUt detideriit et voluptatibut variit , m matitia et itmdk agentet9 odibilet% odientet mvUem. Cum auUmbcm* B . ... . .. . f .. „ . . r ... ... r„ . n . ... ... ** i Dicat etiam sub vcrbis Zachanae evangelisla I din.Etevacuareturfides,quaecreditperbaptismum ....... . . .. ... : .. .. ;. ., ante illumiuatioiiem gratiae in qua bumanua omma peccata dimitti , si gratia non mahs et lmpiis, sed bonis et rectis doceretur impendi. Origo itaque verae vitae , veraeque jusiitiae in regenerationis est posita sacramento ; ut ubi homo renascitur, ibi etiam ipsarum virtutum veritas oriatur ; d et incipiant ad perpetuam gloriam proficere per fidem , qtii vix ad tcmporalem vanae laudis poterant perveuire mercc- dem. Sive enim Judaeus legis scientia tumens, sive Graecus studio sapientiae naturalis inflatus, prius quam justificetur per fidem Christi , conclusus eat sub pcccato : et si iu sua • infidelitate perstiterit , ira Dei manct super eum , illa scilicet in Adae prac- varicatione contracta , de qna Apostolus loquilur dicens : Et vot cum estetit mortui delictit et peccatit ry vestrit , in quibut aliquando ambulastis secundum sx- culum mundi hujus , secundum principem potestatis aeris hujus9 spiritus qui nunc operatur in ( fiiibs dif- * Ms. Joliensis., An ocutut tuus. b Ms. Joliensis caret voce hujut. « Mss. Camberon. et Jol. et edit. Leonis addunt haec , gentit et. d Editi Prosperiani alias, et incipiunt. Mss. Camb. et Jol. cuiu edit. Leon., et incipiant. Eadem editio Leonis postea, qua vis9 inlellige virtutis. Codices nostri qui vixt scilicet liomines. e Sic gorrigimus ex mss. Camberon. el Jol. acLeo- ne. Alias , infeticitate. f Bb8. Camberon. et Jol. juxta Graecum , in filiis. nocte versetur, et de quibus ignorantiae lenebris M populus eruatur. Et 1«, inquit , Puer9 PropheU A/- liMtmt vocaberis : pranbit enim ante faciem Domhu parare viat ejut: ad dandam scicntiam salutis popem ejus , tn remistionem peccatorum iptorum : propttr viscera misericordice Domini9 in quibut visitavit um Orient ex allo , tucere hit qui in tenebrit et in umbrt mortis sedent , ad dirigendot pedee nottrot m vum pacit ( Luc. i , 76 teqq. ). CAPUT XX. Viscera mitericordix Dominut ad omnium nutiemr* impendit salutem , omncsque salvat : et tameu etitm verum est quod testimonium ejut nemo accipit. Iiaec autem vhcera niisericordiae Dominus noa sd unius tantum populi redemptionem , sed ad omnim nationum impendit salutem, dicente Evangelists: Quia Jetut k moriturut erat pro gente : non tautum Alii, ut Vulg., m filios. s Haec duo, tenebris et , elsi habentur in omnibm libris nostris , tamen non leguntur in utroqoe texta Epistolae Apo^toli. h Ms. Camberou. hic addit , renovaiionit : quae vox nec abest a textu Apostoli. 4 Ms. Camberou., velut bruta animalia, i Mss. Camberon. et Jol., Dicat autem. k Editi alias, mortuus erat. Melius mst. Camb. el Jol., cum Leone, juxta textum Evangelii, mmmrtt erat ; I^o postea , tt non tantum. DE VOCATIONE OMNIUM GENTIUtt UBER I. 07» emte9 sed etiam ut filics Dei di$per$o$ congregaret A patre, qui promistionem Dei aot non iupleri, aut i (Joon. xi , 52) . Hoc euim agit illa vox Domini, ttrquamdam pietatis tubam toto£73 terrarom monantem, • omnes homines el inviui et con- . Natn cum dixisset, Confitebor tibiy Pater, Do- cmti et terrcet quia abseondUti h&c a $apieniibu$ \demlibu$y et revelasti ea parvuiis. ltat Pater, m $ic beneplacitum e$l ante te ; addidii, Omnia Wadita $unt a Patre meo9 et nemo noiit Fitium *sUert neque Patrem b quU novit nisi Filiust et iuerit Fitius revelare. Et deinde adjecit, Venite r9 amnes qui taboratis et onerati e$ti$t et ego vo$ im. Toitite jugum meum super vost et discite a uim mitis $um et humiti$ corde, et invenietis re- I smimabus vestrU. Jugum enim meum suave e$tt if meum leve esi (Matth. xit 25 et seq.). Joannes B Btptisia in Evingelio Joannis propbeiico spi- tfoiesiaiur dicens, Qui de coeto venit super om- f 9 quod vidit et audivit testificatur, et testimo- ejns nemo accipit. Qui accipit testimonium ejus, mwit quoniam Deus verax est (Joan. iu, 31, 52 et gitur quantum attinet ad bumani generis cae- at, longa ignorantiae etsuperbiae nocte con- mt venit in bunc miindum Greator mundi, mUs eum non cognovit (Joan. l, 10); lux lucet m\ri$ , et tenebrce eam non cvmprehenderunt 6); qui super omnes estt quod vidit et audivitt Mtur, et testimonium ejus nemo accipit (Joan. > 52). Sed quia non frustra Deus Dei Filius Kd mundum, et dedii semetipsum pro omnibus, ab alio praeter eum qui promisit, dicat implen? lile quidem eritmendax :Deus autem est verax, et omnis qui accipit874 tesiimonium ejus, hoc signat, boc indicai, quod per lucem illuminantem factus est videns, factus f obediens, factus intelligens; sicut ioannes Evangelista testatur dicens , Scimus quia f mundus totus in maiigno positus e$t, et scimus quia Fitius Dei venit% et dedit nobis sensum9 ut cognosca- mus verum Deum , et simus in pero Filioeju$(\Joan. V, 19). CAPUT XXI. Pion eue serutandum cur Deus atios eligit, atios non etigit; sicut nec cur antea, omnibus gentibus pras» termUsUt unum hraelem elegit. Si vero quaeritur cur Salvaior omnium hominum nou omnibos dedit buuc sensum , ut cognoscercnt verum Deum, et essent, id est, permauerent iu vero Filio ejus : quamvis credamus nullis bomini- bus opem gratiae in totum fuisse subtractam (de quo plenius h in sequentibus disseremus) , tamen ita forte hoe velaium ait, sicul illud absconditum cst, cur * anlea, omnibus genlibus praeiermissis, unum populum sibi, qoem ad veriutis cognitionem erudiret, exceperit. De quo judicio Dei si non est conquerendum, multo minus de hoc quod cum ele- ctione omnium gentium geritur, murmurandum esi. Quae enim Deus occulta esse voluit, non sunt scru- tanda; quae autem manifesta fecit, non sunt i ne- gligenda:neetinillisillicitecuriosi,fc etin istisdain- rtoos est non tantum pro gentet sed etiam ut C nabiliter inveniamur iugrati. Non autem ignoramus M dispersos congregaret in unum (Joan. xi , 52); rarsia dicit , Venite ad met omnes qui laboratis et I «sfif,et, servato sibi incognoscibilis electionis b, dat sui Patrisque notitiam, quibus d eum ril revelare (Luc. x, 22) : omnes fllii lucis, mtiasionis, filii Abraba», lilii Dei, genuselec- pogale sacerdotium, veri Israelita?, prxcogniti •ordinati in regnum Del, qui eos vocavit non i ex Judseis, sed etiam ex gentibus (Rom. ix, asiimonium ejus qui de ccelo venit accipiuut ; lawies quia Deus verax est, id est, expres*e in sui aalvaiione quoniam Deus verax et perficiens quod promisit Abrahae gentium patri : qui pollicenie Deo quod esse quosdam tam inconsideratae praesumptionis, et tam superbae arrogantiae, ut quod praecipuua magi - ster gentium, non ab hominibus neque per hominem (Galat. i, |), sed divinitus eruditus, supra mensuram scienlia? auae ionge et alte remotum esse confessus e»i,audeanl falsi nominis temerare doctrina;et niliil illic occoltum, nihil velini esse secretum, ubi Apo- stolus non quid sentiendum esset aperuii, sed quid non scrutandum esset ostendit. Nullis etenim (quod supra jam diximus) studiis, nullis ingeniis indagare concessum est, quo judicio quove concilio Deus incom- mutabiliier bonus, incommutabiliter justus, aemper praeaciue, aemper omnipotens, ideo omniain increduli- tate l concluteritt ut omnium mUereatur(Rom.\\tViyt \ futurus esset mundi, non hasilavit diffidcntia, D et tamen illis saeculis quibus unum Israelem erudie- mfortatus est fidet dans gioriam Deot et plenis- bat, innumerabiles populosimpiorum illuminare dis- wimu quoniam quod promUit, potens est et faeere tulerit ; et nunc eumdem Israelem, donec universitaa . iv, 2o). Quis autem tam alienus est a fide gentium iolroeat, obcaecatum esse patialur, pereun- uo, quistam degener ab universaruin gentium tem ia tot miilibua^nascentium atque morientiuui, i Leonia editione omiltitur omnes; quam vo- odieos Prosperi non omittunt. a. JoJiensis, quisquam novit. ditio Duac. et Golon., significavit. utu Gamb. et Jol., eam voluerit revetare. io ineditfone Leonis, et supra legitur. At cditi lue, sigmficantes. Prius melius scribi paiet, m si§nanle$t per expresse significantes cx- irnottea. diti, factus est ebediens, factus est intelligens. Verbum substantivum uirobique omittitur in ms. Joliensi et Leone. s Ms. Joliensis, mundus omnU... et dederit. b Ms. Joliensis, in consequentibus. 1 Vox bdBC, antea, abe»t a manuscripto Joliensi et Leone. i Mss. Camb. et Jol. cum Leone, negligenda. Ga> teri, neganda. k Ms. Jol., et in his. 1 Ms* Camberon., dimUerit. C75 S. PROSPEftl AQUITANI OPERA INCEKTA: AUCTOIUTATK et salyandum 875 'n cisquos mundi fitiis invcne- A CAPUT XXIII. CT6 ril. Quo mysieno loio Scriptiirantm corpore dila- talo, innotuit quidem nobis auid factum sil, quid (iat, quidve faciendum sil; sed quare ita fieri pla- cuerit, ab humancc intelligcntke coniemplatione substraclum est. CAPUT XXII. Eosqui diteretionem qua Deus alios elegit, alios non elegit. ad merita referunt voluntatis humanee, do- cere neminem gratis, sed ex retribuiione salvari; el ex parvulis aperte confutari. Isti auiem qui nescire aliquid erubescunt, et pcr occasionem obscuhtalistendunt laqueosdeceptioois, omnem discretionem qua DeusaIios*eligit, aliosque non eligil {muiti enim b sunt vocatitpauci autemclecti Omne bonum hominis meritum, ab initio fidei usqus ad perseterantice consummationem, donum esse di- vinum, el primum hoc ostenditur de fide. Multiformitas aulem et magniludo divinae grati* probat istos contra veriiatem, etiam quod de majo- rum voluntatibus loquuntur, astruere, eoramqiM persuasioni diviiiorum eloquiorum testimonia rc- pugnare. Quae si omnia termoni nostro velimos aih neclere, modus non erit r disserendi. Quae lameo se recordationi ofTcrunl, * non oniittenlur : ui , quan< tum satisest,n anifestetur, hominis bonum meritun,. ab initio lidei usque ad perseverahtiae consuram* tionem, donum atque opusesse divinum. Ig tur fides, quae bonae volnntatis et jnstae acticnis est genitrix, (Ma/iA. xx,46),admeritahumana2rcferuntvoluntalis, ~ quo ipsa fonte nascalur, apostolus Paultis expooat, doccntes scilicel neminem gratis.sed ex retributione salvari : quia naluraliter omnibus sit insitum, ut, si velint, possint veritatis esse panicipcs, eisque af- fluere gratiam , a quibus fuerit expetita. Quas de- finitio, ul inleiim de graliae veritate taceatur.de his videiur aliquam ostentare ratiunculam , qui iibero utuntur arbitrio. De parvulis vero , quibus sine tillo bouae voluntatis merito in originali vul- nere cum caeteris mortalibus causa communis est, niliil potest expositioni* c afferri qua doceatur cur isli salvi fiant renati, illi pereant non rcnati, sub illius providentia ct omnipotenlia, In cujus manu est anima omnis viventis, et spiritus universcc carnis ho- minis (Job xn, 10); el cui dicitur, Breves dies hpmi- qui pro Romanorum fide Deo gratias agit, dteens, Primum quidem gratias ago Deo meo per Jessrn Christum pro omnibus vobis, quia fidee vestra oinra* liatur in universo mundo (Rom. i, 8). Ad Epliesiot quoque scribens, Proplerea, inquit, et ego audita fdi vestra, quas est in Domino Jesu, et dilectione in c sanctos, non cesso gralias agens pro vobis, vestri faciens in orationibus meis, ut Deus Domim nostriJesu Christi Pater gtorice% det vobis spirinm sapientias et revetationis in agnilonem ejns% UUumh natos ocutos cordis vestri, ut sciatis qum sit spcswc* tionis fjue,queedivilice glorice hcereditatis ejus m sarMit (Ephe*.i,i6et$eq.). Defide etiain Colossensium simiK- tcr Deograiiasagens, Cratias agimus, inquit, Deo d nis sunt, numerus dierum ejus apud le est (Job. xiv, ^ patri Domini nostri Jesu Christi% umper provolh 8). Non autem puto istos voluntatum patronos sim- plicitate illorum tam impudenter u uros, ut aut d fortuito ista dicant accidere, aut non renalos asse- raut non perire. Aperle enim aut cum paganis con- vincerentur senlire de fato , aut cnm Pclagianis transfusiim in posieros Adae negare peccatum. Fato auiem non baptizari parvulos, nec Pelagiani potue- runt dicere; sed quia eos liberos a peccatoausi sunt profiteri, meruere damnari. Cum autem de discre- tione omnium hominum quxstio ventiletur, et ab omnibus horainibus parvuli nequeant separari, si- mulquede totius aetalis hominibus Yeritas dixcrit, Filius hominis venit qucerere et satvare quod perierat (Ltic. xix, 10); frustra profundilatem inscrutabilis orantes , audientes fidem vestram in Christo Jesu , et dilectioncm quam habetis in sanctos omnes% propttr spem quas reposita est vobis in coetis (Coloss. 1,3,4 seq.). Et ut alia bona ab eodem bonornm auctoie percipiant, quid pro eis orct enarrans, ldeo, inqvit, et nos ex qua die audivimus, b non cessamus pro tttit orantes, et postulantes ut impleammi agnitione tota* tatis ejus, in omni sapientia et intellectu spiritoti, st ambuktis digne , Deo l per omnia ptacentes , in onm opere bono fructificantes , el crescentes in scientit De, in virlute confortati secundum potentiam ctaritatit ejtt% 377 ] tn omnl Valxentta et longanimitate cum gnuMt (Coloss. i, 9). Item ad Tm?s*alonicenses qni spirita fidei dileclionisque fervebant : Gratias agimus, inqoH, graliae per liberum arbilrium conantur aperire, qui ** Deo semper pro omnibus vobis , memoriam vestri fi* causam electionis in eoruni constituunt meritis qni eliguntur. Et cum mulla de m;»jorum voluntate ac Judicio inepta 876 el fa,sa protulerint, in parvu- loruin lamen discrelione deficiuut; nec possunt de ejus quaestionis ratione reddiia gioriari, qunc de om- uibus e hominibus traclatur, et non de omnibus ex- peditur. * Duac. editio et seq. in margine scribunt pro di- versa lectione, elegit, atios non elegit. b Ms. Joliensis, Multi enim vocati. c Ms. Joliensis, afferre, qua doceat. d Mss. Camberon el Joliensis, fortuito. Alii, for- tuitu. • Abest vox hominibus a ms. Joliensi. f Sic mss. Camb. et Jol. et Leon. edit. Alii nostri cientes in orationibus nostris sine intermissione, mem+ ra> operis fidei vestra, et laboris, et charitatis, et escit fides vestra9 et abundat charitas uniuscu- westrum in invicem : ita ut et » nos ipsi in vobis mir inEcclesiis Dei , pro patientia vestra et fidein u pcrsccutionibus vestris et tribulationibus , quas tis in exemplumjusii judiciiDei9 ut digni habea* •egno Dei pro quo et patimini (II Thess. i , 3 et seq.). quoque apostolus ex Deo haberi fldem pracdi- la scribit: Scientesquod non corruptibilibusauro mto redempti estis de vana conversatione « vestra m traditionis, sed pretioso sanguine quasi agni mtmati et immaculati Christi Jesu , prascognili I smte constilutionem mundi , manifestati autem mis temporibus propter vos, qui per ipsum fideies • Deum% qui suscitavit eum a mortuis9 et glo- I dedit9 ut fides vestra et spes esset in Domino ri i, 18 et seq.). hem idem in secunda Epistola si perceptione sic loquitur : Simon Petrus ser- mpostolus Jesu Christi , his qui coaequalem nobis sunt fidem per justitiam Domini et Salvatoris ri Jesu Christi (II Petri i, 1). le autem habeatur spiritus fidei, Joannes apo* manifeslissime docet dicens : Omnis spiritus qui tfar Jesum in carne venisse, ex Deo est ; et em- ritus qui solvit Jesum, ex Deo non esl% et hic est ristus (l Joan. iv). Item • idem dicit ab eo rc- vangelium, in quo est spirilus veritatis : Nos9 , ex Deo sumus. Qui novit Deum% audit nos ; qui \ ex Deo, non audit nos. In hcc cognoscimus m verilatis, et spiritum erroris(lbid.f 6). Itera Ibus Apostolorum 878 Petrus apostolus fi- etse per Dominum Jesum pronuntians : Hunc, , quem videlis et nostis, confirmavit nomen ejus, i qtuepereum estt dedit integram sanitatem istam sptctu omnium veslrum ( Act. m, 16 ). De fide e Lydiae, cujus inter alias mulieres quae Evan- i ptriter audiebant, Domiuus cor aperuit, ita lem narratur historia : Die autem sabbatorum sumus extra portam juxta flumen, ubi videbd- $ oraiio ; et sedentes toquebamur mulieribus quos ermnt. Et qucsdam mutier nomine Lgdia , purpu- 8. Joliensis, nosmetipsi. Ieedhi nostri addunl tn. Quo cnrent ms. Jol., i editio et textus s.icer Apostoii. . iLeone babelur , vestros paternm traditionis. s. Joliensis addit nostri, conformiier textui Alii codices non addiderant. s. Joliensis addii idem. 8. Joiiensis omittit verbum esse. ie ms. Joliensis cum Lconis edit. Alii, Tluj Ms. Joliensis, et confessionem. 1 Ms. Joliensis, ut Vulgata vcrsio, etsolatii . i Ms. Joliensis , ut uno animo, uno ore honorifi • cetis. k Ms. Joliensis, in spe et virtute. Leonis editio, in spet inmrtute9 ut textus ulerque Apostoli. Editi Pro- speri. abundetis spe% in tirtute. 1 In Leone additur, inqnit. ** Ms. Joliensis non babet praBpositionem nos et- Iiresiam. 6W S. PROSPERI AQUITANl OPKRA INCERTiE AUCTORITATIS. 6F0 CAPUT XXIV. A Dei, ei tantum in studiis suis proiicialnt, qu^otuo Omne bonum in homine e$u ex gratia, et fidem dari non petitam, ut ipsius petitiombus catera bona con- eequamur. Abunde, quanlum arbitror, bis testimoniis (quam* vis et alia doeumenta aggregari potuerint ) demon- stratum est , fldem qua justificatur impius , nisi ex Dei munere non haberi, eamque nuliis meritis prae- eedentibus tribui ; sed ad boc donari, ut principium possit esse roeritorum, • et cum ipsa data fuerii non petita, ipsius jam petitionibus bona caetera v conse- quantur. Unde quaedam de plurimis assumenda sunt testimonia , quse in diversitate donorum ostendant gratiae largiiatem. Ex Deoitaque esse.ut homo viam Dei eligat et ut surgat a lapsu, psalmus Davidicus ille k donaverit. Quantumcumque taboraverit homo ui quctratfnon inveniet ; et quodcumque dixerit sapiets ut $ciatf non poterit invenire. Quia universum A< t 1 dedi in cor mcum, et eor meum unhersum koc ridii, quia et justi et sapenles, et operationes eorum in menu Dei (Eccle. vm, 17; et cap. ix, i). In libro aulem Sapientiae de eodem gratiae opere \U dicitur : Q*o- niam ipu et sapientice dux e$tf et sapietitium cmeuaa- tor. In manu enim illius etno$f et$ermone$ nostri, etom* nis $apientiaf et operum $cientiafetdi$ciplsma (Sap.vn, 15 et 16). De continent a quoqut, quod ex Dti ba- beatur munere, eadem Scripiura sic loquitur : Vt $civi quia aliter non possum esu ccmtinens, nisi Deus det, et hoc \psum erat sapientictf scire cujus esut het canit dicetis, A Domino greuus hominis dirigentur, el B donum (Sap. vm, 21 ). Cui sententiae Paoli apostoU doctrina concordat in prima ad Corinthios hatc scri- bentis : Volo autem omne$ homines e$$a $icmt uu> ipsum; sed unusquisque proprium habetdonum ex Deo% alius $icf ■ aittif vero sic (I Cor. vii, 7). Domious vero in Evangelio secundum Mattliacum hjecdecoo- tinentiae dono insinuasse narratur. Dicentibus nam- que discipulis suis, Si ita est cau$a vbri eum uxore, non expedit nubere ; dixit illis Jesus, Non ommesca- piunt verbum istud, sed quibusdaium esi ■ (Mmith. xix, 10 et ii). De timore Dei et sapientia ita in Ecfletiastico legitur, Corona sapientice timor Domini9 mlraqme avr tem dona $unt Dei (Eccii. i,22).lteni • io eodem, Ti- mor Domini super omnia P u superpnsuit : beatus eui nes, iia dicitur, Meum consilium et mea tutela, ego C donatum e$t habere timorem Domini (Eccli. xxv, 44). Isaias quoque de diviiiis spiritalibus, quarum auctor est Dominus, ila loquitur : In thesauris salus nosira edvenit, sapientia, et pietasf et disciplina a Dominv : hi sunt thesauri justitice (I$ai. xxv, sec. LII). « Item dealtitudine divitiarum sapientiae et scieutiae Dei , cnjus boniias nullius inerito praevenitur, baec dicit : Quis mensus est manu aquamf et caslum palmo, el utd- versam terram pugillo f Quis statuit montes in tibra, et rupes ggl in statera f Quis cognovit sensum Dommif aut quis ejus fuit con$iliariu$, qui instruat emmf aut quem consuluit, et instruxit eumt vel quis ostendUsi judicium, aut viam prudentice quis oslendit «, vel qui$ prior deditei, et retribuetur illi (Isai. xl, 42 $eqq.)1 Unde ct in libro Job secundum eumdem sensum le- \ejusvolet. Cum ceeiderit, non collidelur , quia Dominus supponit manum suam (P$al. xxxvi, 23). ltem idem, quod duceDeoveniaturad Deum : Emitte iucem tuam et veritatem tuam , ipsa me deduxerunl , et adduxerunt in montem sanctum tuum , et in tabemar cula tua ( P$al. xui , 3 ). Item quod • in Doinino sit bominis fortitudo, et Dei voluntas praeveniat liberan- dum : Fortitudinem, d inquit, meam ad te cuModiam; quia Deus susceptor meus : Deus meu$f •votunta$ eju$ pramnietme (Psal. lvhi, iO). In Proverbiis quoque legimus de sapientia et intellectu, Quoniam Dominus dat $apientiamf el a facie ejus scientia et intellectus (Prov. n, 6). Ilem in eodem libro de dispensationi- bus sapientiae Dei, sine qua nullae rectae sunt actio- nes, iia dicitur, Meum consilium et mea tutelaf ego prudentia, mea autem virtus. Per me reges regnantf et tyranni per me obtinent terram (Prov. vui, 14 ). Item alibi, quod nemo polsit recte incedere, ni»i Domino dirigcnte : A Domino f corriguntur gressus viri , mor- tatis autem quomodo intetligat 880 vta* 9Uas (Ptov. xx, 24) ? Item alibi : Omnis vir videlur sibi ju$tu$f dirigit autem corda Dominus (Prov.xxi,2). Et infra ; Prvparatur voluntas a Domino (Prov.m\\fuc.LII). Item ibidem de cogitatione atque con&ilio : Muttas cogilationes in corde viri, consilium autem Domini ob~ tinet ( Prov. xix, 21 ). In libro vero Ecclesiasias s scribitur, quod et habere necessaria, eieU bene uti, donum sit Dei , Non eslf injiuit, bonum homini nisi quod h manducavit et bibit, et ostendit animce suce bo~ num in tabore suo. Et quidem 4 hctcvidi ego, <,uia a D gunturDomiui verba dicenlis, Quis antededit manu Dei est. Quoniam quis manducabit aut pauet ut retribuam itti f Omnia quce $ub cctto innl, mea suvt absque itlo (Eccle. v, 17) ? Item in eodem libro i le- (Job xu, 2). Jeremias vero quod a Deo sit homiai gitur, quod corda et opera justorum in manu sint r vera sapieniia, sic profatur : Sciof Domine, quk * Alias, ui eumipsa. * In Leone, conferantur. « Ms. Joiiensis, in Deo sit. d Ms. Jol. omittit in^ictl. * Ms. Camberon., misericordiaeju$. 1 Ms. Joliensis, diriguntur. s Mss. Camberon.et Jolien., uribitur; itemedilio Leonis. Alii, dieitur. * lia mss. Canib. et Jol., et Leonis edilio : caeteri, mandat et bibatf et ostendat. ' Mn. Joliensis, hoe ego vidi. I tls. Joliensis, toquitur. k Mss. Camberon. el Jut.. voiuerit. 1 Leonis editio habet, dedii in cor meuns. «■ Ms. Joliensis, atius autem sic. n Hic libri Prosperiani addimt a Patre meo; qoas verba nec in ms. Joliensi, aut Leonis editione, nee in textu Evangelii Graeco aut Latino habentur. ldet ea erasimus. 0 Ms. Joliensis, deeodem, p Ms. Jol., omisso $ef habet supcrposmit; poctea , timorem Dei. 4 Ms. Joliensis, Idem de aititudine. v Sic ms. Joi. ac Leonis editio. Alii codiccs. recia 681 DE VOGATIONC OMNIUM GENTIUM LIBER I. 681 noneUinhomine tia rjut9 tueviri ett ut dirigal iter A tivificat (11 Cor. ui, 4 teqq.). Et iterum in eadem Epistola, l dicens bonoruro operum effectum et suf- flcieuliam a Dei gratia minislrari : Potent e$t autem, inquit, Deut omnem gratiam i abundare faeere im w» bis : ut in omnibus per omnia tufficientiam habentet9 abundetis in omne opus bonum ; tieut seriptum etl : Dispersity dedit pauperibu$t justitiaejus manet inmter num. Qui autem minislrat temen $eminantit et panem ad manducandum prccstabil , et augcbit incremeuta frugum juttitim vestrmt ut in omnibus locupletati abun- detis in omnem simpiicitatem (II Cor. ix, 8). Ad Ephe- sios vero scribens Aptstolus docet quod omnia bona quibus placelur Deo, dona sint Dei ; et quod ab ipso peli oporteat ul ea uou k habemibus tribuantur : Hujut reit inquif, gratia flecto genua mea ad Patrem a,)OStolus docet,dicens : Ideo notum vobis fucio quod B Domini nostri Jesu Chri$ti9 cx quo omnit patcrnitut in i (Jerem. x, 23). llem quod " ad Deum conversio eordisex Deo sit, per ipsum Dominus protrstatur, ct dicit : Rettituam illot in terram ittam , b et rcmdifica- bo9 et non dcttruamt etplantabo eot9 et non erellam, et dabo illit cor ut tciant me; quia ego sum Dom:nu$9 ei erunt mihi in populum, et ego ero illis in Deumt quia couvertentur ad me ex toto corde tuo (Jer. xxiv, 6 et teq.). € Baruch quoque pradicat quod ul Deus co- guoscatur, ex Deo sil. Et $cienl9 inquit, quia ego Do- minut Deut Ulorum, et dabo illit eor cognotcendi me9 et auret audiendi (Baruch u, 5i). Quod autem omne vcrbum b<»num, cl omne opus sanctum suhministratio sil Spiritus sancii, sine quo nibii recte d agatur, in prima ad Gorimbios Paulus ncmo in Spiritu Dei loquens dlcit anathema Jesu. Et nemo potetl dieere Dominum Jesumt nLi in Spiritu eaneto. Divisionet vero gratiarum $unt9 idem autem Spiritut ; et divisiones mini$trationum $untt idem autem Dominut;etdivitionet operationum$unt,idem vero Deu$9 mui operatur omnia in omnibus. Unkuique autem datur tnanifettalio Spiritutad utilitatem. Alii quidem per Spi- ritum daiur termo tapieniice9 alii autem termo tcientitt ucundum eumdem Spiritum9 alleri fidet • in eodem Spi- ritu9aHi gratiasanilatum in uno SpirUutaliiprophetatiot alH ditcretio spirituum, alii genera linguarumt aiii in- terpreiatio termonum. Uac autem omnia operatur unut otque iaem Spiritut9 divident tingulit prout vult ( I Cor« xii, 5 $eqq). Tantum vero unumquemque cmlo et in terra nominatur , ut det vobit tecundum divitias gtoriw $nce l i irtutetn corroborari per Spiri- tum ejut in interiore homine9 habitare Chrhtum per fir dem in cordibus vestris :in eharitate radieati et firmaii9 ut possilis comprehendere cum omnibus tanetit9 qum tit latitudo et longitudo, tublimitat et profundum ; m tcire etiam $upereminentem scicntim charitatem Chri$tit ut impleamini in omncm plenitudinem Dd. Ei autem qui potent e$l omnia facere tuperabundantiut quam petimutt aut intelligimut , tecundum virtutem qua operatur in nobit , tpti gloria in Eccletia et kt Chritto Jetu9 in omnia secula tmculorum. Amen. Omnis autcm boni Deuin esse auc orem , cujus dona necuiucerta suni, necmutabilia,sedex xterna babere gratiae, quantum f Dominus donaverit, idem G voluntate veuientia. Jacobus aposio«us ita loqnitur: apostolus ad Ephesios ait : Unum corput9 et unut §piritut9 tieut vocati ettit in una $pe vocationit vettrm. Unut Dominut9 una fidet9 unum bapti$mat unus Deut ei peter omnium , qui s super omnes est , et tuper omnia9 et in omnibut nobit. Unicuique autem nottrum data ett gratia tecundummenturamdonationit Chritti; propter quod dicit : Atcendent in altumt captivam duxit eaptmtatem9 dedit 882 dona hominibut (Ephet. iv , 4 teaq.). Item idem in secunda ad Gorinthios dicit quod ne ad cogitandum quidem quod spiritale est idonei simus, nisi per gratiam Dei : Fiduciam autem talem habemut per Chrittum ad Deum : non quod tufficientet timut aliquid cogitare a nobitt quasi ex nobismetiptit; ted h sufficienlia ncbit cx Deo ett , qui Nolite errare9 fratres9 mci dilecti, Omne datum opti- nmm, et omne donum perfectum desursum eti9 detcen- dent a Patre luminum , apud quem non est trantmu- tatio9 nec vicis$itudini$ obumbratio. Voluntarie enim genuit no$ verbo verilatis, ut simus initium aliquod creaturm eju$ (Jacvb i, 46 et il). Gui et Zacharias prophcta concinit, dicens : ° Salvavit Dominut in die illa ticut oves populum tuum9 quoniam lapidet sancti volvuntur tvpcr terram iptiut. Quia 883 ** quid bonum , ipsiut e$t9 et ti quid oplimum9 ab ipto eat (Zach. ix, i6et 17). In Evangelio vero secundum Matthxum , quod p scientia ct intellectus dona sint Dei, quae quibus volucrit largiatur, iia dicitur: 7ui<; accedentet ditcipuli ejut , dixerunt eit Quare in para- ei idoneot fecit not minutros novi Te$tamenlit non D bolit loquerit ad eo$? At ipse respondent , ait itlu f littera, ted tpiritu. Littera enim occidit, tpiritut autem Quia vobit datum e$t no$te mytteria regni cmiorum 9 tapienlia. • Ms. Joiiensis, ad Dominum. * Leonis editio, et mdificabo9 bicut in Vulgata ver- sione. • Sic mss. Gamberon. et J<>). ac Lcon. edii. Alii, Jiem idem prmdieant. d M*. Jolicnsis, agitur. • Ms. Joliensis, m uno Spiritu. Infra Golon., sin- gula prout vull. f Ms. Joliensis, donaverit Deus. a Ms. Jol. et super omncSy et pcr omniat utin utro- que Apostoti textu. * Ms. Jol. ut in textu Apostoli , sufficientia nostra. * Ms. Jol. docent.... ct affectum et mfficienliam. j Mss. Camber. et Jol., abundantem \ucere. Patrol LI. k Ita mss. Camberon. et Joliensis ciun Leonis edi- tione. Alii, ut non habentibut tribuat. 1 Editio Leonis ul in texiu Apostoli, virtute cor« roborari. m II jc, scire etiam exciderant a Prosperi librit. Beslituimus ex mss. Camberon. et Jol. et < ditioue Leonis, cum iegantur iu textu Apostofi. n Ms. Jol. et edit. Leon., incerta tunt. Editi alii9 incerta sint. ° Sic editio Leonis cum Dnac. et Colon. Ms. Jo- liens. el Lovan., saUabit, ui in lextu Scnpturae, ubi in looseqiientibus volventur9 non volvun:ur9 quod li- bri no>tn onines praferunt. p Mss. Cainb. ci Jo). ct Leonis editio , tcienua. Alii, tcicntim. m S. PROSPERI AQUITANI OPERA INCERTjE AICTORITATIS. Ml illis autem non .esi datum (Mallh. xm , 10 ei li). A «' ttobis in Chritlo Jesu : quia in omnibus divites facti Joannes quoijue Evangelisla pronuntiat, neminem aliquid boiii habere, nisi quod desursum acceperit, dicens: Non potesl homo aceipere quidquam, nisi fuerit ei dalum de ccclo (Joan. m, 27). ln ejusdem vero Evangetio doctrina est ipsius Veritatis, quod nenio veniat ad Filiura, nisi attractus a Patre : quia vcn turura Dcus et intelligenicm et obedienum facit : Nemo, ait, potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, aitraxerit eum, et ego resuscitabo eum in novhtimo die. Scriptum est enim in prophetis , Et erunt omnes docibilet Dei. Omnis qui uudivit a Patre et didicit, ve- nit ad me (Joan. yi, 44 et seq.). Et infr? , Propter hoe dixi vobis, quia nemo potest venire ad me9 nisi datum fuerit ei a Palre meo (Ibid. 66). estis in illo, in omni verbo et sapientia : sicut tcstima- nium Christi confirmatum est in vobis, ita ut nihilvobie desit in utla gratia , exspeetantlbus revelationem Do- mini nostri Jesu Christif qui et confirmabit vos usque ad finem sine criminet d in diem adventus Domini nostri Jesu Christi ( I Cor. i, 4 seqq.). Item ad Roma- nos de cbaritate Chrisli, qua eos quos diligit , • ia- superabiles facit, id est, usque in flnem perseveran- tes. (Nam quid est aiiud perseverare, quam tentatione non vinci? ) Quis nos, inquit, separabit a charitale Christi ? Tribulatio ? an angustia ? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? sicut scriptum est, Quia propter te moriificamur tota die , f existimati sumus sicut oves occisionis ; sed in his om- In fide auiein el in operibus bonis proficere ac B nibu* superamus per eum qui dilexit nos ( Rom. tiii. per cverare usque in finem, muneris atque auxilii esse divini sanctarum Scriplurarum confirmat aucto- ritas. Etenim scribcns Paulus apostolus Fhilippensi- bu> ;»it : Confidens hoc ipsum, quia qui cozpit in vobis cpus bonum , perficitt usque in diem Christi Jesu (Philip. i, 6). Uujus aulem testimonii virtuiem qui- dam volens ad sui sensus pravilatem couvertere, ita quod dictum est, Qui ccepit in vobis, voleiat intelligi, quasi dictum cs>et, Qui coepit ex vobis : ut et iniiium et consummalio operis nou ad Deum, sed ad homi- nem referretur, qui et incipere et perficere voluissct. Sed lianc insanissimam superbiam, in eadem Epistola excelleniissimus gratiae prxdicator elidit dicens : In nullo terreamini ab adversarus, qum est illis causa per- 55 seqq.). ltem ad Corintbios de victoria quam perfi- cit Christus : Stimulus, inquit, mortis pcccatum est , virtus vero peccali lex. Deo autem gratiat, qui dedit nobis victoriam per Jesum Christum Dominum nostrwn ( I Cur. xt, 56 et 57). hem ad Tbessalonicenses de perseverautia quam Deus tribuit : Ipse autem, ait , Drus pacis sanctificet vos per omnia% s ut integer spi- ritus vester, et anima, et corpus sine quereta in adten- tum Domini nostri Jesu Christi tervetur. Fidelisestqui vocavit vos, qui etiam h faciet ( 1 Thess. v, 23 et 34). Item ad Thessalonicenses, quod omnia bona nostn, sive in operando, sive iu loquendo, el in eis perse- Terantia, dona sinl Dei, ita praedicat, dicens : Ipse autem Dominus nosterJesus Christus, l et DeusPater ditionis, vobis autem salutis, et hoe a Deo. * Vobis C noiter> oui dilexit nos, et dedit consotationem mtemam enim donatum est pro Christo non solum ut in eum cre- datisy sed e.iam ut pro illo patiamini (Ibidem, 28 et 29). Et ilerum, Cum metu, inquit, et tremore vestram sa- lutem operamini. Deus est enim qui operatur in vobis et velle *> et perficere pro bona voluntate (Philip. n, !2).Item in prima ad Tbessalonicenscs docet ex Deo esse principium et profectum , consummationemque Tirtutum, dicens, Ipse autem Deus et Pater noster , et Dominus Jesus dirigat viam nostram ad vos. Vos autem Dominus multipiicet, et abundare faciat chari- tatem in invicem et in omnes , quemadmodum et nos in vos, ad 884 confirmanda corda vestra sine querela in sanctitate c ante Deum, et Patrem nostrum in ad- ventu Domini nostri Jesu Christi cum omnibus sanetis et spem bonam in gratia, exhortetur eorda vestra, ei confirmet in omni opere et sermone bono. De tmttro , fratres, orate pro nobis , ut i sermo Domini currat et clarificelur , sieut et apud vos, et ut liberemur ab im~ portunis et malis hominibus. Non enim omnium ett fideu Fidelis autem k Dominus est, qui et confirmabit vos, et custodiet a malo (II Thess. n, 15, I6,efni,f ,2,3). i Pe- trus quoque aposlolus, unde esse virtulem perseve- rantiae doceai, audiamus. Deus autem, inquit, onuttf gratiw, qui vocavit nos in ceternam suam §ioriam in Christo Jesu, modicum pauos ipse perficiei, conftrma- bit, solidabitque; eui est virtus et potestat m setcula swculorum. Amen (I Petr. v, 10 et 11). Joances vero 885 apo>tolus, quod victoria sanctorom opos Dei #jics(lT*ess.iii,!l«U«^.).AdCorinihiosquoquescri-D8'1 habiiantis in sanciis.ita loquitur : Vos es Deo bens, et omnium virtutum proficienlem perseveran- estis, filioli, et vicistis mundum; quoniam major est liam Dei donum esse commendans : Gratias, inquit, qui m in vobis ett, quam qui in mundo (I Joan. iv, 4). ago Deo meo semper pro vobis in gratia Dei, quce data ltem idcin : Omne quod natum est es Deo, tincit • Sic. ms* Jol. et Leonis editio. Alii vero , Quia vobis, etc. • Ms. Jol. et edii. Leonis, et operari. Caeteri, et perficere. « Uic editi addiderant olim, vitce, qno carenl ms. Joliensis et editio Leonis, iinmo et textus uterque S. Pauli. d Ms. Joliensis ui in textu Apostoli, in die. Qucc alias erat lectio loci bujus in Leonis libris. Idenique addit nostri, circa liiiem post textum ApostolL • Editi alias, inseparabiles. Ms. Joiiensis et Lconis cditio, intuperabiles. f Ms. Joliensis, cestimati. s Ms. Jol., et integer, ut in tcxlu Graeco. n Aiias in Leone, faciat. 1 Sic ms. Joliensis, ui apud Apo^tolam. Aliicodt- ces uostri omittunt el secundo loco. J Ms. Joiiensis, sermo Dei. k Sic ins. Joi., ut in Apostolo. Capteri, Deus ett. 1 Ms. Joliensis, Petrus vero. Idemque addit, Atnm post aiiqunt veibn, ut Leonis editio. m Ms. Jol. et cdit. Leonis, in nobis est. m DE YOCATIONE OMMUM GENTIUM LIBER II. 681 mundum; ethmc est victoria quce vincit tnundum, fides A libero arbitrio glorianlem , illam iuvfciitsime reniti nostra ( I Joan. v, 4). In Evangelio autem secundum Lucam, Deura dare, a ut in iide perseveretur , ita promitur : Dixit autem Jesus Petro : Simonf Simon, ecce Satanas postutavit ut vos b cerneret sicut trilicum. Ego autem rogavi pro tef Petre , ne deficiat fides tua : et tu conversus eonfirma fratres tuos, c et roga ne in- tretis in tentationem (Luc. xm, 31 et seq.). In Evan- gelio quoquc Joannis, de ovibus Cbristi, quae de manu ipsius a nullo d rapiantur, haec legimus dicere Veri- taiem : Sed vos non creditis, quia non estis de ovibus meis. Oves mem tocem meam audiuntf et ego novi illas% et sequnntur me, et • ego vitam ojternam do iltis , et non peribunt in ceternum , nec quisquam rapiet eas de manu mea (Joan. x, Zftelscq.). liem in eodeni Evan- sententiam dicentis Apostoli : Quis enim te disctmU? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem acem- pisti , quid gloriaris quasi non acceperis (I Cor. ir , 7)t Igitur profunditas illius quxstionia, quam Sftcundum admirationem Apostoli iinpeoetrabilem conltemnr, per liberi arbitrii h velle et nolle non solvitur.Quia licet insit homini bonum nolle, tamen nisi donatum non habet l bonum vellc : et illud cuntraxit natura per culpam, hoc recipit nalura per graiiam. Sed quid illud sit quod haec eadem naiura in omnibua hominibus ante reconciliationem i rea, in omnibvs raisera , non in omnibus justificatur, et a pereun- tibus quadam sui parte discernitur ab eo qui venit qucsrere et salvare quod perierat (Luc. xix, 10), ho- gelio, de his quos Pater dal Filio , qui et onines ve- B mano sensu prorsus non potesl iudagari. Quautum- niunl ad Filium, et quorum nullus perit, hxc ipsius Domini ore dicunlur : Omne quod dat mihi Pater , venit ad met et eum f qui venit adme non ejiciam foras: quia descendi de cotlo, non ut faciam voluntatem meamf ud voluntatem ejus qui misit mePalris; ut omnequod dedit mihi, non perdam ex eo quidquam9 sed reauscitem iilud in novissimo die (Joan. vi, 37 et seq.). CAPUT XXV. Quetstionem eur potius hic quam ille accipiat (,rutinm, esse impenelrabUem f nec posse ex libero arbitrio sofoi. Multa sunt alia in canonicarum serie Scriptura- rum, qiue vitandae prolixitatis studio praeterimus, quoniam quae assumpsimus, nec pauca sunt, nec libet enim impiorum malignitas accusetur, residtent graiiae Dei ; numquid k piobabuntur eam, quibus esi collata, meruisse? aut illa virtus gratiae, quae aibi quos voluil subdidil, convertcre eos qui incouverti- biles permansere non potuit ? Tales fuerunt qui aunl attracti , quales hi qui in sua duritia sunt relicti. Sed illis tribuit graiia stupenda qnud voluit, islia lre- tribuit verilas justa quod debuit, ut judicium Dei magis iuacruiabile sit in electioie graiiae, quam "in retribulione jusiitiae. Veiumiamen ne iila para Adei, qua pie credimus Deum velle, ut omnea hominea veritatis agnitione saiveniur, per hoc quod de ef* fectibus gratiaB evidenter oslenditur, inflrmata vi- deatur ; annitendum esi, auiiliaute Ghrislo, ut nobia obscura, nec levia : quibus plenissime declaratur, C stabiliUs bujus definiiionis appareal. Sed quia ne- omnia quae ad promerendam vitam acternam perii- ceasariae inquisitionis negolium non levem operam nenl, 886 sine gratia Dei nec inchoari , nec augeri sibi poscil impendi, secuturam dUpuUlionem ab poase, nec perfici ; et contra omnem 6 elationem de exordio alterius voluminU inchoemus. • Colon. editio, ut in virtute. Mss. Jolicnsis el Camb. et cdit. Leonis, promitur, loco vocis pro mittiturf quae est in aiiis. b Ms. Joliensis, ut vos cribraret. Alii omnes, cer- neret. Cernere autem pro secernere et cribrare usur- l>ari tunc soliium observarunt editores a Lovanien- fribus omnes : apud Piinium quoque eodem hoc sensu usurpatur. e In Leone, et orate. 4 lu ms. Joliens. et Leonis editio. Caeteri , ra- piuntur. • Vocem ego addunt ms. Jol. el Leonis edit. inquo pro do ei$. in marg. dabo eis aliaa lectum scribitur. 1 Mf • Jol., qui veneiit. Alius sic lcctum iu Leoue. s Mss. Camberon. et Jol. cum Leonia edil., e/offc- nem. Alii, electionem. h Mss. Thuan.,Camb. et Jol., velle et nolle. Al aliorum leciionem anleponendam probat quod se- quitur : et illud contraxit natura per cutvam : qnod non ad aliud quam ad bonum nolle referri poieal. 1 Editi Pro»peri, donum bonumvelle. Meltus omit- titur vox donum in ms. Joliensi et editione Leonia* i Mss. Camb. et Jol., et edit. Leou., habeut, rem. Editi Prosperiani, mala. k Mss. Tliuan. et Camb., probabunt. 1 Sic mss. Camb. et Jol. et Leo. Edili Prosperi» tribuit. m Ms. Thuan., in redhibitione. LIBER SECUJYDUS. 887 CAPUT PRIMUM. Trid esse in hac qumtione certa, Deum velle omnes salvos fieri , coaniiionem veritalis et salutem esse ex graiia, et judicia Dei esse impenetrabdia. Rcmotis abdiotisque omnibus concertalionibus quas iuteinperanttum dispulatiouum gignit auiuiosi- • Editi Prosperl, quod ;tt infra, Atterum quod; el rtirsus, Tertium quod. Ubi mss. Camberon. et Jo- licnsis, nec non Leon. edit. habent, quo. D tas, tria esse perspicuum est, quibus in hae quae- stione, dequa secuuduni voluinen incipimus, debeal inhaereri. Unuui , * quo profiienduin est Dcum vcllo omnes homines saivos fieri , et in agnilionem veri- talis venire ; alterum , quo dubilanduin non esl a.I ipsamb cognitionem veritatis et perceptionem sa- b Editi, cognitionem. Msa. Cainb. et Jol. cum Leone, agnilionem. 687 S. PROSPERI AQIITANI OPERA INCt.HT.fi AUCTORITATIS. 6S8 lutis, non suis quemquani meritis, scd ope atquc A bumano taiitum vidercnliir opere peragenda, Eua opere divinae gratiae pervenire ; tertium quo confi- tendom est ahitudinem judiciorum Dei humanae in- lelligentiae penetrabilem esse non posse; et cur • non omnes homines salvet, qui omncs homines vult sal- vos fieri, non oportere bdisquiri : quoniam si quod cognosci non potest, non quxraiur, inter primam et secundam definiiionem non rcmanebil causa ceria- roiiiis, sed secura ac tranquilla fide atrumque prae- dicabitur, utrumque credetur. Deus quippe, apud quem non est iniquitas (Rom. u, 14), et cujus uni- ver»ae viae niisericordia et veritas (P$al. xxiv, 10), omnium hominnm bonus conditor, justus esl ordi- nator; nemiuem indebite damnans, neminem debite liberans, nostra plectens cum ptinii noxios, sua tri- ego9 inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad contummationem swculi (Matlk. xxvm, 20). Id est9 cumsicutovesintroieriiis in medium luporum (M attk. x, 16), nolite de veslra infirmitate trepidare, sed de mea polestate 889 conndite.qni vos usqueadcon- summaiionem saeculi in omni hoc opere non dere- linquam : f non hoc ut nihil paliamini , sed , qood multo majus est, praestiturus ut nulia saevieniium crudeliiate superciuini. In mea enim poiestate prae- dicabiiis, et per me fiet ut inter rontradicenies, inter furentes Abrahae filii de lapidibus sasciientur [Matth. iu,9). Ego insinuabo quod docui, ego faciam qood promisi. Tradent enim vot in conciliis, et in tynagogis suis flagellabunt vot, et ante ftgtt et prcetidet ttabitit buens cum facit justos * ut obslruaiur os loquentium B propter me, in testimonium illis et gentibus. Cum a«- iniqua (Pt. lxii, 12), et justificetur Deus in sermo- nibus suis et vincat cum judicatur (P$al. l, 6). Nec damnati justa queriraonia, nec justificati verax est arrogantia, si f el ille dicat non meruisse se poenam, vel iste asserat meruisse se gratiam. CAPOT II. Scriptura docet Deum velle omnet homines salvos fieri. Sicut autem ea quae ad manifestalionem gratiae ex divinis proferuntur eloquiis nulla possunt c disse- rendi arte violari , ut perspicuae consonantesqae d in tsinU numerositatesententiae ad aliquod pravae inter- pretaiionis trahantur incertum ; ita etiam quod de salvatione omnium hominum in eodem Scripturarum tem tradent vot, nolite cogilare quomodo aut quid /o- quamini. Non enim vos ettis qui loquimini , ted Spi- ritus Patris vettri qui loquitur in vobit. Tradet enim frater fratrem in mortem , et pater fitium , et msmr- gent fitii in parentes, et morte eot afficient, et eriiis odio omnibut hominibus propter nomen meum. Qui autem perseveraverit utque in finem , hic tatvus erit (M att h. x,17-22) . Apparuitergo% ut Aposiolusait, grafia isalvatoris nostri Dei omnibus hominibut (Tit. n, II); et tamen ministri gratiae odio erant oranibus homi- nibus. Et cum alii essent qui oderant, alii qui odiis persequenlium premebantur, neutra tamen pars oun- eupatione omnium hominum privabatar : babente fuidem salutis suae damnum rebellium portione, sed eorpore reperitur, nulla contraria argumentatione C obtinente plenitudinis censum fidelium digniute. Di- temerandum est; ut quanto hoc ipsum dilTQciliore intellectu capilur, tanto fide laudabiliore credaiur. Magna enim forlitudo est consensionis, cui ad se- qoendam veriutem auctoriias sufficit, eliam latente ratione. Proinde vigilanter consideremus praedica- toribus Evangclii quid a Domino jubeatur. Secun- dum Maiibxum quippe aic ait : Data ett mihi omnis potestat in cotio et in terra. Euntes ergo% « docete omnes gentes, baplizantcs eos m nomine Patrit, et Fi/ti, et Spiritus sancti , docentes eot tervare omnia qucecum- que mandavi vobit. Et ecce vobiscum sum omnibus die- b¥t utque ad consummatlonem seeculi (Matth. xxvm, 18 et teq). Secundum Marcum vero eisdem aposto- cit enim Joannes apostolvis, Sed et si qut psceamerU, advocatum habemus apud Patrem Jesum Ckrisium j*- stum ; et ipte est propitiatio pro peccatis nostris, noa pro notlrit autem tantum , sed etiam pro totius mundi (I Joan. ii, 1). CAPUT m. Intcrutabite ette cur Deus judicarit quormndam voca* tionem differendam. Magni autcm et inenarrabilis sacramenti myste- rium est, quod praedicatoribus, quibus dicium est, Ite in orbem univertum, et prcedicate Evangeiium uni- vertm creatum (Marc. xvi, 15) ; iisdem prius dtctum fuerat, In viam gentium ne abieritisf et in eivitates Sa- li» ita dicitur : Ite in orbem universumt pradicate maritanorum ne introierilis, sed polius ite ad oves qua Evangetium universce creatura ; et qui crediderit et bapiixalut fuerit^ ipse salvut fiet ; qui vero non credi- derit9 damnabitur (Marc. xvi, 15). Numquid in hac praeceptione uliarum nationam uliorumve hominom facta discrelio est? Neminem merito excepit, nemi- nem genere separavit , ncmiucm conditione dis- tinxit. Ad omnes prorsus homines missum est Evan- § elium crucis Christi. Et ne praedicantium ministeria peiierunt domus Israel (Matth. x, 5). Quamvis enim ad omnium hominum vocationem Evangelium dirigere- tur, omnesque Dominus salvos fieri et iu agnitionem veritaiis vellet vcnire (ITsm. u, 4) ; non tamen sibi dispensationum suarum abstulerat potestatem, ut aliier quam occulto justoque judieio siatuerat, con- silii sui ordo decurreret. Unde locum non habent comumacium murmura querelarum, quiaquod Deas • Sie rosa. Camb. et Jol. cum Leone. Ediii , non omnet talvet , qui omnes vult saivos fieri. b Ms. Jolicnsis, inquiri. • In editis hic erat Vox ista, ratione, Molius abest a ntsg. Camb. et Jol. et edit. Leonis. d Ms. Joliensis, et in tantm. c Ms. Joliensis, dorele gentes, baptisantes eat. f Edili, non ad hoc. Ms. Joliensis et Leo, non koc% scilicet prccttiturut, quod postea sequiiur. Ms.Camb. dein, separemini. s Ita mss. Camberon. et Joliens. et Leo. Editi, salutaris Dei. 680 DE VOCATIONE OMN!UM GENTIUU LIBER II. 690 fieri voluit, constat non aliter fieri debuisse quam A •» sint vivere voluntaicm, noii iu se taiuen aeterna voluit. Posteriore vero tempore, cuni jam Dominua Jesos in Dei Patris gloria consideret, et praedicato- res verbi suscepto negoiio deservirent, volentes apoaioli evangelizare 890 ▼erburo in Asia, vetiti tunt ab Spiritu sancto, el disponentes ire in Biiby- niara, prohibiti sunl ab Spiritu Jesu (Act. xvi, 6 ef 7) : non utique negata illis populis gratia, sed quantum apparuit, retardata. Nam • postmodum etiamapud ipsos fides Cbristiana convaluit. Quac autem fuerit differendae vocationis catisa, non claret ; ei tamen rci geslae docemur exemplo quod inter generalia, vel promissa» vel opera, vel praece- pia, quaedam Deus a communibus excepia causis, occultiore novit ordinare ratione. Credo, ut inlerpo- Greatoris bonitaa d ab illis hominibus avertit, ut eos ad cognoscendura se alque metuendum, nullis signi ficationibus admoneret. Coelum 891 quippe ae terra et mare, omnisque creatura quae videri atque intelligi potesl, ad banc prsecipne disposiia est hu- mani generis utilitatem, ul natura rationalis de con- templatione tot specierum, de experimcntis tot bo- norum, de perceptione tot munernm, ad cultum el dilectionem sui imbtiereiur auctoris, implente om- nia Spirilu Dei in quo vivimus, et movemur, et su- mus (Act. xvii, 28). Quoniam etsi longt est a pecta- toribus salus (Ps. cxviii, i&5)9 prxsentia tamen sa- lutis ipsius ac virtute nihil vacuum est. lgitur, aicut dicit Propheta, Misericordia Domini plena est terra aitis quibusdam obumbrationibus, ea quae secretius B (^m/. xxxii, 5) : quae nullis umquam saeculis, nullia roicant, mirabilius inuotescanl : ne negligentior fiat acies de facililate cernendi, et quodammodo dormi- tet assuetis, si non excitetur insotitis. Uas autem incognoscibiles illuminationum dilationes, imer quaa ntique mulli in infidelilale deficiunt, non soluin in populis remotioribus impiorum, sed etiam in civha* tibus fidelium per pluriinas domos ac familias novi- mus fieri, dum Chrislianae fidei, etiam qui Chri- atiani futuri sunt adversantur. Multi enim quod oderunt amabunt, quod non recipitint pracdicabunt. Et qnia inter baec b querulis aut curiosis notum fa- cict, cur adhuc S<>l justilix (Malac. iv, i) quibus- dam gentibus uon oriatur, et a lencbrosis cordibus, etiam uuuc radios suos verilas revclanda coittineat generationibus defuit, eamque providentiam , qua universitatem rerum administrat et continet, rcgcn- dis alendisque naturis semper impendit, dispositum habens ex incommutabilis aeternitate consilii, • qui- busquidque temporibus distribueret, et mulliformis graliae sux inscrutabiles investigabileaque mensu- ras, per quae dona ac sacramenta variaret. Sicut enim ista graliac largitas, quae in omnes f gentes no- vissime s effiiixit , non evacual eam quae super unum Israel sub lege h roravii, nec pranscnles diviiiaa fidem prxteritae abrogant parcitati, ita nec de ilta cura Dei quoe patriarcharum filiis proprie praeside- bat, conjiciendum est gubernacula diviuae misericor- diae caeteris hominibus fuisse subtracta. Qui quidem {Sap. v, 6) ? Cur corrigendi tam diu sinantur errare, C io comparationem electorum videnlur abjecti, sed et quod senibus in fine prjustandum est, per tam longam non tribualur a?tatem? Cur filiis jam in Chrisium crcdeulibus, nec dum credant parcntes? Et rursum, a religiosis parcntibus soboles prava dis- cordet ? Cum tamcn Deo , qui initiorum fidei , in- crementique largitor e*lt secundum ipsius praece- ptum quotidie pro oronibus supplicetur : ut e el si exaudit, nota sit gratia miserationis; et si non exaudit, intelligatur judicium veritatis. CAPUT IV. In praHeritis sceculis semper admonuit divina bonitas homiiHt sui cullus per elementa : sicut populum Jsrael pecuiiariler per legcm el prophetas. Scd ne in praeieritis quidem sa?cutis haec eadem rumquam sunt a inanifestis occultisque benefhiis abdicati. Legimus enim l in Actibtis apostolorum, Pauluin ct Barnabam apostolos Lycaoniis diccrc: V jrt, quid hcec facitis ? et nos mortales sumus timilet vobis homines, annuntiantes vobis ab his vanis con- verli ad Deum vivum, qui fecit cceiam, et terramt et maref et omnia qua in eis sunt, qui in prafteritis ge- nerationibus dimisit omnes gentes ingredi vias suas. Et quidem non sine testimonio semetipsum reliquit% i benefaciens, de ccelo dans pluvias et tempora fructi- ferat implens cibo et Iwtitia corda vestra (Aet. xiv, iietseq.). Quod est autem hoc testimonium, qnod scmprr Domino dcservivit, et numquam de ejus boniiate gratia (quae post Domini nostri Jesu Chrisli restir- D conticuit, nisi ipsa totius mundi inenarrabilis pul- rectionem ubiquediffusa est, ct de qua scriptuin est, Hluxerunt coruscationes luas orbi terrce\Ptal. lxxvi, 19]) defuit mundo. Quamvis eniin speciali cura :it- que indulgentia Dei populum Israeliticum constet clcctum, omnesque aliae nationes suas vias ingiedi (Act. xiv, 15), hoc est, secundum propriam permis- • Cditi, postca. Mss. Jol. et Cantb., pottmodum. 6ic in Leoue. h M . Camheron., querulus aut curiotus. c tditi, etsi exaudiat. Melius ms. Joliensis el cdir. Lronis. d Leonis cdilio, «6 ullis hominibus. *Ms. Joliensis, uuibus quwifue temporibus. Ms. Canibeiou., quid qutbus temporibus. chritudo, et iuenarrabilium beneficiorum ejus dives et ordinata largilio, per quac humanis cordibus qtiae- dam aeternae legis t.ibulae praebebantur, ut in pagi * nis elementorum, ac voluminibtis tempomm, com- munis et publica divinne institutionis doctrina l«ge- retur? Coelum ergo cunctaquo cmlestia, mare tf f Vox ha?c, gentes , ab edlt. Duac. et Colon. ex- cidcrat. |n Lovanicn i et ms. Jolicnsi ae Leone Ifgmir. s Ms. Cambcron., illuxit. h Mss. Camberon. ct Thuan., erogavit. 1 Alii libri, in Aclis. Mss. Cambcr. et Jol. el LcOt tn Actibus. ^J i Ms. Joliensis, bene[aciens cis. - "*"" 691 S. PROSPERI AQUITANI OPERA INCERTjE AUCTORITATTS. m terra, omniaque quae in eis sunt, consono speciei A 893 structura conveniat, non idem tamen locus suas ordinationrsque concentu protestabanlur glo- riam Dei, et praedicatione perpetua roajestatcm sui loquebantur auctoris ; et tamen maximus numerus hominum, 882 * 4U' vias voluntatis suae ambulare pennissus est, non intellexit, nec secutus hanc lc- gem est, et odor vitae, qui spirabat ad viiam, factus est ei odor mortis ad roortem (II Cor. n, 16); ut etiam in illis visibilibus testimoniis discereiur quod Iittera occideret, spiritus autem viviflcaret (II Cor. m, 6). Quod ergo in Israei per constitutionem legis et prophetica eloquia gerebatur, hoc in universis natio- nibus totius creaiurae testimonia et bonitatis Dei miracula temper egerunt. CAPUT V. Qui inter gentes Deo placuerunt, spiritu fidei cl gratim JJ nui in Spiritu sancto. Divitionet vero gratiarum tunt, idemautem Spiritus;et divitiones ministrationum suntt esi, nec idem usus omnium lapidum : sicut et io uno corpore non omnia membra eumdem actum habent (Aom. xn, 4), • dicente Apostolo, Nune aar- tem potuit Deus membra, et unumquodque eorum sicut voluit (I Cor. xu, 18). CAPUT VII. Cum omne bonum ex gratia Dei sif, imparitas merito- rum nec in liberum arbitrium est referenda, nec in querelam est vocan&a. Haec vero membra unde apta, unde utilia, unde sint pnlchra, idem doctor exponil dicens : Ideo nth tum vobis facio quod nemo in Spiritu Dei toquens, dicit anathema Jesu. Et nemo potett dicere Dominum Jetum, sunt discreii Scd cum in illo populo, cui utraque eruditio prae- fuil, nemo nisi gratia justiflcatus sit per spiritum fidei, quis ambigat eos qui de quibuscumque natio- nibus quibuslibet icmporibus Deo placere potue- runt, spiritu gratine Dei fuisse b discretos? Quae clsi parcior ante atque occuliior fuit, nullis tamen sae- cuiis se oegavit, virtute una, quantilate diversa, consilio incommuUbili, opere multiformi. CAPUT VI. Nm ommikus, etiam nunc9 eadem mensura gratim confertur. Nam ei in his diebus quibus totum mundum inef- fsbilium donorum flumina rigant, non idem modus idem autem Dominus ; et divisiones operationum tuntt idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus. Uni- cuique autem datur manifettatio Spiritus ad utilitatem: alii quidem per Spirilum datur sermo sajn*ntim% alii sermo scientim secundum eumdem Sphitum, alteri pdet in eodem Spiritu% f aiii gratia sanitatum in eodem Spirilu, alii s operationes virtutum, alii propheiauo, ff/tt ditcretio spirituum, alii genera linguarum, aln tn- terpretatio sermonum. Hcec autem omnia operatur unus aique idem Spiritus% dividens singulis prout vult (I Cor. xii, 3 seqq.). Haec magistro gentium tanta lucc, tanla evidentia praedicante, h quae ratio, qus causa dubitandi est, an omnium nnbis virtutum ger- omnibus, nec eadem mensura confertur. Quamvis C men ex Deo s'1 * ve* . Joliensis, non ipsum donorum catalogum. k Mss. Camberon. et Joiiensis, et rigatoribut. C93 DE VOGATIONK OMNIUM GENTIUM LIBER II. ®J4 Ha esse, etiam • ei doctrioa evangelicae veriutis A quidem profectut ab illo tsl, qoi dat increroentum agnosciiur : ubi per comparationem dicilur quod komo peregre proficiscens vocavit servos suos, et tra- didit iUi$ substantiam suam9 el tmt dedu quinque /a- ienta% alii autem duo9 alii vero unum, b unicuique #*- cundum promHam virtutem(Matth. xxv, iiet 15), id est, secuudum propriam et naiuralem pos^ilnlitatcm, noo autem secundum proprium meritum : quia alitid est * posse operari, aliud operari; etaliud cst po«se habere cbartutem, aliud babere chariUtein, et allud est capacem es^e continentiae, justiiiae, sapientiae, aliud rero esse conlinenlem, justum, atque sapicn- tem. Non itaque omnis reparabiiis reparatur, nec omnis sanabilis d sanus est, quia reparabilem et sa- nabilem esse, de natura est; reparatum autem et aanura esse, • de graiia est. Denique Uli quibus se- cunduni modulum capacilatis suae, quem in eis dis- tributor subsUniiae praevidebat, dispar creditus est numerus ulentorum, non meriti remuneratiotiem, sed operis accepere materiam. In qua duorum scr- vorum vigilanlissima industria rion solum gloriosis laudibus bonestatur, sed etiam in aeterna Domini sui gaudia intrare precipitur (lbid.9 21 ef 23). Tertii vero pigrum otium et desidiosa nequitia sic punitur, ut et viiuperalionis dedecoretur opprobrio, et por- tione qtiam acceperat eiuatur (Ibid., 26 et seqq.). Dignus enim erat perderc inutilem fidem, qui non exercuerat chariutem. Unde et f in subsequenti ser- mone, quo aperlissiroe declaratur futuri forma ju- dicii, scdente Filio Iiominis in sede majesutis suae, (I Cor. iii, 7) ; sed tenra vivens. k et rationalis, et de gratiae jam imbre fecunda, habet quod ab ipsa ei- spectetur, ad id quod aecepit augendum. CAPUTIX. Yariatm par dhersa tempora gratla causa a nobis non est investiganda. His recte, ut arbilror, quaniutn Dominus tributt, pertractatis, ad id unde digrcsta est dispuutio re- ▼ertamur. Ad consideraiioncm scilicet differentiarum, quibus divinae gratiae opera ac dona variaia sunt. Al- titudo quippe divitiarum tapientiac et scientiae Dei , cujus inscruubilia sunt judicia et investigabiles viae (Rom. xi, 33), l sic sempcr misericordiam suam et ™ justitiam temperavit, ut secretissima aeierni consilii volunute, noluerit in omnibus ■ teroporibus super orones generationes, aut super omnes boroines aequa- les donorum suorum esse mensuras. Siquidem alittr eos juverii, quos ad cognoscendum se, coeli et terra 11 tesiimoniis conveniebat; aliter illo*, quibus non solum elementorum famulatu, sed etiaro docirina legis, propbeUrum oraculis, • miraculorum siguis, et angelorum cooperationibus comulebat; et raulto magis aliter misericordiam suam universis hotninibus declaraverit, quando Filius Dei factus cst filius ho- miuis, ut inveniretur ab eis qui eum non qusere- bant, et appareret his qui ilitim non interrngabant (Isa. lxv, I); et non in uno tantum populo p honor Israelilicae stirpis excelleret, sed 4 in omni genit • ante quem facia congregatione omnium gentium, C quae e>t sub coeo, mulliplicaturo Abraliae semen ori- alii h dicuntur ad dcxteram, alii ad sinistram consti- tuendi; laudatis dextris de operibus chariutis, nihil aliud sinistris objiciiur, quam misericordiae benevo- ltntiaeque neglectus (Matth. xxv, 31 et seqq.). Acce- perantergo etiam isti fidem, sed non secuti fuerant dilectionem ; nec de non servato, sed de non aucto munere damnabuntur. Quamvis enim oninia bona dona sint Dei, l a Deo Umen quacdam etiam 895 doo petita tribuuntur, ut per ipsa quae accepta suni, ea qnae nondum sunt donata quaerantur. Semcn qoippe quod jacitur in terram non ob hoc seritur ut ipsum solum maneat, sed ut fructum afferendo, mul- tiplex alque numerosum sit (Joan. xu, 24). i Cui retur, r inqtie hxredum successionem nou filii car* nis, sed filii promissionis intrarent (Act. xiv, 15); et quanta in praeteritis sanculis stiper caeteras nationes, tauu uunc esset in gente Judaea parcitas gratiae; cum tamen introducu plcniiudine genlium (Rom. xi, 25), etiam ipsorum aridiuti earumdem rigationum inun- datio spondeatur. Qtiae itaqne causae sint harum sub eadem gratia dissimilitudiiium, quacve rationes, san- ctis Scripturis non loquentibus, quis loquetur? Et cum in eis scienlia Pauli apostoli a dispuutiout transcat ad stuporem (Hom. xi,33), cujus erit tanta prxsumplio, qui 896 bacc disserendo ■ existimct aperienda, polius quam silentio miranda. * Sic cum mss. C:imb. et Jpl. editio Leonis. Alias ediii, evamjeliae veritatis testimonio. b In ms. Joliensi absunt haec, unicuique secundum propriam virtutem; et infra, et naturalem. • M«. J«>1.9 per se opcrari.... per se habere ehari- tatem. d Ita mss. Camb. et Jol. cum edit. Leonis. Alii, snnatus est; et postea iidem et sanum esse; ubi alii, at sanatum esse. • Coion. editio, de gratia Dei. 1 Ms. Jol., in subsequenti parabola sermo qno, etc. « Ms. Joliensis, antequem. A\\\,ante auam. Prioris loetionein praeponi suadei evangelista dicens, et con> gregabuntur ante eum omnes gentes. *Sic ros. Jolieusis et Leonis edit. Alii cdiii, du- csM/ur, vel, ut recentiores, ducantur. * Mss. Joliensis ct Camb., ideo tamen. I) i Iu ros. Jolicnsis cum Leone. Alii, Quiquidem. k Voces has, et rationalis, addunt mss. Camberon. et Jol. atque edit. Leonis. In his tamen mss. oiuit- titur, et de gratia jam imbre fecunda; quibus nou ca- renl alii libri. t Sic mss. Camb. et Jol. cum edit. Leonis. Editi alias, sic per... et judicium. m Mss. Camb. et Jol. addunt, temporibus; quac vos excideral ab editis Prosperiauis. 0 M*. Joliensis, testimonu». 0 Ms. Jolieniis, mirabilium signis. P Voccm liauc honor habuiinus ex ms. Joliensi ct edit. Lecnis. Quae supplcnda probatur es serie ora- tionis. 4 Apud Lconem, in omni genere. ' lu nis. Jol. cuin Leone. Alii, in quam. 0 Mas. Camb. ct Jolicnsis, wstimet. eos S. PROSPEM AQUITANI OPEAA INCERTjE AUCTORITATIS. 69« CAPUT X. A autem deeorem non statim ut edontur accipiunt, ted Omniku smculis misericordia Dei et corpora aluit, et mentesjttvit. Patienter igilur et arquatiimiter ignoretur tam re- motum ab buroana ■ coguiiione secretum. Nec tamen * quia nequeunl clausa penetrari, ideo eiiam resera- torum est praetereundus iniroitus. Manifeslaverunt enim divinorum eloquiorum mult» auctoritates, et eonlinua omnium sxculoruin cxperimcnta docuerunt, justam Dei misericordiam, misericordemque justi- tiam nec alendis umquain corporibus hominumv nec docendis juvaudisque eorum mentibus dcfuisae. Sem- per eleitim pluit super bonos et malos, semper sotem iMtfm oriri fecit super justos et injustos(Matth. v, 45), seinper vitales auras prabuit, semper diei et noctis certis et ordinatis provebuntur augmentia , donec ad perfectam sui habitus quantitatem pcr succedeatia sibi incrementa perveniant ; ita et semina charisma- tum plantaeque virtuium , noo in omni agro cordif humani totum boc pariter, quod sunl futora , na- scunlur, nec facile reperitur in exordio maturitas, el in incboatione perfectio. Exserit quidem frequeoter potens et misericors Deus mirabiles istos soae ope- rationis effectus, et quibusdam mentibus non exspe- ctata profectuuin mora, lotum simul quidqoid coliatu* rus est, invebil. ln Abrahae lumbis Levi sanctifica- tur (Heb. vn, 10), et simul cum eo domus Aaron et sacerdoiali* ordo benedicitur (Gen. xiv,19). In Isaac de repromissione concepto, et conlra spem vicissitudioes ministravit, ubertatem agris, ii.uhipli B (Rom. iv, 18) steriliumsenum naio, omnium gentium cationem seminibus, fecunditatem gencrandis homi- nibus seroper c iropendil. Et si quando aliquid hnr.un niinuit, benignis correplionibus aversionem dc*i- diamque male utentium castigavit; ut miserationes *jus quaererenl in adversis, cujus justiliam non li- muerant in secundis. Denique si ad ipsa mundi exor- dia recurramus, inveniemus, omnium sanctorum qui dduvium praeccsscruut, Dei Spiritum fuisse recto- rem, propter quod el Ulii Dci nominati sunt : quo- niam, sicut ait Apostolus, Quicumque Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei (Rom: viii, 14). Et cum iidero, neglccta observantia patrum, illicitis se re- proborum counubiis miscuissent, atqoe ob nefariam socieiatem digni extermiuio judicareulur, Domious vocatio , et tota Chrisii forma pracconditor. Jacob, nullo merito stiffragnnte, dilectus priusquam nascatur, eligitur (Malach. i, 2; Rom. ix, 13). Jeremiae dicitur, Priusquam te formarem in uterot novi te : et prius- quam exires de vulva, sanctificavi te (Jerem. i , 5). Joannes inlra Elizabeth matnsviscera Spiritu sancto rcpletusexsultat (Luc. i, 44), et ut nullus interna- tos mulierum major sit (Matth. xi, 11), prius senlit initia gratiae quam nature. Sed cum ct alia similium docuroentorum exempia non desini, quac brevitatis studio praeterimus, multo tamen crebrior, multoque numerosior pars ilhi ho- minum est, cui particulatim quidquid superna largi- tas donat, accrescil; ut conferendorum monerum oit, Non permanebit Spiritus meus in hommibus istis, C causae, de his quac sunl collata, pariantur. Quidam quoniam caro sunt (Genes. vi, 5). Unde apparet qwd i-te populus, cujus gcncrationes discreto ordinccum annor.un numero digcruntur, spiritalisautea fuit; ea oiique vcluutate cui Spiritus sanclus praesidebal : sic imjcndens moderaniinis sui regiinen, ut decli- nandi ad viiia non adiroeret potestalem : qua pole- state hic populus si non utcrctor, noo rclinqueret Deum, nec relinquerelur a Deo, essetque ille de quo dictum est, Felix qui potuit transgredi, et non est transgressus (Eccli. xxxi, 10). Quamdiu ergo apud Deum mansii, ea voluntaie mansit quam Dens inspi- ravit et rcxit. Prasparatur enim9 sicut scriptum esl, voluntas a Domino (Prov. vm, sec. LXX). 897 CAPUT XI acccnla fidc, diffidenlia non carent, qoam utique ine*se sibi no\erat, qui dicebat, Credo, Dominet adjuva incredulitatem tneam (Marc. lx , 23). Quam nec illi abessc peuiius a suis animis sentiebant, qui dixerunt, Auge nobis fidcm (Luc. xvu, 5). Quidara quod credunl non intellignnt, cl multi eorom diu in sux siraplicilalis inodulo dctinentur. Multi vero cito intellectus lumen accipiunt. 898 JP a autem intel- ligentia non in omnibus eu>s. Camb. et Jol., imrertiit. 6D7 DE VOCATIONE OMNIUM GENTIUM LIGER II. C03 niam non solum ex Deo, sed etiam Dcus est (I Joan. A tantcm, dignaiur Dominus paterno mitigarc consilio. iv, 8), slabiles et perseverantes atque insuperabiles facit, quos fluroine * suae voluptatis impleveril. Qui iuiem isiarum aquarutn dulcedinem nesciunt, et aJhuc demundi hujustorrenlibus bibunt, aut etiam si aliquid primoribus labris de vitae fonte gu>taverunt, b iuebriari tamen aureo Babylonis calice deleciantur (Apot. xrv, 8, et xvi, 19 ) ; suo prorsus decipiunlur arbitrio, sua volunlaie labuntur : et si in hac desidia perseverani, ipsi se hisqux accepere dispoliant. Fa- cile enim qtixlibet bona sine chariiate possunt perire , quas non possuntsine charitate prodesse(I Cor. xm, 4) . CAPUT XII. Dbrina eonstilutionis non est nostra a Deo aversio% sed proprias voluntatis; ideoque merili hominis esss si steterit, quia cadere potuil. Haec autem summatim breviterque perstricta , ad id valeant , ut cerlissime noverimus nullum fldelium a Deo non discedentem relinqui, neque cujusquam ruinam ex divina es.se constitutione dispositam : sed multis, qui jam judicio ratiouis utuntur, ideo libe- rum essc discedere, ut non discessisse sit praemium ; ct ut quod non potest nisi cooperanie Spiritu Dei fieri, ejus c meritis depuielur, cujus id potuit volun- tate non fleri. Quae voluntas in malis aciionibus sola esse potesl , in bonis autcm sola esse non polest. Quamvis enim d secundum naturam sit ejus, ut bona sit; vilium Umen, quod per malam voluntalem in- cidit in naturam, non naturae superatur virlute, &ed gratiae. CAPUT XIII. diceus ad Cain , (Jt quid tristis factus es ? Vt quid eoncidit vultus luus ? Nonne si recte offeras , recto aute.n non dividas, peccasti ? quiesce. Ad te enim erit eonversio ejus, et tu dominaberis ejus (Gen. iv, 6). Depone, inquit, ortam de inviJioc xmulalione triati- tiam, et flammas odii crudelis exstingue : nibil tibi Abel nocuit, nec mihi placendo le laesit. Despcxi munera tua meo judicio, non illius voto. Opu-» euim bonum negligenter egisti. Recta fuisset oblatio tna, si fuisset recta discretio. Sciens cui offerres , scire debucras quid voveres. Non digne iuier me et te divisisli, quoniam tibi elccliora servasti. Tuus ergo hic errorest, luumque peccaium. Quietce, et noli in insontem fraircm moveri : ad le potius tua culpa B revocetur. Noli pcccato regnum in te dare, sed lu potius in ipsum sume dominalum. Poenilendo enim nec in majus facinus progredieris , et abeo in qno te doles displicuisse, mundaberis. Cum ergo talia ad Cain loquerelur Deus, numquid ambiguum est voluisse eum , et (quanlum ad s illum medendi modum sufficiebai) egisse, ut Cain ab illo impietatis furore resipUceret? Sed raaliiia pcntuax inde facia est inexcusabilior, unde debuit esse cor- rectior. Et utique prxsciebat Deus ad quem fincm insanieutis csset progressura conceptio. Neque ex eo quod falli scientia drvina non poterat, necessitate peccandi urgebatur facinus voluiilalis. A cujus uliquo inleniione 900 atQue effectu poluit incolumitas Abel illxsa defendi ; nisi placuisset Deo cum raa- C gna laude patientiae sunc , ul tcmporalis furor impii fieret perpetuus honor jusii. Postcris vcro islius * parricida?, quamv.s in progcnitoris sui moribus vi- vereul, l numquam sc diviuam bouilatem ncgasse, quis non facile advcrial, si considerct quamum eis prodesse potuerit lam longa paticntia Dei, tam dives bonorum tcmporalium copia, ci muliiplicalae fecun* ditatistaro numerosa propagntio? Quae beneficia li- cei obduralis nihil rcrnedii cl emcndatiouis attule- rint; probanl tamcn aversioncm eorum ncn divina (uisse constilulionis, sed pmprix volunlatis. BomUUem Dei non solum sanctis , sed el impiis iusii- luendis affuisse ante diluvium. Regebalur ergo primus ille populus Dei Spiritu Dei, et a maiedicti ac pra?damnati populi socieiate ac moribus per eruditionem sancti Spiriius absiine- bat, custodiens discrelionein sui a permixiione car- nalium : quorum mala tamditi sustinuit patieniia Dei, quamdiu boni, per id quod eos non imitabanlur, placere potuerunt : ubi vero etiam boni malorum imitatione corrupti sunt, ct * per voluutarium de- fectuiu in eamdem nequitiam f conspiravit univcr- sius : quos , excepta Noe domo, una impietas pro- fanavit, seutenlia una delevit. Bonitas aulem Dei ne illi quidem parti defuit, qus in charitaie non stelit, et ab initio sui, veneno diabolici livoris intumuit. D Principem enim gentis impiae, sancti fratris merilis Im couservatione autem Noe filiorumque ejus et invidentem , cxdemque ejus parricidali corde medi- nuruum (Gen. vn), in quibus omnium gentium semi- CAPUT XIV. In diluvio, et postea u:q.c ad Christum, revelala sunt opera divince gratia9, et Christiana; gratice miracula prmignata ; ctt>i abundaniia graliat, quw nunc mtiit* dum rigal, pari largitale non fluxil. • Mss. Jol. et Camb., suce voluntatisf et sic olira in Leone. At alii, suce voluplatis. • Sic ros. Jol. et edit. Lovan., Duac. et Colon. et Leoitis edilio, inebriati tamen. « Jta mss. Thuan., Camb. et Jol. el Leonis editio. Editi Prosperi, eorum meritis... quorum. dIa mss. Camberon. et Jol. < t Lennis editio. Edsti vero Pr<*peri , secundum naturam sit homini ut bonc sit voluntatis; vitium tamen, quod per malam totuntatem irruit in naturam. Ms. Cam. lainen habet , mcidit in ruinam. • Editi nosiri, per voluntatis. Mss. Camb. et Jol. ac Leonis editk> poverior, per voluntanum. f Ms. Jolielfsis, conspirabat. s Yox illum non legitur in mss.Thuaneo et Joliensi, ncc in ullis Operum S. Ambrosii editionibus quibus Iil>ri de Yocatione Geniium inserli sunt. In Lovau. Prosperi edttione duobus uncis ( ) inciusa • qua^i dubix auctorilatis , notatur. In aliis Prosperi 1 bris et nova cditione Leonis legitur. Quid vero dis- criminis in sensu hujus senteniiae gignat haec lectio*» nis varielas non faciie esl definire. k Sic inss. Camb. et Jol. et Leon. edit. Editi alias9 (rairtcidoB. 1 Ms. Joliensis , numquam Deum divinam bonita* tcm ncqasse. m S. PROSPERI AQUITANT OPERA INCERTA AUCTORITATIS. 700 naritim disponebatur, qnania divinae graliae opera A e acceperat in eo corporis membro, per quod scmen revelala sint, sancta Scriptura manife*tat, dum in illa mirandae capacitatisarcn, universi generis ani- malium, quantum * reparationi ?at erat, recepirice, cougregalura ad se onine hominum genus Ecciosia figuratur : dum per lignum el aquam redemptio cru- cis Chrisli, et ablutio regeneralionis aperitur : dum in liis qui ex ilia mundi vastatione salvati sunt, om- ninm genlium plenitudo benediciiur; dum donimi fecundilatis ileraiur, et solo b esu suffbcatorum et sanguinis interdicto, libertas edemli quod placuerit nugetur, salutisque securilas in lestimnnio versico- loris arcus , hoc est , in signo multiformis graiiae consecralur (Gen. ix). Qure utiquc mysteria atque sacramenta non unius tantum familiae paucis*imos procreationis perventurum ernt ad eam carnem, in qua sine carnali seroiue Dei Filius, Deus Verbuoi caro fierel, ac de Abrabae filia Maria Virgine nasce- relur; assumptis omnibus in htijus nativitatis consor*- titim, qui iu Christo f per Spiritum sanctum regeoe* rati qund Abraham credidit, credidissent. Hnec aa- lem fides anlequam veniret hoc semen de quo Abra- hae dictum esl, In seniine tuo benedicentur onmexgen' tes terrce (Gen, xn, 3) , intra unius stirpis populam continebatur vigente apud veros Israelitas spe re- demptionis nostrae. Quoniara etsi fuerunl ex alieni- genis , quos temporibus iegis veritas illuslrare di« gnata sit, tamentam pauci fuerunt, ut vix * cogoo- scatur an fuerint. Neque ob hoc h excusabiles sint tunc homincs, sed in ipsis omnes eorura posteros B naliones, quae alienatae a conversatione lsrael, spem imbuebant; ul quod eruditiooi impendebatur paren- tum, proficcrct scienliae filiorum. Jam vero procur- rente humanac propagationis augmento , cum ipsa mortaliiim numerositas de suis multiplicationibus superbiret , el secundum elationis suae altitudinem , coelo cuperet molcm immodicae c exslructionis in- serere (Gen. xi); quam mirabilis erga cohibendam hanc insolentiam fuit divinae censura juslitiae? quae unam illorum populorum loquelam notis sibi invicem significationibus consonantem, sepltiaginta et dua- rum 901 iinguarum variettfte confudit : ut et inter dissonas voces operantium pereunte concordia, in- sanae moliiionis machina solverctur, et habitando orbi terrarum daret incolas inalae congregationis non habentes, et sine Deo in hoc mundo (Ephes. n, 12), sub ignorantiae lenebris perierunt, qoia h« abundantia gratia? quae nunc univcrsum mtindum rv gnt, pari antca largitate non fluxit. CAPUT XV. ileliora non nasci nunc ingenia, quam ante Christi §A* ventum ; quin immo tempore adventm Christi tit- venta est iniquitas robustiorf ut gratia Dei manifesta* rctur. Adhibila enim semper est universis bominibos quaedam supernae mensura doctrina quae, etsi par- cioris occultiorisque 902 gratiae fuit, * suflieit opportuna dispersio. In isto autem opere providen- Q lamen, sicutDominusjudicavit, quibusdam ad reme- Uae Dei praeordinabanturmiraculagratiae Christianae, qu e omnem b/»nc dispersionem in illius aedificationis crnt d coaptalura , compagem , in qua omne genu flectilur Deo, et omnis lingua confitetur quoniam Jesus in gloria Dei Patris est (Philip. n, 10, 11). Hanc lalitudinem graliae, in plenitudine disposito- rum temporum revelandae, facta ad Abraham pro- niissioDei, signis jam luculenlioribus Indicabat, quaudo duplex ejus successio, filii scilicet caruU et filii prornissionis (Rom. ix, 8), mullitudini arcnarum comparabatur et siderum, et vir senex per annos>ain uxoris sterilitatein, ab spe jam prolis alienus, cre- debat laudabili fide per germeii unius filii palrem futurum esse se mundi , prospiciens iilum in semine dium, omnibus ad testimonium : ut non dubie, sed evidenter appareat, qnod nisi ubi abundavit pecca- tum, superabundarel et gratia; nunc quoque univer- sum genus humanum similis obcapcaret impietas. i An forle, ut pierique garriunt, meliora quam vete- rum ingenia nostris saeculis orla sunt , et sptiores divinis donis k animas tempora extrema pepere- runt? Quod etiam si ita esset, ad boniiatem id rcte- rcndum esset auctoris, qui vocandis ad ▼itam aeter- nam populis, ea quae non reniterenlur, corda flnxissel Sed nihil proisus novalum est in generatione car- nali • nec generosior avis minorum orta successis esl : cum potius in hominibus illius temporis s. Camb. iia dieilur : Et vidit Dominus, et xelavit, et ira- I propter iram fiUorum suorum et fitiarum9 ei kurtam faciem meam ab ei$ , et ostendam quid i moiissimo, quia generatio * perversaett, fUii in l »o« est fides in iliis. Ipsi in zelum compulerunt m koc quod non est Deus , irritaverunt me in smk; et ego in ulum incitabo eos in eis qui non §entt super gente insipicnte irritabo eos ( Deut. 19 et seq.). El David haec de adoraturis Deum MSgentibus praecinit, Omnts gentes quascumque et aiorabunt eoram te, Dominef et gto- sum autem verbi lomini, sicut dicebat, Joannes qui- dem baptizavit aquay vos autem baptitabimini Spiritu sancto. Si ergo eamdem gratiam dedit iltis Deut, sicut et nobit qui credidimus in Dominum Jesum Christum ; ego quit eram qui possem prohibere Deum? His audi- fts, tacuerunt et glorificaverunt Deum dicentet, Erge et gentibus Deus pcenitentiam ad vitam dedit (Act. xi, 15 et seq.). Jacobus quoque apostolus de hac voca- tione gentium dicit (Act. xv, 13 et seq.) : Viri fratres, audite me, Simon narravit quemadmodum primum Deus visitavit sumere ex gentibus populum nomini suo. Et huic concordant verba prophetarumt sicut scriptum est (Amos ix, H) : Post hcec revertar9 et remdificabo tabernaculum David quod cecidit, el diruta ejus cedifi^ mnt nomen tuum (Psal. lxxxv, 9). Et iterum B cabo et erigam illud : ut requirant cceteri hominum Kt adorabunt eum omnes reges terrm, omnet • servient ei (PsaL lxxi, II). Et iterum, Bene- wt in ipso omnes tribus terrm, omnes gentes 907 ficabunt eum(Ibid. 17). Isaias quoque similia ifatt dicens : Quoniam erit in novistimis diebus uftut d mons Domini, et domus Dei in cacumine m, • et exaltabitur super coltes, et venient ad mnet gentes ( haice u, 2 ). Et iterum ' idem , Et , bquit, Dominus Sabaoth omnibus gentibus in iato ; bibent in jocunditate riniim, ungentnr mtatn monte isto; tradet hcec omnia gentibus; ta consilium super omnes gentet ( Isai. xxv, 6, IX). Et itemm idem, f Et revelabit Dominus M tuum sanclum in conspectu omnium gentium, Dominum, et omnes gentes super quat invocatum est nomenmeum, dicit Dominus facient hcec, notum a soiculo ett Domino opus tuum. Simeon quoque ille, 1 cui responsum erat a Spiritu sancto non eum visu- rum mortem priusquam viderel Cbristum Domini, de salule omnium gentium qu» in Christo 908 revelabaiur, haec dixit : Nunc i dimittit tervum tuum, Dontine, tecundum verbum tuum in pace : qnia viderunt oculi md salutare tuumt quod parasti k ante faciem omnium populorum, Lumen ad revelationem gentium, et gloriam ptebis tum Itrael (Luc. n, 29 et teq.). His et aliis testimoniis Scripturarum non dubie demon- stratur istam ditissimam, polentissimam, benignissi- r .9 mam gratiam, qua in novissimo mundi tempore ttmnt omnet gentes terrm talutem qua a Domino ^ omnesgentes in regnum Christi vocanmr, prioribus m\ ui, 10). Et ilerum, Ecce advenas ad te per ssBCulia in occulto Dei abscondilam fuisse consilio. Mfml, et ad te confugient (Isai. liv, 15, sec. \. Et infra, Gentes quce te non cegnoverunt, tn- CAPCT XIX. Deut pro omni tempore vult omnet homines taivot fieri : aut generatibut donit% aut etiam peculiaribut. Et eur hac manifestatione, qua nunc universis nationibus innotescit, antea revelata non fueril, nul- lam posse * scientiam comprehendere, nuliam in- telligentitm penetrare, m cum lamen illud quod de boniute Dei piissime creditur, quia omnet hominet velit salvos fieri, et in agnitionem veritatit venire (I Tim. ii, 4), nonoporteal nisi perpetuum «ter- nnmque sentiri, seeundum eas mensuras quibus _,„,.___. __. w Dens dona generalia specialibus novit cumulare ' participes esse non posse, docet beatus apo- " muneribus : ut et qui exsortes graticc fuerint, de Petrus quam indiscretus apud Deum uterque sua nequitia redarguanlur; et qui ejus lumine eni- pnbs, si in unitatem fidei ambo convenerint. tuerint, non in suo merito, sed in Domiuo glo- mmm9 ioquit, cctpissem loqui, decidit h Spvritut rientur. ! te; et populi qui te nesciunt, ad te confugient tv, 5, tec. LXX). Osee quoque paria prophctat i : Eterii in toco in quo dictum ett cis, Non po- memt vos; ibi vocabuntur filii Dei vivi, et congre- tor filii Juda et filii Israel s tn idipsum (Ose. i, II). Et ilerum, Miserebor non dilectce% et dicam fttio meo, Populut meut et tu; et ipte dicet, Mtvt et tu (Ote. n, 23 ct 24). apostolis vero curo ii qui in Christum ex cir- i erediderant, eos qui gentiles erant, dir e- > pneputium, justificationum gratiae arbitra bm. Joiiensis et Leonis editio. Ediii alii, pcr- mfi&s. u JoKensis, in eo quod; et iufra, qui non erant » l« JoiieMis, magnifieabunt eum% idemque omittit iten Psalmograpbi aoctoritatem. i. Joiiensis, mont Domini in cacumine, csteris a. 1 ulgata, motts demut Domini: s. Joliensis non habel pariiculam et; nec po- iem; sed, Et iterum% Faciet. S. Joliensis, Revelarit, omisso et. I. Jolietsis. et olim Leonis codices, ad ipsum. h Ediiio Leonls, in Spiritu tancto; ut Graeca Actuum. 1 Ms. Joliensis, qui retpontum acceperat; postea, de tatute vero . . . hcec dicit. i Sic Leonis editio juxfa texlum Evangelii. Editi Prosperi, dimitte. k Ms. Joliensis, secundum faciem; deinde, m reve- tationem .... populi tui Israet. 1 Mss. Camb. et Jul. et Lco, addunt rectc, sci n- tiam. » Snppve ex capite praecedenti, testimoniis Scri- pturarum non dubie demonstratur. % »07 S. PROSPEIU AQUITANI OPERA JNCERTjE AfJCTORlTATlS. 70S CAPUT XX. A neque mali constat egisse; discimus super eos illan Objeetio es parvulit contra illud, Qui Tult omnes homincs salvos fieri. fn hoc sane angusto quidem, sed lamen reclo intelligentiae iramilev non parum difficuliatis oppo- nit cousideratio parvulorum, qui nullo judicio ra- tionis utimtur, quo auctoris sui beueficia sentientes, ad agnitionem valeant Teritaiis accedere; nec.vi- dentur de neglectu opitulantis gratia? jusle argui, in illa iguoraiilia naturaliter coiistitmi, quam du- bium non est nullam recipere scientiam, nullam sentire doctrinam. Unde cum omnet homines velit Deut salvot fieri (l Tim. u, 4), quid est q«;od aliena- iur a salute perpetua tanta infamium multitudo, tolque in his aelalibus hominum millia extra vitam mancre sententiam, quam humanum genus ■ ia Ads primi parenlis praevaricatione excepit; cujus senten* tiae rigor dum eliam circa lales non resolvitur, quani magnum illud peccatum fuerit, demonstratur. l Ne- mo autem putaretur non innocens nasci , nisi etiaio talibus esset noxium non renasci. De immaturitate vero mortis non est ratio con- querendi, cum semel in naturam nostram per pecca- tum ingressa mortalitas obnoxium sibi omnem viue nostrac fecerit diem. Esset enini, J qnando secundum aliqucm modum, immortalis dici homo posset, »i esset tempus inlra quod mori omnino non posseu Sed numquam corruptio ita incorruptionis est parti- ceps, ut nou semper obnoxium sit defeclioni, quod relinquuntur aeiernam : quasi ad hoc tantum condili B debetur occasui. Vhae hujus principium morlis exer- sint ab eo qui neminem odiens creavil, ut quia in hunc mundum cum peccati carne venerunt, in- solubilis culpae vincula sine reaiu propriae aclionis * incidcrenl? Quid hoc profundius, qtiid mirabiiius 909 csse potest? Neque enim credi fas est, eos qui regenerationis non adepti sunt b sacramenlum, ad ullum beatortim pertinere consortium. Et magis stupeiidum, magisque fit mirum, quod ubi actio non offendil, ubi arbitrium non resistit, ubi eadem miseria, similis imbecillitas, causa communis est, • non unum est in tanta parilitate judicium , et qua- les reprobat abdicatio, tales adoptat electio. CAPUT XXI. Juste agi cum parvulis pereuniibus , tam in hoc sm- culo, quam (uturo, propter originale peccatum. Verumtamen de hac ahitudine discretionis Dei non conturbabitur d cor humilitatis nostrae , si firma et stabili fide omne judicium Dei justum esse creda- mus , nec appetamus habere cognitum , quod voluit esse secretum ; ut ubi investigari non potest quare ita judicet, sufliciat scire quis judicet. Quamquam non ita incognoscibilis ista sii quaestio, • ut nihil inde eruditiouis possimus acquirere, si ad contem- plandum id quod videri potest, tranquillus sobrii cordis adhibeatur intuitus. Cum enim consideramus, iuter paganos, inter Judaeos, inter haereticos, inter- que ipsos catholicos Christianos, quam multiplex pereat numerus parvulorum, quos, f quanlum ad proprias pertinet volunlates, neque s boni aliquid, dium esl ; nec prius inripU 910 augeri aetas nostra, quam minui. Cui si quid k adjicitur spatii tempora- lis, non ad hoc accedit ut maneat, sed in hoc traasit ut pereat. Quod ergo l ab initio sui morUle esi, qualibet occidat die, non contra legem morialitalis occumbit , nec umquam ei vicinius est posse vivere, quam posse deficere. Quamvis autem ex ona causa omnium hominum m sit orta mortalitas , noo ia unam tamen, sed in muliiplicem imbeciilitatem cor- rupttbilis natura distrahiiur. El sive morbis , sive debilitatibus, sive vulneribus, non solum anni aut menses, vel dies aetatis humanae, sed et omnes bo- rae , omniaque momenta subjecta sunt. Nec est aK- quod mortis genus , aut ullus obeundi modus , qoi G non intra universitatem morialium in aliqoaa incidat ponionem. Manet enim grave jugtsm smptr filios Adam , a die exitus de ventre matris eorum , » diem sepulturm in matrem omnium (Ecclu xl, I). CAPUT XXII. Divina justitia cuilibet mensuram et modum miserim ordinai. Sed hujus asperrimi jugi pondera , non ita io Ada filios irrueruni, ut divina justitia * nihil eis suaedi- mcnsionis adhiberet , quae defectionum legibus ita defectura ° subjecit , ut ab eis moderaiiouum sus- rum non averteret potestatem : » nec ideo omaia omnes incidereut mala , quia per communem eoodi- tionem omnes omnibus subjacereiit : sed ut generali necessilate variata, causas sibi Dominus indulge&tis • Ediiio Leonis, inciderint. Alii codices, incide- D rcnt. b Ms. Camb. et edit. Leonis, sacramenta. Alii , $a- cramentum. « Sic emendatur ex ms. Joliensi ct cdilione Operum Leonis. Alias editi Prosperi, non unum esse de tanta parililatejudiccm. d lta legimus in mss. Camberon. et Jol. el edit. Leonis. In aliis Prosperi libris, cor nostrum. 9 Ita cum mss. Camberon. et Jol. Leonis codex. Aiias apud Prosperum, ut nihil sitquod de ea erudi- tionis possimus acquirere. f Mss. Camberon. et Joliensis uon habent isla, quantum ad proprias pertintt voluntates. Alii codices fiabent illa. * F.diti, bonum aliquid, neque malum. In secundo casujonunt, boni. . . mali, Ms. Cnmbercn. cl Leoais editio. * lta babet editio Leonis. Mss. vero Camberon. et Joliensis , in Ada prmvaricatione suscepit. Editi Pro- speriani, pra*varicatione primi parentit exupit. 1 Editio Leonis, Nemo etiam. I Emendamus hic quando, ex mss. Camb. et Jo1. et Leone; ubi quoniam iu editis cateris Prosperi k> gitur. k Editio Leonis, adjiciatur. Alii codices, adjkitv. 1 Sic mss. Camberon. et Jol. cum edit. Leon. Alii, ab initii sui die. m Ms. Jolieusis, sit ista mortalitas. n Apud Leonem , nihil et , id est jugo. Aiii, nihd eis : refer ad pondera. 0 Ms. Jolieusis, subegit. p M s. Camberon. et Joliensis cum Leone adduat nec. DE VOCATIONE OMNIUM GENTIUM UDER II. 71» Liouisque servaret , essetque io uno omnium A Sicut autem circa majores , pneter iilam generalem qnod el miscricors remitteret, et jusius exi Com igiturjusta et omnipotens providentia eessabiliter universa dijudicet, et nemo in oundum venial, neque ab hoc mundo exeat, > ortu * atque discessu quem rerum arbiter loro allissimam scicntiam suam sapientiamque it, sicut scriptum est in libro Jrb. Qtfti igno- 4 omnia hosc manut Domini fecerit , in eujus Utima omnis viventis et spiritus universw earnis is (Job xu, 9)? et ilcrum, Breves dies hominis !l numerus dierum ejus apud te est (Jcb xiv, 5) ; udeat causas operum et cousiliorum ejus in- et Inscrulabile enim est, valdeque sccretum otis differentiis 911 condiiio humana variaia mn ab infantia usque b in seneciutem longaeva B inflrmitas , nec inter perseveranles dolores e deflcit lempus aetatis : illum integris valen- iribus annosissimus vigor vegetat. Huic in pue- nis est, ilii in adoiescentia. Huic ultra juven- non iicet progredi, illi impossibile est usque pendtrudimenta grandescere. Quas viiae me- ilflfoTinWrlAaequales , minus acerbas experi- caduca morialitas , si praesentis tantum sa?culi Mnta pateretur; et non in aeternas miserias ca- t , qoi hioc sine lavacro regenerationis eiis- CAPUT XXIII. Hf pereuniibus generalis gratia tribuiturf dum ea parentibus datur. gratiam parcius atque occnUius omnium bominum corda pulsanlem, excelleniiore opere, largiore mu- nere, f potentiore virtuic vocatio specialis exeritur; iia etiam circa innumeros parvtitos eadem manife- statur eleclio. Quae quidem * nec iliis qui renaii non sunt 111 pareniibus defuit , sed iis qui renati sunt, prae parentibus affuit : ita ut miilus sa?pe quos hsuorom impictasdeseruit, alienorum cura servierit, et ad regeneraiionem 912 veuerint per extraneos, quae eis non erat providenda per proximos. CAPUT XXIV. Non esse justam querelam ex discretione parium par- vuiorum , sed magnam divince justitiaf et graties Christi commendationem. In quo opere graiiae, quis nisi arrogantissimus 1 atque vanissimus de divina justitia conqueratur, qiiod non omnibus parvulis simiiis providcntia con- sulat, omniaque pcricula, quae moriiuroium regeue- rationem prohibcre possunt, aut polestato submo- veat, aot miseratione praeveniat T Quod utiqiie erga ooMies i fieret , si ita fieri omnino deberet. Non au- tem latet, quantum k cordibus fideliuin desidicegi- gneretur, si in baplizandis parvulis nihil de cujus- quam nagligentia , nihil de ipsoruin esset morte me- tuendum : quandoquidem 01 tales baptismo fraoda- renlur, nullo modo posset accidere. Ilac vero tam iuamissibili felicilate infantium , vehementissime opinioiliius roboraretur erroris, qui gratiam Dei secundum meriia hominum dari, audet coiiira fidem I eom ' inscrutabilior sit causa donorum quae C catholicam praedicare, tideretur quippe inculpabili 1 triboit , quam miseriarum quas natura pro- lt ipsa nos intelligentiae difficullas ad nostrum dlauctorem. Et cum quxrimus quomodo omnes les salvos fieri velit (1 Tim. u, 4), qui non W iilud tempus d impertit, in quo per volun- 1 Idem percipit&dcciali8 gratiqe largitas superfusa est. Qu» licet copiosius nunc quam aute praeslelur; causas taroen distribuiionum suarum Dominus apud scieiuiam suam tenuit, et intra secremm potentissimae volun- tatis occuluit : quae si omnibus uniformiler afflue- cent, non latercnt; et quam nulla est ambiguilas de benignitate generali , tam de speciali mUericordia nihil quod stupendum esset exsNterel : ac proinde illa esset gratia , ista non esset. Deo autem placuit CAPUT XXVII. Consensum voluntatit per gratiam gigni, non $olum es doctrina ct illustraiione, $ed eiiam ex terrore ei melu. Ilunc autem consensum non solum cohorla»io prae- dicanlium el incitamenta docirinae, sed etiam inetus gignit : propler quod scriplum esi, Principium $a- pientice timor Domini (Prov. ixf 10). Qui qu.iutistibet et hanc multis tribuere , et illam a nemine submo- B terroriDUS inferaiur , non aliud agit quain ut quem vere ; ut ex utraque appareat non negatum univer- sitati, quod collalum est porlioni, sed in aliis pra> valuisse graiiam, in aliis resiluisse naturam. CAPUT XXVI. Quod in omnijwtificatione gratia quidem principaliter prceemineat, sed volunlas ei subjungatur, quia gratia primo $ibi, lamquam receptricem et famuiam dono- rum stiortim, prccparat voiuntatem. llancquippeabundantiorem graiiain *iiacredimus atque experimur potentem, ut nullo modo arbitre- mur esse violenlam, e quod quidquid in sulvandis hominibus agitur, ex sola Dei voluntate peragatur ; cum etiam ipsis parvulis per alienae voluntalis sub- venialur obsequium. f Cratia quidem Dei illa in omni fecerit limemem, faciat et volentem, nec solum vo- lentem, sed etiam sapientem. Unde et iilud scriptum est, Bealus cui donalum e$t habere timorem Dei (Eccli. xxv, 15). Quid cnim tam beatificum quaui hic timor, qui genitor erudiiorque sapientia* est? la cujus utique devoiione devota est et voluntas, h qn* auctore gratise eodem proficit limore, quo ccepit. Cum ergo hic timor etiam per quamdam vim inagui terroris iinmitiitur, non ibi ratio exstinguilur, nec in- tellectus aufertur ; sed illa potius quae mentem pre- mebat caligo discutitur, ut voluntas depravata priut atque captiva, recta efflciatur et libera. Unde sicut animus nihil virtulis capit, nisi radium vcri acceperit luminis; ita gratia niliil ei quem vocat confen, nisi justificaiione principaliter preeminet, suadendo ex C oculos in eo aperuerit voluntatis. Quae in plerisque, hortationibus, movcndo excmplis, terrendo periculis, iucitando miraculis, daudo intellectum, inspirando consilium, coriueipsum illuminando, et Udei affectio- nibus imbuendo : sed etiam voluntas hominis sub- jungitur ei atque conjungitur, quae ad hoc predictis est excitata praesidiis, ul divino in se cooperetur operi, et incipiat exercere ad meritum, quod de su- pemo scmine conccpit ad studium ; de sua habens mutabilitate si deficit, de gratiae opitulatione si pro- ficil. Quac opiiulaiio per innumeros modos, sive oc- cultos, sive manifestos, omnibus adliibetur ; etquod a multis refutatur, ipsorum esl nequitix; quod au- tcm a multis snscipitur, et gratkp est divinae, et vo- lunlatis humana». Sive igilur inkia , sive profectua sicut superius disputatum est , ab ipso initio sui ar- deutissima, l citis et magnis ditatur augmentis ; ia plerisque autem tarde cuuctanterque proficiens, vix ad ea incrementa provehiiur, qnae idoneam ad perse- ▼erandum habeant firmitatem. Dicil quidem Domi- nus, Nemo venit ad me, ni$i Pater, qui misit mc, ut traxerit eum (Joan. vi, 44). Sed hoc ideo dictum est, ul illam fidem, sine qua nemo ad Chrisium veml, ex Pairis haberi munere noverimus, secundum illud quod apostolo i Petro dicitur ; Beatus est Simon Bar Jona, quia caro et tanguis non revelavit tibif ud PeUr meu$ qui in cmlit ctt (Matth. xvi, 17).Qui in cordibus traliendorum hoc egit ut crederent, hoc effccit at vellent. Non enim esset unde traherentur, si s*-qua- fidelium, sive usque in finem s perseverantiam cogi- ® ces fide et 915 voluniaie non esaent : quoniam qui temus, nullum genus nulla 914 species cujusquam non credunr, nec trahuntur omnino, nec veniunt; virtutis occurret , qux vel sine dono divinae graiiae, neque accedunt qui dissentiunt, sed recedunt. Qai • Sic ms. Camberon. et Leonis editio. Editiones vero Prosperi, eaque providentia Dei, quam, elc. ^ Ms. Joltensis, ejusmodi dona ista generalia. « Ita mss. Cainberon. et Jol. et Leonis editio. Editi alias, per ipsorum teslimonia. • Biss. Thuan., Camb. et Jol. , ila credimut beni- gnam. • Ita editio Leonis. Mss. Thuan. et Jol. , quod $i quid. Ms. Camb., quo $i quid. Editi Prosperiani, quo quidquid. t Mss. Jol. etCamb., Gratia quidem itla in omni justificatione principatiter prceeminet. Editi nostri, Gratia quidem Dei in omnibus junifieatiombus. L^onis editio, Gratia quidem Dex Ula in omnibus jw$ttfie$> tionibus. s Sic mss. Camberon. et Jol.t cum Leoae. Editi alias, perseterantium cogitemus genu$% nutla specieu lidem postea, occurrit. h Ms. Joliensis, qua auetore eodem profkit ft- more. Ms. Cainberon., quo auctore, eodem proficii timore. 1 Editi nostri antea, $iti$. Melius ciii$f per c, ex mss. C«unb. et Jol. et edit. Leonis ; cum correspon- deat siatiin, tarde cunctatiterque. 1 Recic inss. Cainb. et Joi. cum Leone addont Petro9 qua voce carent editi nosiri. 113 DE VOCATIONE OMXIUM GKNTIUM LIBER II. 714 ergo veniunt, imore ducuntur : dilecti eiiim sunt, et A x, 18). In caneris vero uominibus, donec caro concu- dilexerunt; quaesiti sunt, et quaesierunt, et quod eos voluit Deus velle, voluerunt. CAPUT XXVIII. Poue eos qui gratia Dei in Chrittum credunt, non cre- deret et eot qui per$everantt a Deo recedere. • Qui ad obediendum sibi ipsum velle sic donat, ut eiiam a perseveraturis illam mutabilitatem quae po- lest nolle non auferat. Alioquin nemo umquaiu fide- lium recessisset a lide, neminem concupiscentia vin- ceret, neminem tristitia elideret, neminem iracundia debellaret, nullius charitas refrigeseeret, nullius pa- tientia frangeretur, et collatam sibi gratiam nemo negligeret : sed quia haec possunt fteri, et iu consen- sura lalium tentationum facilis nimiuiu proclivisque B etiam in ipsa palmarum omniumconsuinmationeper- pi$dt advertnt $piritum , et $piritu$ advertu$ earnem (Gal. v, 17), et donec $piritu$ quidem promptut ettf caro autem infirma (Malth. xxvi, 41), incommulabilis animi fortitudo non potest reperiri. Quoniam non bu jus, sed alterius vit» est * verae pacis perfecta et se- cura felicitas : in prasenlis autem agonis incerto, ubi tota vita tentatioest(Jo6vii,l),eth ab insidianti ; superbia nec ipsa est tuta victoria, motabilitatis pe- riculo non caretur. Et licet innumeris * sanciis sui* donet virtutem perseverandi usque in Gnem divina protectio, a nullis tamen i aufert quod ipsis repu- gnat ex ipsis : ut in omnibus studiis eorum aique co- natibus semper inter se velle et nolle k decertent. Quam compugnantiam idem beatissimus Petrus descensio est, nuioquam debet in auribus ftdelium vox illa Domini non sonare, qua apostolis dicitur, Vigilate el orate, ne intretis in tentationem (Matth. xxviv 41). Ubi si de vigilando tantum, non etiam de orando discipulos admoneret , solas liberi arbitrii vires vi- deretur hortatus. Sed cum addidit, et oratet satis do- cuit superni futurum muneris ut eos etiam vigilantes teniationis procella non vinceret. Tale est et illud quod ait, Simont Simont ecce Satanas postulavit ut vot b eernerei velul triticum. Ego autem rogavi pro tef ne dtfUiat file* tua; et tu tandem conver$u$t confirma fratret tuo$t et rogate ne intretit in tentationem (Luc. xxii, 51). Si ergo defectura erat fides tanti apostoli, • uiti pro eo Chrislus oraret , inerat ei proculdubio pessus est. Si quidem hoc * ipsi Dominus protesie- tur et dicat, Ament amen, dico tibi : quando juvenit era$f prcscingebat le, et ambuiabat ubi volebat ; cum autem tenueritt extendet manut tua$t et aliut te prm- einget9 et dueet quo tu non vit. Hoe autem m dixit, «i- gnificant qua morte glorificaturu* ettet Deum (Joan. xxi, 18 et 19). Quis ergo ambigai, quis ignoret banc fortissimam petram, qua ab illa principali petra communionem et virtutis sumpsit et nominis, boe desiderium semper babuisse, ut ei moriendi pro Christo constantia donaretur (Matth. xvi, 18) ? Veruin- tamen ita inevitabilis erat obluctatio trepidationis, 11 ut vir marty rii a vidissimus, adepturus quidem denun- tiaretur victoriam passionis, sed non sine tentatione ita jam perseveranliae fuerat virtute solidatus, ut nullis periculis esset obuoxius. Si quidem tam gravis eum perturbatio etiain post isu concusserit, ut in Caiphas domo unius ancillae interrogatione pavefa- ctus, usque ad trinam negationem • Christi, cui com- moriturum se spoponderat, constantia deficiente per- ductus sit. Qui ergo tunc conturbatum cor apostoli non bomanis, sed divinis couvenit oculis, et ad largos poMiitudinis fletus potenti incitavit aspectu , potuit banc firmitatem aniini praecipuo conferre discipulo, ut sicut ipsum Dominum nihil ab explendae 916 passionis proposito deterrebal, ita nec beatum Pe- Irum ulla tunc formido superaret. Sed hxc stabilitas illius tantummodo propria fuit, qui solus vere po- ■otabilitas, quae posset in tentatione d nutare; ei C formidinis. Merito igitur nonsolum ab incipientibus, verum etiam a ° provectis sanctis uniformiter Domi- no supplicatur, et dlcitur, Ne not p inducm in tenta- tionemf ted libera not a malo (Matth. vi, 13). Univer- sis enim qui in fide et dilectione permanent, ab ipso donatur ne in tentatione superentur, ut qui gloriatur, in Domino glorietur (I Cor. i, 31). Ipsamque 4 glo- riam iisdem quibus eam impertit, ascribit ; ut quam- vis auxilio Dei steteriut, tamen, quia in se babebant unde caderent, ipsorum sit merilum quod steterunt. Igitursicut qui crediderunt, juvantur ut in fide ma- neant ; sic et qui nondum crediderunt, juvautur ut credant. Et 917 quemadmodum illi in sua babent potestate ut exeant, ila et isti in su* babent potestate ne veniant. Fitque manifestum quod diversis aique tenterque dicebat, Potettatem habeo ponere animam J) innumeris modis omnes hominetvult Deustalvot fieri, r, el poiettatem habeo iterum * eumere eam (Joan. el in agnitionem eeritatit tenire (I Tim. u, 4) ; sed Camb. et Jol. et Leo ut supra. 1 M<. Jol. cacet voce, tanctit. I Mss. Camb. et Jol., aufertur. k Editi Prosperi, decertet. Mss. Camb. et Jol. ae Leo, decertent. 1 Alias excusi, ipte Dominus. M«s. Camb. et JoJ. et edit. Leonis, ip$i Dominus. m Ms. Joliensis, dicebat. a Ms. Joltensis ut viro martyrii aridittimo adeptu- ro quidem denumiaretur vicloria pattionit. ° Ita iiiss. Camb. et Jol. cum Leo. Alii, provecth- timit. ? Mss.Camb. et Jol. et amiquae Leonis ed tione», inferat. s. Camberon. et Jol., niti pro ea. 4 Alias in Leone, et in Colon. edit. Prosperi, mu- tmre. • Ms. JoL, ejut cui. Deiode alias, moriturum. Leo- nio edit., commoriturum. 1 Ms. Joliensis, tumendi eam. • Sfc mss. Camberon. et Jol., et Leonis editio. No- slri codices excusi, vere perfecta. » Editi Prosperiani, ab intidianti $uperbia. Mss. PathoIm Ll. y 715 S. PROSPERI AQUITANI OPERA INCERTifi AUCTORITATIS. 710 qei veniunt, Dei auiilio diriguntur ; qni non ve- A nem qui salvus flt, quique in agnitionem teritatis niunl, sua pertinacia reluclantur. CAPUT XXII. Promissio benedictionii otnnium gentium tta comple- iur quotidie, ut nee pereuntibui $ii excusatio jutia , nee $alvatU de $ua justitia gloriatio. Quamvis * enim multi amantes tenebras suas, splendorem non recipiant veriutis, et multi qui illu- minati fuerant, tenebrescant, verbum tamen Dei ma- net in mternum (l*a. xl, 8), et de promissionis veri- tate nibil excidit. Intral quotidie praesciu et promls- aa gentium plenitudo , et in Abrahae semine omnb gens , omnis tribus, omnis lingua benedicitur. Quod enim Pater Filio dedit, Filius non amitiit . neque quisquam potest de manu ejus b rapere quod accepit venit, Dei auxilio juvari et regi, utque in flde qnm per dilectionem operatur (Gal. v, 6), permaneat, cu- siodiri. Teriia vero temperanter et sobrie prote*u- tur, non omnein voluntatig Dei comprehendi posae rationem, etmuliasdivinorum operum causas abhu- mana intelligentia esse subduclas : ul cum in ten> poribus, in nationibus, in famHiis, in parvulis, in nondum natis f et geminis quaedam aut variesutin- signiter gesta noscuntur, non ainbigamus ea ex iUis esse quae justus et misericors Deus in hoc trans- ituro saeculo noluit sciri. Quod quidem ad utilitaiem nostram dispositum sentiendum est : ul quoniam, s $pe salvi facti $umu$ (Rom. vni, 24), cui praeparavit Dcus quod oculus non vidit , nee auri$ audmt, nee h (Joan. vi, 59, el x , 29). Firmum fundamentum Dei B cor hominis a$cendit ( 1 Cor. n, 9) ; sicul constaoter $tat(\\ Ttm.u, 19), et mansuri in aeternum templi aediflcaiio non vacillat, prartenu super omnes veri- tate et misericordia Dei; a quo quod et nemini ne- gaiur, et nulli debetur, in iis quos promisit effici- tur. Ipse enim operatur omnia in omnibus (I Cor. xn, 6) , sed omnia proculdubio justa et bona. Uni- tersm enim vim Demim mi$erieordia et verita$ (Psal. xxiv, iO). Qui sicut pnescivit ante saecula, quanta to- tius mundi bominum multitudo vel communibus ' usa donis, vel specialibus adjuta praesidiis, declinans tamen ab itinere veriutis et vitae, ingressura essel latitudiuem erroris et mortis : iU semper praecogni- tum babuit quantus piorum numerus per opein grati» et per servitutem obedientiae ad aeternam beatitudinem periineret : ut nuilo cxcidente de C cunctis retro sseculis probarelur gratiam Dei omni credimus videndum quod nondum videmus , iu pa- tienier h exspectemus intelligendum quod nondooi intelligimus. Si ergo cessel insidiosa maligniUs, si insolens praesumptio conquiescat, bis recte, utar- bitror, l pertracutis, nullius superest causa cerumi- nis , neque ultra necesse est nos inlerminabiiibus quaestionibus occupari. GAPUT XXXI Omnibus smculis affuisse omnibus hominibus generalem Dd bonUatem; sed tantum sahandis pecuiiarem gratiam. Elaboratum est enim, quantum Dominus adjuvit, ut non solum in novissimis diebus, sed etiam ia plenitudine promissorum, qui uec d provectu erat fallendus, nec auxiiio defuturus, eos gloriflcaret prse omnibus quos elegit ex omnibus. Universiuti quippe liominum, quod abunde probavimus, ita muhiplex •tque ineffabilis bonitas Dei consuluit semper et con- sulit , ut neque ulli pereuntium excusatio suppeut de abnegato sibi lumine veritatis , neque cuiquam sit liberum de sua justitia gloriari ; cum et illos pro- pria nequitia demergat ad pceuam , et islos Dei gra- ftia perducat ad gloriam. 918 CAPUT XXX. Repetitio primi capitis tibri seeundi. Quod iuque in principio secundi liujus voluminis insinuavimus, hoc nunc iterum commendamus , ut bus bominibus affuisse , providentia quidem pari et boniiate generali; i sed multimodo opere, diversa- que mensura : quoniam sive occulte, sive manifoste, ipse est, ut Apostolus ait, Salvator omnium komi- num, maxime fideiium (I Tim. iv, 10). Qtue senten- tia subtilissimse brevitatis el validissimi roboris si tranquillo consideretur intuitu, toum banc k de qua agimus eonlroversiam 919 dirimit. Diceodo enim, Qui est Salvator omnium hominum , confinna- vit boniutem Dei super uutversos homines esse ge- neralem. Adjiciendu autem, maxime fidelium, osten- dil esse partem generis humani quse , merito ftdei divinitus intpiratae, ad summainatque aeternamsa* lutem specialibus beneficiis provehatur Quod uuque cum de gratia? profundiute et altitudine dispuutur, D |Ju»a iniquiute agitur justissiini el misericordissiaii • tribus illis saluberrimis et veracissimis definitioni- bus simus innixi. Quarum una profitetur aeternum el proprium divinae esse boniutis, ut oranes homines salvos fieri velit, et in agnitionem veriuiis venire (1 Tim. u,4); alia simul praedicai, omnem homi- • Editi alias,atritm.Mss.Camb.ei Jol.etLeo, eitiw. k Mss. Camb. et Jol., rapere. Alii, eripere. c Ms. Jolieusis, adjuta donis. d Ms. Joliensis, proventu. • Editio Leonis, primis illis. 1 Sic inss. Gamb. el Jol. ac Leo. Alii, etolimLeo- nis libri , et genitis. Iufra editi, non ambigimus; ubi mox citati codiccs, non ambigamus. Et adhuc inferius ms. Camb., tran*itorio$ pro iranstturo. Dei, cujus judicium in liis dispensationibus non i arrogantia discutiendum , sed cum t dum est. CAPUT XXXII. Inter fideles varios esse gradus munerum Dei; ida e s Mss. Camb. et Jol. cum Leone supplent vocem hanc, $pe, quae in aliis deficiebat. Leonfs ed., quibus, promi: spei imellige. * Ms. Joliensis, exspectamus. 1 Ms. Joliensis, retractatis. i Ms. Camberon., multimoda ditersaque mensmra. Sic alias et in Leone. k Ediii, de qua egimus. Ms. Joliensis et Leonis edi* tio, agimus. 717 DE VOCATIONE OMNIUM GENTIUM LIBER II. 718 non ex meritis eorum , ted jutto ti latenti Dei ju- A praefuerunt. At alii barbari dum Romanis auiinan- dieio. Siquidem in ipsis quoque fidclium poptilis , qnod jam superius ostensum est , non eadem otnnibus, nec paria conferantur, ct anie ulla bamanorum pon- dera meritoruut, dissimillima divinorum mensora sit manerom. Si euiai de parentum carnalium judiciis conqueri non audemus, cum aliquos (ilios suos ante ulla morum examina, ante aliqaa pietatis obsequia, indulgemiore ampleciuntur affectu ; * si in dominis quoque erga famolos libera est dispositio, nec juste a quoquam reprebenditur, qui de uuius conditionis familia quosdam sibi quos benignius bonesiaret, et quos k liberalius erudiret, elegit : numquid de sum- mi Pairis et veri Domini benevolentissima aequitate caasandum est, quod in magna domo ejus innume- B discernere non valemus, in illa aeterna scientia simui tur, qood in suis locis nosse non poterant , fn no- stris * didicere regionibos, et ad sedes suas cum Christianae religionis f institutione remeamnt. Iia nibil obsistere divinae gratiae potest quominus id quod voluerit impleatur, dum etiam discordiae ad unitatem trahunt, el plagae in remedia vertuntur, ut Ecclesia unde metuit periculum, inde sumat aug- mentum. Ad quoslibet igltur rerum humanarum exitus se nostra converlit inspeciio, nulla saecula, nulla ne- gotia , nullos generationum ortus atque decessus ab aeternis et inscrutabilibus judiciis Dei vacare repe* riet.Omnes varietatum compugnantiae, et universae dissimilium s proventuum causae, quas investigare et ns differenliis universa variantur? Cumque nemo aliquid boni babeat quod non ille donaverit, non omnes tamen iisdera virtuiibus micant, aut eadem ebarismalum dote diiantur. Nec possumus hanc di- ▼ersitalem graduum causis aptare meritorum , cum totius boni meriti principalis causa sit gratia, de cu- jus opibus sumitur quidquid in singulis probabiie reperitur. CAPUT XXXIII. Nemo perit, qui perire non debet ; sed omites ab teter- no eletti salvi fiunt. Sicut ergo de iis quae intra Ecclesiam multiformi- terSpiritns sanctus operatur, impiumest ullam que- relam corde concipere ; ita etiam de illa providentia notae, simulque divisae sunt. Et nibil ibi inordinaiuni est, etiam de necdum existentium qualitatibus actio- num. Quoniani non est in Deo accidens motus , aut nova voluntas , aut temporale consilium, nec cogi- tatin ejus cum rerum mutabilium inaequalitate varia- tur, sed cuncta pariter tempora et temporalia , sem- piterno ac stabili comprehendit intuitu, et omuibus omnia jam reiribuit, k qui quas suntfutura, jam fe- cii. Hinc illud est beati Pauli aposioli scribeniis ad Ephesios, Benedictut Deus et Pater Domini nottri Jetu Chritti, qui benedixit not in omni benedictione spirita- li m cotlestibus in Chritto , sicut elegit not in ipho ante mundi conttitutionem , ut etsemut tancti et immacula- ti in conspectu ejus in charitate. Qui prwdestinavit nos qoae infldelibus praesidet, nullatenus murmurandiim C m adoptionem fUiorum perJetumChrittum *, tecun- est. Quouiam ei justus et bonus arbiter nec voluutatis iniqnae est, nec discretionis incertae,920 ul 8ul> ini- mensa e omnipotentis Dei misericordia atque justitia potemus quod quisquam pereat , qui perire non de- beat. Nulla pars mundi ab Evangelio vacat Christi. Et licet iila generalis vocatio non quiescat , tamen etiam ista specialis jam universis est facta commu- nis. Ei omni gente, etex omni conditione adoptan- tur quotidie millia senum, niillia juvenum, millia parvulorum ; et d effectibus gratiae Christianae, etiam ipsa quibus inundus atteritur, arma famulautur. Quam multos euim qui in tranquillitaie pacis sacra- nentnm baptismatis suscipere differebant, ad aquam regeneralionis confugere instantis periculi metus dum propositum voluntatis suce, in iaudem glorim gra- Xia sum (Ephes. i, 3 seqq.), 921 et caetera i , quas subejusdem sensus praedicatione connectit, docens donum atque opusgraiiae in aeierno semper Dei maa- sisse consilio, omnesque adoptionis filios non solum k in eo tempore quo jam existentes vocati sunt, sed etitm priusquam mundus l constitueretur, electos. In qua electione quidquid hominum in Christo prae- cognitum non est, nulla eidem ratione sociabitur. Omnett enim qui in regnum Dei de cujuslibet tempo- ris vocatione venturi sunt, in ista, quae sseeula cuncta praecessit, adoptione signati sont. Et sicut nullus in- fldelium in hac sorte nomeratur, ita nullus piorum m ab bac benedictione discretus est. De plenitudine impolit, et lentis tepidisque animis quod diu cobor- D quippe membrorum corporis Christi, praesciemia tatio quieta non suasit, minax subite tcrrorextorsit? Quidam Ecclesiae filii ab hostibus capti, dominos euos Christi Evangelio manciparuut, et quibus con- ditione bellica serviebant , eisdem fidei magisterio • Ms. Joliensis supplet particulam st, quae est etiam in Leone. » Editi, libcriut, emendantur ex ms. Joliensi et Lecme. « Ms. Joliensis omissis his, omnipotentis Dei, ha- bet, misericordia ejus. d Duac. et Coion., a/fectibus. Alii, effectibut. 9 Ms. Joliensis et Leonis editio , cognovere. Alii, didicere. 1 Ms. Joliensis, juttificatione. • Leonis edilio, provectuum. Caeteri, provenluum. Dei, qu« falli noo potest, nibil perdit, et nullo de- trimento minuipotest summa praecognita, aique ia Christo ante saecuia aeterna praeelecia, sicut ad Timo- theum scribens Apostolus dicit , Collabora Evangelio k Ms. Camberon., queeque sunt futura. 1 Hoc loco editi addiderant Dominum nostrum , quibus careut ms. Joliensis et Leonis editio, imino eiiam textus Aposioli cum Vulgata ejusdem ver- sione. i Editio Leonis, qum ibi. k Praepositio in non legitur in ms. Joltansi. 1 Editi alias, conderetur. Mss. Camb. et Jol. et Leo ut in lextu. ■ Editi, numeratus. Posiea ms. Jol. et Leonis edi- tio, ab hac benadictione ; cum aiii ferant, ab hac soru. 710 S. PROSPERI OPERA INCERTiE AUCTORITATIS. - DE VOCAT. OMfl. GENTIUM. -m secundum virtutem Dei% qui nos liberavit et vocavit vo- A solvuntur, ut in destructione eorum etiam ib iis qui- ealione saneta, non secundum opera nostra, sed teeun- dum suum propositum et gratiam , qum daia est nobis in Christo Jesu ante tempora mterna (II Tim. i, 8 •19). CAPUT XXXIV. Non frustra laborari ad acquirenda bonorum ope- rum merita , vel orationibus insisti ; quamvis in- eommutabile sit Dei propositum super salule electo- rum. Contra banc invictac veritatis splendidissimam lu- cero solent qtiidam non sobrie dicere , superfluo ad acquirenda bonorum operum merita laborari, frustra etiam orationibus, quibus Deus exorandus speratur, insisti, si ex incommutabili proposito ejus Cbristianae bus succurritur, laboretur, quoniam el hoc a salfaule donalur. Ideo beatus Apostolus , Non solum auum, inquit , sed et gtoriamur in tribulationibus : sciemtes quod tribulatio patientiam operalur , patienlia autem probationem, probaUo vero spem; spes autem non cm» fundit, quia eharitas Dei diffusa est in cordibus nostrit per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom. ?, 3 et seq.). Itemque idem ad Ephesios, Graiia, inquil, salvati estis per fiJem , et hoc non ex oobis, Dei enim donum est ; non ex operibus, ne quis glorietur. Ipsm enim sumus figmentum , creati in Christo in operimu bonis , qum prmparavit Deus ut in Ulis ambulcmu. (Ephes. u, 8 et $eq.) Deus ergo bis quos d elegit sim meritis, dat unde ornenlur et meritis. Ei frasira di- gralix subsistit eleciio, nec aliier quidquam proce- jj cilur quod ratio operandi non sit in electis, cum etian dere poiest, quam Omnipotentis voluntate disposi- lum est. Sed qui • hoc ingeniose se arbitrantur opponere, non mtelligunt scienliam Dei, quae et prae- terita, et praesentia, et fulura complectitur, lempore non teneri, el tam in conspectu ejus astare ea quae gerenda suut, quam illa quae aut geruntur, aul gesla sunl. Quod cum verissimuin sit , non indigel mora cernendiet discernendi illa virtus quae perpetuo vero- qne 922 conluilu creata et creanda, oria et oritura, acta et agenda simul aspicit, et quidquid in univer- sitate rerum per saecula praeflniia evolvitur, ac mul- timodis varietalibus explicatur , id lolum in eo jam ordine comprehendil , quem ex ip*ius summo illo perfecloque judicio mundi bujus finis accipiet. Haec 9 ad hoc ul operentur elecli sinl. Viriutum quippe munera otiosa esse non possunt. Quoniam, sicut Ve- rilas ait, Omni habenti dabitur , non habenU smtem etiam quod habet auferetur ab eo (MaU. xxt, 39). Noa igitur ad boc dalur conlinenlia , ut concupisceotin non repugnet. 923 N«c ^o cuiquam triboitur sa* pientia el intellectu», ul non die ac nocle r in Domini lege meditetur (Psat. i, 2). Quid agil donum dilectio- nis,si benefolenti» sollicitudo non Tigilat? Quis fructus esl palienliae , si non habei fortiiudo quod toleret? Aul quomodo in Christo pte vivere (II Tim. iii, 4S)sostenditur, qui nulla perseculione pulsatur? Vel pax quae esl a Deo el cum Deo , numquid bene quieia esl , si non h discordal a mundo? Aut amor autem aeterna el semper tranquilla cognitio, nulla nos C te\ l potesl sine diaboli inimicitiis obtineri ? Nemi- urgetnecessiiate peccandi, nec inde manal iniquitas, undejusiitia.Quia cum bonus Deusomnia booafecerit, * et mali nulla sit omnino natura, a liberis ? oluotati- bus, quas ulique bonum fuit liberas fleri, spontanea est oria transgressio ; et natura muiabilis, cujus in- eolumitas ab incommutabili pendebal esseniia, a summo se bono, * dum proprio perverse delectatur, abrupit; cui nunc ruinae medetur gratia Dei. CAPUT XXXV. Gratia datur electis, non ut otientur, vel a nullo hoste impetantur, sed ut bene operenturf et hostem vincant. Et propterea Jesus Chrisius venit in hunc mundum, ut soUatopera diaboli (I Joan. m, 8) ; quae utiqne sic • Leonis edilio, hare se ingeniose. Editi, se inyeniose koc. Al*. Jol. ordine supra scripto. »> Ms. Joliensis, et mala nulla sit omnino natura. « Ms. Joliensis non babet perveru. Editio Leonis, dum propriis detectatur. d Olim editi, eligit. Ms. Jol. et Leonis editio, elegit. • Ita legendum esse, non vero, ut antea legebatur in editis, ad hoc operentur ut etecti sint , et contextus series persuadet, et toia hujus libri doctrina, et mss. Thuan. et Joliensis. Objectio enim, cui verbis isiis satisfacit, ex en naia est, quod ante docuerat in haec verba : De plenitudine membrorum corporis Christi prmscieniia Dei , qum falli non potest% nihit perdit, et nullo detrimento minui potest summa prmcognita atque in Christo ante smcula mterna prmelecta , cap. 33. Si haec, inquiunt, ita se habent , ratio operandi non eu etectis. linuio , regerit ille, maxima raiio operandi, cum non lanlum ad boc ul salventur, sed etiam, ad nem prorsus Dei gratia intenlabilem facil. Neque ob boc coelestium armorum praesidio a dexlris ei a sini- stris instruitur Chrisiiana militia, ut nullo com hosto confligat, cum laudabilius sit i alque felicius pognas- tem non poluisse vinci, quam desidem non potuissa lentari. CAPUT XXXVI. Electio non tollit orandi studium , sed ejus efeetws per orationem et bona opera comptetur. Orationum vero sollicitudinem divinx electionii proposilo non resolvi, uno testimonio evidenter pr- babo, ul caeiera studio breviutis omitum. Iu libro igitur Tobiae ad filium ejus Tobiam Kaphael angelos D hoc ut operentur electi sint. Concinit planebeatoApt- stoio ad Epbes. u, 10 : Creati in Christo Jesu tn ot+ ribus bonis, qum prmparavit Deus ut in iiiis ombuk* mus; et cap. i, 4, Elegit nos in ipso ante mundi ce+- stitutionem, ut essemus sancti. lnde hausil S. Auga- stinus quod passim docet, quod prmdestsnatio ett pre> paratio beneficiorum Deit quibus certissime tibersmtut quicumque tiberanlur. Quod prmdesHnatio est grutim prmparatio. Quod Deus prmdestinavit quos voluitt ot ed opera bona, et ad prmmia sempiterna. Porro, ul sub- jicit auctor noster , virtutum nxunera otiosa esot mm possunt. f Ms. Joliensis, in Dei lege. s Ms. Joliensis, creditur. h Ms. Jolidnsis, discedat a mundo. { Edili, poterit. i Hs.CAmbtroo. yutiquepugn4ntemtom\$$o felkius. 7*1 APPENDIX — CONCILU ARAUS1CAN! II CANONES. 7*2 dicii : Memor etto mandaiorum patris tui , quoniam A bumana cognilione secreto, praefinitio hujus electio- pracepit tibi aecipere uxorem de gemre patrit tui. Et nis abscondita est. nuncaudime, frater:noli computare damonium illud, _ . CAPUT XXXVII. . . _. . ... .... . De nuilo ante nnem vitee hujus pronunttart potestquod std postula eam. Et tctto quontam dabUur ttbt kae |f| eieclorun[ gloria $u fj^. ei nuluZ lapti ett noete uxor : et eum intraveri$ in cubieulum , tolle de detperanda reparatio. ieeore piteit illiut , et impone tuper earbonet, et odor Et de nullo anle ipsius finem pronuntiari poteat tnanabitt et odorabitur illud damtoniumf et fugiet , et quod in electorum gloria sit futurus, ut perseveran- non apparebit circa illam omnino in perpetuum. Et cum tem liumilitatem utilis metus servet, et qui ttat videat cmperit vctle etse eum illaf turgite primum ambo , et ne eadat (I Cor. x, 12); b et si forte aliqua victus tUprecamini Dominum castif ut delur vobit mitericordia tentatione corrueril , non absorbeatur tristitia, nec el tanitas. Etffafcnolile timere; tibi enim dettinata de ejus miseratione diffidat qui allevat omnet < qui €$$ ante tcecula, et lu eam tanabit (Tob. vi, 12 teqq.). corruunt, et erigit omnet etitot (Ptal. cxliv, 14). Dum Quamvis ergo quod statuit Deus nulia posait ratione enim in hoc corpore vivitur, nuliius d est negligenda non fieri, studia tamen non tolluntur orandi, nec per correctio, nullius est desperanda reparalio. Oret ita- ciectionis propositum iiberi arbitrii devotio relaxatur: que sancta Ecclesia, et pro iis qui crediderunt gra- cum implendae voluntatis Dei ita sit preordinatus B tias agens , proficientem eis perseverantiam petat; effectus , ut per laborem operum, per instamiam pro iis autem qui extra fidem sunl, poscat ut credant. * sopplicationum, per exercitia virlutum fiant incre- Nec ideo ab obsecrationibus cesset, si pro aliquibiii menta meritorum ; et qui bona gesserint, non solum exaudita non fnerit. Deus enim qui omnet vult ad s^condum propositum Dei, sed etiam secundum sua agnitionem veritath venire (I Tim. u, 4), non potest merita coronentur. Ob boc enim in reinoiissuno ab quemquam sine justitia refutare. • Ms. Camberon., tupplicantium. • Editi alias, qui ruunt. h Ms. Camb. et Jol., ac ti forte. d In ms. Joliensi omittitur ett boc loco. APPENDIX AD OPERA S. PROSPERI AQUITANI. Bie liber de Vita Conlemplativa , trf qui S. Protvero ab eruditittimit virit pcr longum temporit laptum fueriQadtcriptut, in omnibut aneaeditis exttabat.Not vero% quia jamdudumverum dignoscere auctorem ticuitf el atiunde in nostra universali Bibliotheca suus cuique tcriptori auignatur iocus et ordof hoc oputeulum tune edi curabimut cum et Pomerii opera. Eoit. ADMONITIO 1N CONCILII ARAUSICANI II CANONES DE GKATIA ET LI3ERO ARBITRIO. Omnibns sancti Prosperi operibus annecii solet concilium Arausicanum secundum, canones viginli quin* qae complexum. Et merito quidem. Nam bujusce concilii decreta, illa maxinie dogmata statuunt qux contra Semipelagianos Aupustinus primum, ac deinde S. Prosper, Augustitii doctrinae strenuus assertor et vindei, defenderant. Quin immo ex ipsissimis utriusque Patris verbis concinnata notantur , cum sint ex diversis S. Augustini libris hausta, et speciatim ex sententiia illis eicerpta quas S. Prosper de operibus S. Augnstini colTegerat. Nec solum ex Augustino, sed etiam ex operibua a Prospero ipso post Augustini obitum cxaratis : quomodo ei libro contra ColUtorem decerpti canonea 6, 7et8. Qua episcoporum illorum agendi ratione mauifestum est, probalam fuisse a Patribus Arausica convenientibus, tum Augustini, tumspeciatim S. Pro- •pen nostri doctriiiam : immo etiam a Felice IV, quo Romse sedente, et ad id celebrandum eos admonente, r.i aucioriiate sua munienie, babitum est concilium. Haec docent Patres in Praefatione bis verbis : Pervenit md not esse aliquos qui de gratia et libero arbitrio minut caute, et non secundum fidei cathoticce timpticitatem , emtire veiint. Vnde id nobit, teeundum auctoriiatem et admonitionem sedis apo$tolicce,justum et rationabile w- mm est, ut pauea capitula ab apottoliea nobit tede trammissa de gratia et libero arbitrto, qua ab antiquis Pa- tribus de tanctarum Scripturarum voluminibut in hac eauta coilata tuntf ad docendos eos qui aliter qnam oportet tentiebant, ab omnibut obtervanda proferre, ei manibus nottrit tubtcribere deberemut. Cui concilio poslea as- sensum suum approbationemque autbenticam concessit Bonifacius II in epistola ad Caesarium Arelatensem in bitnc finem daia. lnquibusdam vero snis canonibus, maiimein ocuvo, ex professo Palres illi rejiciunt di- slinctionem illain quam Cassianus collatione decima tertia confinxerat, duplicis generis praedestinaloriim , qoorum alii meritis quibusdam gratiae donum praeverterent, alii nullis meritia praecedentibus a Deo gratia donarentur, quamque S. Prosper fuse refellerat in librbcontra Collatoreiii per inulta capita. Diversas quo- que bujusce-auctoris Scripturarum eiplicationes singulis membris applicatas circa finem canonis 25 paucis verbis rejicit, sic statuens : Uoc etiam satubriter profitemur et credimut, quod in omni opere bono, non not tfet pottea per Dei mitericordiam adjuvamur, ted ipte nobit nullit pracedentibus bonit meritit et fidem etemorem sui prius mspirat, ut et baptismi sacramenta jideliler requiramus, et post baptitmum cum iptiut ad- jutoriot ea auce tibi tunt placita imptere pottimus. (Jnde manifettissimc credendum est quod et illius lalronit , Quem Donunut ad paraditi patriam revocavit , et Cornelii centurionit, ad quem angelut Domini missus est9 ei ZaechaH, qui ipsum Dominum suscipere meruit, illa iam admirabilis fides non fuit de natura, ted divinee largi- Scifii donum. Arauaijue convenit haec sy»odus secunda quinto nonas iuiii anno Cbristi 529-, ut observat Jacobus Sir- 723 AD OPERA S. PROSPEM 4QUITANI APPENDIX. 724 roondus, sub Felice papa IV, regnante in Italia Atbalarico Amalasunta? filio, in Gailia vero Hberis ClodoveL Concilio praeseriit Capsarius Arelatensis : quod approbarit Bonifacius II poniifex in sua ad Cacsarium ipsuio epislola, quani ex anliquis inss. Sirmondus in lucein proiulit. Hac synodo contra Semipelagianos, qui in Gallia, maxiuie in secunda Narbonensi provincia, per hujus haeresis prapcipuos assertores eximii ingenii vi- ros Cassianum et Faustum percrebueranl, Cbrisli gratiae necessitas, etiam aii fidei omnisque piae vitae ini- tium, commendata est. CONCILH ARAUSICANI II CANONES DE GRATIA ET LIBERO ARBITRIO. 11 Concilium Arauticanum u in dedicatione batilicce a Liberio pairicio conttrnctee celebratum v nonat Julias, De- cio Jumore V. C. contule, id ett, anno Chritti 525, Felicit 1 V papee anno 3. Prjkfatio.— Cum ad dedicationem basilicae quam A illustrissimus praefectus et patricius filius noster Li- berius in Arausica civitate fidelissima devotione con- struxit, Deo propitiante, et ipso invitante convenls- •emus , et de rebus quae ad ecclesiasiicam regulam pertinent, inter nos fuisset spiritalis oborta collatio: penrenit ad nos esse aliquoa qui de gratia et libero arbitrio minus caute, et non secondum fidei catho- licae regulam senlire velint. b Unde id nolris secun- dum auctoritatem et admonitionem sedis apostolicae, justum et rationabile visum est, ut pauca capitula, ab apostolica nobis sede transmissa, quae ab antiquis Patribus de sanctarum Scripturarum voluminibus in hac praecipue causa collata snnt , ad docendos eos qui aliter quam oportet sentiunt, abomnibus obser- ▼anda proierre, et manibus noslris subscribere de- beremus. Quibus leciis, qui bucusque non sicut opor- tebai, de gralia et libero arbitrio credidit, ad ea quae fidei catholicae conveniunt, animum suum inclinare non difierat. Quod per peceatum Adce non tolum corout , ted anima etiam lceta fuerit (Aug. lib. u de biupt. et Conc. cap. 34). I. Si quis per offensam praevaricationis Adae non totum, id es», secuudum corpus et auimain, iu dete- rius dicit liominem commutaium ; sed animae liber- tate illxsa durante, corpus tantummodo corruptioni creciit obnoxium : Pelagii errore deceptus adversatur Scriplurae dicenti : Anima quce peceaverit, ipta morie- tur (Ezech. xvui, 20) ; et : Netcitit quoniam cui exhi- beiit vos tervot ad obediendum, tervi ettit ejut cui obe- diiit (Rom. vi, 16)? et : A quo quit tuperatur, ejut et tervut addiciiur (11 Petr. u, 19). Quod peccatum Adce non ipti tolum nocuit, ted ad po- tlerot quoque trantiit (Aug. lib. iv ). II. Si quis soli Adae praevaricationem suam, non et ejus propagini, asseril nocuisse; aut certe niorteiii tanturn corporis, quae poena peccali est, uon autem et peccaium, quod mors est animae, per unum honii- C nein in omne genus humanuin transisse tesiatur ; injustitiam Deo dabii, contradicens Apostolo dicenti : Per unum hominem peccatum iniravit in mundum9 ei per peecatum mor$9 c et ita in omnet hominet mort perirantiit, in quo omnet peccaverunt ( Rom. v, 12 ). Quod gratia Dei non ad invocationem detur, sed ipta faciat ut invocetur. III. Si quis invncatione humana gratiam Dei dicit posse conferri ; non autem ipsam gratiaru facere ut invocetura nobis: coutradicit Isaiae prophet* (Itaie lxv, i), vel Apostolo idem dicenti : Inventut tum a non qnmrentibut me, palam apparui hit qui nu uo* interrogabant ( Rom. x , 20 ). Quod Deut ut a peccato purgemur voluniatem nottren non extpeetet, ted prceparet. IV. Siquis, ut a peceato purgemiir , voluntatem nostram Deuin exspectare contendit, non autein ot eliam purgari velimus per sancti Spiritus infusionein et operationem in nobis fieri confitetur ; rcsistit ipsi Spiritui sanclo, per Salomonem dicenii : Prarparatur voluntat a Domino ( Prov. vm tec. LXX ) ; et Aposiolo saluhriter pradicanii : Deut ett qui operatur d in vobit et velle et perficcre pro bona voluniate (Philipp. n, 13). Quod initium fidei non ex nobit, ted ex gratia Dei tH (Aug. lib. de Prced. SS. a cap. 1 utqne ad 9.) V. Si quis, sicut augmentitm, ita etiam iuiiium fi- dei, ipsumque credulitatis affecttim, qun in eiini cre- dimus qui justificat impiuin, et ad regetieration«n • sacri baptismatis pervenirous, non per graiiae do- num, id est, per inspirationem Spiritus sancti corri- gentem voluntatem nostram ab infidelitate ad fiden, abimpietate ad pielatem, sed iiaturaliier nobis inessa dicit ; aposlolicis dogmatibus adversarius approba- tur, beato Paulo dicente : Conftdimut quia qui canit in vobit bonum oput, perficiet utquc in diem Donuni notiri Jeau Chritti (Philtp. i, 0) ; et illud : Vobit da- tum ett pro Chritto, non tolum ut in eum credatit% ted etiam ut pro illo patiamini ( Ibid. , 2• *orro *ul«:m si non gratis mortuus cst : q..am sil conlrarium, ipsc Dominus prSbat, qui non C Ascendenstn altum capttvamduxtt captmtaiem, dedtt aliquos, sed neminem ad se posse venirc testatur, desi qiiem Pater attraxerit (Joan. \i, 44). Sicut et dona hominibus (EpAts.iv, 8; Psal. lxvii, 19). Inde habei, quicumque habet. Quisquis autem inde se ha- bere negat , aut vere non habet, aut id quod babet, auferelur ab eo (Matth. xxv, 29). De fortitudine Christiana (Aug. lib. i Op. Imp. n. 83; Prosp. sent. 297). XVII. Fortiludinem gentilium mundana cupiditis, fortiludinem auiem Cbristianorum Dei cbarilas facii, quae diffusa est in cordibus noitris, non per volunta-. tis arbitrium, sed per Spiritum sanctum, qui datus est nobis(Rom. v. 5), h nuliis merilis gratiam praevenien- tibus. NuUis meritis gratiam prceveniri (Aug. lib% i Op. Imp. num. 153; Prosper. sent. 299). XVIII. Debetur merces bonis operibns, si fiant ; X. Adjutorium Dei etiam renatisd ac sanclis sem- sed gratia, quae uon debelur, prapcedit ul liant. per «i iiiiplorantluin, ut ad fiiieui bonum pervenire. Neminem nisi Deo miserante. salvari (Aug. epist. 186, ▼el in bono poisuil opere ^erdurare. » n# 37 . protper .ent, 510). De oblaiwnt votorum (Aug. lib. xvn de Civ. Dei c. 4 : XIX# Nalara humana, etiam si in illa integritate in Prosp. sent. 54). oua cgl condita permaneret, niillo modo seipsam , XI. Nemo quidquain Doiuiuo recte voveret, • nisi Crealore suo non adjuvante, servaret. Unde cum Petro dicit : Deatus es Simon Barjona, quia caro et semguis non revelavit tibi, hed Pater meus qui in ccelis est (Matth. xvi, 17); et Aposlolus : Nemo potcst di- cere% h Dominum Jetum Christum, nisi in Spiritu sancto (I Cor. xsi, 5). Deadjutorio Dei per quod bona operamur (Prosper. sent. 22). IX. Divini est muneris, cum et recie cogitanius , ei pedesnoslrosafalsiiaie etinjustiiia l' contineiuus. Quotie* eniiu bona agimus, Deus in nobis alque 110- biacuiii, ut opereinur, operatur. De adjutorio Dei omnibus semper hnplorando (Prosp. contra Cotlat. cap. 24). * Duac. et Colon.omiinint tn.Melius Lovan. etapp. tom. X Aug. non omiitum. b Kdilio tom. X Aug. in append., Dominus Jeius. Prosperiaui libri adduut textui sacro, Dominum Je- •nnt, vocem banc, Christum. < Sic August. edilio et in Sentent. libro. Lov.in., Duae. et Colon. hic, tenemus. * Duo mss. scilicet Lugdunensis et Remensis, ac ganatU. * Emendatur ex lomoX Aug. in append. et iibro Sent. Protperi:nam Lovau., Duac. el Colon. bic, vo~ verit , nisi ab illo acceperit, sicut legitur : caeieris oinisMs. Titulum quoque ex libro Sententiarum supra edito correximus, oblatione% loco vocis obligationef quae eliam in append. Aiirusi. irrepsit. f Nonnulli mss., Arbitrium libtrtatis. s Lovan., Duac. et Colon., mutalur. h Haec verbu ad finem canouis 17 leguntur in codi- cibus Prosperi Lovan., Duac. et Colon. bic: non vero in editione tom. X Oper. S. Aug., nec in sent. 295, nec in libro Oper. linperf. contra Jiiiianiiin. Forte huc irrepserunt ex titulo canonis sequentis. m AD OPERA S. PROSPERI AQUHANI APPKNDIX. 718 sine gratia Dei salutem non possit custodire qnsm A ceremus. Diffundit enim charitatem in cordibos no- accepit, quomodo sine Dei gratia poterit reparare -•-*- »-«-;•«- d*..s« -. ip;i;s «..-« »..m !>.*--. •—_ * quam perdidit? Nihil boni hominem potse tine Deo (Aug. I. u cont. duat epitt. Pelag. c. 8; Protp. tent. 314). XX. b Muiia Deus facii in bomine bona quae non facil homo : nulla vero facit bomo bona quae non Deus prsstet ut faciat bomo. De natura et gratia (Aug. L de Grat. et Liber. Arbit. cap. 13; Protper. tenU 317). XXI. Sicut eis qui volentes in lege justiflcari, a graiia exciderunl, verissime dicit Apostolus : Si e% tegejuttnia est% ergo Christut gratit mortuut est (Ga- lai. n, 21): sic et hisqui gratiam quam commendal et percipit fldes Christi, pulanl esse naturam, veris- sime dicilur, Si ex natura juslitia, ergo Christus gratis moriuus est. Jam hic enim erat lex, et non iustificabat : jam hic erat et nalura, et n<>n justilica- ...... . . .. . Lat. IuVo Christus non gratis mortuus est, ut et lex B *** Chnsn novinii.s simul et credimus largitate coo- per illum impleretur, qui dixit : Non veni legem tol~ fcm : wcundum stris Spiritus Patris et Filii, quem cum Patre mus et Filio (Rom. v, 5). Ac sic secundum supra scrlptas tanetaram Scri- ptitramm sententias, vel antiquorum Patram defini- liones, hoc, Deo propitiante, et pranJicare deberaus et credere, quod per peccatum primi hominis ita inclinatum et attenuatum fuerit liberum arbitrinm, ut nullus postea aul diligere Deum sicut oportuit, aut credere iu Deum, aut opcrari propter Deum quod boi um esi, possit, uisi gratia eum et misericordia diviua prsevenerit. Unde Abel justo, et Noe, f et Abrahse, et Isaac, el Jacob, omnique aittiquorum sanctoram multitudini, illam praclaram fidem quam in ipsorum laude praedicat aposlolus Paulus, uon per bonum naturae quod prius in Adam datum fuerat, sed per gratiam Dei credimus fuisse collatam : quam gratiam, etiam post adventum Domini, onttiibus qui baptizaii desiderant, non iu libero arbitrio s haberi, terey ted adimplere (Matth. v, 17) ; et natura per Adam perdits, per illum repararetur, qui dixit, ve- nisse se quaerere et salvare quod perierat (Luc. xix, 10). De hit qum hominum propria tunt (Aug. tract. 5 in Joan. ; Protper. teni. 325). XXH. Nemo habet de suo, nisi mendacium et pec- catuin. « Si quid aulcm habet homo veritatis atque i'ustitiae, ab lilo fonte est quem debemus sitire in lac eremo, ut ex eo quasi guttis quibusdam irrorati, non deficiamus in via. De voluntate Dei et hominit (Aug. tract. 19 in Joan. ; Protper. tent. 340). XXIII. Sunm voluntatem homines faciunt, non Dei, quando id agunt quod Deo displicet. Quando autem ita faciunt quod volunt, ut diviuae senriant vo- luntati, quamvis volentes agant quod agunt, illius r tamen voluntas est, a quo et praeparatur et jubetur ^* quod volunf. De vite et palmitibut vitit (Aug. tract. 81 in Joan.; Protper. tent. 368). XXIV. Ita sunt in vile palmiies, ut vili nihil con- ferant, sed inde accipiant unde vivant. Sic quippe vitis cst in palmitilms, ut vitale aliinenlum subnii- nistret cis, non sumat ab eis. Ac per boc et manen- tem in se habere Christum, et manere in Chrislo, discipnlis prodest d utrumque, non Christo. Naoi prarciso palmite, potest de viva radice alius pullula- rare : qui autem praecisus cst, non potest sine radice vivere. De dilcctione, qua diligimut Deum (Aug. traet. 102 in Joan. ; Protper. tent. 372). XXV. Prorsus donum Dei est diligere Deum. Ipse ut diligeretur dedit, qui non dilectus • dilexit. Dis- plicentes amati sumus, ut fieret in nobis unde pla- • Editi Prosperiani, quod perdidit. Yerum, quam D perdidit habetur apud Augustiniim loco in margine ciiaio, et in append. tom. X, nec non in sententia Prosperi. b Sic legitur canon iste in edit. append. tom. X Aug. et locis Aug. et Prosperi iu margine citatis. In edii. vero Prospeii Lovan., Duac. et Colon., Multa in homine bona fiunt. < Editi Lovan., Duac. et Colon., Si quit autem ha- bet homo veritatem atque juttitiam. August. append. tom. X et loci in ora libn citati habent ut lecitur in textu. J Edil. Lovan., Duac. el Colon., et non Chritto. In append. tom. X Aug. et locis in mangiue notaiis, utrumque, non Christo • In cod. Prosp. Lov., Duac. et Colon., diligit.... •t lufra, diffudii. Append. tom. X Aug. hic et Sent. illud quod jam supra dictum est, et praedicat Paulus aposlolus : Vobit donaium ett pre Christo, non telum ut in eum credatis, ted etiam «l pro illo patiamini (Phitip. i, 29); et illud : Deut qui cmpii in vobit bonum oput, perficiet utqve in dkm Domini nottri h Jesu Chritti (lbid.% 6) ; et illud : Gra- tia talvi facti e*tit ver fidem, et Aoc non ex vobit, Dd enim donumett (tphes. n, 8); et quod de seipso ait Apostolus : Misericordiam contecutut tum, ut fideih essem (1 Cor. vu, 25) : nnn dixit, quia eram, sed ut estem; et illud : Quid habes quod ncn accephti (lCer. iv, 7)? et illud : Omne dutum bonum et omne donum perfectum detursum e$t, detcendent a Patre luminwm (Jacob. i, 17); et iilud : Nemo habet quidquam, boni, 1 niti illi datum fuerit detuper (Joan. m, 27). innu- merabilia sutil sanclarum Scripturarum testimonia quae possint ad probandam gratiam proferri, sed bre- viiatis studio pr%tennissa sunt; quia et revera, cui pauca non sufliciunt, plura non proderunt. Hoc etiam secundum fidem catholicam credimus, i quod accepta per baptismum gratia, omues bapii- zali, Christo auxiliaute et cooperante, quae ad sals- lem pertineut, possint et debeant, si Odeliter labo- rare voluerint, adimplere. Aliquos vero ad malum divina potestate praedestinatos esse, nou solnm non credimu*, sed etiam, si sunt qui tantum malum cre- dere velint, cum oinni delesiatione illis anathema dicimus. Hoc etiam salubriter profitcmur et credimus, quod in omni opere bono, non nos incoepimus, et postea per Dei misericnrdiam adjuvamur ; sed inse nobis, niillis praecedentibus bonis nieritis, et fidem et amc- rem sui piius inspirat, ut et baptismi sacramenta fideliler rcquiramus, el post baplismum cum ipsiis adjutorio, ea quae sibi sunt placita implere possimus. Unde manifestissime credcndum est, quod el illios latronis qucm Dominus ad Paradisi patriam revota- vil (Luc. xxiii, 43), etCornelii Centurionis, ad quem Angelus Domini missus est (Act. x, 3), et Zaccbxi, Pro p. ut In textu. f Sic edilio concilii in append. tom. X Aug. ac mss. recensiti. Prosperiana vero, Lovan., Duac. et Colou^. et Abraham... in iptorum taudem. s Lovan., Duac etColon., habere. lfeliuslegi ht> beri couvincit editio append. Aug. tom. X ei sensus loci. - Desunt haec verba, Jetu Chritti in Lovan., Dnac et Colon. Prosperi editionibus. liabenlur in appew- dice August. tom. X. Iu utroque textu Apostoli desunt h.rc duo, Domini nostri. 1 In Lovan., Duac. et Colon. Prosp. edit., atsi illud. Addititium videtur illud, quo caret editio Au- gust. append. conformitcr textoi sacro. 1 Lugdunensis codcx, pott aoieptam bapUsni gra- tiam. 719 LIBER DE PROMISSIONIBUS ET PR&DICTIONIBUS DEI. 730 qui ipsum Dominom suscipere meruii (Lue. xix, 6), A illa lam admirabilis fides non fuit de natura, • sed divina» largitatis donum (Vide tupra lib. Protp. con- tta Cattianum, cap. 7). Et quia definitionetn antiquorum Patrum, noslram- que qua» supra scripta est, uon solum religiosis,*sed eiiam laicis, medicameiitum esse et desideramus et eupimiis:bplacuit ut eam etiam illustres ac magniflci ▼iri qui nobiscum ad prefatam festivitatem conve- neruni, propria manu subscriberenl. CitSARios in Christi nomine episcopus, constitutio- nem nosiram relegi, et subnoians subscripsi,quinto nonas Julii, Decio juniore viro clarissimo consule. Jdlianus * Amabtolus episcopus relegi et sub- scripsi. Constantius in Cliristi d nomine episcopus consensi ct snbscripsi. Ctprianus.... episcopus.... subscripsi. Eccherius.... epi&copus.... subscripsi. Item Eur.HERius....episcopus.... subscripsi. Heraclius.... episcopus.... subscripsi. Principius.... episcopus.... subscripsi. Philagrius.... episcopus.... subscripsi. Maximus.... episcopus.... subscripsi. Pratextatus.... episcopus.... subscripsi. Aletiiius.... episcopus.... subscripsi. Lupf.rcianus.... episcopus.... stibscripsi. Yindemialis.... episcopus.... subscripsi. • Petrus Marcellinus Felix Liberius vir clarissi- mus et illustris praefectus praetorii Galliarum atque pairicius, consentiens subscripsi. f Stagrius vir illustris consentiens subscripsi. Opilio vir illiistrisconsetniens subscripsi. Pantagathus vir illustris consentiens subscripsi. Deodatus vir illustris consentiens subscripsi. Cariathto vir illustris consentiens suhscripsi. Marcellus vir illustris conseu\iens subscripsi. s Mamatius vir illustris conseoliens subscripsi. • Codex Lugdunensis, ted gratice largitate donata. Remensis et Bellovacensis, ted de divince largitaiit dono. b Edit. Prosp. Lovan. et Duac, placuit ergo ut etiam. Aug. append. tom. X ut in lextti. « Ha?c vox Amartolut addiiur in edit. append. torn. X. Aug., abest a Prosperi libris Lovan., Duac. etColon. excusis ; addiiur quoque in eadem Aug. edit. in Chritti nomine, et conunti. 4 Ediiio append. tom. X. Aug. supplei bujus epi- tcopi nometi, et subscriptionem, cum absit a codici- bus Prosperi. • In codicibu*Prosperi legebatur : Petrut, Marcel- linut, Felix, Liberiut, viri claritsimi et illuttret pras- fecti prcetorio Galliarum atque patricii contentientet aubtcripterunt. Emendavimus ex editione concilii ut habetur in append. tom. X Augustini, erasis virgulis, ct plurali mutalo in singulare. Nam recte observat Spondanus tom. II Epitomes ad annum 529, pag. 2, falso referri eidem concilio interfuisse quaiuor pra> feetAg praetnrio, ut lextns depravatus habet. Nam, ut codex Vaticanus docet, quatuor sunt illa nomina per- sonae unius : et in ipsius synodi exordio, non quatuor qui inierfuerint ibi pracfecti, sed unus dumiaxat Li- _ berius palricius nominatur : ac denique boc tcmpore ** Alhalarici regis, non quatunr prnrfecios Galliam ad- ministrasse, sed unum buuc Liberium patet ex ejus- dem regis epistola ad cumdem Liberium data (Cat- tiod. /. vin, ep. 6). Qui quidem ille ipse esse Liberius invenitur, cui Theodoricus Atlialarici prsedecessor fasces antea crediderat. Quippe qui inter alia pra>- clare ab ipso, bello paceque in llalia, Gallia et alibi gesta, commendatus ex eo habetur, quod iialos G<>- this consociarit, tertia agrorum parte illis concessa (lbid., L n, epitt. 45, ad Senat.). * Ex eadem edit. lom. X. Aug. Oper. muiamus tubtcriptit% quod legitur in codicibus Prosperianis, in*t/6«cripjihicet in sequeuiibus. s Hoc noiiien, et baec subscriptio additur ex Au- gusiiui tom. X in append. : cum desii editionibtis Pro- speri. Lovan., Duac. et Cokon. Cujus auctoriiate in subscriptionibus sex quae prseceduut posuimus, vir illuttrity ubi amea habebatur, vir clarittimut. ADMONITIO IN LIBRCM DE PROMISSIONIBUS ET PRjEDICTIONIBOS DEI. Cassiodorus in libro lnslitut. Divin. Liiter. capita primo, boriatur u^pssidue et atiente Irgantur libri tres in quibus sanctus Prosper omnes verbi divini auctorilates in cenium quinquagiuia tribus caoitulis adinsiar centum quinqoaginla triuro piscium quos Evangelica retia de Iwjus saecnli leinpestuosa proftiiidiiate traxe- runtj complexus esl. Qua* vix est ullus dubitandi locus ab eo dici de hocce opere cui titulus esl, dePro* mUtionibut et Prmdictionibut Dei. Hanc enim illius fuisse mentem, inde conjicitiir , quod ipsemet , libri ejus- dem cap. 17, de bistoricis Chrislianis sermonem pcrseqnens, de Prospero ita loquatur ( Cap. 84 ) : Sanctut quoque Protper Chronica ab Aiam ad Genterici tempora et urbit Romce deprcedationem utque perduxit. Quibus vcrbis hunc Prosperum qui Chronica scripsil, eumilew se existimare satis iunuit quem tres libros totius divinaB auctoritatis elucubrasse aniea testaius erat : uterque enim sanctus illi repuiatur. At Cbronica illa Cassiodorum Prosperi nostri opus intellexisse ex eoquisque intelliget, quod Gennadius Chronica ejutdem uomine matitulata vidisse se testetur in Catalogo, ex quo sua haud dubie mutiiatus est Scnator, qui jam citato capite, hujus trperis leciionem impense commendat. Hoc vero opus bodie in quinque partes, ut ab auctore exierat, distributum habetur. llle aulem ad centum quiuquaginla tres illos piscesquos apostoli, post Chrisli resurrectionem, uno retis'jactu cepisse referuntur in Evangelio (Joan. xxi, li), alludens, sub centum quinqnaginta tribus titulis (ut notavit Cassiodorus) oinncs Cbristi Domiui promissiones, per totumScriptura3sacra?campuni diffusas, voluit conlineri : quasideo ille in nnum collegit, ut eas vere a Christo fuisse impletas, aut in posterum certo certius implendas fore demonstra- ret. Cum autem promissiones ill:e partim ante legem, pariim sub lege factae , t?ndem tempore manifestaue hominibus graiiae, impletaB inveniantur, non defuere qtii hocce opus nomiiie Libri ante tegem, tub iege et tub gratia, designarent. Cassiodorus vero locumcx parte tert a peliium lamquam sar.cti Properi dictum producit. Doctissimus quoque Annalium Ecclesia»ticorum condiior ad annum aerae Chnstian.e 444 auctorem operis de Protnissionibus et Pt asdictionibus Dei Prosperum esse scribit, aique ila illum longis itinenbus per llaliam Atricamque circumducit ; lum illi uova bella contra Pelagianos attribuit , quae omnia ex eodem fonte ma- nant. Inulriusque supra ineinorati atictoris seutenliam mulli, rematunus non examinata, toti descenderuiit. Nec tamen facile definiam an ex sola utriusque auctoritate recle concludi pos^it hujus operis auctori Pro- •peri nomen fuisse. Quae conjectura aquihusdam non improbata, ab »liis omnino refulatur. Hos inter emi- nentissimus cardinalis Norisius, Histori» Pelagianac libro secundo, capiic decimo quarto, rem pro verosimili •upnoneus, libri auctorem putat agno^ci posse sanctum Prosperum, KiiCgicnsem episcopum, aliuin aProspero A^oitano, quem umquam cpiscopali digtutate auctum fui^senou credit vir doctissimus. 731 AD OPERA S. PBOSPERI AQUITANI APPENDIX. 73* At vero de hac eonjectura quidquid fuerit, ei ea illud saltem in res nostras accederet f quod et eins etiam auctoritate confirroari posset, Prosperum nostram librorum de quibus hic agitur, auctorein dici iiufla- tenus posse, sed alterum iis esse necessario assignandum. Quae res tam ex eruditorum criticorom judicio, quam ex librorum horum lectione et styli eorum gustu non difficile evincitur. Nam, ui optime nolaruut jam 1'bilippus Labbeusin libro de Scriptonbus Ecclesiaslieis, in Prospero, ac etiam accuratius supra dictus llenricus Norisius, Historiae Pelagianae libro secundo cap. 14, vel ipsomet teste auctore, non Aquitanus, sed Africanus fuit : quippe qui, praeterquam quod inter multos haereticos, de Donatistis praecipue, Maximianistis- que loquitur, Ticontumque hominem imer Donalistas celebrem citat, eveiitus qnoque quosdaro singulares qui in Africa contigerunt, ut testis eorum oculatus in meditim adducit. Nam Carih»gine degebat adolescens adbuc, cum ea in urbe sanctus pontifex Aureliu* templum illud deae Coelestis longe lateque diflTamatum Chri- sto vero ccelesti Regi dedicavit : quod saiis indicat rem narrans, parte tertia, Promissione 38, subjungensque siatim, Ipse tunc aderam cum sociis et amicis. Atque dum se*c, ut adolescentinin aeias solet , impatiens cir- cumquaque verteret, et dum siugula curiose < um amicis aspiceret, mirum quoddam et incredihile se ingessit aspectui, titulus videlicet aeneis grandioribusque litteris iu fronle templi conscripius : Aurelios PONTirxx dcdicavit. Cum igitur templum Cce'estis, eodem ipso assertore Africano, paucis posl lineis, Deo consecratum fuerit occasione legis ab Honorio Tbeodosii Senioris iilio latac, qua lempla omnia cum sibi adjacentibus spa- liis ecclesiis contulit, simulque idolormn simulacra confringi indulstt, superest ut boc facinus coniigeril post annum 399, quo datum lioc cum aliis istiusmodi edictum , vel lalis facultas concessa, idque, ut observat, pascbali solemnitate recurrente. Eodem etiam Carthagini constituto, Aspare vi consule ( si recta codicum censeri possit lectio ) , contigit signum, ut ait, monstruosum diabolicuinque, quod% inquit ( De Promiss. et Prcedict. dimid. tempor cap. £), quis illius patrice civis ignorat f Hoc deinde fusius narrat, de juveocula quadam Araba natione, quae in posnam aspectus iropudici a daemone arrepta , nihil cibi vel poculi per septuaginta ferme dies trajicere valens, in monasterio puellarum a sacerdote collocata est, ubi per duas hebdomadas nihil cibi aut potus suinens cum mansisset , die tandem quinto decimo : Ascendente nobiscum (ait ille) sacerdote , ut matutinum sacri/Uium illic offerretur, puellam pmposilus ad altare perduxit, etc. Quibus verbis insignis facti testem oculatum se prav dicai, qui iu Africe inetropoli tunc temporis degerei, et aliqua forte apud clerum illum digniiate vel ofncio aliquo cohonestatus esset ; qnod inmiere videntur illa narrationis verba : Ascendente nobisaun saeerdote, eic. Ibi ergo degebat Aspare vi consule, hoc csl ad annum 434 , quo contra Gensericum invasorem ncriter armis deeertabatur. Prosper vero hoc eodem anno adversus Massiiienses pertinacius in sancti Angustini do- ctrinam lumultuantes calamum resumens, Cassiani illorum antesignani scripta nervosa responsione percellere landem coactus fuerat. Refert (Ibidem) quoque se novieriim, eumque sanctilaiis fama decoratum admittere, cujus nuila superest memoria, nullus in borum temporum monumentis apex repehri perbibetur. INGERTI AUCTORIS UBER DE PROHSSMMS ET PRSDKMONMS DEI k MONNULLIS S. PHOSPERO ATTRIBUTUS. ^jjntfrttio. Paulus apostolus dicit : Neque qui plantat est ali- \ credidit, xvm. Quam creditam post se videndam quid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat, Deus (I Cor. iii, 7). In hac igitur agricoltura coelesiis ei regalis patrimonii, quam excoluerunt apostoli, pa- triarchae et prophetae, inter casieros Doininicos cai.es, ipseiatellus dum limites circumeo, ex divi- nis Scripturis, duce gratia, centum quinquaginta tria capiinla venando confeci : in quibus sunt promfcsio- ites Dei centuin et tres ; praedicia quinquagima, dis- trilMita boc modo. Populus ante legein promissiones quas credendo vidit, et videndo credidit, habuit xix. 0»»s credidit, et populo post se • videndas reliquii, vi. Pradiaa quae vidit, m. Quae credidit, m. Popu- lus sub lege promissiones quas credendo vidil ei * Editiones Lngd. et Lovan., videnda. Ms. Remi- gianos, videndo. * ftls. Reinigianus, habet, nec male. Editi orones, kabebat. * ftls. Remigianus, autem. reliquii, uiiam.Prxdicia quse vidii, xix.Quaccredidit, ii. Populus sub gratia promissiones b babebat xl. Quas an(e nos vidit, xxxu. Nos qnas vidimus, et vi- demus impleri, vn. Et unam, finis mundi, quain omnes credimus. Dimidium temporis, pnedicia qus in flde sunt, xu. Quae vidimas, u. Promissiones qns in fide et in flue %entiirae sunt, vi. Tredecim • eliam gloriae sanctorum in flde sunt, quia soti sancti ea percipient d facta. Promissiones implelae, lxxxiv. Impleiid» xix. Prsedicta imoleta, xixv. lmplenda xv. Quis igitur durus • adeo et f ferrei ferreus sensns esi, qui dubitet impleri pauca, cum tot jam cernat impleta? d ftfs. Remig., Fratre*% promh$ione$ implete. • Ms. Remig., adhuc. f Edit. Lugd. uonbabet hanc vocem, ferrei; sic et ms. Remtgianus. PdlRS PRUtM. TEMPUS ANTE LEGEH. PROLOGUS. 1. Omnis fldei raliospc dilectioneque conctuditur. Etenim diligendo quisque prontissum quod credit, * fidem commodat, donec potialvr omni quod sperat. Convictiouem rerum quae non videniur, esse fidem Paulus apostolus deflmit (Heb. xi, 1) : cujus dispensa- tioneCreator omnium Deus, omuia cx nihilo forma- re dignaius est(ut Scriptura sancta bloquitur) ex ma- teria invisa {Gtn. i, 2; Sap. xi, 18), summa mediis, etmedia inus libratione perpendens. Nam quaedam invisibilia visibilibus praeferens, rationalia irrationa- bilibns, et seusala insensibilibus, etviventia vitaecx- pertibus, in mensura, numero el pondere cuncta disposuit (Sap. xi, 21). Quibus pro modo subsislenli- busrebus, rationale animal bominem terrenis prsefe- rens creaturis, el soli ad imaginem et similitudinem suae divinitatis condito (Gen. i, 26) c tribuit liberam volnntatem. Huic et legem dedit semper vivendi, si B jndictum. bene condila natura, inferre non porttit. ftlorlem lirei causa pravaricaiionis invenerit, viine lamen essemtam, in quanluiu est, nec in morte di- misit. Immortalis quippe anima creata, in hoc stndio mundi labc f vitiata, corporis subversa eltivie, fla- giliormn gravata poiideribus,nisisangtiineredempia fuerit Salvamris, ablutnque spiritali unda, contagio inflicli vulneris carens, decorem collatse gralise s inviolata flde servaverit, eam in aHernam poenam citm carne vicmram Evangelica fldes annttntiat (Matth. xxv, 41 ; Joan. v, 29). Quae bonis aeternam vi- tam, maiis aeternam poenam, ca aucloritate firmavit, qua omnia quae a principio mundi praedixit iinplevit. 2. Veruro ne longum prooemium hujus libri huma- nus sieriiisquc sensus extendai, quem in tres partes et dimidiam disirihuttim, juvanie illo cujus munere loquirnur, divina testimonia collecia undique, con- junctaque supplebunt; ex omnibus divinis Scripturis, qune pra^dicta, quaeve siut promissioncs Dei, ul oc- mandata servaretd ; moriemli,si sui Creatoris prae- currerinl, per capiiula decerpenda suscepimus; si- eepu contemneret (Genes. n, 47). Yerum serpentinaC gnantes trifaria tempnra ab exordio mundi usque in fraude • diabolus, superbia qua ipse cum sociis ce- linem, in diversis populis consistere, anie legem, ciderat, hominedecepto (Genes. iu, 1), dum secum sub iege, sub gratia manifesia, qtue occultis signis ftotastirpe humani generis Adam per inobedientiam semper interfuit. Quorum tripartita divisio h.TCest. praccipitaret in mortem (Rom. v, 12), Creatori pr&e- A prima conditione priiui homiuis usquead ftioysen9 a Ms. Remig., ftde commendai. b Ediii, proloquitur. ftfs. Remig., loquitur • M*. Remig., attribuit. * Ms. iemig., moriturum. e Sic Lugd. et ms. Remig. Ali.T cditiones, diabolu f Ms. Remig., vitiato. s ftb. Reraig., inviolata (ide$. 755 AD OPERA S. PROSPERI AQUITANI APPENDIX. 73e ante tegem eit. A Mnyse, cni lei daia ett in monte A cutoram, si veiila teligissent, dieens : Ex omm li§n* fl_.____ /__■*-_»-_- _J *• v M _»__,«■ V ■ -._■_■_>»._-- • •_. ___«! __•_*« i _.-k-M_i CaIma _M_IM»-r_t_F_r_- _»_! _■.*#_■#* -» _fJ _■ f •_*■•__ -»» J * - -" -* - -* * _L._m_____? _____ Siua (fcxod. xi, i *eq), nsque in adventum Salva- toris Domini nostri Jesu Christi, sub lege est. Mani- festato auiem eo in carne, crucifixo, resurgente, atque ascendente in coelum, u*que nunc et in finem mundi, cum ilio ipso brevi spatio* Anticbristi, tem- pus agiiur gratise. Quibus tribus lemporibus modera- lione sui Creator justissimus Deus ila jura promis- s.ique sua ordinavit, ut non omnia fidei taulum credenda committeret, sed pleraque intuenda oculis commeiidarel : e quibus illa quae fuiura sperabantur his qu;e videbantur crederentur implenda. Singulis ifrilur pradictis temporibus singulas partes bujus libri , ut promisimus , b consignabiinus : quae pro- inissa suni, qu:eve Ghristo ei Ecclesiae llgurate exhi- biia; quae credita relicia sint, intuenda fuiuris, ca- pitul.i per ordinem posiia demonstrabunt ( Sent. Prosp. 214). CAPUT L paraditi edetis, de tigno aulem dignotcentim boni et mali non edetit ex eo. Qua die autem ederiti$9 morte moriemini (Genes. u, 46). Praeceptum autem,fal- lente diabolo, coinemnentes , vetituin teiigerunt (Genes. m, 0). Quod peccatnm dum vir excusat per mulierem, mulier per serpeniem, mortem praedictam non tantum sibi , qoantum suis etiam posteris pro- pinarunt (Rom. v, 14). Hanc enim expendit omoe simul genus humanum , aliant significans perpetuam mortem , cuju^ expers erit omnis qui mandata Cbri- sti servavent (Joan. vm, 51); eum veroqui monita salutaria Doinini nostri Jesu Christi m temnenda do- xerii, sine uila dubitatione suscipiet. Beatu* enim et sanctusf ait Joannes apostolus , qui habet partem in hae vrima resurrectione , n in quo secunda mors non habet potestatem (Apoc. xx , 6). El Dominus : Qui audit, • iuquit, verba meaf et credit ei qui me mi- titf habet vitam celernam ; et in judicium non veniel, c Ex hbro Geneseos creaturm, est in Adam et in Evam, n ted transiliet a morte ad vitam (Joan. v9 24), Christum et Ecctetiam. D 3. In principio d fecit Deus coelum et terram, mare, omniaque eorum; in ccelo fuigeniia, gradientia in lerris, in aere volantia, natantia in aquis (Genes. i). Quibus perfectU, dixit Deus : Faciamus hominem ad imaginem et timititudinem nostram (lbid.f 26). * Eo- que formato ex limo terrse, insufflavit in faciem ejus tmritum vilm, et factus est homo in animam viveniem (Genes. ii, 7). Et dixit Deus : Non est bonum solum hominem esse : Faciamus ei adjutorium f simile itlif consiliarium (lbid.f 18). Ei paulo post : Immisit Deus soporem in Adamf et obdormivit. Et sumpsit unam de co%tis ejus (Ibid. 21), et formavit eam in mulierem : et addtixit eam ad Adamf s ut videret quid eain voca- ret (Ibid. 22). Dixitque Adam : Hoc nunc os ex ot- sibus meis, et caro de carne mea ; hmc vocabitur, h Vi- rago, quoniam de viro suo sumpta est ( Ibid. 23 ). Propter hocf inquit, relinquet homo patrem et matren, et adhmrebit uxori sumf et erunt duo in carne una CAPUT III. Diaboli senlentiam eos manere qui ejus fecerint voluntates. In Genesi credita etvisa. 5. Sequitur in serpeniem diabolum prolata praedi- ctaqtie senlenlia, in qua metuendum quiddam repe- rilur, quod ei inter caetera dicttim est : Terram man» ducabis omnibus diebus vitm tum (Genes. ni, 14). Ter- renis eiiim ctipidilalibus inhiantes aitimae , terrae si- miles comparantor, easque tmpias propheta David iu primo psalmo designat, dicens : Erunt tamquam p*l- vitf quem projicit ventus a facie terrm (Psal. i, 4). Et Jeremias propheta : Recedentet a te% ait, %n terra scri- bentur (Jerem. xvu, 13). Job etiam dicit : Terra tra» dita est in manus impii (Job ti , 24). Ilem David : Memento, Domine, quoniam terra sumu* (Psai. cu, 14). Se vero exui a terra, quam peccati meriio t*r- pens comedendatn accepit, In alio psatmo dicit : (lbid.% 24). Hoc l iuque factum esse, ut rem gere- ^ Salva ™ de lut0* ut non nteream (P«. lxviii, 15). ret et figuram, apostolus Paulus testis est. Exponens quippe hunc locum in epistola ad Ephesios, ait : Sacramentum hoc magnum est ; ego autem dico in Christo et in Ecclesia (Ephes. v, 32). Sacramentum fgiiur magnum quod promissum spcravit Adam,sibi conjunctam vidit, quam credidil conjugem, nobis per fidem i vivorum signavit futuram Ecclesiam. malrem appeliavil omniuin vivorum (Genet.m9 20); ea scilicet causa qua, ex latere Ad» dormientis lor- ■uata Eva, ex latere Christi in cruce pendenlis for- inaudam, ut factum est, pra?vidit Ecclesiam, quae vere est mater omnium vivorum. Ha3C est enira illa mutier quce custoditur per tempus et tempora, * et di- midium temporisa conspectu serpentis, ut in Apocaly- psi (Cap. xit, v. 14) dc Eeclesia dicitur. CAPUT II. Item alibi : Hmsit in terra venter notter; exturge, Domine, auxiliare nobis, et redime nos propter nomen tuum (Ps. xliii, 25). ltem alibi : Ne tradat mt, Do* mine9 a desiderio meo peccatori (Ps. cxxxix, 9). Pro- pter quod, quotidie monendos nos per sacerdotes censuit divina clementia, cor sursum erigere, uos- que profitemur habere ad Dominum ; si tamen soon- sio nostra firma sit , ul quod verbis proferimus, p jugi gratia factis etiam compleamus. CAPUT IV. /n maledicto mulierit tequi originaU peccatum. Frsdictum peccatum originale. In Genesi credita et visa. 6. Mulieri autem dixit Deus : Multiplkant multi- plicabo . 1 Ms. Remig., clamat tamen quod verum% ut negante Judceo quod occiderat Chrittum. i Ms. Remig., in confutatione Antichritti et inglorie. k Ms. Remig., deficerent. 1 Edit. Lugd., quam nottrm. Ms. Remig., geome» tricam quippe men$uram% auce% ut (eriur, sexitnsUue* tum quam nostra est extenditur. 739 AD OPERA 8. rHOSPERl AQUITANI APPENDIX. 740 14. De bii • autem ascriplii numeris, qoanium divinitus adjutu* fucro , colligens pauca, arcbitecti illius uostri Pauli apostoli senientiam introdiicam (I Cor. iii, 10) : qui lllius arcae figuratam fabricam, omnemqne ejus spirttalem conslructionem ad Eccle- siam sancum referens, instar in ea crucis eipresait. Ait enim inepistola ad Epliesios : Fleclo genua mea ad Patrem Domini nosiri Jesu Chritti , ut det vobisf ucundum divitias gralicc itur, virtutem , habitare Chri- stum per fidem in cordibus vestris, in charitate radicati atque fundatif ut valeatit comprehendere eum omnifnu sanctitf quce tit ait'Uudof latiludo, longitudo et pro- fundum;teire eliamsuperemineniem tcientiacharitatem Chritti (Ephet. iu, 44 et teqq.). Quinque sententias b in quinque articulis dixit, ut poie is qui dixerat : Volo quinque e verba mente meu in Eccletia loqui ( I Cor. itv, 49). Quinque ergo istae sententiae ad prae- diclae arcae mensuras perlinere bac ratione monsiron- tur. Quinarius enim numerusex pari el impari cnn- stiluliis, liabet duo, et tria : tria a trinitate , duo a duobu* prapceptis, quac conjuncla quinariuin for- inant. Huic addilur unus , propter ur.iiatem Indivi- duae Triniutis, et eflicitur senarius perfectus, omni ex parte sibimel respondens, in primam , lertiam ac dimidiam. Dequouumero multi jamdixere majores. Ui igitur quinartus et senarius conjuncti ntimeri , ac uiuliiplicali in iiivicem.exlenduntur ad prsedictae ar- cae mensuras quinarias. Propter quod quinia die, excepto homine, universa quae creata suut d fecerit Deus; atque in quinque libris Moysi universa legis uiaudaia conscripu sunt ; et quod periiciendae legis causa, quinta ftria ad patibiilum traditus fuerit ipse Satvaior et Dominus. Senarius vero numerus hoc continet,quod sexta die formatus est homo; et sexu artate saeculi ad redeniptioiiem mundi hominem su- seeperit Verbum Dei ; et sexU feria sutpensus in cruce, nostrum omne pretiam ex suo latere, um- quam pcr ostium arcae , pretiotum sanguinem fude- rit; cx quo colutuba (Gen. vm, 8) Eccleua Unio san- J;uiue dotata processit. • Propter quod et corvus increiicusexicns, bumani cadaveris cupiditate nau- fragus , ad arcam Ecclesiam redire noluit. De qwo intus |K>siu munda anmiantia clamant : Ex nobis exiit , ted non erat ex nobit : nam ti ex nobit ettet, mantittet utique nobiuum (I Joan. u, 49). Hi igitur uuo, ut dixi, numeri, qrinarius et senarius, dum iiiultiplicaiitur in invicem, supplent tricenarium. Quiuquies enim seni, et sexies quini ductus numerus tricenarium * foroiat. Et ipsi sunt triginia cubiti, qui in altitudine arcae praecepii suut construi, ad su- blimcm partem pertinentes spei ; in qua caput euii- nus coniixum est Crucifixi. Omnis eoim spes in ca- pite. Propier quod et ipsum caput noslrum triginU anuoruin dignatus est cruciligi. Rursum quinahus nuiiieriis in decalogo muhiplicatus, propler decem praecepta legis. Decies enim quini, et quinquies de- ni nunierus dnctus , quinquaginia efficiiiut. El bi iu latitudine arcae ponuntur, qui ad cbariutis spaiia in cruce signantur, in qua manus inttxae sunt Cru- cifixi. Decem eniin praecepu digito Dei * dictmtur esse conscripu , nosque ipsi manus nostras levare in saucu jubemur (Ptal. cxxxui, 2). Iiein quinarius et senarius numeri in quinquagenario multiplicali, arcae longitudinem supplent. Quinqoagies euiin seui, • Ms.Remig., tamen. b Ms. Remtg., in quinque artieulot dixil : ul puto kitque. • Ms. Remig., verba mea in Ecclesiam loqni. d Ms. Reiuig., fecerat; et paulo infra, fuerat ; ubi editi, fuerti. • M*. Remig., Per quod. 1 Ms. Remig., facil. s Ms Keiing., docentur. • Ms. Reimg., longitudine. 1 llaec vox, Uomini, babetur ei ms. Reiuig. J Ms. Reiuig., ntanet. A et sexagies quini treeentos efOciunt, qui sottrai ar- cae k longiludiui patientias ascribuntur, in qoa enr- pus extensum est Crucifixi : eui dicitur, Ckmtus prorobis pastusettf relinquens vobis exemplum, ut sequamini vestigia ejus (I Petr. u, 21). Quonmm vetus homo notter simul cum Ulo afixus est ermci (Rom. vi, 6) ; patientesqueessejubemur usqueiu * adventum Domini [Jac. v, 7). Profundum vero crucis diluvii magnitudinem significai , qua et illa et nostra arca porutur. Quoniam sunt judicia Dei (ut scriptum est) sicul abyssus mulu (P«. xxxv, 7). 42. Quod vero dictum est : Tricameratam facies eam (Gen. vi, 44) : hanc fabricam praedictus arrhi- tecius noster Paulus expressit : Manet. inquit, fides, spes% charitasf tria heec (\Cor. xui, 45). Namctim iu prima et secunda babiutione, besliae, peeora, serpentes, avesque in fide et spe manserint; ia tertia Noe cum suis in charitate iiianeiis (quia majer horumomnium charitas (lbid.), dihrvitim formidare non potuii. Qui enim manet in chajritate, in Deo me- B net, et Deut in illo i permanet; quia Deus charitst ett (I Joan. iv, 16). Fenestram vero arcae melins L accipimus respectum in falutem animarum, qa« sunt bitumine intrinsecus et estrinsecus sociaiae et cidligatae invicem in uniiate Spiritus l sancti, el in vinculo pacis (F.phet. iv, 5). tn cuhilo dietum est consummari arcam ; sic enim decuit m significare Ecclesix unitaieiu. Quoniam finit legis Chrislus ad justitiam omni credenli (Rom. x, 4).Unde et ille di- ves iu Evangelio, diluvium n hujus vitx formidans, ait ipsi Domino reruin : Magister bone, quid fackmt vitam mternam consequar (Luc. xviu, 48)? Et Demi- nus, prsdictae arct» illi mensuras ostendens : Prm- cepta, inquit, nosti (Ibid. lo)T Cumque ei plurima dixisset ex numcro, ille ° velut quadratus arca cupieus sociari : Omnia heec r mandatmf inqiit, feci; quid adhuc mihi superest (Ibid., 21)? Et De- tuinus perfectionem arcae nostrae designans in ono cubito cousiftere : Si vist inquit, perfectus ette, Q vadef vende omnia quee habet, da paupehbus, ei veni sequere me (Matth. xrx. 24 ). Qund cum ille facere nequiviaet, quia omni ex pane quadratos non fuit, nd cuuiiuin perfectionis 4 arcae non meruit per- tingere. Akiti enimf ut dictum est, emaristsm (lbid.f tt). 15. Quod vero qttadraginta diebus et qmdraginta noctibus diluviom ractuaa est super terram (Gen. vu, 47), non Untum praeteriti ia boc numero, qoan- tum etiam praesentis temporia aaimarum dilnvinn ostendit; qua*. in scopulis saeculi, atojoe in gurgite flagitiorum , diversarumque r volupUtaoi naufragis fluctibus siibmerguntur. • Propter quae ewidrsjda quadraginta diebus Moyses (£acod.xxiv,48),q»a^ ginU diebus Elias(lll Hea. xix, 8), quadraginu i bus et ipse Salvaior ( Matt. iv, x) jejunia < crasse, bac tripartita ratione monstrantur : quam praediciis trtbus teniporibmi necessaria, an»e legem, sub lege, sub graiia. Finis igitur diluvii, sex< euiesimo primo auuo Noe terininatus (Gen. vui, V 15), fiuein mundi siguificat posl sex, ut dieUm, ;ciaies saeculi, et b-evc Antichristi spatium. Tot cuim aeutibus eliam hominis longaevi viu iiroten* dtiur, donec ab infantia recurrat in senium. Nunc vcro Ecclesia, attt [forte ut] arca, velut munda et k Ms. Reraig., accepimus. 1 In ms. Reuiig. deest Sancii, juxU textum Ap«»- sloli ad quem altudere videtur Aucior. m Ms. Remig., signi/icari Eccletia tn unUaiem; forte meiius, tignihcari Eccletim unitatem. u Ms. Remig., hujus vitce. Editi, bujusmodi. ° Ms. Remig., llle vero velui quadratis. p Ms. Rcmig. caret bac voce, mandata. 4 Ms. Remig. addil, nottra. r Editio Lugd., votuntatum. * Editi, propter quod. Rtliqua suppientur ex ms. Reinig. 7« LIBER DE PROMISSIONIBUS F.T PRifiDICTIONIBUS DEI. PARS I. 74* immunda animalia, bonos malosque portare cogno- A aignataa sunt, eo ordlne divino quo praedicu ante scitur, usque io praedicium ftnem : de quo Dominus et Salvator noster in Evangelio teslalus estv di- cens : Sic fulurum adventum suum quemadraodum fuii in diebus Noev subito manducantibus ac biben- tibus, ementibus et vendentinus (Matth. xxiv, 37). Credidit igitur Noe quae praedicta vidil in arca. Cre- didit quae * futura erat nobis praesenUuda Ecclesia : nobiscum sperat quae erit ullimo judicio decla- ntnd*. CAPUT VIII. In tribus filiis Noe, gentes, quat Christus Dominus sparsat invenit, collegit. Praedictae gcoies : b ex tribus filiis Noe. In Geuesi credituiu el visum. 14. Ex tribus igitur flliis Noe, Sem, Cham, Ja- phet, totidemque nuribus ejus, morulium fecunditas dum aecrevisset, radix peccati superbia , niundo qnam fiereut , propbeta David testatus est, dicens , Tituti inscripiionem ne corrumpai ( Peal. lvhi, i ). Regem enim Judaewum cruciQxum ille scripserat judex ( Jofln. xii, 19 ). Hunc sua lingua k llebraei dum legerent, quae primo in loco posita erat, postu- lantes mutandum , l divinitus actus Pilatus, Quod tcripti, inquit, tcripti (lbid.% 22) : ut et tituli invio- lata, sicut proniissum est, maneret integritas, ci lingua Hebraea sub testimonio iti principalem locum, auem post amisit, merito signaretur. Ex islo iglur leber currit progenies usque ad Abraham ( Gen. xi, 17 et teqq. ), a quo, ut quidam dicuut, Abraei If. Abrahaei], sicut ab Heber Hebraei appellati suni. Mrimitivum vero esse hunc populum, licet ipse Do- minus attestetur, dicens , Prhnitivut mevt hrael (Exod. lv, 22); in Deutcronomio libro plenius ostendilur. Cum ditpartireiur Altittimut (dictum est) nationes, ttatuit terminot gentium tecundum nume- percunte diluvio, ipsa perire non potuit. Turris R rum angelorum Dei. Et facta ett portio ejut Jacob, superba a superbis exstruitur, cujus caput ccelum D teriet hmreditatit ejut Itrael ( Deut. xxxn, 8, tec hactenus occuparet ( Gen. xi, 4 ). Hujus cospta a vero artittce Deo per confusionem linguarum in irritom deducuntur : sic enim scriptum est : Ecce labium unum ett omni tcrrm, et hoc cmperunt facere, *el nunc non de/icient ab eit omnia qumcumque aggreui sunt facere (Ibid., 6). Et dixit Deus, Venite descen- damus, et confundamus ibi iinguas eorumjjbid., 7). Deus trinitas loquitur. Descendere vero Deum , est humanos actus inspicere, vel eorom sensibus pro- pioquare. Quae, d ut praedicU sunt, mox impleia aont. ConfusaB quippe iingu» non lantum disposita soppiere nequiveruut, quantum etiam dispersae per orbem gentes quasque suo • dislinxere eloquio ( lbid.t 9 ). AtUmen Creatoris et judicis impleu censora, per bumilem Christi gratiam, cbariias iino sub dogmate congregavit, quae superba impietas ' male disperserat. Omnu ergo nunc in unum iing«a con/Ueatur, quod Dominus Jesus Christus% qui est lorris fortitudinis, in gloria est Dei Patris ( Philip. u, 41). Uuem inebriaium, ut Noe ex vinea (Gen. iz, 21), nudatutnque in passione , Cnam fllius irri- dens, in Canaam .filio maledictura excipiens, genti- bus propinavit. Quod abstulit Jesus Dominus , qui pro nobis factus est maledictum (Gatat. iu, 45). CAPUT IX. Its Heber gem Hebrmat quem primatum Christian* populo tradiait. Rraedicu gens Ilebraea, a quo exorU sit, primatum habeos in omnibus lioguis. • lo Gene*i creditum etvisum. 15. Inter caeteros quos linguarum confusio per gentes divisit, h uuus Heber dictus est (Gen. xi, 14), in quo, ot fertur, Hebraea prima lingua resedii, unde etiam Hebraea gens nomen accepit. Priinam vero Hebraeam esse linguam , mysticus ilie liiulus a Pilato conscriptus oslendit. Erat enim ■ is tribus hmreditatis LXX ). Sed liic Jacob, qui appellalus est hrael, ex quo tramite veniat per ordineui recurramus, ut Abrabae, cujus hic nepos est, promissa sup- pleantur. CAPUT X. In Abrahm vocatione, terra vtventium Christiano po- puio futura. Promissio facU et figurata. m In Geoesi crediu et visa. 16. Ex seinine igilur Sem ftlii Noe, natus est lleber, cujus fuit filius Phaleg ( Gen. x, 25 ), sob quo divisae sunt liuguae. Phaleg genuit Reo ( Gen. xi, 18 et seqq. ) : Keo geuuit Semcb; Seraeh gc- nuit Nachor; Nachor geouit Thare; Tbare gettuii Abram , qui postea dictns est B Abraham ; cujus nepos foit Jacob. Houc ° Abrabam apud Chald^os geoitom Scriptura tesutur ( G«t. xi, 28 ). Ex qua 1 cente vocatus, dum primus p crederet, pater fidei 7 Rom. rv, 1! ), cratia vocantis, meruit appcllari. Chaldaei asironomiae dediti , dum callide positiones siderum perscruuntur, multum errantes circa cul- tum religionemque divinam, Creaiorem 4 omnium rerum minime perquirentes , evanuerunt, ut Paulus dicil, in cogitationibus suis, et obscuratum est insi- piens cor eorum ( Rom. i, 21 ). E quibus Abrabam non r callidae creaturae, sed calore divini cuitus accensus, ab stultis et insipientibus Domini munere segregatus est. Exit inquit ei Deus, de terra tua et de coanatione tua, et veni in terram quamcumque tibi ostendero ( Gen. xu, 1 ). Ad praeceptum vocantis, prima sede coguaiioneque relicta, per fidem credit quac non vidii, donec videre mereaiur omne quod credit. Exiens igitur de terra Cbaldaeorum, habita- vit Charrae (Act. vu, 4), in qua omnibus ■ repletus est diviiiis. Terrae quoque ipsius, in spe sui semitiw futuram suscepit baereditaiein. Cum etiam ex aiio linguis insignitus, Hebraea , Graeca et Laiina (Joan. * el sterili conjuge, vergens quoque ipse in senium, xix, 20) : quae linguae primatum fere in omuibus u • pe : u — J— u' L!" retinentes linguis, eidem Creatori i in titulo con- * Ms. Remig., futura erant . . . nobiscum. Sperat- epte ad ultimum judicium declaranda. b Haec addiinus ex ms. Remigiano, in quo caput VIII sic incipit : lis nominibus Sem% Cham et Japhet% etc, lorte, lis hominibus. • Seqeeniia absunt a ms. Remig. et Edit. Lugd., osque ad : Et dixit Deus. e In ms. Remig., Qum prmdicta sunt, mox et im- pUta sunt. • Ms. Reinig., creavere. * Additur ma/e, ex ms. Remig. t> Uaec addimus ex fide ms. Remigiani. b Abest vox unutt a ins. Remig. et edit. Lugd. et Lovan. t Ms. Remig., hit tribut. per promissionem exspecut baeredem , hic nobis pater fidei ostendit , nec incolatus nostri longoa J Ms. Remig., in titutum. k Editi, Hebraici. 1 Ms. Reroig., divinitus actum9 Pitatus. m Supplentur haec ope ms. Remig., cui deesl prior titulos. n Ha legimus in ms. Remig. Aberant vero haee ab editis, Abram, qui postea diclus ett. 0 Ms. Remig., Abram. P Ms. Remig., crediderit. q Ms. Remig., rerum omnium munimine. r Ms. Remig., caltide creatura; sola edilio Ltigd., non callidm creaturm. * Ms. Remig., reptetut divitiitt terrm quoque. 1 Ms. Remig., et ex tterili. u Ms. Remig , promissionis. 7i5 Al> OPERA S. PROSPERI AQUITANI APPENDIX 744 exitus formidandos, et in Christo Doroino seroper speranduro : cujus per gratiaui * terra viveniium, sempiterna poiiemur haerediute : de qua David pro- plieu dicil : Credo videre bona Domini in terra w- vetuium (Ps. xxvi, 13). CAPUT XI. In Abrahce semine multipticari, ut Keltat, populum Christianum. Promissio multiplicandi seminit Abrahae. ln Genesi crediu et visa. 17. Faetus ett sermo Domini ad Abraham per w- sum dicens : Noli timere, Abraham, ego te protego ; tnerces tua multa erit valde (Gen. iv, 1 et seqq.). Dixit- que Abruham : Domine, quid dabis mihi ? ege enim tum abtque tiberit, et filiut prcepositus b domui meoe9 hie Danuucus Etiezer. Dixiique Abraham : Quia non de- disii mihx semen, vernaculuz meus mihi hceres erit. Suitimque sermo Domini ad eum : Non erit hie havtes tuus ; sed qui egredietur de utero tuo, ipsum habebis hasredem. Eduxitque eum foras, et ail ilti : Suspiee in ccelum, ei numera stellas, sipoteris numerare eas. Et dixit : Sic erit semen tuum. Qredidit autem Abra- ham Deo, et deputatum est ei ad jusiiliam. Haec Pau- lus c lirmai apostolus, dicens : Igitur fides, ait, e% auditu; auditus autem per verbum Christi (Rom. x. 17). Et Lsaias ail : Nisi credideritis, non intettigetis (Isai. vii, 9, sec. LXI). Fundamenliim omnis rei luturae fides est : cujus culmeu aedificii terras cue- lumque obtinuit in Cliristo Jesu, qui est ex semiue Abrahae. CAPUT XII. lu sacerdotio Abraha, regale Ecclesix sacerdotium. Promissio qua Abraham, poscente Deo sacrificium, sacerdos osiendilur. d ln Genesi crcdita et visa. 18. Secundo oraculo dixit Dominus ad Abraham : Ego sum qui eduxi te de terra Chaldaorum, ut darem tibi terram istam% et possideres eam. At ilte ait : Do- mine, unde scire possum quod possessurus sum eam. El Dominus : Sume, inquil, vaccam triennem, et capram trimam, el arietem trimum, turturem quoque et columbam. • Qui totlens universa haec% divisit ea per medium, et utratque partes contra invicem posuit : aves autem non divisit. Descenderuntque volucres tu- per cadavera divisa, et abegit eas Abraham. Cumque sol occumberet , sopor irruit super Abrahamt et horror magnus et tenebrosus invasit eum. Dictumque est ad eum : Sciens pramosce, quod peregrinum erit semen tuum in terra non suat el suhjicient eos tervituii, et afjligent annis quadringentis. Gentem autem cui ser- viertnt, judicabo ego , dicit Dominus. Post hatc egre- dientur cum magna substantia. Tu autem ibis ad pa- tres tuos nutritus *n senecta bona. Quarla autem gene- raiione revertenlur huc : necdum enim impletce sunt iniquitates Amorrhasorum ( Gen. xv, 7 et seqa. ). In hac promissione , et iu boc sacrificio tnpariito (quod in praescnii ita actum est, ut tauien aiia fu- tura signaret), tria tempora quae superius dicu sunt, in tribus his animalibiis, spiriulis lector, agnosce : vaccam irimam, ante legem lascivieniem plebem sine jugo legis : capram iriniam, sub lege quum imiuolare debct plebs legem irausgredieus, pro peccato : arieiem irimuui, sub gratia perfectuui sacrificiura, quod figurate pro filio Mem offereus Abraham, arietem uostrum Chrisium triennein, tri- bus temporibus praedicaturo, pro peccato populi ara • Ms. Remig., terram viventium, sempiternam po- tiemur hwreditutem. b M>. Remig., domus meat. e Eiliti Lovan., Duac. et Colon., affirmal. d iluec addiia ex ms. Remig., in quo omittitur prior tilulus. 9 lii ms. Remig., Tollensque. 1 M>. Reuiig . addit, in vobit. A crucis excepit ( Vide Aug. lib. xti de Civit. De%% cap. 24). Quoniam pro iniquitate poputi, ait Isaias, ductus est ad mortem, et livore ejus omnes sanaU *»- mus (Isa. liii, 5 et 8). 19. Quod vero b*c animalia contra invicem di- visa posiu sunt, divisioues et schismaia, quae sese invicem impugnarent, lutura apoatoius Paulus osten- dit, diceus : Oportet et hcereses esse , ut probati manifesti fiant in vobis (I Cor. xi, 19). Nam et ime legem , ut haereticorum, Cain repudiatum est sacri- ficium (Genes. iv, 5) : et in lege, Chore, Dathan et Abiron (Num. xvi, 32), dum haeresum schismatoin- que auctores, vivos terra voravit. Et sub gratia, multarum haeresum dogmata , et aves circa divisa cadavera mortuorum residentes, abiguritur a Paulo, curo dicit : Divisus est Christusf f Numauid Pautus pro vobis crucifixus est ? aut in nomine Pauli bapti- xati estis (I Cor. i, 13)? Praeceptum est autem Abra- h;u in illo sacrilicio, ut turturem castum et sinipli- H cem coiuojbam non divideret. Quoniam spiriules D iilii casti, et simpiices virgines , dum iu charitaie sacriAcium illibatas fidei offerunt, dividi omnino non possunt. Peregrinum vero esse in hac viu semen s eorum, qui Domino suo canunt , tesutvr D.ivid diceus : Inauilinus sum et peregrinus, suui omnes patres mei ( Ps. xxxvm, 13). h Et vexaiiin i£gypto annis quadringentis, dum gemunt et di- cunt : Ueu mef quia peregrinatio mea elongaiaest ( Ps. cxix, 5 ), satis in promptu est. Quaru vero generatione ad liberutein reverti ex bac ifigypiia servitute ; nostra a peccato eruta iiberus ostendi- tur, quas tribus saepe dictis expletis teinporibus, 1 in quartam, quam regenerationem Domiuos ap- pellat ( Maiih. xix, 28 ), declarau per resurreciio- uem veram, omnis nostra liberus exsurgat : iuiple- tis i peccatis Amorrliaeorum , eorum scilicet oai non credunt Dei Kvangelio. Quoniam qui non credit, ut Domiuus dtcit, jam judicatus esl (Jean. m, 18). C CAPUT XIII. iit nominis perfectione, qua in fide9 pater genlinm nf Abraham. Promissio figurau. In Genesi crediu ei visa. 20. Teriio oraculo promissio divina, etiam in ej«s nomine firmatur. k Abram ante vocatus, Abraluai eum creator Dominus nuncupal, cujus nominis pro- prieus designatur : Patrem, iuquit, multarumgc*- ttum vosui le (Gen. xvn, 5); ut haec proniissio, tiou ad solam progenieui carnis Abrahae, ex qua populos Judaicus veuiebat, crederetur pertinere. De qua glo- riati in Evangelio l dixerunl : Nos patrem kabemut Abraham; responsumquc est ab eo qui el vocabo- lum Ule dederat et fidem : Nolite9 inquit. in kec gloriari ; potens est enim Deus de lapidibus istis sus- citare fllios Abrahce (Matth. m, 9 ; et Luc. m, 8); ut esset Abraham in Christo paler multarum gen- tium per fidera (Rom iv, 8) : cum unius Untum gentis fuerit per generalionem. D CAPUT XIY. /n Circumcisionty qua corde circumciditur Christiamu Praedictio figurau. 21. Huic Abrahoe j.im vocato per fidem, partuia quoddam circumcisionis indicitur ( Gen. xvu, 10 H seq. ), in siguo veteris tesumenti quod ipse, suiqos posteri servare praecipiuntur : omnemque animaia perituram de popuio quas circumcisionem minin? s Ms. Remig., Sanctorum. h lu ins. ; editi vero, ut vexati. 1 Ms. Remig., in quarta. j Ms. Remig., supptetis. k Ms. Remig. , Abram ante vocitatus Ahrakem, ereator Dominus voluit nuneupari : cujus. 1 Ms. Remig.,tft24ra»ir LIBER DE PROMISSIONIBUS ET PRADICTIONIBUS DCI. PARS. I 7JI net (lbid.9 14). Qusritur forusse cur • pla- )eo circumcidi omne dumtaxat matculinum qei te ad obediendum Deo voverant. Grandi •aeramento res h*c acta est , quae media et ta tempora respiceret, nc futura. Nam primae eationis causa , b ea parte corporis serpentis homo percubsus, ardore libidinis aestuans ez bis quae pndenda creata non erant ; eaque Mida verecundia statuit qnae fuerant invere- ludata. Idcirco creator et judex Deu», in ea irporis signum circumcisionisiiidixit, tempe- lorbom m:ile conceptae libidinis ex copula i : ut per c<>ntiiienti;e bonum aique iniegrita- is id repanret quod fuerat viliatum. Gircum- lippe cordis , qti.u in uovo fulget Testainento, ligno figurata est : quia sunt spadones, qui se miremerunt propier regnum Dei (Matth. xix, t llios Israel, iucircumcisos corde, Deus in- el objurgat (Jer. ix. 26). CAPUT XV. teme nato, ejui risus dicitur, quid ostendat in Chrislo. litsio fignrata. • In Getiesi eredita et visa. lersum eidem Abratue ad ilicem Mamhra in viris divina majestas apparifit , pn.xime de cipicndo ferens promissionem , ac supra dicta tans; a quo etiain Sara uxor ejus iu<|uiritur ;vui, 1 et seq). Divit eniui Dcus Abrah; fatuo^ condivil, in propo«ito sancto quo teiiduiit proflcieuies, noxa cnnositate retro non deliere rc- spicere (Luc. xvu, 32) ; nec possc cvaderc tales sta- tuta supplicia , h.TC femina demoustravit , quac quotl evaserat, perdidi'. Tales Domiuus in Evangelio in- crepat dicens : Remissius erit ierrm Sodomorum in diejudicii, quam vobis (Matth. x, 15 ; et xi, 24). tjuos vero Gbrisli gratia libcrat, admonet per Apostolum : Exite de medio eorum , et separnmini , dicit Domtnus (II Cor. vi, 17). Item ipse : Quce retro obli'ns , m ea ques ante sunt extentus (PhUipp. m, 13). Nemo enim in retro attendsns, et ponens manum suam super ara. trum, aptus est regno Dei [Luc. ix, 6?). Cuni Doiniiius dicerei : Mementote, ait, uxoris Loth (Luc. xvn, 32). Securi igitur diera judicii exspeciant , se suppletam, et ipse rerum ordo demonslral ; simul et oracula pro- pheiarum, quaj filios Abrah.e, non tantum ex seinine carnis, sed fidc vocari ad infiuituni numcrum, per D.ivi.l, cjeterosque testantur. Benedicenlur, inquil, in eo omnet tribut terrm. Omnet gentet beatum dicent eum (Pt. lxxi, 17). Itcm : Adorabunt eum omnet reget terra, omnet gentet tervienl illi (lbid.9 11). El Isaias : Erit radix Jette, et qui exsurget * regnare in gentibut, in eo gentet tperabunt (/sa., xt, lu; Rom. xv, 12). Apostolusquo jue PauIus,fractosramos,JiiaaBosdicil per incredulitaletn, ntque J in fidc radicis Abrahie genles, ut olcastro, fnisse insertas( Rom. xi, 17, 19 d el20). Ilcm ipse : Gentet autem tuver mitericordiam • Ms. Remig., ted ei qui tentalut in fitio% non tanta coilata fidei virtus. b Ms. Remig., quibus pracepti novi ex Evangclio manaret auctoritat. c Ms. Remlg. , jubenle. d Ms. Remig., cupivit. 6 Ms. Remig., timilit agm\ tondenti te Filiut Pa~ tri. etc. f Additio hncc habeiur ex ms. Remig. in quo de- suleratur anierior litulus. s Edili, Per mejuravi. k Edili, propterea. 1 Ms. Remig., regere in evm. i Ms. Remig., in fidem radicet. k Ms. Remig., cum dicit Judais : Si vot tacueritit. glorificure Deum (Rom. xv, 9) : mhcricnrdla qna ablatn, ut promisit , corde lapideo, daret eis cor cat- neum (Exech. xi, 19; et xxxvi, 26). Lapidcs enirtt appellat , lapideos deos colentes , cum dcit : k Dice vobit , si hi tacuerint , lapidet ctamabunl (Luc. xtx, 40). Mirum in moduin qui erani lapides, per gratiaM facii ftlii clamant : Pater notier.qui et in ccetis(M*ttk. vi, 9) : el qui craut filii , eflectl lapides, dicont : Fae nobit deot qui not prcecedant (Exod. zxxn, 1 \ ; mm dcrelinqiicntes Detim vivum , servieront Baal et ido lisgcntium. Gentesecontrario9sprclis idolis, semtx siim Deiiiu vivum. Qua?. nos videmus implerl. l llla scilicet m quae piomissa sunt iu semine suo fulun» per Chrisiuin, qu;c ct credidit Abraham. CAPUT XIX. Ex femore Abraha Ckristum hominem tutceptttrum. Praedictnm carncm Christi ex feinore Ahraha* vm turain, scqticits my>tica actio ostendil. In Genen ci e.lita ct visa. 2G. \oa\i n Abr.ihatn praenositnm domns *oy, rt siit illi : Pone manum tuam ° tub femore mco ex jur§ pr Deum cceli, quia non accipies uxonm filU me*% a filiabut terrce hujut% cum quibus ego habito; ttdti tribu mea accipies illi uxorem (Gen. im, 4, 5). hi fcmore Abrahse Deiim coeli fuisse, hic ordo ostendil, quod Abraham gcnuit Isaac; Isaac Jacnb; larofc. d'iodeciiu patriarchas ; in quilms Judas, ex cujus trilw David : de quo p*r seriem gcnerationum , vtrgo Vara qunc jwperit Christum, qui est Deos caeli, qoia |er i|»sum facta suut omnia (Joan. i, 3). CAPUT XX. In geminit Rebeccec vopulot duot , CkrhlitwM ei Jkdceot. Promistio facta et figurata. In Genesi eredha et viss. 27. Cuin p idem Isaac Rebeccam propinquam $M accepisset uxorem , eam sentiens sterilem , pro gi- gnenda prole, Deum, qui mulliplicem pronutem, deprecatus est : sutimuue ut 4 poposcit, accepiU Cum aulem concepissctftel^cca; geinini gesUebaat in utcro ejus (Genet. xxv, t\). At ilTa r aegre lereai : &i tic mihi futurum eratf ait, ut quid mikt koc (IKl, 22)? Abiit autem Isaaccum eaiuterit^ar«Do«nm, atque hujusmodi responsum accepit : Duo, iaaril, popuii in utero tuo tunt , et dum ptebet de wtutre fw 8 prodibunt; et popuUu populum superubit, eimtjor terviet minori (lbid.% 23). Suscepit duos proiuistoi filios Isaac , duosque populos fide tanlura futures agnoscens , quns ilia mystica actio nobis revelaios exhibuit. Ksau qnippe, dum prior pilosus prodiretex utero , minoris Jacob manus emissa post eum, plas* lam ejus apprchcndit (lbid.% 25) : quod faclum bih rum magnuinque visum prsebuit. Idem igitur Jacos 1 minor lenis , in ipsa jam pueritia per coeiwiai ruliram lenlicuto majorem fratren suppiaataas, abstulit ejus printatus (lbid.% 50 et teq.) ; uec vacatua esse potuit laitii mysierii sacramentum. Lenis ille ininor Jacob , lenem mitemque u signabat popslaai Chribtianum , ea leuiute praeditum , qua iuoocasai lapides clamubunt. 1 ii.cc duo verba, IUa tcilicei% absuni a ms. Remif. Ib Ms. Rcuiig., qum promissa in semine suo (uturt per Christum credidit Abraham. n Ms. Remig., vocans. 0 Ms. Remig., super. p M*. Remig., Et idem... eamqne seniicnt... Dtm- num, aui muliiplicem, etc. q Ms. Reinig., potcit. Concipient namqme Rebeeet. r Ita ius. Remig. Edili vcro, hcec reftrem. Tsai ms., Si tic mihi incipiet fieri, ut quid. •• M<. Remig., prodient. 1 Editi hic et iufra, junior, ubi msRenig. habei, nifNor. u Ms. Remig., dettgnmit. m UBER DC PROMISSIONIBIS £T PR/£D1CTI0NIBUS DCI. PARS I. 750 tentilis furor crediderat * absumendum. Ilic igitur A venatus est mihi9 et intutit priusquam tu introires • et fenit populus per cocluram * rubram ? passiouein benedixi illum, et benedictus e$t (Ibid. 31 $tqq. )? scilicei Cbristi sanguinc rubratam, edaci ei saevienti Benediclus posterior populus Christianus, jam patri Judaico populo , cujus figuram gesiabal Csau , qni * dicit : Dedisti leetitiam in eorde meo: l a fruciufru- etiam Cdom dictus est , petenti voluntarie ubtulil ; ac primatus quos habuit ille, vendidit, tste susrepit. Judaeus quod nascendb habuit, per concupiscentiam perdidit ; Christiauus per gratiam , c quod in natura nun habuit, acquisivit. CAPUT XXI. In eo&dem, quee gesscrint pcr figuram. Promissio facta et ligurata. lu Gene-i credita et vlsa. 28. Ca vero qua: in duobus istis geminis acta sunt, quam niira, quam grandia, quam juzta promissiones Dei d sacramcntis omnia plena siut . breviter , ut jostum fuerit, ezplicare contendam. Caecatus Isaac pater eorum exterioribus oculis (Gen. xxvu, 1 et «*q.), lumine vero interiore fulgente, promittit Csau mentt vini et olei $ui multiplicati sunt (P$. ivt 7 8 ). Majon autem pbpulo Judaeo pater dicit : Noss accipiam de domo lua vituio$9 neque de gregikus tvit hircos. Sucrijicium enim laudis glorificabit me ( Ps. xlix, 9 et 23). Venit enimjrater tuu$ eum dUoy et acce- Jit benedietionem tuam (Genes. xxvn, 35). Quia igitur acob Deus diiexit, Csau autem odiotiaouit (Malach. i.i; Rom. ix, 13 ), propterea suppleto tempore9 sacrificiis Judaeorum explosis, sacrificium mundum, ut praedictuiu est (Malach.i, II), offerri nomini ejus omnis nunc populus Christianus agnoscit, qui per gratiam Judaeo et primatum et benedictiooem abstu- lit. ■ De isto enim dictum est: Eri$ dominus fratris tui ( Genes. xxvn, 29 ). Caeterum n in illis geminis i*oii provenit. Minor enim et munera majori obtulii, primitivo filio benediclionem , si desideraia» escas d et famulum ° se esse professus, eum humilis adora ei sua venatioue lilius prsepararet patri. Pergit ille implere quae jussa sunt (Ibid. 5 ei seq.). Mater, quae aodierat benedictiouem majori protuissam, diviuitus acta , ut minori Jacub proveniat , prophetica arte composita mysticam • anem parat. Yestem accepit primogeuiti sui, quaeerat apud iilam in domo; hac juniorera induit , ac super brachia ejus , et nudam cervicem pelles hariorum imposuit : ' aptavitque eum qui crat, ut posset intueri quod non erat ; lam- quam jam nobis iltuui figuratum osieaderet Cbri- *iura, quiaccepit non carnem peccali, sed simititudi- nem camis peccati ( Rom. vm, 3 ). Legeni quoque veieris Testameiiti , lamquam vestem primogeniii eicipiens, non eam se soivere Dominus venisse dixe- rii, ked implere (Matth. v, 17). Sic compositus mi- imr filius ille Jacob, qui frairi jain primasus abstu- lerat , usurpat insuper s et benedictionem , offercns patri paratas a matre escas , et dicit : Pater. At ille : Quis es f», fiii ? Ego sum9 luquit, primogenitus tuus vit ( Genes. x\un, 3); ut res quae tunc signata ost per liutram,, nobis nuuc p mantfesUrelur ia g ratia. m f CAPIJT XXII. /n E$aut ex cujus semini Job, et Christus in gentibus per fidem. Promissio io Geuesi credita et visa. Promissa pr«- inia virtuti et patientiae. 30. Ex semineEsau Idumaea gens (Genes, xxxvi, I ), in qua inter csteros duces, Job ille fortissimus aihleta Dei enituit in exemplum omnis patientiaj productus, titagonisticocertamineprincipem totius mililiie diaboiuin superaret fulius auxilio Dei {Job. i, 12). Yir namqiiecum esset justus, ac sine quere1:i Deo, eumque in confusione diaboli qualis es^ei, Deu< ostendere dignarelur : Animadvertisli f in |iiil Deus diabolo , q ad puerum mtum Job ? non enim est similis iili r qui$qunm in terris. Ei diabolus : Numquid Job , - ._, fM- . --^ , ....t».-, r y — r ait, gratis colit Deum ? Nonne tu benedixisti domum Feci sieut locutus e$ mihi (iienes. xxvii, 18). ^ ejus , et pecora ejus multiplica$ti ? Sed mitte manum " tuamt et tanqe * omnia quce habet, et seies anin facie benedicat tibx. Ecce, inquit Deus, * omnia quce habet in tuas manus do , sed ipsum cave ne tangas ( Ibid. 8, et $eq. ). Fit grande certamen. Perfidus aposiaticus- que angelus fidelem Dei famulum insectatur, atque, ut illi est plena a seipso procreata maliiia, vastai, fugat , disperditque omnia inuocenlis u bona , et cum omni ha?reditate, oinnem simul ▼ consumpsit baeredeui. Tot tameu jaculis emissis, illaesus mauct Job; cuius, ut militis Dei, uno ictu percutitur dia- bolus. Nudus exit, inquit (Ibid. 21), de utero matris mece> nudus revertar in terram. Dominus deditt et Do- minus absiulit : sicut Domino placuitf ita factum est. Sit nomen Domini benedictum. Hoc superatus certa- inine, aliud majusiniinicus indicit. Mitte, inquitDeo, manum tuam, et tange carnes illius, et otta, el scUs an * in facie benedicat libi (Job n, 5). Mitte manum tuam , nihil est aliud quam, Da potestatem. Hanc patri, et dicit: Exsurgai paler meus , et maxi- j\ enim nec iu porcis babuitdiabolus (Matth. vm, 32), de venatione filii $ui, ut benedicatme anima tua. uisi iile dedisset, qui sub bac auctoritate ct Job ci Cumque pater vocem fllii roinoris agnobceret, pal undum aestimans; h babitu membra majoris invenii. TurbaUisque in filiu, factus est, ut ait quidam( VirgiL), gratos error parentibus. l Acceptis igitur epuli» qu_s paraterat mater , filius offerebat : pater quas liben- lcr accepit , bujusuiodi benedictionem minori lilio dedil. Ecce, inquit, odor filii mei9 sicul odor agri pleni quem benedixit Dominus. Det tibi, inquit, ihstsarort cceli et a fertilitate terree muttitudinem frumenti, H/it, et olei : et serviant tibigentcs, et ado- re&unt tt jmncipes , et eris dominus fratris tui , i et mdorabunt U filti patris tui : el qui te benedixerit, erit benedktus; et qui te maledixerit, erit maledictus ( Ge- m». xxvii, 27 seq.). llasc oumia Chnsto DoiuLio eooveniuut, post ejus odorem benedictae concurruut omues aeotes. 29. Venit, peractis illis, et filius primogeniius Esau ez minoris gratia jam reprobus. Ulleri et ip e escas dmcet Ad haec pavefactus pater : Et quis estt iuquit, qui tradidit, ut praecepu non excederet moduin. Eccet • Edili, ab t»tau% nullo recto sensu, ut videtur; at ms. Remig., ad sumendum, forte pto absumendumt ut nout vox, (urorf pnevia. h Vox rubrum est ex ms. Remigiano. • Ms. Remig., quam. • Ms. Remig. addit Dei; deest in editis. • Ms. Hemig., fraudtm. i Ms. Remig., aptabatqueeum...ut posset inveniret Ibrte pro invenhri. s fcditi carent hic particula et. • M?. Reraig., kabitum majoris invenit. 1 Ms. Remig., Satiatus igitur epulis quas parave- rat matert filius ojferens (forte o/fenbat), pater tiben- ur accepit, hujusmodi benedictioncm. J Ms. Remig., servient libi. k Mt. Kemig., dixit. 1 Ms. Remig., A tempore. m Ms. Remig., Ad istum. ° Ms. Kemig., illis, sine in. 0 Ms. Remig., sese professus. p Ms. Remig., manifestetur gratia. t, armat, at- que per uxorem fortissimum virum suo pulsat ex laiere. _ , . . 31. Gum et mulier venenata jacula, quae ab inimi- eo sumpserat, infunderet, ait inter caetera : Dic ali- Stod verbum a in Dominum, el morere ( Ibid. 9 ). taiimque ille ruinam primi hominis recordatus, Evam novam, atque in illa illum inimicum qui pre- liabatur expugnaus, ait : Tamquam una ex insipienii- bus mulieribut locuta et. Si bona accepimut de manu Domini, mala quare non toleramut ( Ibid. 10 ) ? His diviuis jaculis b pro>tratus iiiiinicus, superalusque (Joan. i, 51). Qui enim detcenditt Christus ip$e ett\ el qui ascendit tujper omnet ccelot, ut advmpleret c — '- (Ephes. iv, 10). Scalam vero angustam viam | quae ducit ad vitam (Matth. vn, 14). CAPUT XXIV. 1h ipuut Jacob claudicatione, non creastmrot Judceos. Promissio facta et figurata. In Genesi credita et visa. 53. Ipsi quoque Jacob revertenti de Mesopolania cum nxoribus, liliis, faiuulisque suis, angelus in vfa occurrii ; qui cum eo sacratam luctam gerent, s et angelns ab homine superari se passus eai, victnrqaa a victo exegit benedictionein. Non te% inquit, rftsrif- tam niti benedixerit me. Dixitque ei angeius : Quodtisi nomen ettf At ille ait% Jacob. Jam% k inquit, nonnct- berit Jacob. ud erit Itrael nomen tuum9 quia prmte* per gratiam, pio homini perversus angelus cessit, luisti cum Deo% et cum hominibut potent eris. TetitM- At liiimilia naiipnlisi» nieLafL Amn_m moleStisim SUUer- ** nu* nnnmlu* tatituiiintm famnritfiiMM __„_.- ___!■_» «_#<__« et liumitis panentise pieus omnem molestiam super biae debellavit. Jam enim c per jusium virum polen- tem transitura ChrUti vestigia in gentes sifuiaban- tur,de quiiiu* David ex persona ejus dicit : In Tdumma extendam catceamentum meum (Pt. cvu, 10). Jacobus quoque apostolus ad exempluin palientiae credeniium torda coiilirmans, ail : Patientiam Job audistis, et dnern Domini vidistis, auia misericors Dominut et mi- terator est (Jacob. v, 11). Dupla enim praemia Job vktor accepiu Pugnantious vero suis, et sua gratia invante vinceuiibus, d centupla hic se daiurum Do- minus pollicetur, et vitam aeternam in futuro sse- culo largiturum (Matlh. xix, 29; Marc. x, 50). Quod in • Valenliano Yalentis fratre videmus implelum : qui dum pro Cbristo militiam tribunatus sprevit, nujus mundi regnum adeptus est, et verus Christi confessor vitam acquisivit aeternam. CAPUT XXIII. in Jacoby cui per vitum Christut lapit angularit ottentut etu ProcnLsiio figurata. In Genesi crediia et visa. 82. Jacob quoque filius Isaac, nepos Abrahac, per quasdam res secum mirabiliter gesta* accepit pro- missionem (Genet. xxvm, 10 teqq.). Fugiens euim fratris insidas, locum ei mausiouis praebuit solis vergentis excursn*. f lllic lapidein capiti suppositum, talia sibi revelata in somnio narrat. Scalam niiraj granditatis, cujus capui coelum liactenus occup «rei, Obtensam; p^r quam angeli Dei a cendentes et dr- scendeutes ernnt, Dominum quoquc inciimbere in ip- 6am, sibique dixisse: Terram in qua dormit9 tibi dttbo eamf et semini tuo post te (Ibid. 13). Qui evigilans, in sacramenio lapidem quem ad c»put habuit, emiuus erigeus, eumijue liniens oleo, Curisium nobis lapi- dem angularem cousccravit : de quo proplieta dicii : Lapidem quem reprobarerunt adificantes, hic fartus ett tit caput anauti (Pt. cxvu, 22j. Et Isaias, Ecce, que angetut latitudinem femorit ejut% claudutque efecm ett Jacob per omnet dies (Genet. xxxn, 26 teqq.). Claa* dicaiio ista, quae ex femore ejus facta est, poimfaM ipsuin l Hebracum significat claudicaittein : qoilMs J ait Elias proplieta : Quid claudicatit ambobus imjwh nibut? Si Deut ett, ite pott illum (III Heg. xviii,*!). Et David dicit : Filti atieni inveteraverunt% et cltmih caverunt a temitit tuit (Ps. xvn, 46): k quud recta itinere ex illo populo, viam Christuin sequi non vh luit, claudicans per errore-» variis snniiis oberravit; quem Videns Deum (quod Israel appellaiur) per gra- tiam Gbristianus populus ^pprehendit (Gen. xxxu, ^8)- CAPUT XXV. In filiis Jacob9 et in Joseph, qui getsit figuram ChrittL Promissio factae figuraa. In Genesi cre litaetvisa. 34. Duodecim fllios, qnos duodecim pairiarcbas Scriptura tesutur (Gen. xxxv), ex suis feminis i pit Jacob. Non qu»d l liberet sanct is viros plnrimas C habere mulieres, concupiscentias scilicet causa, aod quod gratia multipli&indis prolis daret Deus lieea- tiam. b qui et unam permisii, ei posiea aliqiaRdt prohtbuil. Nam cum in lege dixerit: Maiedictuthemt qui non tutcitaverit semen in Israel (Denler. xxv, t), per Salomonem autem prophetaui huic licenlix ter- minum dedit. Tempus, ait, mittendi lapidet% et Umpu coltigendi iapidet. Temput amplectendi% at tempmtctm- tinendi ab amplexu (Eccle. m, 5). B ln his igilur duo- decim pitriarcliis Judas dicius est, ex quo Jod», Joseph et Benjamin germani, ex naire Jacob el ex m;itre Rachel ; quoruin actio0 omnis Cbristumsonst, et Ecclesiam. Dictum e^t enim : Jacob diHgebet Jf- teph (Gen. xxxvn, 3). Dicit et Deus dc Filio: Bkett Filius meus dilectus, in qno bene complacui (MtHk. iii, 17). Fecit9 inquii, Jacob Joreph tunicam wmriem (Gen. xxxvn, 3). p Dicitur et huic n»stro Josepa Christo : Attitit regina a dextrit tuit in vestilu det% rato, circumamicta varietate (Pt. xuv, 10). Somaia- inqnil, pono m Stontaptdem anaularem, clectum, pre n vit Joscph somnium, narravitque fraihbus suis. H tiotum; et qui credtdcrit tn itlumf non confundetur u tabamnot, ait, iigare gremia in campo. Surrexitgrt- (Ita. xxviii, 16). Hic lapis angularis Chnstus Nailia- mium meum et erectum est. Conversm autem artmt naeli veiiieiui ad se, somnium quod Jacob viderar, testra adoraverunt gremium meum (Gen. xxxvu, 7). * Editiones veteres, in Domino. * Sic ms. Itemig. M Ediii : Prvstratut ett inimicut, tvperatusque per gratiam, per hominem, perversus an- gelns et humilis, etc. « Editio Lugd. et ms. Remig., per istum. d Ms. Remig., centuplicia. e Forte Vulcntiniano; mox ms. Remig., vidimut hipletum. 1 Mi. Remig., suo illic... apposilum. s Ms. Rem g. non habel particulam et% k M_. Remig. addii bic ultra quidm. * M». Remig., Hcbrosorum. ) Ms. Remig. non habet vocem eit. k Sic ms. Remig. Editi., quod. Tum ms. , mhut. Editi, non voluii. 1 Ms. Rt*mig., iton qttod liber et sanctms vir; forit, libcret sanctos vtros pturimat habere, ete., ted ^mi mutiittlicandce proli daret Deut licentiam. " Ms. Remig., qui et tunc pamuit, et ptXtetprt- hibuil. n Mi. Remig., Mit igiturinter duodecim matrmrckm. 0 Ms. Remig., omnem Christi tonai EceUshtm. * M«. Remig., Dieetur. I 7» LIBER DE PROMISSIONIBUS ET PRADICTIONIBUS DBI. PARS. I. 754 55. Hoc In Christofuturum, idem » Jacob ottendll A 24), unitatem Ecdesiae firmantes, a cnjtis sorte ex> In benediclione quam a patre acceperat Judas , di- '" * . cente : Adorabunt te filii patris tui (Gen. xlix. 8). Hi enim dicunt : Venite , adoremus et prosternamur ei (Ps. xciv, 6), qui jam dicunt : Pater noster, qui e$ in rottis (Mattk. vi, 9). Et ipse in Evangelio : Cum exaUatus fuero a terra, traham omniay ait , ad meip- anm (Joann. xn, 32). Rur>um alia sacramenta videt in soinuio, et haec suis fratribus indicavit. Quasi 10/, inquit, et luna et undedm stettx adorabant me (Gen. xxxvii, 9). Diciiur el de nostro Joseph Christo Do- nino per prophetun : Laudate eum% sol et tunat lau- date eum omnes stellat et tumen (P$. cxlvih, 3); et, Cceti enarrant gtoriam Dei (P$. xvm, 4); et Haba- cue : Elevatusest, inquit, «o/, et tuna stetii in ordina $mo (Habacuc. m, i I, sec. LXX). Luna ex decedenti- Imis ac succedentibus nionalibus constans Ecclesia v posteaquam sol Chrisius exaltatus est , resurgens ordine integro; hajc stetit in fi hcedum de eapri$ fratres Joseph, inquinaverunt fmts- cam ejus sanguine (Gen. xxxvn. 31), quam patri sub falsa testatione l proferunt, qund bestia nequam co- roedisset illum. Tria illa genera sacrificiorum , qu* Abraham ohtnlit mutato ordine, omne suum tempua observat. Pro I$aac,aries; pro Josepb, haedus ex capris : pro filio perdito redeunte ad patrem (Luc. xv, 23), i ex juveuco viiiiliis saginatus occiditur, Venite9 inquit uuus ex fratribns, venumdemus Jo$eph% et non occidamus ittum. Hocet JudseideChristo,quem ▼enditum iradiderunt Pilato ad n«*cem , dixerunt : Nobi$ non ticet interficere quemquam (Joan. xvm, 31). Kt vendiderunt Joseph fratres ejus Ismaeliiis nego- liaioribus euntibus in iEayptum k viginti aureis (Gen. xxxvn, 28). Venditum autem nostrum Joseph Chri- sium, Zacbarias et Jeremhs proplietse testantur. ei qui numerat eas. Discipulis enim suis, quorum » Dederunt, inquit, pretium i appretiati triginta aureos »certusestiiufiteriis, ait: Luceant operavestra(Mctlh i7n,h n 4*\ n..A,iAi;._ 1...1— « . 1..^«;. .A^n:..« v, 16), sicut luminaria in mundo (Philip. 11, 15). CAPUT XXVI. Jn codem, qui ut Christus Dominus missus e$i ad rt- sitandas oves. • Pra»figurata promissk). In Ccnesi credita el visa. 36. Mittitur Joseph a patre ad visitandos fratres snos et oyes (Gencs. xxxvn, 13). Dicitct nosier Jo- seph Christus Dontiiitis, Non sum missus nisiad oves qumpcriere domus hraet (Matth. xv, 24). Dictum esl : Oderunt Joseph fratresejus, propter somnia ejus (Gcn. xxxvii, 41).CIatnai et hic noster Joseph Chri- atas de Jodxis fratribus : Quoniam odio habuerunt mc gratis (Ps. xxiv, 19; Joan. xv,25). d Viso Joseph, fraires ejus dixere : Ecce somniator ilte venit : venitef occidamus ittum, et videamus quce crunt somnia ipsius IGTit. xxxvu, 19). Et apud Salomonem de nosiro „ ... . . osepb inipios dixisse refertur : Venite, occidamus r nt saepe dictum est, primatum auferat populo qui (Zach.11, 12). Quod etiam Judam a Judaeis accepisse Evangelia narrant (Haith. xivu, 9; xxvi, 15; marc. xiv, 11; Luc. xxii, 5) : ea ratione, qua disiractua Christnt» a Juda;is transiret ad genles. Judas enim simnl cum pretioet vitam perdidii : Judaei et pretinm et Christum quem m comparaveraut, amiserunt : gen- tes vero lucrum gratiae possidendo possessie sunt. CAPUT XXVII. In eodem quo castitas patiendo muneratur. Promissio facta et fiffurata, qua affliclus non deseri* tur D Joseph. In Genesi credita et visa. 38. Ismaelitse vendiderunt Joseph in JSgypto cui- dam pr;i'posito ° cocoruro Pbaraonis (Gen. xxxvu. 30).Nechi>c quidem vacat, quod dictum esi, pr;epo- sito cocorum. pCoco enim illa rubra ve^tis pa>sionis Cliristi signatur, qua posterior populos Christiauiis, justum, quoniam insuavis cst nobis (Sap. 11, 12). Et «eqnitur : Promittit scientiam Dei se habere, et fitium toet se nominat. Videamus si sermones ittius veri sunt% tl tCHlemus • an succedant qwe ventura sunt itli (lbid. 43 $i seq.). Haec quopie iu Evangelio ipse conlirmat do filio qui ad cultores vineae missus est, quomodo diseriul : Uic est harres : venitc occidamus illum, et moetra erit hareditas (Matth. xxi, 38). Accipienles Jusepii fratres ejus, exspoliaverunt ( illum tnnicam illaM Tariam,et misere iltum in lacum (Gen. xxxvu, S3, £4). Uoc el noster Joseph de sua passiotie per prophelam didt : s Projccere me% .nqtiit, in laeum e&eriorem* m tenebrxs et in umbra mortis (P$. LXtXVII, 7). 57. Tunicam vero b exspoliaUm desnper contex- tam Evangelica auctoritas narrat (Matth. xxvu,55) : ^nam eliam milites dividere noluerunt (Joan. xix, • lls. Remiff., idem Jarob in benedictione accepc- ■ r*f. dicente : Adorabunt. fe Ms. Remig., certus est numerus. Ediii,nM7/«i£ff. Et infra, in mundum. • Primus titulus non legitur in ms. Remig. Se- rnndtis autein sic habet : Per figurutam proniissio- ssem mittitur Joseph a patre ad visitandos fratres et 09cs : In Genesi credita et visa. Tiun veio caput 20 incipit ab his vcrbis : Dicit, eic. d Us. R^mig., Videntes fratres ejus , de Joseph diserunt : Ecce. • Hae duae voces, an succedant , non leguntur in ms. Remigiano. r Yox iltum habctur ex edit. Litgd. M«. Remig., exspoliaverunt eum tunica ilta varia, el miserunt illum. s Ms. Remig., projecerunt. h Ms. Reinig., exspoliatum desuper textam. 1 Ms. Remig., proferrent. 1 Verba baec. ex juvenco, absunt a ms. Rcinig. sem|ier vendere, nec novit Cliristiun gratia rompa- rare. Fuit diclum : Dominus est cum Joseph (Gen. xxxix, 2) ; ct nosler dicil : Non sum so/ui, quia me cum est qui misit me Pater (Joan. vm, 16). immist vxor domini ejus ocnlos in Joseph; et ait itti : Dormi mecum (Gen. ixxix, 7). Cumque ille resistrret, gra- tiain quam apud tumn dominum invenerat narrans , 4 et sanclo timore Dei, (iuo plenus eral, metuens <>f- fendere,aliud opp<>rliinum leinpus mulier auscultaus, aitraxit illum a vestimentis, dicens : Veni, dormi mecum (Ibid. 12). At ille relinquens vestimenia sua 111 manibus ejtis, fugit et exiii foras. Cuinque ejus dominus, sutis maritus, advenissct ( r nolum quid furens femina possit), mentita estiniquiiassibi,falsa pro veris afOrmat, violentiam se dicit perpessain fuisse quam feccrat. 0 impudica mulierl Ardet amans» ^ k Ms. Remig., triginta aureis. 1 Ms Remig., appretiatum triginta argentcos, m Ms. Remig., comparaverunt. ■ Ms. Remig.,jtuliM. 0 Ms. Remig. ct Lug tiu l.XX interpretnm utatur. Quod obbervandum n« n soluro de hocce loco, sed etiam de pluribus aliis, in quibus auctor Scripturas aliter citat i|uam iu Vul^aia nostra legi consueveril. p Edit. Lovan., Duac. et Colon., Cocco enim. Lugl. , Coco enim. Ms. Remig., Coctura ilta rubra, et hU Passionis Christi signalur. 4 M*. Remig., et spiritum timori$ Dei. r Alludere videtur suctor ad hunc versum initio libri qiiiuii ifineidos Virgilianae : Nolumaue furcos quid fcniiua possiU 75* AD OPCRA S. PROSPERt AQUITANl ArPENDIX. Vulntis alil venis, et cseco carpitur igni ; amnl , ei persequitur; concupiscit, et s*vit. El quia ei ad sluprum non consentit, trucidandum eum sta- tuil, qusritque perire quem b diligiu Uanc itnpudi- eam muiierem iEgypium impi» idololairia merilo eomparaverira. Iramisit enim et haec oculos in Jose- phuin nostrum ; vidit speciosum forma prs& flliis lio- ininum(Ps.iUT,5)9 eumqnead itlicittim consensum a vestimentis suis attraxiL 59. Q11& sunt vestimenta nostri Jowph Christi, nisi sancti raartyres? de quibiis per Isaiara prophe- tam suo corpori Ecclesiae dicit : Vivo ego, dicit Do- minutfquia omnibut itlit vettierit (l$ai. xlix, 18); el in Canticis canlicoriim : Quam rubtcunda $unl tibi ve- $iimenta{Cant. v, 10)? EtJacob benedictione prophe- lica : Lavabit , Inqmt, in vino $tolam tuam, ei vettem $uam in sanauine uvce (Gen. xlii, 41). Cum igitur attrahuntur Gbristiani, ut sacrificantes idolis iu ani- ma fornicentur, quid aliud quam in suis vestimentis 7*6 A seph Christns Dominns die tertio a mortois resur- ivxit. Prtescntatur Pharaoni : mundo resurreetio declaraiur. Exponit Josepfa Pharaoni somnia, ae fo- turse famis arceudce gratia, ex abundanlia annoram septem, per sapieutem vinnn coudi debtre framenia, et impleri horrea aalobri consilio instruit. El noster Joseph Christus Dominus mundo per septenariuni numerum currenti in flnem tale consilium dcdit. Nisi eniin, ait, granum triUci eadene in terram morluum fuerit, ipswn $olum manet : si autem morimmm fuent% f multum fruetmm affert (Joan. xn, 24). Quia qui te- minant m lacrymi$% in gaudio meteni (Ps. cxxv, 5). DaU est Joseph a Pharaone t in teta jEgypto pote- sias.' Et noster Joseph Chrislus Dominus post reasr- rectionero dicit : Data e$t mihi omni$ pouitmt in tssfe et in terra (Matth. xxvm, 18). Misit Joseph suos per lotam i£gyplum,et colleait fruroentum multumqsai arenam maris (Gen. xli, 47, 48, 49). Et noeler Jokeph Ghristiis Doiiiinus mi>it suns per muncfom, dfcent : Cbrislus allrahitur? Teneanlur Christiani , dicit im- „ Ite% baptitate aentet innomine Patrit% ef FUU9et $$+> pia, impudicaque doctrina; aut consentiant, aul eis * ritu$$ancti (Matth :aque do< carceres, exsilia, gUdii , ignes , bestiae caeieraque supplicia praparentur. In his noster Josenh Chrisius a vestimeiitisattrahitur.Cum vero suis dicit, Nolite timere eo$qui eorpu$ oceidunt (Matth. x, 29); eique respondent, Propter te morte aficimur tota die (P$. xlih, 22; Rom. vm, 56), reliquit vestimenta sua in manibus ejus. Quod vero dictnm est, Fugit el exiit (orat^retinquent vettimenta $ua(Gen. xxxix, 12), ani- mam liberatam ostendrl , quae clamal per David : Anima nottra sicut pa$$er erepta e$t de laqueo venan- fttcm (P$. cxxiu, 7). CAPUT XXVIII. In eodem Jo$eph, *qua Chrieti patsio figwratur. Promissio in Genesi crediu et visa.Promissa Chrlsti Passio per hguras. 40. Traditiir Josephin carcerem (Gen. xxxix, 20). NosterJoseph Christus, ut Isaias aicll, inieriniquos xxviii, 19). Ei collefctus est cre- dentium nuiuerus sine numero, quasi arena utaris. Constituii Joseph horrea per universam JSgyptam; el pcr totiim mundum Christu* Dominus consecravit ecclesias, dequoJoannes dicit: Frumenta receniit in horreo (Luc. iu, 17). Aperuil Joseph horrea te»- pore famis.ei minisirabai populis(Geii. xu,56). Uoe et de uosirodicium est : Oeuli Domini euper ju$to$. Et sequitur : Ut eruat a morte anima* eorttm, et pauet eo$ in fame (P$. xixm, 16). Famem vero ania» Amos propheu ostendit : Dabo ei$% ail Domiuut, /a- mem. non panit etaqum} $ed famem audiemdi verbum Dei (Amo$ vm, 11). Et in Evangelio iose Dominus : Quia abundavit intquila* , refrigetcet ckarita* autfta- rum (Matth. xxiv, \t). In hac fame positis, mxter Joseph Cbristus Dominus ex horreis suis nobis divi- n.im sui corporis h annonam administrat , quara gu« alanles videmusquam suavis estDominus (Pt. xxxu, 9). Dictuin est quod acquisierit Joseph Pharaooi lo- deputaiut ett (l$a. liii, 12). lnter sonies insontem C tain iKgyptum (Gen. xlvii, 20). Et de nostro dkiiur : Deisapientia dumgubernat, quae detcendit cumillo, n ' "' ' ' "* --"" #M *• ul scnptum est, in foveam% in vinculie non dereliauit iUum (Sap. x, 15). Exclamal hic noster Joseph Chri- stus : Faclut tum ticut tine adjutorio, inter mortuot UberlPt. lxxxvii, 5). Quod vero seqiiilur, gratiam, qua plenuseraLinvcnisse apud praepositum carceris, uuiver.-asque claves , toumque custodlam traditam fuisse inambus Josepb (Gen. xxxix, 21)t illud d intel- ligendum fuit, ut cui coelura in sole, stellis, ac luna, et in manipulis terra, iuferna quoque carceris subde- reutur : ut nosiro Joseph Christo omne genu flectatur, €a$lc$tium9 terre$trium% ei infernorum (Phil. n, 10). Neque iliud a sacramento Dorainicae Passionis esse S3stimo alienum, quod duo Pbaraonis spadones, cum eo in illa passione detrusi sunt (Gen. xl, 5) : ut trium crucifixorum quodam modo nomerus snppleretur (Ibid., 21,22). E quibus nosier Joseph Chrislus re- velando mysteria, unum puniret per debitum suppli- Deut erat in Chri$to mundum recondUant $M (U Cw. v, 19). CAPUT XXI. In eodem% qui, ut Christvt Dominut9 tmot diUmitbA» mieot. Promissioin Genesi credita el visa. Proroissa l sa- blimitaa eis qui benefecerunt inimicis. 42. Venerunt in jEgyptum fame compulsi fratws Joseph, ab eo quem vendiderant, cub preiie cun- l»arare frumeiiU (Gen. xlii, 5). Venerunt ad m- strum Joseph Cbristum Dominum. qui eum erueii- xerunt, ut ejus refecii cibario, famem qua e>ru« animas vexabaotur auferreni. Adoranl illi; adoraal isti. VidensJoseph fratres suos, agnovit eos, iasi vcro non cognoverunt illum (Ibid.% 8). Hoe et k noslro implelum est, quod sui fraires non cogiiove- runtillum : Si enim\ eum cognoviuent y numque ctum alterum per indebium grailam hberaret. H« D Dominttm gloria cnidfixment (I Corn^l Ahenaus Sl?^S^ 8Wm fi8UralU' Ul esl *»&* fratribuf suis, e\sque tWr t'nt«preieei nobis revelanda omma servarentur. dilil . ^p/or Conside\arF vestigi* knjut CAPUT XXIX ln eodem Joteph Christi returrectio e$t figurata. Promissio in Genesi credita et vlsa. • Promissa re- surreciio figurau. 41. Poslduos annos dierum, tertio incipiente. de carcere educitur Joseph (Gen. xli, 1). Et noster Jo- n Hic quoque versus integer inseritur ex primis lihri quarli ejusdem iEneidos. b Ms. Itemig., dilexit. r In ms., Remig., Promista Chritto pa$$io% prcefi- §urata% in Geneti credita et vita. J Ms. Remig., eupplendum. • Ms. Remig., Promi$$io resurrectionit figurata. In ifcnesi, etc. terras ventttit (Gen. xlii, 2). Hoc «i noster Josei h Christus Dominus per iuterpretem Petrnm aii per- secuioribus : Vo$ $anctum et juetum nega$ti$% et prm* cipem vitm aternoj interemi$tit (Act. m, 14 et 15). Po> nitent fralres Joseph ex his qua) gesserunt. DtcitaT his : Potnitemini (lbid.% 19). Dicunt illi : In pecceH sumut de fratre no$tro (Geit. xlii,21) ; et Rtiben iliis : f Ms. Remig., multum fruetum. s Ms. Remig., In tota terra ASgypti. h Ms. Remig., prcebet annonam. 1 Ms. Remig., tuhlimitatie ei$ qui bemrfaciunt. h Gene$i9 etc. J In ms. Remig. drest eum. k Haec lectio est LXX interpretum« 757 LIBER DE PROMISSIONIBUS ET PR_£DICTIONIBUS DEI. PARS. I. 781 Numquid uon dixi vobi$, nolite vexare puerum? et A pisse ) se gratiam pro gratia (Joan. i, 16). Poculum non me audittis. Ecce ianguu eju$ exquiritur (Ibid 22). El Judaei qui Pilato dixerant, Sangui$ ejus $u- per nos9 ei super filios nottros (Mattk. xxvn, 25); dicunt apostolis : QtitVf facUmu$% viri fratres, mon- sfrafe nooii (Act. n, 57). Ut exploratores non esse credcrentur fratres Joseph, duodecim • se Hlios tmius patris esse testantur, unum non esse , cum ipse essct cui ista narrahant, alium niinorem apud patrem esse conflrmant. Audiens Joseph germani sui fsiciam menlionem, ejus desiderio inardescens : i« hoc, inquil, probabo exploratores vos non e$$e9 si etier vesler junhr venerit vobiscum. Accipiensque meonem ab eis , vinxil coram ipsis , tradiditque in custodiam (Gen. xlh, 15 uqq.). Si nostrum Benja- mtn juniorem fratrem, quem requirit Joseph nosler Ghristus, advertas, ipse e*i ille Paulus ex Saulo, ex tribu, ut ipse dicit, Benjamin (Pkilipp. tn, 5; Act. xi ui, 6), qui se4-sseril inmimum apostolorum (lCor. suum Joseph iu sacco B^njimin clam jussit immitli ; quod requisitum, cum fratres perturbaret snos, in- ventum est poculum in sacco Benjamin (Gen. xliv, 12).Calixpassionis Christi dalus occulte per gratiam in corpore Pauli cognoscitur, qucm pnedicans, cum omnem synagogam perturbnret in dictis, inveutum ctiam in suo sacco ipse fatetur, cum dicit : Ego enini stigmata Domini nottri Jetu Chritti in corpore meo porlo (Gal. vi, 17). Cum autem jam vellet cognosci Joseph a fratribns suis , emisil vocem , dicens : Ego sum Joteph frater ve$ter. Adhuc paier meus vivU (Gen. xlv, 5)? Et noster Joseph Christus, ut se ostenderet fratribus suis , dixii in PsalmU : Annuntiabo nomen tuum fratribus mdt (Ps. xxi, 23) ; quos docuil diccre : Pater noster qui es in coelit (Matth. vi, 9). Dixii Jo- seph fra:ribus suis : Nolite k metuere. non vo$ huc me mitittit, sed Deu$ (Gen. xlv, 5). Dicit * et de no- stro Joannes aposlolng : Ad hoc enim misit Deus Fi- iv, 9). Simeonem ligatum, Iribus vinculis negatio- « lium suum in mundum, ut vivamus per eum (I Joan. nis qoem timor ligavit, et aroor solvit, possemus iv, 9). Ei ' ' " aecipere Petrnm. Sed melius per ipsum ligari el sol vi peccaia cognosciinus, cui dictura est : Qucccum- tpsc tigaceru super terram, ligata erunt et in ccelo ; el •nce solveris super terram , soluta erunt ei in cozlo (Matth. xvi, 19). CAPUT XXXI. In eodem Josepk figuratee gratice. b Promissio fada et flgurata. In Genesi credita el visa. 13. Jussit Joscph fralrum suorum saccos impleri frumento, et reddi unicuique prctium quod attule- ratil (Gen. xlii, 25), ut gratia « noslri Cbristi non e-set ex operibus; alioqui gratia jam non esset gra- tia (Rom. xi, 6). Seciindo fralres Joseph cum Benja- min veniunt, ut promiserant (Gen. xliii, 2); sccun- do ex Judaeis d tria millia veniunt ad Christum (AcL inse in Evangelio : Sic tcrivtum est , ait , et sic oportebat pati Christum, tt introtre in gloriam $uam(Luc. ni\tt6). • CAPUT XXXII. De$een$ioni$ Jacob in /Egyptnm, et Christi Dcmini in mundum. Prouiitsio facta et flgurjta. In Geoesi crediia ei vi.a. 41. Jibetur Jacob visiUtus in Luxa descenderc in Al^yptuin ; spi aruit m enim illi Deus,dic«ns : Ne timeas descendere iu A&gyptum; in gentem enim ma- gnam con$lituam te UUc. el (Uiu$ tuu$ Joteph ponet digitot suos tuper oculos tuot. Detcendit auttm Jacob in ASgyptum cum animabue n $eptuaginia quinque, oe- curritque illi Joteph filius suu$ , quem cum xidittet : Video te9 fili , amodo libenter moriar (Gen. xlvi, 3 et seq.). Quiddam subsimile in nostro Joseph repcritur. n,41), subsequente minimo apostolorum Paulo (I Cor. p (;uni enim venerabilis ille senex Simeon, pater «Ute, xvf 9). Vidil Joseph Benjamin fratrem sunm ex una ** ■«*- ——•:-«- ~:a:-~-» #^M:et..m ^..:..- ~- „*..** niaire, el lacrymaius est (Gen. xliii, 29, 30) : vidit • Jesus Paulum sxvieuteui in Eccle>iam matrem, et miaeratus est. Idem enim Paulus tamquam aborlivo sibi dicit apparuisse Jesuin (I Cor. xv, 8). Benjamin aulcm f eo exilio natus est, ul mairem precipitaret in mortem : unde fitiu$ dolorit dictus est (Gen. xxxv, 18). Dicil el Benjamin Paulus no^tcr : Non sum dU gnus rocari apostolus, quia persecutut sum Ecciesiam ' Dts (I Cor. xv, 9). Dixit Josepb s prjeposit<> douius S4UC de fratribns suis (Gen. xliii, 16) : introduc itiot sm domwn, mecum enim manducabunt panem ; dicit et notler ner prophetam frairibus suis: Venite, edite de meis panibut, et bibite vinum quod mitcui vobis (Prov. ix, 5). Munera dedit Joseph fratribus suit : et noster Joseph Cbristus dedit dona hominibus (Ps. lxvii, 19), ruin Sanctum spiritum dedit h discipulis suis. Bcn- jamiu autem imnori frairi ampliora Joseph dedit, uuam fratribus munera (Gen. xlv, 2i). Hoc praedicat . n^„s ;_ ■%_..!.._ —._»«__. ni..m :__..:• __._.:_.._ non generatione, vidis«et Christum , cujus ex causa in hac luce, velut in /£gypior decrepilu» tenebatur : -Vmte, inquit, ° dhnittu $ervum tuum, Domine, tecun- dum vsrbum tuum in pace. Quia viderunt oculi mei w- iutare tuum (Luc. u,29). ln animarum numero septua- ginta quinque descendil. Davidicus etiam psahnus excUinal : Notus in Judeea Deiis, in lsrael maanum nomen eju$ (P$at. lxxv,2). Quia igitur Lsraei.Yidens Deum intcrpretatur, p omnis illuminatus grala , Ju- claeus et Gracus, uecesse est ui ex h »c iEgyptia ser- viluie libereiur, tametsi duro jugo diaholi uYprimi- tur Pharaonis. Crevit, dicit liber Exodi. pl» b#, et multlplicata est in i£gypto (Exod. i, 7). Hoc lit per fidem semiuis Abralia , ut in Chrisio inuliiplicetur, ticut promissum est, lamquam arena inaris (Gen. xxu, 17) : licet Pharao diabolus sxviens pcsnas ex- quirat,qnihiis interftciat innocenles, necandos in flu- vio, 4 quod multiplicari videt, minuendos'arbitrans, ne popolus augealur (Exod. i, 22). Augetur Dei jnssu «l Benjamin Paulus noster; P/us , inouit , ommbus D moriendo populus, frustrata polentia sasvientis * iiiis taboravi ; non ego aulem, sed gratia Dei mecum (I Cor. xv, 10). Rursuni jubet Joseph saccos fralrum suorum impleri frumentis (Gen. xliv, 1), et reddi pretia. Hoc et fraires nostri Josepli clainaiit acce- * Edili, sed filios. *» .n ms. Remig , Promi$$a graiia $ub figurata, forte pro $ub figura. /n Gene$i, eic. « lls. Remig., nostro Jo$eph Chri$to. * Ms. Remig., quinque millta. * Ifs. Reuiig., vidit Deut. * Editi Lovan. et Duac, ex eo exitio, minus benc. s Ms. Remig., ad prcepoeitum. * Sic ms. Remig. Editi vero, hominibu$ tuit. » Ms. Remig. caret voce t'//ts. i lloc pronomen $e aberat ab cdilis , lcgilur in in^. Remigiano. t Ms. Remig. 9 timere. quod etiam nostris provenit marlyribus , et maxime parvulis ; qui pro Christo ab Herode occisi [Matlli. n, 16), pretiosa grana dum sata snnt, Hdei seges ruulta surrexit Ecclesix. 1 Paniculam et addit ms. Remig. cum edit. Lugd. m Ms. Remig. addit eniiit, solus. u Auctor scquitur editioncm LXX Interpretnm,et Stephamim Actunm cap. seplimo versu decimo quar- to. Eaque de re invenies gravero disputationem apud Augusiiiiiim de Civitate Dei, libro deciuio sexto, ca- pile quadragesimo. ° Ms. Remig., dimitte. p Ms. Remig. , omne$ iltuminatos gratia, Jndafos et Grmco$, necetee est vl ex hac ASgyptia servitute libe- rentur. q Melius forie lcgerctur, quot multiplieari. Ms. Hc- mig. statim, vidl. 750 AD OPEHA S. PROSPERI AQUITANI API ENWX. :« CAPUT XXXW. Jn Mouse, qui personam habuil Mediatoris Christi Domini. Prontissio facta et figm ata Mediatoris. In Eiodo credita et visa. 45. In illo tempore natus est Moyses% ei erai acce- ptus Deo% qui nuiritus est tribus mensibus in domo pa- iris sui (Exod. n, i; Aet. vn, 21). Et bi tres inenses irinus saepe dictis tenxpohbus respoodent. Curaque euin amplius celare non possent, accepit niater ejus capsamf linitque a foris bitumine , et misit infantem in eamy projecitque in amnero (Exod. n, 3). Figurae succedunt fipuris, dum tamen omnes actiones Chri- stum Ecclesiamque signilicent. Tria quaedam etiam in isto Moyse acta, nostro Medi.uon comparanda * reperimus, futurum scilicet in carne sacerdotem , aquam fluminis in baptismo, lignum ethm quo pe- uendit in cruce. Descendens filia Pbaraonis b lavari in flumine, cujus noster Moyses per lignuro consc- cravcrat aquas, e agnovit qiiod de infnntihus Hebraeo- rum esset, eumque' suscipiens e^ucavit ut filium (lbid.y 5 et teqq.). Dum descenderet ad Christum do- etriua bujus mundi , abluta spiritali unda deposuit tuperbtani, suscipiensque quasi grandis parvum per liumilem gratiani, Ecclesiae sociaia persnnae, quse ftlia Chrisli , efliciiur mater. Propter <|uod scriptum est : Pro palribus tuis naii sunt tibi filii (Ps. xliv» 17). Sic dum erudiendum suscepit, eruditur. Stutta euim mtmdt elegit Deut, per qum tapientiam mundi evaeuet (1 Cor. i, 27). Omnis etenim philosophia Christianae ce>sit docirinae, quam utiliter expugnans. iniroico- mm jacnris destruxit inimicos. Sicnt Moyses ab jE- cyptiis eruditus, illico expugnavit i£gyptios ut in Kubro mari tamquam in baptismn, omuis superb>a mergeretnr (Exod. xiv, 22). Per Moysem filii Israel ab iEgyptiis (Exod. u , 11 et seq ) , et per Cbristum a spiritibus immundis animae liherantur. Adultus fa- eius Moyses vidit quemdam iEgyptium injuriam fa- eientem euidam ex gente sua; qiiem vindicavit, ac defensionem dedit, mactaudo iEgyptium, eumque obrok in arena. Hoc agit et Moyses noster Mediator Christus, eruens animas de potestate tenebrarum, in »Ha multkudine * spiritalis seminis Abrahss, quae erevit «t areoa maris. Obruit jfigyptuin , dum cla- mant daemonia expulsa : Quid nobtt ei tibi , JesufUi Davidfvenisli ante tempus perdere nos (Jfafm.viu, 29)? CAPUT XXXIV. In eodem Moute$ qui ut Christus pacem intulit jurgan- tibus. Praedictio facta et figurata, qua cum h»s qui "dertmt pacem , jubemur esse paciflci. « in Geuesi credita et visa. 46. Vidit Mogtes alla die secum Hebraet attercau- tet , catpitque eot componere ad pacem , dicens : Yiri fratresy ui quid alterutrum nocetis? Dixiique iile qni alteri injuriam faciebat : Quis te ttatuit judicem9 vel A principem nobit ? Numquid et mt tis occidere, auemeu modum occidisii hestema die jEggptium (Exoei. n, 15; Act. vu, £6)? Et noster Moyses Uediaior Chrislus clamat per David : Cum hi$ qni ' oderunt pacem% eram pacificus; cum toquebar Ulis, impmgumbant me gratit (Pt. cnx, 7). Et alibi : Retrwuebant miki mala pto bonit (Pt. xxxiv, 12). Fugit Moyses in illo ser- mone, et factus est transfuga in terra Madian (Exed. li, 15). Dicit et noster : Ecci elongavi fugiens, et mansi in eremo (Psal. liv, 8). Accepit Moyses uxorem fi- liain Jelhri sacerdotis Madian (Exod. n, 21) ; ut no- atrum Mediatorera ex aiieuigenis sumpsiste conjugea signaret Ecclesiam. Pascebal. dictuin e*t, Moutet ovet Jetkri toceri tui in eremo (Exod. m, 1). Et m*ler Mediator Cbristus pascens oves dicit : Pastor bonut animam tuam ponit pro ovibut tuit (Jean. x, 11). Ter- ribili visione moins Moyses pergit videre cur ignis in montem descenderat, rubum minime coDcreiuaret (Exod. iii, 2). * Noster Moyses lesiatur ignem se vt- n tiisse mittere in terram , quem utiliter vull amplMi 0 inflammari (Lue. xu, 49). ipse enim dicit : Eg» susi ignis, vitia, non homines consumens. Vocatus Moyses dum pergit b in inontein conscendere , dicitur ei: Sotve caiceamenta de pedibut tuit (Exod. iu , 5) : at siut lilieri et speciosi pedes Medialorn» * anuunliaaUi bontnn (Isai. lii, 7; ttom. x, 15). 47. Jubetur Mnyses peigere ad filios Israel, et ad Pnjraonem i c^cm iEgypti, ut popiilum Dei (quornm clamnr durae servitutis ascenderat) dimitteret ei terra sua • 1 mediationeroque futumu svseiperct (Exod. lii et seqq.). Per Mattbaeum dieit m»ur Mediator : Son sum missut, nisi ad oces quee perieruut domut Itrael (MoJtk. xv, 24). Excusat Moyses, qwil sit k impedilus lingua et gracili voce. Dicit et nosier Juda*is : Sermo meut nen capit tn vobit (Joan. viii, 37). Rursum insunti Deo ut nersjeret, omni ex pme ei- cusat Moyses dicens : Domtne , provide alinm queu mittat (Exod. iv, 13) ; ut vox Mediaioris iiostri. inflr- mitatis humauw susceptSB signaretur dicenlis : Pater, C si fieri poiest , trunseat a me catix itte (Maith. xiti, 59 ). Dicitur Moysi, ut sibi societ Aaron fralreui suum, ipscque ad Deum agenda suscipiat, tllc ad po- pulum ; l eique signa et prodigia iu nianu et in virta iraduntur (Gen. iv, 14). Dicilur et nostro Mediatori: Dabo tibi genles hareditatem, et potsettionem tuam fi- net terree : reget eot in virga ferrea(Pt. n, 8). Paalua vero electum qui loquereiur ad populuto, * per Aaruo significatum possumu» intelli^ere, de quo MediaMr noster in Deum, ipse ostendit Ananiae dicens : V« ett miki electionit homo itte% ut ftrat nmmen met* coram geniibus, et regibutf et filiis Itrael (Act. ix, 15). Sic euim Moyses et Aaron * llebraeo popuJo praedn canies, missos se a Deo ut eos ex JSgypto eroerwi, firinavenmt : quos andiens pnpulus ° ingeuifHbni adoravit; quihus et signa facientibus credidii (£s»- mittente; signa dnm faceret, ad agniiionem Dei po- rj pulum mira celcritate convertit, ipsosque reges ei fuluro Dei judicio *t eruit. • Ms. Remig., reperimut. Editi, reperiuntur; miiius r otigruenter mox secuturis ; tum a ms. abest vox tcilicet. >> Ms. Remig., lavare. « Ms. Remig., eognovit. • Ms. Remis;., tpiritati. • Hacc suppleniur ex ms. Remig. 1 hU. Remig.; odernnt... debellabanl me gratit. • Iii ms. Reimg. haec phrasis longe aliter habetur, scilicet, post vocem concremaret% Jgnem te venisu miltere in terram notter Mediator affirmat , quem utili- kr vull amptiut inflammari. b M<. Remig. , montem conscendere » Sic legimus in iiis. Remig. Editi vero : Ut sint toiri et speciosi pedet Mediatoris annuntianiit bona. J Ms. Remig., Mediatoris susciperet persomvn : 4- eit. ejtc. k Ms. Remig., tardus Hngua% et graciluvoee. 1 Emendamus ex ms. Remigiann. In editis baci^ nus, Et quee tigna% sensu roinus coluerente. " Ms. Remig. statim post ista, ad populum. cum uoster Mediator% etc. * Ms. Remig., Hebraerum populum. f As. Remig., in geniculis. p Ms. Remig., promiitentem. q Ms. Remig., terruit, nec male; nam videtur an* ctor ad id forte alludere quod legitnr Act. xxiv, 25 : Disputante illo (Paulo) de justitia et custitale, et 4* judicio (uturo tremefactut Felix respondit9 etc 761 LIBER DE PROMiSSIONlBUS ET PRjEUICTIOMBUS DEI. PARS I. 7« CAPUT XXXV. In eodem Moyse, qui% ut Chrutus Dominus, diabolum interfecit. Praedictio iacla et figurata, qua diabolus a Dei mi- nistris eipugnaiur. In Exodo crediu et visa. 48. Ingressi itaqne Moyses et Aaron ad Pbarao- nem, non lantuni jussione diviua verba quae audie- ratit narraverunt, quantum signa quas daia fuerant exhibenle* {Exod. v, 1 et seqq.). Virga quam manu M<»y*es portabat, coram Pharaone pmjeca, cffecta «si serpens. Magi quoque Plmraonis, ut * divina po- teniia superareulur, ulia signa facere permissi, pro- jicietites virgas suas b etiam ipsi serpeutum species oatenderunt, voravitque serpens Moy»i tnngorum serpentes (Exod. vn, 10 et seqq.); ut nostri ducis Christi c virga doctrinae omiiiuiii paganoruin hatreti- corumque dogmaia divina virtute consumpsii. Non Untum d ut bac actione flguraia sign:irent, quantuiu iHiam propbeta David prxconia roonarent diccntis : Virgam virtutit tuce emittet Dominu$ ex Shn9 dominara in medio inimicorum tuorum (Pt. cix,2). Aliud signum Moyses coram populo osteniat, in sinum suum ma- initn miuens, • eaque nroducta, leprosa sicut nix effecta est; rnrsam reducta produciaque, restituta est in eolore suo (Exod. iv, 6). Iu sinu signatur ora- lio pro peccato, dicente David : Oratio mea in sinum wseum convertebatur (Ps. xxxiv, 13). Quod vero ma- »ns de sino producta nivem demonstravit, signiflca- vit Mediatoris Chri^ti Domiui fusa oralione pro no- fei*, Mhtra etiam peccaia purgari. Sic per Isaiain ipse ftttendit : Si fuertnt peeeata vestra * ut coccinum, ut i dealbabo (Isai. u. 18). * Eique canUi Eccle aia : Lmabis me% et super nivem dealbabor (Psal. l, 9). Advocatum enim knbemus apud Patrem, Jesum Chri- sium Dominum% et ipse est exoratio pro delictis nostrit (1 Joan. ii. 1). CAPUT XXXVI. J« eodem, cum flagris, ut Pharao, cceditur diabolus. * Jam praedictas plagae indurato Pbaraoni, ejusque populo pnesentatus, quibus judicatus. lu Exodo credita et visa. 49. Sicui promisstim e*t Abrahae (Gen. xvv 44), fl- Ik» Israel, quos captivos diu tenuerant, inviti landem aliqoando diniittatit : moz quoque ipse Pharao digno •xitio cum suis supplicioque periturus dimisit (Exod. vu et seqq.). Deceiu sane plagas iUatas jEgypto, eomparaudas decein praeceptis qnac aecepit populus in deserto, hac ratione, Domino adjuvante, suscepi- mus demonstrare , qua sibimet respondentia * cora- probeutur. Prima placa £)gyptiorum, per Moysem aquas fuisse in sanguinein conversas; et primum praeceptum i cnnliiiel : Audi , Israel : Ego sum Do- mimus Deus tuus , qui te eduxi de terra Mggpti. Non trunt tibi k dii prceter me. Non facies tibi ullnm simi- litudinem (Deut. vi, 4; Exod. xx, 2). Qui igitur, re- iicto uno vero Deo , diis faUis serviuut , in carne et A sanguine voluuntur ; et caro tt sanfulsregnum Dei non kmeditabunl (I Cor. xv. 50). Corrupli enim mores elementum aqune corruptum nabere mertierunt. Ideo aquae in sanguinem muianlur, quia sacriflcames filioa et Alias suas l daemoniis . effuderunt sanguinem in- noceniem (Ps. cv, 37, 58), puri liquoris fontem ve- rnm Deuni Chrisium rcpudiante* : cujus gratia ex fluxu sanguitiis mulier sanata (Hattk. ix, 22; Luc. ▼iii, 44), animam ab idololatriae fluxu erulam demon- stravit. m Sicukda plag* jEgtptiorum est, scaturiens ranarum multitudo, felido sqnalore omnem conU- minane iEgypiuin (Exod. viu, 3). Secundum quoque mandatuui in lege est : Non accimes nomen Domini tui tft vanum. * Non enim mundabit Dominus talem (Exod. xx, 7). 50. Oranis iUque h.Treticus. perjums, ucrilegus- que, dnra aliud sonat iingua ° quam nomen Doniini, fetore disputationis su t\ ranarum in similitudinem clamiut conlra D um. i\abia dolota in corde, R ef corde (Ps. xi , 3) loquuntur mala. Nec immerito 0 hiaanimaniibuscomparantiir, qui inlacuuar rebapti- latorum confectas sordes uou abluunt, sed potius cumulant deiicia. Tertu plaga ^iptiorum est, siniphes toto aere vihrantes, morsu quooue pestifero mediis aestibus p infestantes iEgyptlos : in qua plaga omnis magoruin docirina defecit; professique sunt digitum Dei esse in illa ; «t ipsis quoque vexaiis , va- cua inanisque eoruni remansil astutia ( Exod. yiii, 17, 18, 49). Ct tertium pratceptum in lege est : Va- catio aabbali ni-i fuerit observaia , perituram ani- mam de populo suo (Exod. xx, 8, 41). Quam vaca- tionem propiieta David, ei persona Domiui r annuu- tiat dicens : Vacato , et videte quoniam ego sum Deus (Pt. xlv, 44). Ili igitur qui votum voventes sese of- ferunt Deo, ejusque verbo vacantes, spiritale sahba- tum observant : ut Maria quae nieliorem partem ele- gil (Lmc. x, 42). A quo declinantes in strangulatione, dum inuiidaniscurisinnodantur, morsu peslifero pra> dicta? pl 'gie lasdiiutiir * in anima redimenda per du- C cem Jesuui, qui Dominus est *ahbaii (Luc. vi. 5). 51. Quarta placa iEGVPTioRUM, ccettomyia, caninas scilicet muscae, secreiit etiam membris poenas mor- sibus infligentes (Exod. vm , 24). Et quartum man- daium in legeest : honorandos esse parentes (£xod. xx, 42). Quod primuin ad homines referiur manda- lum , quoniam * superiora Divinitaii videnttir ascri- |»ia. Ili vero qui non ea honestate venerantur paren- tes qua mandatuin est , canibus similes, rabiem suae foeditatis exerceutes', u longaevi iu terra esse non possuiit. Neque talibus sauctiim dandum Doininus iii Evangelio dicit (Mattk. vu, 6) ; a quorum consor- tio Ghananjea fide mundata , hutnili pio«|ue latratu, etsilii graiiam et fili* salutein, nullis praecedeniibiis merilis, impetravit (Matth. xv, 27). QuiNTi placa iEGTPTioRUM est, omuiuin pecorutn jumentorumque rcpentinus interilus (Exod. ix, 6). Etquititum man- datuin legis e^t : Non occides (Exod. xx, 13). N«»n iAitur qui gladio tantum , verum etiam qui odio sae- • Ms. Reniig. , ut divina potentia superaretur% talia D sjgita facere permissi sunt , projicientes. *> Ms. Remig., etiam ipsce, referendoad virga^. • Ms. Remig. , virya doctrinaque. ' d ll:ee particula,af,abest ab editis veteribus et ms. Remigiano, etsi loci hujus recto sensui milis vi- deatur. Idem vero ins. : Non tantum hcec actio figu- rata s'tgnare% quantum etiam propketa David pmconia resonare dicentes. • Ms. Remig. , eamque producens nix effecta est. Tum, reducens producensque. • Ms. Remig., phamices. s Ms. Remig., Eique. Editi, Et qum h Abest hie liiulus a ms. Reinigiano, in quo litu- |ii<. prior sic legitur : Prcedictio facia et figurata, in ea cumfiagris, ut Pharao, ceeditur diabolus. In Exodo credita et tisa; qux po>tre*ua verba aberant ab eJiiis. 1 Edit. Duac, comprobantur. j Ms. Remig., continetur. k Ms. Remig. , dii alii. 1 Ms. Rcmig., dcemonibus. » lu ms. Reuiig. bic interserunlur liaec verba : In Exodo credita et visa. " ln ms. Remig., Non enim mandavit Dominus D,»s tale. 0 SU. Remig.,9itam est nomen Domini Deu pM>. Remig., infectantet. H hU. Remig., ipsi quoque vexaii. r Ms. Remig., denuntiat. • S c ms. Reioig., pro quo editi, in animam redi- memta. < \U. Remig. addit bic tria superiora. u Emendainus ex ms. Remig. bditi hactenus9 longc. 763 AD OPfcRA S. PRUSPERI AQUITANI APPEHDIX. 7W CAPCJT XXXVII Pa$chce figuraice, at transitus Chritti ad Pairem. 1 Promissio facu et ffgurau. In Exodo credita ei visa. 53. Pascha, quod est iransitns, in qaoomnis actio idei nuatrse, pansionisqoe Dominicae agitur saera- meniuin, jubei Dein Moysi ste fieri , ot ab Aigyptiis Hebraei vasa anrea , et argentea , el vestem posce- rent : quibus snblatis exspoliarent iEgyptkis , eom- modantes urgente necessilate primae amiasae sobolis (Exod. iii, 29). Sibi quoque dnm metount, otfes rlebraos cmn universis quae dederant , pepolerant : ui redderetur juttit, ait propbeta .mercet laborum il- lorum fiap. x, 17). Duas enim iEgyptiis eonsirase- runt civiutes , pro quibus spolia itta non sunt furto ablaia, sed merees est reddiU (Exod. xii, 4 et $eqq .). Transfius vero ip*e mysticus hic fuii : agnom sine macula, annieulum jiissione divina per tabernaeub est ; NonJuraberi$(Exod. xi, 45). d Gomparaiio n occidendum, ac de ejus sanguine postes donras H- harc esl. Fur parietibtts domibusque infert alienis " niendos, non commiouendo os ei illo , eom picridi- viunt, noaeieidaB sunt. Dicil eniin Joannes apostolot : A Qui odit fratrem tuum, homicida e$t ( I Joan. ni , 15). Tales veiuti JSgyptia animalia repeniino impetti cor- ruunl : quia outni$ homieida non habet in $e vitam • ma- nenum (lbidem). Sbxta plaga jEgyptiobum est, ve- sicaeebullientes,ulceraqiie niananlia (Exod. ix,9).Et sextiim mandatum legi* esl : Non mouhaberit (Exod. xx, U ). Quid enim moechi in anima patiantur, com- pacu piaga deroonsirat. Nisi enim ulcera b turpissi- mi amoris ebuUiensque libido rationem animi per- lurbarenl, adulter utique non esset; neque, ut scri- plum est (Prov. vi, 5i) , per inopiam sensus perdi- lionem animae suae aequireret. Et licet hujusinodi putiiantur eiiam hic legibus humanis , fornieatoree « etiam et adutterot, ul Paulus nosterdicit, ji«rt<;a4t* Deut (Hebr. xin, 4). Septima plaga JSgtptioruii kst, grando cum igne permixu , non lantum omne animal, quanium etiain arbusu ipsa virgullaquc sub- Tertens (Exod. u, 25). Seplimumque mandalum usque quod saeviens grando agit in campis : obnoxiusque est lcgi generaii, qna dictum esl : Quod tibi fieri non vi$t aui ne fecerit (Tob. iv. 16). 55. Octava plaga iEoTPTioauii bst, locosUrum multitudo Texans omuia, radicitusque exterminans iExod. x , 15). Et mandatum ocUTum in lege est : rai$um tettimonium • non dicet advertut proxtmHtn tuum (Exod. xx, 16). Falsarius enim mulu variaque confingens , rodil ul locusu famain, Tiiara, actusque alienos, donec lotum adversu* queni falsa confingit, radiciius exterminel. Sed fai$u$ testit non erit impu- uitut (Prov. xix, 5 el 1>). Nona plaga iEGTPTionua bst, tenebrae densissimae, plenae imaginibus terrori- busquc feralibus (Exod. x , 2i). £t nonuro manda- tum legis est : Non concupitcet uxorem proximi tui (Ibid. xx,17).Quiddeteriiu f est concupiscentia ina- la, quae iu toum erc&cat meiitem, ut non lantum limorem Dei, quantum etiam ipsas poeuas legum in buset axymis, succinctis lumbis inomni festinauoae comedeiidum , nihil ex eo reJinquendum in maae. Quas omnia figurau dum fuerinl, quomodo som !»• pleu, evangelica auctorius narrat, quae nobis car- nes agni usque in mane quod veaporum non nabe- bit, id est , usque in resurrectionem , oomedendas praecipil, non in fermento ueterit tedin axumie amtmuu- tit ■> (I Cor. v, 8); signatis sane sanguino postibas, auoruui in frontibus n crux ejus elueet. Cutn p*cri- ibns dicium est, amaram vium lugeodo agenubus. Sed beati, quia ipsi consolabuniur (Matt. y, 5). 54. Sane exspoliatos iEgyptios a nostris, unc ra- tione colligirous, quod omnis mundialia scientia, qaa inflati super ea superbiebant , moralis. Remig. oiuitttt particulam el, qcue legitur in editis. ft Ms. Remig., Domini mei. h Sic ms. Remig. Ediii. peccatoribus. 1 Ms. Retnig., sapUntice. iu editiones aniiqux omnes, licet neutrius g«-neris modo censeatur hac vox mannat si pro ciKlt^ii pane usurpelur. k M*. Rcmig., iotiu. A ti$ carnem Filii hominis , non habebitis vitam in vobh (Joan. vi, 54). Sane sub ceru diurna mensura, man- na sanctus populus vescebatur : quam si quis ™ ex- cederet, vermibus corruptum putrefactumque pro- jiciebat (Exod. xvi , 20) , avaritia» atque intemperan- tiae su» eiipiditate frustratus. Tales doctor genlium Panlus exprobrat dicens : Victum et tegumentum ku- bentes% ht$ contenti $imut9 nam qui volunt dwites fieri, incidunt in desideria mutta stutta et noxia , auar mergunt hommem in interitum et perditionem. n Ra- dix enim omnium malorum est cupiditat (I Tim. vi, 8, 9). Ilaec est pntredo et hi vermes eorum qui pe« reiime mundo cupiunt suas augeri difitias, nec sunt diurno pane contenti. Sed idem populus in deserto potandae nquae causa , adversus Moysem rursus mur- nniravit. Petenti Movsi a Domino dictum est : Prm- cedam ie. inquit, in Coreb : $t stabo super petram, et tu veniens percuties petram, ° et exibit aqua , et bibet poputus meus (Exod. xvti, 6, tec. LII). Hoc factum n esl. Et David tesuiur:/>ismpif in deserto petram% et 11 potavit eos% sicut in abytto multa (P$. lixvii, 15). Qwe sit vero ba3c pelra, Paulus exponit apostolus, omne quod luncactum estin mysierio, Christo Do- mino assignans : Patre$f inquit, nostri omnes tub nube fueruni, et omnes per mare transieruntx et om- nes tn Moyten baptizati $unt tn nube et in mari. Elom- neteamdem etcam spirilatem manducavcrunt,et omnes eumdem polum tpiritalem biberunt. P Bibebant enimde tpiritaii tequentt petra : petra autem erat Christus (1 Cor.x, I seqq.). Haecpeli aeliam nossatians dicit: Qni biberii ex aqua quam tamentum novuin suo sanguineconsecravit, nonsine hyssopo»quod • mixtuin aceto in passione bibit (Matth. ixvu, 48 ; Mare. xv. B proximo f commodanti , vel deponenti, jper enmdem Aposlolum mandat. Bonumy inquit, o fimotkee, de- positum custodi (II Tim. i, 14). Et ileram : Nonqvm sua sunt quisque intendentes , « sed et qum aliorum (I Cor. xiii, 5 ; Phitip. u, 4). Et per propbetaro Sa- lomonem : Fideti homini totus mundus dmiiarum est : infideti autem, nee oboius. Itero Paulns : Qw furabatur, jam non furetur (Ephes. ivy 28). Ipse quo- que virgim ca»ts timet serpetitinaui diaboli corra- ptionem ( II Cor. xi, 3). cum se, pio affectu cond- ?iens, spiritu prapgnautem esse confirmat v dicens : 't/ro/t mei% quos iterum parturio, donee Ckristus (or- metur in vobis (Gat. iv. 19). Hos onni ex p »rte illaesos edere cupit, cum dicit : In Christo tnim Jesu per Evangelium eao vos genui (I Cor. iv, 15). 2. k Addidit quoque noster Mediator novae legis mandala, veteris l teslamenti lemperans vindictam. Nainciim J illic adulteros puniendos statoitfLevti.xx, 40), bic adultcram ea pieiate liberai, qua legem uon desiruit, diceus : Vade et noti amplius pecemre (Joan. viu, 41). Non solum non moechandum , sed nec eculis conseniiendum ad concupi¢iain (Mattk. v, 17). Homicidium non lauiuin uer|>etranduiu non esse, quantum qui odit fratrem, homicdam esse (I Jomn. iiit 45). Oculum pro oculo nullatenus expetenduai , verum iusnper matum pro malo reddemlum noci esse. Qui ahstulerit tunicam, dimittendum illi et pallium. Q«»i percusserit in n.axillam, praebendam illi ei al- teram. Qui angariaverit, duplum cum illo eundum. fieuefaciendum inimicis. k Orandum pro persequea- tibus (Matth. v, 38 et seq.); et caeier» quae ab ipso «oelesti juris conditore mandantur in Evangelio, noa e»se contraria legi hinc ostenduntnr, quod ibi mao- datum fuerit animal in via si ceciderit ioimiei , eri- geudum e>se, uec praetereundum ; dolose non H> queudum cum proximo ; tieque pignus paoperis retinendum usque in ve^perum ; septimo anno saia frumenta non metends fructusque oiunes ejosdrni anni, proselytis, viduis et orphanis reiinquetidos , 56; Joan. xix,29):in quo Testamento, discretio nulla D eodemque auno dandam Hcbrxis scrvis libertatem; est personarum. Ait enim apostolus Paulus : Hon decimas omnium fructuum primitiasque in domnm est Judceusy neque Gracus ; non est servus, neque liber, Domini inferendas ; debitum, septimo suppleto anno, non cst mascutus, neque femina. Omnes enimvos estis non repeiendum, relaxatis e i.»m pignoribus; quin- unum in Ckristo Jesu (Gal. m, 28) : qni est fldelium quagesimo vero anno reddenda omnia praedia , quae indivisa sempiternaque bxrediias. Fidem servandain cautionum nexu obstrinxerant, pecunia non recepta • Ms. Reg., non terram, sed ecelum atque vham po- tiantur atternam, aui. . servaverint. * Ms. Remig., locum hmredis succedere. « Ms. Hemig., tn ea tege. * Ms. Remig., Mediator Dei Ckristus. • Ms. Remig., mixio aceto. t Ms. Remig., commendanti. s Ms. Reuiig., sed ea qum. h Ms. Remig. et Lugd., Addit quoque. 1 Abest vox hapc, testamcnti9 a ms. Rcaig- i Ms. Remig., ilte... non detfrual* k Ms. Hcmig., orando. 769 LIBER DE PROMISSIOMBtJS ET PRjEDICTIONIBIS DEI. PARS H. 770 ( Exod. xmii. 4f 5 et seqq.). El omuia quaa, utdixi, novi ac vetcris maudata continent, discussa , nulla ex parte sibimet repugnantia inveniuntur , cum et in novo Testamento non parva lerribiliaque exempla vindicuc processerint : dum spiritui iinnmndo super- bus iradilnr ut ditcat non blatphemare (I Tim. i, 20); dotn adulieri traduntnr Satance .• in mternum interi- tum carnit, ut tpiritut talvus $it in die Domini nottri Jesu (I Cor. v, h) ; dum fraudantes mendacesque Ananiaset Sapbira subiia mone plccluulur (Aet. v, 5, 9) ; duiu maiiibus pedibusque ligatis in tenebras ezeriores miititur qui vestem non babuerit nnplia- lein (Jfa(fA.xxu,l£); quae est ehariiat decorde puro. eonteientia bona% et fide non ficta ( I Tim. i, 5). Et i|ii.TCiifiiq'«e alia ex veteribus sigttis iu novo suppleta nosciniiiir, sacro, utdictuin est, satguiue Mediato- ris, siiiiui cuin ipso populo consecraia sunt. CAPIJT II. I oittut Dei in Ecctetia tancta. Promissio f.icta et (igurata. b lu Ezodo credita et visa. 3. Eid^m Moysi diciiur : Vide ut faciat taberna- cuium% quemadmodum tili montiratum ett in sancto monte (Exod. xxvi, 30). Et ex quibus rebus oblatis illud tabernaculutti surgat induilur. Dabunt, inqnit Deus. c fn oblationefilii fsraet lanam hyacinthinam% bys- tum tortum, purpnram, coccum bit tinctum (Exod. xxv, 5). E quibus op<»re vario tetdoria t.-thernaculi, siinulque et ve-ii-i *arerdoialis confecia, myslica omnia in teropore fiitur* Kcclesi» revelareniur. Iu opertoria sane labern.iculi pelles hyacinlhinas, alias- que ruhratas, et undecim vela ex pilis caprarum con- ficienda (Exod. xxvi, 1 et seqq.)% divina auctoriias inandat. Quae omnia signa fuisse, ipsius legis rcso- nant testiinonia. In l.yncimhinocolore pallorquidam esi cum splendore concordaus, jrjnniis eleemosy- nisquc conveuiens. Unde et sancius Raphael archau- gclus ad Tobiam : Bona etl, inouit, oratio% cum ;e- fvttfo, et eleemotyna [Tob. xii, S> In jejuuiis pallor, in eleeroosynis splendor refulget, qui uyacimhi ligu- ram d osiendunt. Bystum ver«>, mundum, ut Apoca- IvpsU dicit, juttitim tanctorum tunt (Apoc. xix, 8). Quod drctiim e*t, tortum : per muitat tribulationet oportet justos introire in regnum Dei (Act. xiv, 21). Purpura vestis cst regia ; qua ipse rex noster Chn- stus Dominus, iu sua passione indutus esl. In cocco bis tincto niartyria saucta rutilant : qu» semel bap- tisino Christi in banguine tiiiguntur, atque suo effu- sionis cruore • denuo sunt retincti. Sic enim et ipse tinctus est Dominus seroel in Jordane, iierum in pas- sione, de qua dicit discipulis suis : Baptitma habeo koptitari quod vos ignoratit (Luc. xn, &0). Hoc pelles rubrata, hyacintliiiiseque testantur (Exod. xxvi, 51). Centum per centuin cubitos duo latera labernaculi protenduntur; aliaque duo frontalia, quinquaginta per quinqnagiiita : tamquam misericordia et veritas oceurrentes sibi, justiiia et paz osculantes invicem (Ptal. lxxxiv, 11); quatuor ez partibns conjunctis angulis dignum tabernaculum ' demonstrarent ; fu- tunini templuui Dei Ecclesiam, quae in centenario et A quinqiiagenario numero i/salmorum misericordutn et jndicium suo Dominocantat (Pt. c, 1). 4. Neque s sine mystcriu uudecim velis cilicinis tahcrnaculum de super operilur (Exod. xxvi, 14); quo reum esse ostendat totum mundum Deo, ac sob h | oenitentiam degere. Ipsius enim mimerus psalmi habet principium : Satvum me fae , Deut , quoniam defecit tanctut (Ptal. xi, 2). Et cur * defecerit nar- rat : Quoniam diminuta immi, aei nostri : de quibus Apo*tolus dicit : lnduite vost sicut eleclos Dei% viscera misericordias (Coloss. r.i, 12). Soperliuuierale vero, principaium ejus ostendit de quo dicit lsaias : / oJus est vobis filiust et factus est prihdpatus super humeros ejus (Isai. u, 6). Duo la- pides in humerts, duo prarcepu suut diteciiunis Dei et proxiini, quibus duodecim tribuuin sculpta noiuina eontinentur, duodecim discipulos in h«c uuiiiero jam designanle.% quos uoster Sacerdos in bumeris perfecta dilectione portavit. Cum enim diexisset9 ait evangelista Joaunes, discipulos suos9 usque m fintm dilextt eos (Joan. xiti, i). «Ex his catenuhc portanies uinbone»: fructus sunt spiritus: charitasf gaudium9 paxt tonganimitas. benigmtas9 bonitas, fides9 mansue- iudo, continentia (Gal. v, 22). Kalionalis in pectore, ex pretiosis lapidibusomnis est doctrina pouiificis : ut sit, sicut Apostolus dicit, faabens rationale obse- qnium (Itqm» xu, 4). Praecinctum sane nostrum sa- cerdotem nonagesimus secundus psalmus ostendit : Induit, inquit, Dcminus fortitudinem, et prcecinctus est (Psal. icn, f ). In quinquaginla vero tiniimia- bulis, totidemque malis granatis, linguae sum Lccle siarnm, quae per Suicluni spiritutn die Peutecoste* in spccie ignis divisae discipulisinsederunl(/lrt. n,3). Ut etiam numerus ipse ostendit : ex quo mala gra- oata omuis Ecclesla per mnndum,coniicxos, ut graua inirinsecus , coutiuens popuios in vinculo pacis (Ephes. iv, 3) et gratiae, unum eos f tcgincn operi.it cbaritatis. Resonaulibus enim in tintinnabulis apo- * Ms. Remig. addit, principem fiacerdotem, forte, sacerdotum. b Vutg. Onychinos. LXX interprejes, smaragdos. c Ms. Remig., singulis humeris, e quibus. J Ms. Remig., rebus. • Ms. Remig., Et his. 1 Ms. Remig., tegumen. s Ms. Remig.9 omnibus. h Sic ms. Remig. At editi, Finqitur per Aaron W- tuius; sod coactanior videtur lectio ms. codkis. A stolis, mala granata statim mota sunt, in Actihus Apostoloruro dicentia : Nonne hi qui loquuniur, na- tione sunt GalilaH (Act. u, 7)? Et quomodo agnoscimus in UUs sermonem in quo naii sumus? Et seqoilur : Variis ii9 qui am- mam suain pro iinpiis posuit. Christus eiiim, ut Apo- siolus dicit, pro impiis mortuus est (Rom. v, 6) 7. Nec tamen illud tam grande peccatum caret vindicta : quouiam peccatum impunitiun es>c nun potesi. Descendens eniin de monte Moysesv dilflueu- tem populumdum videret, stans in medio castrorum, ait: Siquisest k Domini, veniat ad me(Exo^.xxxti,26). Cumque una tantum ex duodecim tribubus ad eum tnnsiret, praeceplum ei tale dedit : Hmc dicit Domi- nus : Accipiat unusquisque vestrum gladium in manu suat et pertranseat a castris usque in castra, et percutiet unusquisque patrem, fralrem9 filium. Quod cu m incuu- ctanter fecisseut : implevistisf ait Moyses, manut vestras hodie Domino unusquisque in fUio et in ftaire, 1 ut daretur super ros benediclio (Ibid.f 27 et seqq). Tales in bis discipulos nostri Mediatohs osteiitiii, p quibus ait m Dominus Jesus : Si quis venit ad met et non odio habet patrcm, matrem, n (ratres%fitios% iuiuper et animam suam% non potest meus discipulus essi (Luc. nv, 26). Ei iteruin scriptum est : °Qui dicit patri suo et mairi suce: Nescio ros, et fratribus suis: Iguoro iUost et filios suot oderunl% ii testamentum tuum ser- vabunt (Deni.ixxui, tt). Quod saucti fecere maryrcs vocati per gratiam, felicitate perpetua munerau. 1 Ms. Remig., dat tocum interctdendum ; forte, t* tercedendi sibi% cum dicit. j Ms. Remig., ex homine. k Ms. Rt-mig., ad Dominum. 1 Ms. Remig., dari vobis benedictionem. m Ms. Remig. addtl vocem Dominus. u Editi, fratrem. Ms. Remig., fraires. 0 Ms. Reinig., Qui dicil patri et nuttri : Mon nen vos ; insuper et filios suos oderuui. 773 LIRER DE PROMBS. KT PR/EDICT. DEI. PARS II. 774 C\PUT V. In tacrifciit omnibut Cltristum Dominum figuratum. Promissio facia ei flgurata. In Exodo credila el visa. 8. Rursmn Moyses secundo montem jnbelurascen- dere (Exod. xxmv, 2). Eique * mandatur, qnas in sncrifictis ex animalibus atibusque populus oflerat, sub cerla mensura similaginis conspersae ex oleo, pro peccato, pro solemnibus, pro volivis, vel certis neome niis, diehusque fesiivis (Ibid., 18 teqq). Vitu- lum, dicium esi, sine macula, referens ad Christurn veritaiem, quae signa sunt reruin. Placebit, dictum esl, Deo tuper vitutum novellum cornua producentem et unaulat (Pt. lxviii, 32). Agnum anniculum sine pincula ipse esl AgnutDei% qui loilit b peccata mundi IJoan. i. 29). Uvein ex gri-ge, « idem ipse de quo saias dicil : Sicut ovis ad immolandum ductut e$t (isa. liii, 7). Arieiemex grcg»\ d idem ipse est Chri- stus Dom nus, qui dicit per pwphetam : Exaltabitur tictt nnicornit cornu menm(Pt. xci, 11). Et Habacue : Comuat iiiquit, in manibut ipsius tunt (llabac. iu, 4). Uaedutn ex grcge : ipsc est Clirisltrs Dominus, qui noa propria, sed ali«*na peccata portans, • pelles, e quihus cHici» collatae (•auiiteiiiise texuntnr, suo in- tiilK tabemaculo : qui et per David dicit : Omnia cornuapeccatorum confringam, et exaltabuntur cornua justi (P$. lxxiv, 11). ln turture vero et columba Ec- rlesiaui »giiu*cimiiB. Quoniam turtur invenit tibi ni- dnm vbi ponat puilot tuos (Pt. lxxxiii, 4). Unamque dicii e3se columbain, sponsain, eleclatn suani (Cant. ti, 8). Cujus pullos in sacrificium otTerrt jubet duin dirit Dominus Jesus : Sinite parvulos venire ad me; f tnlium ett enim regnum coslorum (Matth. xix, 44). Oiioiiiam et parvuli duin ejus bapiismo cousecraniur, miiiuI tum illo sepeliuntur in morte, ut eiiJin in eis evacnetur corpus peccaii (Kom. vi, 4, G). 9. Hla vero dislinctio peccatorum igiioratitfce et scienli», pro quibus sacriiicinm coiilnti coidrs, ul similago frixa ex oleo, uffertur (Levit. n, 3, 4 et &eqq); etiam in nostio sejungitur sacrificio, cum dicit anima : Delicta juventutit et ignorantia mece ne mcminerit (Pt. xxiv, 7). Quae bcaius Petrus uiitius cautus incurrit, dum pracdicenti Domino passionem auam, ignorans eam per Legeui atque Propheias promissain fuisse: Abtit a tef ait, Domine, propiliut tibi etto, non fiet ittud (Matth. xvi, 22). * Et Domi- nos, Vade relro, Satana ; non enim tapit L quee Dti tunt, ted qum tunt hominum (Marc. vm, 53). Quod peccatum ignoranti*, et scientiae negationis, siinul et juventutis (de qua praesumens dixerat Doinino : Animam pro te ponam (Joan. xui, 37) respectus alque compuncius omnia flendo l delevil. Docuitque iu his peccatorem presumptoremquc dicere : Avertitti fa- eUm luam9 et factut tum conturbatut (Pt. xxix, 8). Sana animam meam, quia peccavi iibi (Pt. xl, 5). Pro votivU vero J el solemutbus quae k Cbristi Dumiui «tflerat populus, Paulus aposiolus oslendit. l Offera- mus, inquii, tacrificium laudit temper Deo, id est9 frmctum lubiorum confilentium nomini ejut. Beneficen- tim aulem et communionit nolile obliuitci J tattbus enim uterificiit placatur Deut (Iiebr. xm, 15, 16). A CAPUT VI. In leprm inspectione, hwreticot uariot timUaua, Praedictio facta et figurata. In Levitico credita et visa. 10. Jubet Deus lloysi ut lepro inspectio atque pnrgalio, bujusmodi sacrificiis expietur (Levit. xiii ct xiv). Par gallinarum offerendum saccrdoli, ex quibus iinam oflerat "aliamque relinquat (Ibid. xiv, 4). Similiter qua3 ex bircis caeterisque pccudibus. Scd u&c mysteria ooster Sacerdos Jesus * Dominus evi- denter o^tendit iu Evangelio dicens : Duo erunt rn agrOy umt assumetur, atiut reiinquetur; et duw m nwlendinOt una attumetur, alia relinquetur (Matth. xsiv, 40). Qtiantum autem ° intersit iriler assumi et relinqui, culumba corvusque dimissi ex arca osten- dunt {Gen. vni, 6). Columbam enim Noe ad se reci- pieus iu arcam, servandam sacrificio custodivit ; cor- vum vaganlem erraiitemque relinquens. Sic agnos ab haedis discerni, sic virgin*»s sapientes a siubis R voluit segregari (Mattk. xxv, 12);animas scilicet \*r 0 graiiam ; quas digna oblatioue purillcans, sacrificio contriti cordis (quod similago frixa ex oleo siguavit ) secum iu aeteriiain Jerusalem, cujus spirilalis spousus est p introducit iu patriam ; repuUis ha3relicis, quia leprosi foras extra castra miituntur (Levit. xnt, 46;. Nec praetereundum existimo ipsam distinctioneui leprae , ut datum fuerii aliqua ex narle discuiere. Nam lepra in capite Manicli£Osy Pnscillianos, coin- plicesque eorum deinoostrat. Eteniin cum viri caput Chrittut sit, caput vero Ckristi Deut ( I Cor. xi, 3 ) ; Deo ipsi capiti dum adversarium nescio quem prinei- peiu ienebr;«ruin disputantes opponunl; ipsi in ca- pite sui erroris aspersi lepra, foris extra castra pelli mertieruiil. Lepra in barba, Ariauos, Pbotinianos, Ne*toriano*que designat : qui no»trum pontiiicem Cbristuni, dum minorein in divinltate, aut solum lio- ininein, non Deutn et boininem prsdicant, aliterque de Christo sentiunt quani tenet 4 tradiditque lides catliolica ; leprosi in barba eum lacessunl, quem in C siiiiilitudinem Aaron, David propbeta inlroducit; ve- rum Priucipem sacerdotum Chrisluin Dominum di- ceus : Ecce quam bonum, et quam jucundum habitare fratres in unum. Sicut unguentum tn capite9 quod de- tcenditT in barba, in barba Aaron (Pt. cxxxu, 1, 2). Hi igitur qui unitatem cathoticaro reliuquentes, uu- gueutuin quod in nostri pontificis barbam descendit, erroris sui dogmate foedanduro exisiiniarunt; ul ie- prosi in barba inventi, etiam ipsi extra castra pulsi sum. Lepra in corpore, Donatists, Maxloiianist», Luciferiani, caeterique similibus erroribus obvoloti, duni per totum mundum Christi corpus, Domini Ec- clesiam, humanis calumuiis insectantur, ■ in lepra corporis sui eiecti, nisi a vero Sacerdote x Christo charitate mundati fuerint, casira eos populi Dei uon suscipiunt. 11. PcUgtani vcro omni ex parte leprac macula turi»aiHur, dum capiti et corpori nebulas u suas per- vcrsae doctrinae infundere contendunt. Capiti, quod n Deus auie peccaiuui , mortalem bominem fecerit : ** qui mortem non fecitt nec latatur in verditiotie vivo- rum: creavit enim, ut ettent, omnia (Sap. i, 13, 14). Corpori ; quod gratia Dei ncccssana y homini non * Ms. Remig., mandanlur. * Sic rus. Remig. E. Rctuig., ex tepra. 1 Ms. Kein«g.y Ckritli chariUAu u Mi. R •nnK., nue. f Ms. Reniig. addit komim. 775 AD OPERA S. PROSPERl AQUITANI APPENDIX. 776 visum sit, cum onum consecrstum sii in remissionem A fuit cnncta persequi ? Cum de compendio noster lle- omnium peccatorum. Sic in toio leprae maculaviiiati, s castris Dominicis etiam ipsi pulsi snnt. Gum vero naec noster Sacerdos inspicil, variasque dirimit pla- gas, utrum sit teira in Manichaeis, an rubea in Aria- nis9 an in Pelagianis alba, vel varia : Quoniam opor- tet, ait Paulus, et hcereut e$te, ut probati mamfe$ti fiant invobit (\ Cor. nt 19). Quamdiu in bis variis erroribus, velut in leprae maculis auimae detinentur, castra eos, ut dicium esl, Dominica non admittunt. Ex quibus omnibus baeresibus, compuncti Dei gratia, dum mundandi redeunt, in illis qtiodammodo decem leprosis nostro se offerunt Sacerdoti (Luc. xvu, 12 et teqq.). Eosquejuita Legis pnrceptum dum ad sa* cerdotem Judseorum niittit, euntes in via, id e»t, in bac viu, potentia Verbi mitndavit. Pro qiiorum rauu- daiione sacrificium seipsum obtulil gallina illa pre- liosa, qui; dicil : Quotiet volui9 Jerutalem, eolligere fitiot tuot ticut gatlina colligit pultos tuot tub ata$t et diator Jesus Dominus, in quo isla omnia persona- bant, vecordes Judaeos, qui Legem littera, non spiritii tequebantur, increpaverit, dicens: Vcevobis, Seribet et pharitm hypocrHce, quia decimatit mentham, cymi- num, et omne o/tis, mundantet catinumet eaUcem, emm intut pteni sitit rapina et iniquitate (Matth. xxiu, 25, 25) Eisque singularis ipse transiens (Ps.cxl, 10), singulare sacrificiuin ostendit, dicens : VerunUamen dico tobit% date eleemotynam, el ecce vobis munda *unt onmia (Luc. xi, 4i). 15. 0 quam breve compendiotumqiie sacrificium, quod intrinsecus atque extrinsecus lolumque liomi- nem mundatl Eleemo ynaa morte tiberat, eiipta pmr- qat peccala. i Eleemo.yna non patitur ire in tenebrit (Tob. it, 14). EIeemo*yi a nnniiis boiiiun est omni- bus facientibus eam, c«»ram siiiiiiiio D«*o. H«rc esl qiiae perpetuos ignes exslin^uit ; liaccesi quae res:siit peccatis; haec est quae Chnsititn pasctt esuriente uolmsti (Matth. xxui, 57)? Colligit sane etiam * illa R »n paupere ; Ii.tc vestit nudum; toec visitat infinntun; ad unitatis suc membra pertiuere co- hacc peregriuuin hospitio k reripit: h.cc oua* omnea imlentet, quos gnoscit: quoniam novit Dominut qui tuniejut (II Tim, ii, 19). Uiius euim ex decem miind:tiis reversus gra- tias egil nostro Pontifici (Luc. xvn, 45); quia unitaa cognoscit , non in se , sed in Doibino glnriatiduin (l£or. i,51), quae spem noluit habere in liomine (Je- rem. xvu, 5), quae itilellexitb bonam vnluiitatem a Domino pr:i-p:irari (Prov. xvi, $ec. LXX), quae vere libera esse voluit, quotiiam cognovit * quod eam Fi- lius liberavit (Joan. vm, 56). Hi vero qui d mundanti ingrati, vcl in erroris sui leprae maculis persistum, in castris Dominicis suscipi omnino non poterunl. • Contra qtios exclusos claudens osiiuin diclurus est noster Pontifrx : Non novi vot (Luc. xm, 25) ; ut a longe illi dimifcSi fori* reinaneant, canes, malcfici, et omiies hoiniiies qui o|>eranlur et faciunl meitda- dum (Apoc. xxii, 15). Mulu f hic dicere non opor- luil, cum Origenes (Super Leviticum) »ingula dUcn- tiens, quse recta fide sensit Douiino consignaverit Christo. CAPUT VIF. lne*cit mnndit, et immundit, eUemotynit munda omnia fieri. s Prxdiclio facta et figurau. ln Levilico credita et visa. angusliam l carceris tdlit (Matt. xxv, 55); hac on- iieu inopiam finit; liaec divitibus confert remedta; haec vitam apternam comparat ; liacc feinmt Deua; h«c contiiiet regniim coelomm : haec est quae discer» nit agnos ab ba-dis (lbid.% 52) ; li;vc est quae ad dei- teram collocat Judicis (Ibid., 54); Ii;pc angelis sociat; harcex servisfilio^ Dei fieri prasiat. Concnrrile omni ex genere peccatores. com urrite omncs ex vitiis erroribusque lcprosi; concurriteomnesquolibetliagitio maculati atque uiiinuudi, poenilenieH, vnveniesqne; concurrite ad um magiiuni, conipendiosuin, unleque sacrificium, ciim oniui laetitia olfereiites. Hiiarem euim dotorem diligit Deut (1 Cor. u, 7), Prout quisqoa ■ quod oflerat habiierit, lioc offerat munns. * Quud iu noster Princ< ps sacerdotum insiituit, acceplum- que prae omnihus esse mandavit, ut usque ad duo minuta (Marc. xii, 42) calicemque aquae frigidx men- suras biijus perduxerit sacrihcii (Uatth. x, 42): G pacem promittens, eisi ha?c desunt, hominibus borae voluntatis (Luc. u, 14). Ista sunt po>tericra D i, qua; faciem ejus dum videre non iiossei Moyse>, «pf • ritu sunt ei revelata prophetico (Exod. xxxm.SO), in Christo Jesu Doiuino et hominc, qui est aetemus Priuceps omnium sacerdotuin. ° llxc in Levifa» suppleu noscuntur. 12. Inter omnia mandau quae ad erudiendum Dei populum lioysi in monte Sina a Deo tradebantur, expleto ordine sacriliciorum, atiimalia niimda ab im- mundis quae populus m escam sumeret, ista sunt k dislinciionesignaia. Ruminantia, qu«que fissa un- ?ula, habenda munda esse, et in e>cam suroenda Levit. xi, 5ef teqq.). Quae animas signant ruminan- tes verbum Dei, ex fissa ungula, diiorum scilicet praiceptorum. De avibus quoque vel piscibus nomi- natim mandau sunt, qu» contingere, auaeve abnuere populus debuis facta • et figurata. ln libro Numeri credita et visa. Erat% dicit Scriptura, Moytes mitit prce omni- ninibus f qui erant tuper terram (Num. xn, 3). • matisuetudine noster resonat Mediator, cui •»id : Tu% Domine. tuavit ac mitit es (Psat. 5). Et ipse in Evaugelio : Tollitejugum meum im, et discite a me quia mitit tum et hnmilit Matth. xi, 29). Detraxerunt Aaron et Maria germano suo, quod iEthinpissam accepisset n (Num. xu, \). Delraxerunt ei nostro Do- uifraires, quodcum publicanis et peccatori- iscereiur (Luc. xv9 2). Quibus cum dixisset, 4 opussanis medicus% $ed male habcntibut; non ocare ju$to$, sed peccatore$ in posnitentiam i. ix, 12), ostendit iliam i£thiopissam seacce- x gentihus. quae dicit: Fusca tum% et decora% erusalem (Cant. i, 4). Maria quas delraxerat, !X vindicu poenam leprae suscepit (Num. xn, lam metuere animae debent, qua? Christo de- tet Ecclesiae. Dicit euim de talibus per pro- n : Pro eo ut diligerent me% detrahebant mihi ; tem orabam(P$.cmi%i). Oratione enim Moysi, mundata indulgeniiain meruii (Num. xn, t3), i aniina tanto exoranle Ponhlice, omni ex itnetur. Jussu tauien dtvino Moyses, duodeciin \ de plebe viros explorandain Chananxorum i nisit, quibus iu mandatis dedit, non lantuin n hominesque prospicere, quanium etiam ei terrn fructibus asponare. Pergeuies dum qua? jussa sunl, vallis eos quacdam excepii; ex trum abscindenles pro magnitudme phalaug;e tum, simul cum malis granatis licnsque por- ad castra redeunt, fructus osiendunt, ea nar- qnss viderant (Num. xm, 3 et seqq.). Iu tribus etibus, mysleria Christi Doraini resonant Ec- A clesix. Bolrtis in Christo, vox Eoclesi» in Canlic's C mticorum : Botrus cypri% fratruetis meus (Cant. i, 13) Quod ligno portaiur, s Crucifixum agnosce. Quod in medio duorum exploratorum, Ilabacuc propheia : ln ' medio, inqmt, duorum animalium cognoscerit (Habac. iii, % tee. LXX).h liem Ecclesia de seipsa in eodem cantico : Floruit, inqiiit, vilit% floruerunt mala gra- ttata (Cant. vn, 12). Ficus vero, cujiurex foliis trans- gressores pritni homines sibi sncciiietoria fecerunt (Genet. m, 7), osiendunt originale peccatum, quod per mala granata Ecclesiae, botrique sanguinem ab- solvitur, qui fusus est in remissionem omnium pcc- catorum. 16. Hi autem qui cum exploratoribus ascendcrant, his dictis populum terruernnt : terr.*e illius promiss» audaces esse homines, magnosque viros, civitatesque muniias. Gigantes se quoqne illic vidisse conlinnant, qtioruin in conspectu ipsi ut locuslae fuerint super ler- ram (Num. xiii, 28 et teqq. ). Horura metii perculsus R popuius , rursum advcr^um Moysem iniirmuravit , D sibique sUtuit eligere ducem qui eos reducerct in iEgyptum ( Num. xiv, 2 et tcqq. ). Hoc malum eorum e»t qui liberati per bayplismum metu dxmonum, non ante, sed retro respiciunt ( Phitip. m, 13), Dei be- neficia ejusque mira facia obliii : 4 desperanies erga se impleii promissa Dei, eligunl ad eum reverti cui jam renuutiaverant ; illum cui crediderant spernen- les, ejusque potentiain abuegantes. Hos increpaus dicil : i Verterunt ad me dortum $uum% et non faciet suas (Jerem. u, 27 ). Et Petrus apost»lus : Melius illis erat non cognoscere viam salutis, quam cognoscentcs retro respicere a tradito $ibi sancto mandalo. Contingit illis ret usri vroverbii : Canis revcrsus ad vomitum% et sus lota in * volutabro luti ( II Petr. n 21 ; Prov. xxvi , II ). Jesus vero filius Nave,cl Caleph Uepuo- na?, qui lcrrain inspexerant, simul cum Moyse ei Aa- ron sacerdotibus prostraii ( Num. xiv, 5, C ), aguut pieiatis ofttcia, ab intentione desperaue voluulaas populmn revocant, dicenles : Nolite metuere populum C terrce: quoniamdevotiom nobissunt. Discessitenimtem- put abilliSy Dominus autemin nobisest : nolite timere eos ( Ibid.%%)9 sec. LXX). Qu« omiiia subvcrsione idolo- rum etiam u populo re&onanl Christiano, ite sint ho- inines apostataR a Deo, qui 9 daemones metuuiit, a quibus jam per Dci graliam iibcrati sunt. Quoruni pompain iuanem descnbens Jeremias, ait : Inter cas- tera% ingressi in Balyloniam, videbitis ibi deot aureot et argenteot portari in humeris ( Baruch vi, 3 et teqq.). Ipsi autem sunl manufacta et inania : sed neque praestare, neque nocere possunt, ideo quod nihil sint: ne ergo timuerilis eo$. Dominum autem tanctificate iu cordibut ve$tri$, et ip$e erit vobit timor, P sicut Isaias ait(/io. vni, 13; I Petr. m , 15). De d.-etnoiium aulem cultoribus Jeremias scribens ait : Ibi fuerunt gigantet illi nominati tcientet prcelium. Non hot elegit Dominus, nec viam scientice dedit eis. Et perierunt, propter quod consilium non habuerunt (Bar. m, 26 et seqq.). Et Salomon: Ab tfitfio, aii, cum perirent $u- rj perbi gigantes (Sap. xiv, 6 ). Contra quorum super- biam bumilis Chrisli populus victor n ip»os intraiuros in requiem promissae terr CAPUT X. In virga Aaron germinante, confirmalio vaeerdoiii Chrisii Domini. Prsedictio facta et figurata. In libro Numerorum cre- dita et visa. 48. Contemptores proeceptorum suorum, officium- que sacerdotale usurpare volentes Chore, Datlian et Abiron ( Num. xvi , 4 seq. ), praesens Dei judicimn dum puniret, c condemnans in illis omnes hneretkos, ut jam supra ( Parte i,c.42 ) posuimus, signum quod- dam d indicit Moysi , quod a se electum conflrmct principem sacerdotum. Dixit Dominus Moysi:* Sic dices pliis hrael, ut dent omnes principes illorum $in- guli ' in tribubus virgas suas ( Num. xvn, 2 ). Duo- decim igitur virgas accipiens Moyses, etvirgam Aa- ron inter virgas illorum, posuit eas coram Domino, intulitqtte in labernacoltim teslimonii. Et factum est, in crasiinum inlioiil Moyses ct Aaron in tabemacu- C lum. El ecce germinavit virga Aaron ex doino Levi, et produxit gcrmcu, florem, germinavit et nuces (Ibid., 6 ). Qtio profecto signo quieiiim populum esse jubel, dicens : s Desinat murmuratio eorum a me, el non morientur sic omnes (Ibid.% fO). Haeretici prreunt contra Domini sacerdotem legithnum mur- mtirautes. Quod vero florescens virga Aaron produ- xit nuces, uostruin ha?c Christum Dominum indicant Sacerdotein : de quo dicit Isaias : Exiel virga de ra- dice Jesse, et flos de radice ejus ascendet (Isa. *i, 4 ). lu nuce vero miindum Ecclesiamque in mundo ostendi, qui pie quaerit, intelligil. Ex duabus quippe partibus conjunctis, tamquam inlra cameram coeli et spatia terne, velul qtiaiuor partes orbis, b inlriti- secus ciim populis continentur : tenue quoddam co- rium habens in medio sni, ut maria diffusa per par- tes. 49. EcclesiaD quoque mysteria haec in ea suril , duorum veteris el novi Tes'amenlorum operta secre- rj tis, quatuur cornua crucis, quibus orbis redimitur , et aquam baptismi iu medio sui habens, qua vireus Kemper fructiucausque flore*cit. Hujus pomi arbor celsa pctens, opacis ramis, aspersa per tenues mol- • Ms. Remig., Sephone. h Ms. Hemig., in hujus vita eremo. Ediii, in hac tita. c Ms. Remig., contemnens. J Ms. Remig., prcedicit. • Ms. Uemig., Dic. f Editi, in tribus. s Ms. Remigianus, desinet. b Ms. Hemig., inlrinsecus continetur, cum populus ltnue% cic. ' Ms. Remig., geminas. i Ms. Remig., post hxc verba, cx tegmine% (ovet lesque surculos, aut singulas in unnate, aut « binas in%duobus praeceplis, aut termis in trinitaiis numerv, quatuorve connexas in quatuor Evangeliis, gemma- rtim in modum producens, bui anificis pulchritudi* nem operaque inira declaraU llarum expre>sus soe- cus J ex tegmine, quxdam in se tincta alba colont, ac medendi gratia exasperatis faucibu* adhibetur. Haec virentium nemorum froude yesllla tegmina f<>- vent aestuantes, in requiem simrum scilicet k fofi*>- ruin, temperanlque flatu suo aegrotantis iucendia. Nec immerito Jeremiae prophct» jubet Domiaas 1 baculum sibi nuceum facere debere (Jer. i, 44 )tin quo omnis Ecclesia in mundo, m et mundtis in ea Christi susteutetur auxilio. ejusqiie graiia sufferaiur, qua3 canit in Psalinis , et dicit : Virga tua el baeuUt tuus ipsa me consolata sunl ( Ps. xxn, 4). CAPUT XI. In ceneo serpenle, Christum Dominum a mor$u dicbeli liieranlem. Praedictio facta et flgurata. In Numerorum librocre- dita et viaa. 20. Sitiens rtirsum in alia eremi parte populiis. adversus Aloy^em et adversus Dominom munnuravit ( iVtim. xx, 2 ). n E petra qua, ut prius aderat, Moj- ses produci posse aquam diffldit ( Exod. xvn, 5 ) . is qui talia vel ampliora signa jam fecerat, es h*< offensam incnrrens, quod non ° ciarificaverii Demu coram flliis lsrael; non ipsum introdiicturum popu- lum in terram promissionis. vindex sentenlia divina conflrmat ( Num. xx. 42 ). Ihi Aaron in Or mnnte defunctus, Eieazamm flhuin sacerdotemque ditnisil (lbid., 29). Moyses paululum reserraiur, cujus in locum p Jesus Nave fllius transit, qui populum in ler- ram promissionis imluxii. Recte buic nomini etian terrena haereditis disiribuenda servata est : qno- niam non esse aliud nomen sub coelo datum homimbut, in quo no$ oporteat salvari (Act. iv, 42. Phil. n, 40), apnstolica est senlentia praefinitum, qme nosirun ducem Christum Jesum Dominum ostendit, suisbc- redilatem perpetuam spipsum distribuentem, et qui <1 eum percipicntes, dicuut : Ilcereditas mea prteciara e$tmihl(P$. xv, 6). 21. Dtim vero idein populus pergit per certas gen- tes, quas ei Dominus mandaverat exstirpandas, qua rum scilicct ex culpa idololatrine, suppletts peccatis jam finis advenerat, fatigatus itinere, adversum Do- minum murmtiracs, serpentum morsibus vexatns in eremo est , pceniiensque Moysem supplicem pro ss fiomino fieri precibus exorat (Num. xxi, 5 ei seqq ). Verum ille semper pius et mi^ericors Deus, qui par- tihus judicans oat locum pcBnilentis ( Sap. xn, 40), rcmedium exaltati serpentis in ligno, contra morti- feros serpentum morsus dedit. Jubetur enim Moyses acneum formare scrpentem, eumque alto ligoo cool- xum, populo pracipere, ut si quis se vuliierauin cujusiibet fccrpenlis morsu sentiret, siatim a?neum re^piceret serpentem, cujus aspectu continuu r st- naietur. Ilic ctiam sic ille iiludilur serpens diabolus, de quo per David dicitur : Drticonem quem finxisti, ad itludendum ei ( Psal. cm, 2G ). Ciiui enim io liu jus vitac eremo diversis ex vitiis, jam consecraiis ii« baptismo tamquani iu mari Rubro, pcsliferos mor»us mtuantes subjicit, cxteris prxtermissis. k Ms. Remigianus, filiorum. 1 Aliudit auctor ad Jerem. i, 44 : Virgam nuctnn, seu bacutum amygdulinum, ego video. m Ibec verba, et mundus in eaf omittuntor w ms. RrnVtgi.tno. D Kditio recentior : E petraque. ° Edit. Colon., gloriftcaveht. p Ms. Remigianus, Jesus Nave tranuat . . .repro* mhsioni$. h Ms. Remigiaiius, qui ei ' Ms. Hemig., sanubaiur. 781 LIBER DC PROMISS. ET PRiEDICT. DEI. PAftS II. 73 i inflxeril diabolus, statim exalutum in ligno crucis A doctrinam Balaam, aui docebat Balaac mittere scan Jetum Dominum respiciat, id esi, a cmlesii medico iton recedat, ul omnU gui viderit et crediderit in eum ( sicut ipae in Evaogelio dicit) non pereat, $cd kabeai titam mtemam (Joan. 111, 45). CAPUT XIL /* ei$ qui pro ChrUto parentet contempetri*tf umn benedutionem. Pr*missk> facu el figurau. lo Numeris credita ei visa. f2. Benedtctum a Deo populuro , Balaac rex lloab conducens Balaam prophetam ex gentibus (licet uniua veri Dei vatem) ut malediceret inviiavit: quem maledictum existimabat se faclle snperaturum ( Num. xxn, 5 et seqq. ). Sed propheia a Domino re- n* t utrum pergat an maneat. • Probibeturque a ino ne veniat, ac regi mandat sibimet interdi- ctoaa. Aliis nuntiis rex, ampliora munera promiitens, propheum horiatur ul veniat (Ibid.f 15 et teqq.). Rursum ille ab eo qui jara prohibuerat, corde per- ▼erao qusrit tenuns utrum locus daretur eundi. Iluie recte resonat Scriptura : Non tentabis Dominum Deum tmmm ( Deui. vi, 46 ; Matth. iv, 7 ). Dalur igitur jani mente saucio pergendi pote-tas, ita ut b si quid D >- minua tn os ejtis dedis»et, boc ipse proferret. Dum vadii •» avariii* sux jam corde captivus obvius ei angelus. jiimento ipsius quo * vehebatur se potius nuuifeaure voluit quam illi (Num. xxu, 28) :quia komo cum m konore euet, non intellexit, comparatus estjumentU in$en$atisf et non simitis, sed pcjor ta- ctus ett iUU(Ps. xlviii, 21). Subjuaale enim (ul Petrus apostolus dicit iu Kpistob sua ) hunanu voce respondens, veluit propheta dementiam (11 Petr. n, 16). 23. Tunecoram rege conduciusillepropheia, dum eogiut maledicere, benedixit (Num. xxu, 36; xxiu, xxiv): illorum depuuius ex numero, quos propbeia David dcsignai, dicens : • MaUdicent illif et tu bene- dalum l itt* oculis fitiorum Israet, edere de sacrificio, et formcari (Apoe. u, 14; Num. xxv, 2 ) ; esse eiiam nunc lales osiendens, qu«»s autvindex ira ■ consumil, aut objurgatos sub pcenitenlia indulu gratia liberat sacerdoiis. CAPUT XIII. /n Mouse transeunte. Jesum signaste Dominttm rectorem. Prsdictio facta et figurata. In Deuteronomio crediu etviaa. 24. Moyses vicinum se dum cognosceret sepultu- rae, populo oinnem recapiiulairs legem, beneriictioni- bus malediciionibusque, atque lerribili illo Deuiero- nomii C; ntico, toum synagogam asirinxii , testem inducens ccelum et lerram, nihil se ex mandtiis Do- roini celasse, omnique vigili cura egi>se nc quid ex- sisteret quod laederet populum : monetque a pnrce- _ piis Dommi non di>cedendum, neque ab eo in aliqno ** declinandum ; metuendumque esse n prosperis ne sequ.intur adversa ( Deut. xxxi, 12). Adtlit quoque prophetico spiritu eis futura deslguans , post suum obitum, rehcto vero Deo , post geniium eos vana et noxia concursuros ° simulacra : quorum ex cultu peccatorum ponderibus gravati, ii imaPmergantur: eosqoe dimiiti a Deo, si ip»i dimiserint Deum (Deut. xxxi, 16). Quibus dictis oinnes iribus mysiicaiVne- dictione cousignans (Deut. xxxin, i et seqq.), Jesu fllioNave tradiU gubernauda plebe (Deut. xxxi, 7), ipsejam provectus aeiae, ad Dominam cx hac vita migravit (Deut xxtiv, 5). Coinmendavit qtioque no- ster Mcdiator Jesus Dunrnus Hdem ac pacem siiam discipulis suis, traiisiens de hoc mnndo ad Patrein (Joan. xiv, |)t eosque , ut Jomnes ev.ingelista dicit usque in fineiu diligens erndiit (Joan. xiti, f ). Illud, ?noque propheiicum futurum discentibus per stium aulum apostolum mand ms, quod posl rjus obitum introirent graves lupi non parcentes gregi ( Act. xx, sHces (Ps. cvni, 28); et alibi : Ore suo benedicebant C 29), et ex ipsis discipulis exsurgerent pseudopro- ( Ps. lxi, 5) f. Hoc exiius posterior docuit. Supple- Uin eniui beuedictioneui propheticam, s qua, etiaui per Ulem, adventum onici Filii suiex illopopulo Deus gentibot promittebai. Uuo vaticinio acius dixit iuter eaatera : Orietur stelia ex Jaeobf et exswget homo ex /traW, et confrmget omnia regna terrce ( Num. xxiv , 17). Qu* de Christo Domioo dicta, Evangelia diviua attetUnlur (Matth. n, 2). Is igiiur qui maledicere folnit, k nec vakiit , consil:um nequissimi serpentis esqnisitum regi dedit. Speciosas quasque feminas, quaruni forma ornaiusque ferruin viriutemque l niol- lirel, elecus e suo populo ad conctlandam libidinem I llebraico ponulo dimittendas (Num. xxiv . 14; xxt, f ; xxw, 16 ). Harum ex concupisceutia per- aoasj» sacriticanies idolis ac sacrtiicau vescenies , onenso Deo, totum pene Israel in mortero duxere eapthrom. Divina quippe manu perctissif duin plu- rima multitudo caderet in de»eno, tota pene syna- goga periisset, uiai Pbineea sacerdos (iVumi. xxv, 8), phete loquentes perversa (Matth. xxiv, 5) De quibus iu epistola sua dicit : Videte canes, videte malos ope- rarios, videte coneisionem (Phil. iu,2). Commendans- que tum per si- R gnum ejus sanguinis baptismo renatus advenit. Sub " lino illa Rahabexploratoresabscondit. Sub lino s et nostri Jesu Domiui exploratores fuisse abscousos Isaias prophela tesiatur, dicens : Arundinem quassa- tam non comminuet, et linum fumigans non exttinguet {Isa. xlii, 5; Mattn. xn, 20) : gentem ipsani Judaeam signans,qu33 ut linum, fuinigans in sacrificiis, om- nem usque ad Christum h lectam celavit prophe- tiam ; ipsosque praecursores nostri Christi Jesu, a quo non exstincta nunc usque servatur; ut quae in ea ndhuc tecu laleut, l futuro iu tempore revelentur. Meiu i enim Jesu ducis suos territos cive? mulierilia explorantibus prodidit , ut etiam illud impleretur quod de nostro Jesu Domino diclum est : A facie tua gentes turbabuntur9 cum fecerit mirabitia(lsai. liiv, 2, 3). Reversi exploratores ad Jesum , cum oinnia quaB egerant retulisscnl ; jussu divino duodecim tri- buuro Israel jubet castra moveri, simuliue otnaes transire Jordanem, arca praeeume (Josue m9l), quaB k jam in Ogura, ut dictum est, noslri Jesu ducis l sa- C ciament* portaret. 27. H;i c dum in medio fluininis moraretur, divi- *as in partes inferior unda dum irei, superiorque iinmola subsisieret, folum siccum ipse alveus pra> buit traiiseunlibus (lbid. 16). Siatimqtie praecepto Domini duodecim lapides a singulis tribubus de roe- dio fluminis Jesus jussit auferri (Josue iv, 1) : qui- bus in sacralo numero dtiodecim apostoli noslri Jesu signarentur. Transeunte autem populo, famulatu quem unda Dei jussu praebucrat suppleto, rursum recurrens in sesefluvius laetos pcrse reddidit trans- euntes (lbid.y 18). Baptismi et hic inslar expressum, ut hi qui in eremo nati Rubri maris sacramenta non noverani, Jordanis in transilu abluti, circumcisio- nem ex cultellis m suscipercnt petrinis. Omnis enim sub nostro Jesu consecratus in baptismo, ex petra corde c ircumciditur, quia omnis virtus ejus in petra firmatur. Quam peiram Cbrbtum esse jam supra u osicnditur (1 Cor. x, 4). CAPUT XV Per Jesum Dominum anince a prostitutone idolorun liberantur. Praedictio facia et figuraia. In Jesn Nave credita et visa. 28. Jericbonta Dei populns cnm Je«u duce veniens, eamque munitam omni ambitu prospiciensciviiatem, obsidione vallavit (Josue vi, 1 etseqq). Mirabilisan- tem in divinis praeceptis Mic videtur • initus esst conflictus : actumque est quodaromodo certamen spi- ritale, septem tubarum clangoribus septiesin diesrp- timana tota recurrente, die oltimo P tubis concrenan- tibus, jubilantibus cunctis, omnis illa superba mn< romm constructio, non bumana, sed divina roam concussa intercidit (lbid.t 16). Subversa civitas, eon- cremataque cum populis incendio, sola *ex eo Ra- hab' cum suis per signum sanguinis potuit liberari (lbid.9 17). His tubis, boc fremitu jubilantum, pro> ceptoJesu Domini etiam uoster pugnat exerctloi. Nam septiformi spiritu, sapientiae et intellectus, coo- silii et fortitudinis, scientiae et pietatis, ac tkoorii Dei (lsai. xi, 2 ), dum resonant qui caount io tufeii ductilibus cl voce tubae corneae , jubilatque popolts inconspectu rcgis Domini (Ps. xcvu, 6), septies k die doui laudes dicunl super judicia jusiitiat ej« (Psal. cxviu, 164), omnis Jerico civitatis r terreoa superbia debellatur (Josue vi, 24). Concrematur m- cendio ab eo de quo dicitur : Jgnts ante eum • pre» cedet, et inflammobit in circuitu inimicos ejus (PsaL xcvi, 3). ln qua spes salutis datur fornicariae aoina pCBnitenti, dum signo saoiruinis Jesu Domini liberata, diciiur elatis et tuinidis : Meretrices et pubUcaniwrm- cedent vos in regnum Dei (Matth. xxi, 31). Talei Juippe animas invenit Jesus Dominus noster, sive ii udaeis, sive in gentibus. Quarum exemplo ut a m prostitutione transiret ad legitimura \irum, jobetor Osee propheta mulierem accipere fornicariam.atqae ex ea procreare filios, ut sit jam uxor, quae paolt ante fuerat meretrix, babeatque filios, quae atudtbat filios non habere, nec jam iibidini, sed soscipieote serviat proli (Osee i, 2). 29. Evidentius hoc per Jeremiam propheiam ex- pouitur, cum tota arguitur Judaea : Si contamineU fuerit mulier, ait Dominus, numquid reverteiur adesm vir suus f Et tu fornicata es in pastoribus multis, et sk revertere ad me% dicit Dominus (Jerem. m, 1). fct per Oseam : Vocabo non ptebcm meamf plebem nuam;tt non dilectamt ditectam ( Otee i, 10 ; ii, 24; Rom. u, 25). Apostolus quo<|iie Paulus hujosmodi animasu- lubriler objurgat, dicens : Auditur tu vobis fornicato, et talis fornicatio.qualit nec * inter gentts (ICor.v,!). Sed lales etiam sua gratia Jesus noster Domiooi dumsuscipit ad salutem,diviniute illa potentiae soa fornicariam, virginein facit. Quam proiiubus ioss Paoluscastospirilualiqiieconnubiocomponittdieeoi: Aptavi enim vos uni viro virginem castam eskiber* Christo (II Cor. xi, *). De qua filios non carne, sol spihluexcipiens, facit Ecclesiam virginem, matre« liliurum fecunditale u laciantem (Ps. cxn, 9). Uu* • Ms. Remig., prcedicandam. h Ms. Reinig., notter Jesut Dominus. « Ms. Remig., lacro sanguine. d Emcndainus ope ms. Heungiani. Alias cdili , vehemenler. • Ms. Rtmig., criminibus, scd, ut vidctur, niinus bene. f Ms. Rcmig., mittereL s Ms. Remig., et nostros. k Ms. Reinig., texit et celatil. 1 Sic ms. Reuiig. Editi , latent futura, in tempore reretentur. I Ms. Remig. , Metu tamen Jesn dnce. k Ms. Remig. habet, in figura. Editi carenl parti- D cula in. 1 Ms. Reitjg omnia sacramenta. m M$. Remig., susceperint. n Ms. Remig , ostendimus. 0 («orrigimus ex lide ms. Remig. Iu editis legri»- luT.illic videtur virtus fuisse. Conflictu*9aciumqug\tiC' » Ms. Remig. addit vocem, tubis. q Ms. Remig., ex ea. T Ms. Remig., terrena. * Ms. Kemig., ardebit. * Ms. Remig., in gentibus. * Editiones antiquiores, lactanlem% recentiores f e* ro, latantem; prioribusfavet ins. Ueuiig. 785 LlfcER DE PROMISS. ET PRjEDICT. DEI. PARS II. 7M •ectim admonet Joannes ap >stolus dicens : Charissi- A colisqoe peccatorum stiorum nnusqutsque constrin •w, filii Dei sumus, et necdum apparuit • quid erimut (I Joan. iii, 2). Coujungit et Paulus : St au/fm /i/it, #1 hmcdet ; hmedet quidem Deit cohmedes autem Ckritti (Rom, vm, 47). CAPUT XVI. Per Jesum Dominum omnia vitia expugnanda. * Promissio facU et AgtiraU. In Jesu Nave crediU et visa. 50. Eipugntt Jesus Nave lilius Chananaetim, Ce- tlijeum, Pheresaeum, caeterasque g*'nies,quarnm ter rts populo suo Dominus in haerediutcm promiserat Ktuey ii 5, et seq. cap.). Expugnat et noster Je«us nninus idololalriam, superbiam, invidiam, luxu- ritm, caeteraque vitia, ut suis seipsum praparetaMer- aam niereditaiem. ln funiculo Jesus Nave filius, victori populo terram divisit (Ps. lxxvii, 54). Dicit etnoster triumphans in Christo Jesu populu* : Fu- me$ eeciderunt mihiinpmclarit. Namel hmeditat mea j prmclara ett mihi (Ps. xvt 6). Jnbet Dominus filiis Salphad,quia virum haeredem non reliquit,paternam Msciperenaerediutem (Num. xxvn, 6), ut in liisani- dm auxilio * humano destilutae signarentur, quas 4nm respicit Deus,dicunt : Dominus porlio hmedita* tii tneee et calicit mei ; tu es qui rettituet mihi hmedi- tatem meam (Ps. xv, 5 ). Terminos positos quaeque iritms inviolau fide custodit. Dicitur et nostro popu- lo: Non trantgredieristerminos mernotquotpotuerunt nmtres tui ( Prov. xxu, 28 ). E roundu migraturus Je- ses, ultima coutestationis suae verba, sicut Moyses, toe populo tradidit : A mandatis Domiui non disce- dendum, si vellentsemper esse liberi, et ab inimico- rsun insidiis alieni : uihilque se ab eis accepisse, vel eet in aliquo laesisse confirmal (Jotue xxm). Et suos Jesns nosier Domintistransiens.hac pactioned con- slringit : Si feceritis, inquit, 7110? mando vobit , vere tmti ditcipuli ettitt et cognotcetit veritatem, et veritat tikeravH vos(Joan. viti, 54).£uibus cum dedisset vin, &ij.42uiDus cum acuissei angelus Domihi ob redemptionem eoruin, G esercendorum miraculorum polestatem, nc qmd ab C fif,um joag IIIIUI11 cx ||ebr»is ad judirandum •liquo sperarent quod ipsi non dederant, • dixit , Handuinque pro eo millens, boc JI— f- Graiu date(M afiA. x,8).Post abscessum Jesupopulus ■* • ille non ducein, sed judices regendos accepit ( Judie. I, 2). Et cum noster Jesus Dominus transiret de hoc nraudo ad Patrem, rectores Ecclesix suae per uni- versum instituit mundum. CAPUT XVII. in figura Eccletim Delbora hottem tuperavit. 1 Praedictio facta et figuraU. ln Judicum s crediu et visa. 51. Primus Judas inter caeteros Judices fuit qui iedfcarunt Israel (Jud. 1, 2). De cujus iribu, utsaspe dixinius, Dominus Christus huic mundo in carne , Jodex omnium animarum prauenUtus est. Relicto ¥ero Deo , populus Israel oblitus mandatorum Moysi 01 Jesu famulorum Dei,servivit idolis geutiuin,h eos- aequens vindicta, per confines iuimicos vexa- gitur (Prov. v, 22). Clamaverunt filii Israel ad Domi- num, cum pressuram paierentur , ct de necettitatibut eorum Uberavit eot ( Ps. cvi, 6 ). Dtcit eiiam notier Dominus per prophetam : Erit cum l clamaveriiit ad nu et dixeritit , Pater, exaudiam vct ut populum sanctum (Itai. lviii, 9). Cujus in manifesUtioue, cla- mantem ad patrem filium perdilum, cum magna mi- aeratlone pius pater in Evajigelio ) posniteniem sus- cipit redeuntem (Luc. xv,2l).kSubsequeasinjudici- bus l Delbora prophetes, maler surrexit in Israel, qua» jodicavitpopulum annis quadraginU (Jud. iv). Htijns m tempore Sizaram ducem regis Jabin adversus plebem Domini rebellantem, divina virtus in mauu femiii»coiiclusitm : illum scilicct terribilemciirhbus, equitibus, populisque metuendum. Nee eum n ferro , sed femina virtim ligno coufixii, pnlo ac malleo tem- pora illius transfodiens (lbid.„ 21) : quae nostrs ma- tris Eccleshesimilitudinem gercns,0 voce resonaret in Psalmis : Oi in curribut et hi in equitt not autem in nomine Dei nottri magnifUabimur. Iptit obligaii sunl pedet, et ceciderunt, not vero turreximus et erecti su> mut (Psal. x»x, 8, 9). Ilaec et alia canlat sancta Kc- clesia expugnans idola , idolorumque cullores , nec non et vicinos hostes suos haereticos. Qui dum ad- versus eam castra consliluuni, non limere cor suum dicit; et, Si exsurgat, ail, in me bellum, in illud ego sperabo (Psat. xxvi, 5). Et in alio psalmo : Smpe ex- puanaverunt me ajuventute meat eienim non potuerunt mihi ( Ps. cxxviii, 1, 2). Quia Dominus justus p per crucis lignum contrivit cervices peccatorum. CAPUT XVIII. Jn figura Gedeon gratiam Domini Christi commendat. Promissio facuet figurau. In Judicum credita et visa. 52. Rursum pro peccato idololairirc aflligitur po- pulus eum deprimente Madian (Jud. vi, 1). Missus Gedeon prae- dicto instruit: Dominus'tecu'mf potens in virtute ; et Gedeon : Si Dominus nobiscum ett, ait, quare notinvenerunt mala hmc (lbid.% 42, 45) T Et augelus : Vade, 4 ait : in manu enim tua tiberabitur Itrael de manu Madian (lbid., 44). Cumque Gedeon r ex minima Iribu se esse iti Israel coram Domino faterelur, ab eoqtii exaltat hu- milem, etimque sedere facit cum principihus populi sui (Pt. cxn, 8), roboratus, statim aram Baal, quain filii Israel construxerant , subvertii. Hunc populus pro boc facto insectatus, s in domum patris stii fu- gientem obsedit (Jud. vi, 27 et seqq.). Cumque im- peium populi declinasset, pater ejus Joas furcntem plebcm his miligavit verbis : Numqutd vot, ail, vin- dicatis Baal, aut talvum faciiit eum ? Qui x in eum injuriat ingettit, morietur u in mane. SiDeut ett, ipse sevindicabit (Ibid.t 51). Verum cum popuhis placa- tus abscederet, spiritus Domini induit Gedeon, eum- tH (Jud. ii9 41 et seq.). Hoc et nunc agitur, D que vinote subfultum ad praeliandum inittiL, signuin. ^nm renati per baptismum filii Dei , vanis super- victori» voluniali ejus assignans. Duo lamen ipse Mitionibus curisque hujus sxculi iinplicantur, vin- poposcit, quae in magno mysterio usque in tempus * Editiones veteres, quod erimut. * Sic ms. Remig. cuin edir. Colon. et posteriori- iws. Antiquiores vero, prcedictio. « Ms. Remig. addit voccin hanc, humano. 4 Ms. Remig., conttriugent. « M*. Remig., Gratit, dixit, date. * In editione Colon. et ncentioribus, Promistio. s Ms. Remisj. et receutiores editiones liic et in se- quenlibus capitulurum tituiis addunt vocem libro, qiiap, licet omissa, subintelligitur in antiquioribus edi- lionibus. k Ms. Remig., enmque. 1 Ms. Remig., Cum clamantet ad me dixeritis. i Deestvox illa, posnitentemt iu ms. Remig. k In ms. Rcmig. praesens caput dividiturante hoc verbum, Subtequentt cui pra?ligilur tilulus, Pradicth facta et fiaurata ; in Judicum credita et vita. t Ms. Remig. legit, Debbora. m Editi addebant hic vocem i//um; qua ex uit, Remigiano judicatur superflua. n Ms. Retnig., ferrum... lignum. 0 Ms. Remig., vocem. p Ms. Remig., crucis ligno. 1 Ms. Remig., inquit. T Edili, in minima. * Ms. Remig. caret particula in» * M*. Remig., qui ei. u Ms. lUmig-, usque manu 787 AD OPERA S. PROSPERl AQUITANI APPENDIX. 78* velaia noscerenlur. Volo, inquit, Domine, ut vellut A et Gedeon. Eiplorans igiturGedeon per noclero ca- qnodest inarea, impleaturaqua, elarea$icca$it(Jvd.vi, 57). Facium est. Sicca area, ros •» omue descendit in veilus : quod expressum pelvim repletit aqna. Vellus repletum in area sicca , b afnoscimus Syna- gogam , Ecclesia tunc sicca in fide gemium, quae rael (Judic. n, 4 et seq.). Unus e septuaginta duin evasissei absconditus, (rauseuntem, sub qua- d »m parabola, tolum increpat Israel (Jbid., 7) : quod infructuosa ligna silvesiria, vitem ei ficum dum sibi Yc» uiiiianieu quia sacrainenlis omnia tegebanlur , Q peterent regem, rcspondi>se fructuosa infructuotis, idem qui duoiabaur excrcitus, ad aquam probandus accessii. Dixit euim Dominus ad Gedeon : * Deduc po- pulum ad aquam: adhucenim multi tunt lecum : erft- que qui tambent lingua, S ut canit biberit , ttatues eos seorsum, casUros dimiltetke ca$trit (Judxc. vii, 4). Be- periiqiiesunt trecenti viri. J/oi, inquiiDominus,1^- duces lecum : ne dicat Itrael, Quoniam manus mece talvum me fecerunt (Jbid., 2). Sic enim m agit divma providc.lia graiiam coinmcndans, ut non insequis- quam, sed in Domino glorietur ( I Cor. u, 34). Quo- tiinm non in multiiudine exerciiut polentia ett bellitsed de coelo e&t fortiludo Dei (I Reg. xiv, 6). 54. Pra^liantur autem miliies Domini hoc modo , hm cincii lumbis, hydriasque portaules in manibus (Juilic. vn, 46), faccsquoquensnccensas,igiiitimeiite ct corpore, in boc victorise ° signo: Gladius Domini non se posse relinquere fnicius pinguedinis suae, et T ire regnnre iu lignis. H^c figura * prxsumptam an- daciam liaTeliconun osiendit : qui ciim sint non Klit libera?, sed anciilae (Gal. iv, 31), ul silvestria silve- stribus, id esi, infruciuosis animabus, ea intentiooe, deliclorum spinis obruti, potentanlur, ul filios veri Hegis et Judicis in anima 7 rebaplizando interflctant. Hunc tamen Abimeiecb audacem principem mulier, * e muro misso fragmenlo molae, quassalo eapiie occidit (Jud. ix, 53). Sic *a etiain decet perire ha*re- licos, qui caput nosirum Cbristum Dominom, con- luuiciiosa disputaiione expngnare bb dum nituntur, qiK-niam hneredes esse non poterunt anctllae filii, sed liberae: Ecclesia ui inulierex gentibus, molamasina- riam eortiin coilo alligans, eos mergit in profondufli (Matth. xvin, 6). * Ms. Remig. addit, omne; tum pro voce pelvim, haliet lebetem. b Ms. Remig., agnoscimus Ecclesiam tunc siccam in fide gentium. c Ms. Rcmig., confitmam dicit. d Ms. Remig. addit, propheta; deinde loctim Isaiae sic liabet: Sicut ros aut piuvia detcendit quousque... D €t dat. * Ms. Remig., ita ut verbum quocumque. . . non re- vertitur quoadusque quod volui. f Ms. Remlg., abtconditu tang>bantur. Ms. Rcmig.9 agnoscet. Ms. Kemig.9 egrediatur prceliaudo. Ms. Remig., Adduc. Sicedil. Ms. Remig. vero, utcamt biberint. Ms. Rctnig., in cattrit. Ms. Remig., Adduc. Ms. Remig., ait. Ms. Rcimg. addit hic, poriantet. 0 Ms. Remig., signum. p Ms. Remtg. et Lupd. editio, rediit, cosque ut certamjam victoriam potilot. q Ms. Remig., e suit. Editi, ejnt. r Ms. Remig., in terram relisa, forte, ilhsa. * Ms. Remig. addit liic, absconditum. * Edili, adorant. u Ha?c adduuturex ras. Remigiano. ▼ Ms. Rcinig., addil, ire. z Ms. Reinig., prcesumpta. y Ita ms. Remig. cuiu edit. Lugd. Cttleri, **»<'• zando. 1 Ms. Remig., muro emisso fragmento motm; editi carebant voce hac, moloe. n« Edili, enim. Ms. Remig., etiam. bb Ms. Remig. addit, (/um;etpost pauca, a//io«u; ubi :ilix editioiies h;ibebant, a$$ignantt in boc uliiuftO iiis. concinit edilio Lugd. sola. 73W LIBER DE PROMISS. ET PRiEDlCT. DEl. PARS II. 79) CAPUT XX. A InJephthe, immolata carnii Christi immolatio mrginit. Promissio facu ei figurau. In Judicum credita el visa. 56. Jephte * quoqne ordine suhseqnente, Dei po- pulum perannos sex judicavii (Jitdfc.xi,6).Hicdum bellum gerii adversus filios Ammon, viditqoe sibi odversarios prssvalere, temeraria prasumptione vo- luni vovit, quod si inimieos vincere contigisset, quidquid ei primitus ex domo sua obviam lieret , i»fferret in *acrifictum(/airf., 29). Cujus audacia boc roodo correpta est, ut non animal cujusque pecoris h existimatum, sed nnica filia virgo, triumphantis more occurrens affligeret graviter de promissio- ne victorem. Quam respiciens: Heu! mihi9 ait, /U#«, Offentio facta ct in oculis meis. Vovi cnim tupcr U votum Deo, et non potcrU everti. Dixitquc ci pba : Si in me aperuisti ot tuum9 pater9 od Dominum, fac ita ui promuitti : propter quod e fecit Dominut vinaictam dc inimicit tuit (Ibid., 55).Induciasque petita patre, B quibus in monte cum sodalibus suis fleret virginita- tem suam. Qub consummato tempore reversa, d sui sacrificii ex ea Jephte vou complevit. Et hmc9 ut dictum est , ncn novcrai virum (Ibtd. , 59). Quaeriiur forusse cur non ei pratceperit Detis parcere debere unicae filiae, sicot Abrah® unico jussit • ut parceret filio (Gcn. xxu. 12)? Nasciturque famosa illa et ad tolvendom difficihs quss*tio 9 quam revelante Do- mioo boe modo persolvam : primo quod Deus non Kposcerat a Jephte, tenUndo eura , * sicut ab Abra- oi ; sed hic sponte vovii, non, ut dixi, tenUius a Deo9 aed ipsc qoodammodo tentans Deum. Secundo, i \Forte lndiffnum] fuit ut non uxaia victima, i, vel subjugale, aut quodlibet aliud f indignum pecos sibi primitus occurreos, ut promiserat, im- molaret. Quia ergo non tenUtus tenure voluit Deum, fcoc ei occurrit quod h probaret virtutem, votum et ooimom promitteiilis. 57. Sed bunc Jephte Paulus apostolus in Epistola C od Hebrseos (Cap. xi, 52), inter caeteros fide ple- nos, ex boc Ipso operatum dicit fuisse justitiam: commemorans Barach, Samson, Samuelem, csete- rosque beroasnostros; ne solu terrena civius plausu ▼aoiutissuos extolleret cives, si proea filium Tor- qomtus occidit, si Mucius dexieram porrexit in flam- soas, si Curtius se praecipitem dando voragini, pro ejus » ssevitia vila privavit: cum louge i celsiora no- itri, et molti ac multipltcia fecerint cives Jerusalem coslestis civitatis magnae. Hujus tanien Jephte ope- ratio juslitise admonet nos inquirere inysteria actionts Doirinica», velot k datum fuerit untse rei explicare secretum. Haec iuque figurau mysteria ad Judicein Ducemque nostriim Jesum Dnmintim iu l referoni, ot cogiioscamus enm pro noslra redemptione de iui • micis nosths vindiciani volcntcm suscipere, unicam virginemcarneinsuatn, m tamquamfiiiam iinmolasse. Et a seipso quippe formatus in utero dicitur per David prophetam : Matcr Sion dicct : Homo et homo D \actut ctt tit ea9 et iptc fundavit cam Altistimut (Pt. lxxxvi,'5). Hatc occurril in hara passiouis, cuin Crea- * Ifs. Remig. , Ipto quoque ordine tubtequcntc Jcphtc Dei populum. b M>. Remig., mtimatum. c Ms. Remig., fccerat ...de inimidt tuit. d Ms. Kemig., tua sacrifUiaexea Jcphte votum im- plevit. * Ms. Remig., parcere. r Ms. Remig., ticut Abraham. s lu ms. R*mig., et quidem melitis, ut videlur, qtum quod legebatur iu editis, dignum. Tum ms. immolari. * Ms. Remig., provocaret. 1 Editrones antu|uiores, et ms. Rcmig., taiviiia, rccentiores, tervitio. i Us». Remig., celtioret. lor ejus, vrincipatut el potettatct aerh kujut ■ exem- ptaret, fiduciaUter triumphant eatin temetipto (Cotott. ii, 15). Occurrit, inquam, in hor.i de qua ° in Evan- gelio dieit : Paier9 quid dicaml Tranteat ha*c hora. Sed proptcrea veni in hanc horam (Joan. xti, 37), P ut is qoi eam creaverat immolaretur. 58. Quod vero illa petit indocias, ut fleret in mooto virginitatem suam cum sodalibus suis (Judic. xi, 57), ascendit in montem Jesos cum 4 sodalibus pro- pinquante passione (Matth. xxn, 50), illic orans, ut evangelisU testatur, sudans : pro lacrymis, gtittss sanguinis stillare videbaniur in terram (Luc. xxn, 44). Admonuitque sodales suos vigilare et orare, ne intrarcnl in lemationem : adjiciens tristem esse ani • mam suam usque ad mortem (Matth. xxvi, 5», 40). Descendens vero de monte, nanc quam pro nobis susceperat carnem, sine corruptione virginem, qu» non noverat virum, obtnlit sacriflcium Deo Patri. Quoniam et bicaperuit os suum super carnem suam, dicens per propheum : Quce T procedunt de labUt meit, non rcprobabo (Pt. Lxxxvm, 55). Et ipse in Evangelio : in hoc me9 ait , diligit Paicr meus9 quo- niam anhnam meam pono pro ovibut meit (Joan x , 17). Et iteruin: Majorem hanc charitatem nemo ha- bet, quam ut animam tuam ponat quit pro amicit tuit (Joan.iv, 15). Neque enim vel in morte, caroilla corrupu est: de qua dicit in psalmo : Caro mea ■ re- quietccl in spe. Quoniam non derelinquesanimammeam apud inferos9 neque dabit tanctum tuum videre corru- ptionem (Pt, xv, 9, 10). Vivit iUque Deo, qui viiam isUm fin t propter Deum. Mihi enim vivere,z\t Apo- stolus, Cltristus estt et mori tucrum (Philip. i, 21). CAPUT XXI. Jn Samson9 Nazarwus Dominus Christut9 fortis in capite. Promissio facU et figtirata. * ln Judicum crcdita et visa. 59. Manue dictus est in tempore illo, quo judices Dei populum gubernabant , cujus uxor sienlis fuii (Judic. xiu, 2). Huic augelus Domtni aslitit promit- tens filium Uiem futurum (lbid.9 5). Ferrum9 iuquit, non ascendct supercaput ejus9 elvinumct ticeramnon bibct : quoniam Natarams erit puer a dic nativitatit , utque in finem mortit. Jam Nazar;etis, virtu* sonat io capite: quoniam viri caput Chritlut(\ Cor. xi, 5). Na- tus est igtttir Sainson ille fortissirnus, plcnus, ut di- ctum est, virtute ex coma capitis sui, qui judicavit Israel annos viginti. Hujus omnis actio io figura Christum Dotninnm resonat. Cujus gestorum ordi- nem adjutus Dei gratia u ita percurram. DescendU , dicil Scriptura, Samson in ▼ Taumatha, el dilexit illic mulierem alienigenam (Judic. xiv, 1), suosque paren- tes petiit ut eam sortiretur uxoretn. De>cendit et noster de coelo fortissimus , de quo dicit angelus ad Mariam : Quoniam Nazaraus vocabitur(Maith.u925); ut sibi dilecus ex gentibus animas sociarel, et fide conjungeret. Dumpergil Samson videre despoiisaum sibi, catulus leonis ei obviam factus esl, quem rcnle- tusspiriiuxdiscerpsit, eutnque misit per parle*(Jurf. k Ms. Remig., doctum . . • explanare. 1 Ms. Remig., ita (eram9 forte, refcram. m Editi, eamquc; emendantur ex ms. Remig. u Id est, palam traduceret, acosteiiiui ludibritique habetet; id erfim signiflcat, nap*Zstyu4xiZtn* 0 Ms. Remig., Evangelium dicit. p Ms. Remig., ut eam qui creaverat immolaret. 4 Ms. Retnig., cum discipulis suit... illaorans. r Ms. Remig., proccdent. ..non faciam irritat non reprobabo. * In nis. Remig., requicsci t . . . deretinquit. 1 Editi, In Juda. Emendauiur ope ms. Remigiaui. u Abest vox ita a ms. Reinig. T lls. Remig., in Tamna. *Lditio Ludg., discerptit. Alix omnesk suffra 791 AD OPLRA S. PROSPERI AQUITANI APPENDIX. 792 ii v, 5, 6). Rursum rediens declinansque viam, duiu A prehensis, earum in invicem caudas innectens, faces cadaver inspicil animantis, favum tnellis iu ore ieo nis siispiciens absiulit, idque coinedens suis ex eo parentibus dedit, neque illis facium sui operis inti- inavil (lbid.% 8). Hoc el nosler Nazarxus Jesus Do- ininus egit. Discerpsit populum Judaeorum, a ut ca tulum leonis, misitque per partes : de quo Balaam propheta genlilis aii : Catulus Uonis b in via fortiui- mus Israel (Sum. xxiii, 24). Hujus pariiculas per orbem sparsas propheia David testatur, dicens ipsi forti nostro Domino: Ditperge illot in virtutetua (Ps. lyiii. 12). c Quod factum non crediuius, sed videmus. 40. Favum vero niellis quod in ore leonis hujus tnveiiit, legem spiriialem populi ejus, audiior, intel- lige, quod apes patriarchae atque prophet;e con- struentes, in eum mella iufuderint divini eloqnii. Hoc cx ore lconis morlui abstulit, qui repuUis Ju- «Ijeis, legem ipsam etiam gentibtis ministravii. Idque u coinedeus corpus fortissimi nostri Judicis Cliristi Dotnini, dicit : Quam dulcia * faucibus verba tua% tuper mella ei favoa ori meo (Pt. cyviii, 103). Et Sa- lomon ait : Favi meliis, sermonet bonilProv. xvi, 24). Dedit ex eo, dictum ut est, parentibus suis, sive discipulis, cum aperuii sensum eorum; ut intettiae- rent Sc)ipiurat(Luc. xxiv, 45); sive bis qui ex Ju- d.eis transieruul ad fidem ChrUti, ut etiam ipsi gusianies vid rent, quam suavis ett Dominus (Ps. sxxiu, 0). Hujus aclionis aenigma Satns-n in convi- vio nupliarum prottilit, sub cena sponsione triginta sindonum, lot u>mque sola um viris oiii aderaut, si prnposita narravissent (Judic xiv, \0).Exdevoranie% inquit, exiit esca% et ex forti f dulce (Ibid. 14). Qnain propinquaute solutiouis die cum intelligere nequivis- sent, ejus mulierem s minis terroribusque coactam explorare faciuul sensus viri, ac per ipsam proposi- tionis solutione comperla, parabolam pandunt, di- centes : Quid dutcius melle et fouius leone? Quibus Ule ait : Si non L domattetis vitulam meam% numquam inieliiijeretis paraboiam meam (Ibid. 18). Magiiuui his ardentes posuii, l easque per segetes Alluphylo- rum ire dimisit, omnesquu eorum frnges miro com- pendiosuccendit. Dicitquidem el noster foriis Do- minus haereticos signans :Capiie nobis vulpespusil- lat exterminantes vineas (Canl. n, ib) : quibus sunt fa- ces incendii potius erroris quam divini amoris. Nee suni in capile, sed in cauda. Ardent enim ttudiit perversisque doctrinis, quibus imperitos vel poiius i peritos vaporis sut aspersioue afflanies, ooines eos, qua«i ignis « agreste feniim, consumunt. Quoniam in conspeclu uostri jndicisChristi Domini ignis arde- bit (Pt. xcvi.3), eruntque% ul dicit propheta, omnes aHenig*na, ttipula : et tuccendet eos adveniens dies, dtcit Dominus (Mai. iv, 1). Illa vero molier quae, re- licto tanto viro, alii se credidit snciandam, incendio cmn suis parcuiibiisa suis civibus dignosciluresse cnnsiunpia (Judic. xv, 6), ul omnis anima haeretiea cuin sms parentibus, id esl, doctoribus, igni l inex- n stinguibili, peccatis iraduceniibus, exuratur. Quo- inam traducent illos ex adversoiniquitatetiiiorum (Sap. lv, 20), cutn eis dixerit Dominus : Discedite a mein ignem aiternum, qui paralus est diabolo et angeiis ejus (Hatth. xxv, 41). CAPUT XXII. In eodem Samson, quodtigatus Christus Dominus a Judvis, vincula omnia dtsrupit. Prsediciiofucla ei figurata.mIn Judicum credita elvisa. 42. Idein Samson in illo populo aliam dilexit mu- lierem, quam dum pergeret accipere, soli trauseunti viam iniinicoruin insidiae irruerunt (Judic. xv, 15). Cui virius diviua siatim afftiii. Appreliensa etenio asiui maxilla, miile viros ex ea prostravit, cseleros- que vertit iniugam. Qui cumsiti praeliando deficeret, invocato Deo, ex rima ejus maxill.e aqua profluens priscaB virluti reddidit satiatum, eumque adversariis superatis fecit esse victorem. Si nostrum fortem Domimim respicias liocaniinaliveciatum,tantumdeD igitur illud pielatis Dominicae sacramentum, quod C alque ampliorem numeruniabeo prostratum invenies in Lege fuit velalum, fuitqueabscondituiii a sseculii iuDeo; revehtum perCliri.slum, mauifestatum est in gentibus (Coloss. 1,26 ; I Tim m916). Sane a se pro tra- tos exuens spoiiis. promissa Samson omni celeritate persolvit (Judic. xiv, 19); utde nosiro quod d ciuin fucrat cliam signaretur, Fortium dividet spolia (Isa. liii, 12). Salubriier enim nosler suos occidit inimi- cos, dum peccato peccaium occidil in carue (Rom* viii, 5), reddens spoliorum proinissiones, non merita meritis , sed pro malis bona conferens miseris. 41. Pergens vero Samson ad diem fe^tum Hebr*i po;>u!i, ut cum suis agere potuisset, mulierem ejus viro alii parentes tradiderunt (Judic. xv, 1). Hoc faciunt leves vilesque anima*, quae con«ortium unici sponsi Christi casto fldelique corde miiiime retinen- tes, cuilibetse h.eretica tradunt socianl iue doctrinae. Admonetque Apostolus animas uniussponsi Christi, pudico amore, cubile servatites : Videte ne quit vos inimicoruin : cu i ei dicil David pr<>pheta : Cadeni a latere tuo mitte% el decem miilia a dextris tuis : tibi autem non appropinquabunt (Ps. xc,7). Quoniam $i- tienli corpori ejus, ex laiere, lainquain exrima, sau- guisetaqua manavii (Joan. xix,54),quasatuiUomiiis auima Chrisiiana dicil : Super aquas refectionit edu- cavit me, animam meam couvertit (Ps. xxn, 4). Post iliud mirabile pr^luim, Samson sociavit «ibi aliaas quam dilexit mulierem, nomine Dalila (Judic. x«ia 4) Duas isias ninheres (ut ipsa actio raysiica mulii- piiciter discussa revelal) duas illas existimo civiutes quas Ezechiel prophcta bis vocabulis consignavit, Oolla et Ooliba, S^mariam, sciticet et Jerusalen ( Ez*ch. xxiii, 4) : Samariam, qu* scissuram regai iu undecim pariiuulis susceph, tamquam illa prlma mulierquse, relicto legitimo viro, se haereticis trt- didit; Jerusalem vero, ut ha»c Dahla, qac mysteria passionis Christi Doiuini, ordinataomni acliooe coa- seducat utlo modo (11 Thess. u, 3). Reversus igitur ■> clnsil. Samson, cum cognosceret uxorem suam alteri viro 43. Quae res gestae iia sequunlur. Dixerunt AHo» ftiisse conjiinciani, insidiis illam geniem pro dolore phyli ad Dalilam : Seduc virum tnum, et indicet confecit (Judic. xv, 5). Treceutis itique vulpibus ap- tibi in quo sit virlus ejus, et dabimus tibi th>- pnnie ms. Remig., ditpersit. At patel ex textu Scri- piura et sequentibus, ubi dicitur: Discerpsit popu- lum% priorem leciionem ante ponendam. A Cditi, et catulum. b Sic ms. Remig. Editi vero, Juda. * Ms. Remig., Quod factum nos credimus dum vi- demus. d Ita ms. Remig. Atedhi, Idque comedit ut dicit. • Siclegilur in editiouibus veleribus et ms. Remig , licet recentiores addant vocein meis ; iu quo ms. hihctur : eloquia tua super met el favot. 1 Ms Remig., dutcis. b Sic Ms. Remig., cui accedere videulur Lugdun. etLovan., uhi legitur, nimis terroribus. Alii codices nimiis terroribus. h Ms. Remig., dominaretis vilutaz mem% numquam intellexissetis. 1 H.ix verba, easque per segetes AUophyiorum mt dimitit% omnesque eorum segeles miro , qua? habeban- lur in ins. Reinigiano et edilione Ltigdunensi, ab ediiionibus ilii posterioribus exciderant, non sine sensns ioci istitisdetrimento. i M«. Remig., perituros. k Ms. liemig., ul agreste fenum. 1 Ms. Retnig., incestimabilis. m ll.rc supplentur ex ms. Reinig., cui deestpriur tituius. 7& LIBER DE PROMISS. ET PR£DICT. DEI. PAR3 II 794 guli roille cenlam argenteos (Judic. ivi, 5). Erce ebt illa triplex vendilio. Yenditur Christus in Joseph ante Legem (Gen. xxivu, <8), vendilur in Samson suh Lege, vendiiura Juda Jttdiris sub gratia (Matih. xxvi, 15). Seducit Dalila mulier virum illis suadcn- libus, el dicil : lndiea mihi in quo tnfirmari possH virtus lua yJudic. xvi, 7). Aperuit quodam modo os suuin Samson iu parabolis, et dixtt : Si tigaus fue- vo nervit humidis , id est, recentibus, infirmabor, et ero sicut omnes homines. Sinit se forlis liis vinculis coliigan : insidiantibusque adversariis, * ac dicente iili uxore, Phitistiim b super te Samson; iia illa vin- cula vinuie dissolvit, tamquam stupa cum teiigerit ignein ; advereariosque omnes venii in fugam. No- steretiam Dominus « fortiiudinis, apud Jerusalem *elul his vinculis se ligari pennisit. Adducunt enim ad eumd Pharisxi mulierem in adulterio deprehen- saoi, et dicunt temantes : Magittert modo hane de- prehendimut. Moytes jussit hujusmodi tapidari; tu vero quid de ea statuis (Joann. vm, 4)? Nervonim ve- lut ex Lege vinculis se crediderant ligasse Jesum , et maiiine recentium cum dixerunt, modo. • Qua? noster fortis hoc responso disrupit : Qui, inquit, ve Mtrum sine peccato est , prior in iltam lapidem mittat (Ibid. 7). Quo audiio, iiniis post alterum di6ces.- minus, Cceiari qute sunt Camris, et Deo quoi Dei sunt (Ibld. 18). His dictis mira celerilate vincula illa disrupii , iiie su~ceptus homo, qui Deo suo canit iii p»almis : Dirupitti vincula mea9 tibi sacrificabo sacrificiHm laudis (Ps. cxv, 16). 45. Tertio sollicitat mulier virum. l Quousque, hiquit, iltudit me f Indica jam mihi in quo infirmetur uirtus tua (Judic. ivi, 13). Pene eadem verba et Ju- d.ri diienmt nostro judici Christo. Quousque, in- quiuut, animas nostras i tottit f Si iu es Christus, dic nobis patam (Joan. x, 24). S<*d Samson terlio se li- gari hoc modo permisi l : Si allignti fuerint, ait, eapitli capitit mei in palo onorio, infirmabor, et erotic- mt omnes homines. Quod curo facerel mulier : Iidem insidiantes ad tet k inquil, Samson. At ille eisur- gens, disruptis omnibus, fugalos pla^aiosque inimi- ros prostravit. Fit et nostro forti Jesu Domino hu- jusmodi colligatio, velut in orsorio palo coniextio ca- c Ms. Remig., ac dicentibus. • Ms. Remig., ad te. c Ms. Remig., forti manu. *Sic ms. Remig. Editi, foris. • Ms. Remig., Quod... et paulo post, Si quist inquit. r Ms Remig., inquhmt. • Sic M*. Remig. Editi, disrumpens. . tptirgit. h Ms. Remig., hoc secundo : veniunt ad eum rursum. *Ms. Remig., vel quo utque... indica jam wihi. Editi ; indica. inauit, mihi. A pillorum. Dicunt Scribs et Phsrisaei ad Jestun : Scripsit nobis Moutet, quodsi quis morluus fuerit non habens filios9 accipiat uxorem ejus frater ipsius, etsuscitet semen fratri suo. Septem auten fratres erant: l accepit uxorem fratris seeundus et tertius, et mortui sunt non relictis filiis ; pottea vero omnes eam acceperunt ; sine liberis mortua est et muiier : in resur- rectione, aiunt, cujus erit uxor (Matth. xxn, 24 seq.)1 Quanto vebememius se ligasse nostrum fortem cre- diderunt, tanto ^vpiocius solvii quam iiuulerant quacstionem. Et vere sicut potestatem habvns (Matth. vn, 29), qoia nec iigari his leniationibiis posset, nisi ipse permitteret. Ft/it, inquit, smeuli hujus generant et generantur : qui autem digni fuerint see- cutum itlud contingere% neque nukent neque nubentur. Non enim jam • mori poterunt, quoniam sunt simites angetis et filiis Dei (Luc. xx, S4). Quibus dictis, oroni coufusione proslraii, ejus fugati sunt iniinici (Ibid. 40). El venit hora mortis Samson. Dicit et R noster : Venit hora ut clarificetur Filius hominis (Joan. ° xn, 23). JViit enim granum tritici cadens in terram morluum fuerit , iptum solum manet : si autem mor- tuum tuerit , multum fructum affert (ibid. 24). 46. insiante et flenie meudaciter coram se mu- liere, pusiltanimis factus ett% ait Scriptura, Samson usque ad mortem : ut m nostri figurau actio implere* tur, diceutis : Trittisest anima mea usquead mortem (Matth. xxvi, 58). Si rasi , inquit Samson, fue- rint capitis mei capitli , infirmabort et ero stcut omnes homines ( Judie. xvi , 47 ). Aniequam lurc fierenl, mittil mulier ad viros diceos : Afferte argen- tum, jam enim mihiomnia veraciterindicavit. Fil cer- ta traditio, quam sopplevit Judas percepto argento : impleturque iu Sumsou per figuram quod n in nostro Chrifcto Dotnino actum est eiiam manifeste. Nam quod eum accipiens mulier dorroire fecit in sinu suo, hoc est quod noster forlis Dominus dicit : Non expedit mori propketam extraJerusaiem (Luc. xin, 33). Quod euni inebriavit pocuto morlifero , boc est C quod el Dominus nosler dixit : Dederunt in etcam meam fel% et in siti mea potaverunt me aceto (Ps. lxviii, 22). Quod vero nnvacuia adhibita rasil capot ejus, hoc est quod eum in loeo Calvari» crucifixit. Raso capite Samson, discessit el virtus; et noster pendens in ligno clamavit : Deus, Deus meus9 respice met quare me dereliquisti f Et iterum : Muttipticati sunt super capiltos capitis mei qui me oderunt gratis (Ps. xxi, !;Lxvinf5). EffoderunlinimiciSamsonduos oculos ejus. Duae panes , velut ° lumioa , discipulo- rum effusae sunt ad tempus, p alii n^gando, alii fu- giendo ; pro quibus clamat noster fortis : Oculi mei defeeerunt sperando in Deum meum;ei iierum : ///«- mxna oculosmeott ne umquam obdormtam in mortem (Ps. liviii, 4; xu, 4). Quod factum in discipulis novimus, quando illo resurgente, aperti sunt ocuU eorumt eumque cognoverunt in (ractione panis (Luc. xxiv, 31). Accipientes inimici Samson, ligaverunt eum ferro. Iloc clavi indicant Crucifixi. q 47. Quae vero illudenies fecerunt, dando palmas in facie, spuiis linire, flagellis caedere ; haec omnia isaias propheta praedixit (Ita. l, 6), et impieta in Christo Domino sancta Evangelia testantur (Matth. xxvu, 29, 30 ; Marc. xv, 17, 18, 19), ubi velotcaca- tum illudunt Juda3i, dum calamo percutientes caput ejus, dicunt : Prophctiza nobist Christe, quis te per- I Ms. Remig., tmpendis. * Ms. Remig., inquiunt. 1 Ms. Remig., accevit unus ex eis uxorem, et toemn- dus et tertius. et omnes mortui tunt. m iia rns. Rcmig. cum edil. antiquis; recentioribus addita fuerat hic voi Domini. & Ms. Remig. h;cc habel in accusaudi casu : in no- strum Chrittum Dominum. 0 M>. Retnig , luminvm, p Ha»e voces alii negandot 6upplentur ex ms« Rcmig. 705 AD OPERA S. PROSPBRI AQUITANI APPENDiX. m cussit (Luc. xxn, 64 ; Matth. xxvi, 68)? Unam vero A ablactatum, nt promiserat, reddidit Domino. Eju<« extremum in morlesuamiraculum fecltSamson,quod eiiam noster Domiuus ei fortis implevit. Crescente coma capitis, cum ei crevisset et virtus, ad templum ductus ab inimicis, quo omnis populus ille convene- rat dare laudes et victimas diis suis, quod eis acerri- nium suum tradideraut bostem; illic positus, puero qui sihi ducatum prxbehat, ut ejus manibus colum- nas supra quastotum illud aedificium ferebatur tra- deret imperavit. Quas • singuiis manibus appreheu- dens, invocato Deo , semel so adhuc confirmari petit; atque impeiu spirilus columnas evellens, omne illud aedificium cum populis cadens, plures Samson occidil in morte sua, quam occiderat in vita sua (Judic. xvi, 22 seq). Nosier eliam Dominus manifesiius quod ille myslicn fecerat exhibuit : duos angnlos mundi, circumcisionem scilicet ac prae- putium, velut duas columnas, in sua morte movens, omnem culluram idololatrise subvertit : solvens ini- micitias in carne sua% ut duos conderel in se% in unum que gratiae fuit, dum parvulus versareiur in lempto, ut et divina responsa acciperet, et ei futura Duni- nus numiaret ( I Reg. iu , 4 ). Sed is non tantum in figura liiutavit ordinem sacerdotii, quantum in ilto tria quaedam inveniuntur, quae Christo sunt Domino cmisignanda. Dux enim et sacerdos atqne propheta effectus esl populi. Ducem si quxrisChristum,Daniel propheta de ipso : Dux% ait, militiee cmlestis ( ftar. ix , 25). Sacerdotem *i quaeris Christnm , David di- cit : Tu es sacerdos in afternum secundum ordinem Metchisedech ( Ps. cix , 4 ). Prophetam si ousris Christum, ipse de seipso in Cvangelio dicit : Non est propheta sine honore nisi in palria sua (Lue. iv, 24). Dtim igitur filii Heli sacerdotis maligne agerent, in- debite praesumentes partes aliasvesci ex carnibus immolandis , quas illis non mandaverat Detis ( I Reg. n, 12) ; ac primitus sibi , postea Deo debere offerri ; insectanles etiam mulieres venienies ad templum, cum eis flagitia perpctrabant. Quibus sceleribus con- uovum hominem; faciens pacem%h ut reconciliet utra- ** feclis irntus Deus, praeiium eis adversae geotis im« misit (1 Reg. iv, i). In quo nou tantum caesus popn- lus, quantum eiiam illi ipsi sacerdotes interfecti. lpsa quoque arca Dei ab hostibus capta est. Sic enim Deus Israel irasritur peccantibus sacerdoiibus , ut etiam sacratis locis suis vasisque non parcat. Dicit enim David : Repulit Deus tabernaculum $uum% in quo habitabat in hominibus ; et tradidit eos in mantis gen- tium et dominaiv sunt eorum qui oderunt eos [Ps. lxxvii, 60, 61). Et itcruin : Repulit eos Deus sancti ficationem suam ( Ps. lxxxviii , 40 ). Item alibi : Si peccaverit populns% exorabit pro eo sacerdos; si au tem sacerdos l peccaverit , quis exorabit pro ilto ( I Jle9.n,2S)? 50. J llei mibi ! Cum magno geinitu et inexplebili fletu dicam : dicam precurrentibus peccatis lmpie- que agentibus nobis, nostris quoque haec mala prove- nire temporibus. Arcam vero Deiquam ceperantho- stes , ea veneratione colendam esse crediderunt , ot lUil que in uno corpore Deo% ver Crucem9 interficiens tni- micitias in semetipso (Ephes. n, Met seq.). Hucusque e in Judicum figurate, quae acta sunt, occurrerunt. CAPUT XXIII. Ruth , Ecclesia ex Gentibus Judosis illudens. Praediciio facta et figurata. In Ruib credita et visa. 48. Rulh in illo populodicia est, quae cum esset alienigena , id est , ex Moabitis veniens, sub lege Dei et populo posita, ea egit, quae figuram gestarent Ec- clesiae venientis ex geniibus ( Ruth. i, 4). Cuidam enim ex populo llebnro se in conjugio matrimonii oblulit (Jfrtf.iii,9 et 12). At ille servans mandat» le- gis, non specie tractus juvenculae, non adolescentiae suae capius ardore, sese ingerentem ad enm mittit, cui propinquiori ex lege debebatur (J>c«i.xxv, 5). Re- cusat eam is qui jure dtvino pnlsatus est. Excalcean- dum lex censuil qui pmpiuq.iam accipere noluisset : c in templo Dei sui Dagon , collocandam arbitrarentar mia nota i»te vexatus, illa iin sociata cst, qui locum /| Reg. v 2). S,,b cujus potentia , sequemi d.e ido- d in propinquiori servaverat (Ruth. iv, 8, 10). Sic * -■ *■ - -- Ecclesia • geniium etiain populo isr^elitico in fide Chrisii Doinini , in propinquiori sese obtulit : quam suscipere nolens rite excalciams est gloria collatse legiSi et infainiii nota inustus : quoniam noluit bene- dictionem, et tonge fiet ab eo ( rs. cvin, 48). Sicut Apostnliis eidem populo dicit : Vobis primo oportuit f annuntiari verbum Dei : sed quoniam expulistis itlud, nec vos dignos vitas cetemce judicastis , ecce converti • ffiKJ no$ ad gentes ( Act. xiu, 46 ). Domus enim ex- calceati in illo populo, lioc crimine noiabatur. Qui vero eam posterior accepit, populus est, catceatos pedes habeus in proiparatione Etangetii pacis (Ephen. vi, 15). Quod Evangelimn aniiuntial, Booz el Rulli Obed genuisse, cujus per succrssionetn seminis , us- qne ad Josepli et Mariam, ipsiu«que Christi Domini iialivitatem perventum esi (Matih. if5et seq ). C\PUT XXIV. In Samuete Christus Dominus% Dux% Sacerdos, et Propheta9 sacerdotes arguens. Promissio facta et figurata. In Rcgum t credita et visa. 49. Anna uxor Elranae, quae sterilis fuit, votum m suum elisum prostratumque viderant. Sed bo« casui dantes , eum rursum uncis fortioribus validio- ribusque defigunt (lbid.% 5). Quem postera die con- fractum comminutumque coram arca intnentes , quidnam illud essel minime repererunt ( lbid.6); ipsaque gens graviori atrocique plaga percussa est , quam David propheia sub quodam pudore testatur, dicens : Percussit inimicos suos retrorsum , oppro- brium sempiternum dedxt illis ( Ps. lxxvii , 66). Nec valuerunt hujus turpitudinis evadere ultimam pot- nam , nisi arcam Dei quam ceperant, k donis appo- sitis , reddidissent (IReg. vi , 3). Videant, metuant- que reges et genies , quae penes se sacraia omnipo lentis Dei vasa nunc usque captiva relinent , eaqne reddere detrectant. Quae enim mala ventura credi- mus eis qui nomen illud quod est super omne no- men (Philip. u , 9) , in vasis ejus sacratis honorare n noluerunt : cum sic punitos arcam Dei honoranies D divina teslelur Historia (I Reg. vi, 49), ob quam visam et bic coeperit vindictam facere Deus de iui- micis suis f 51. Idem vero ille contumax Hebraeus popntus , spreto Samuelis ducatu, sibi regera fieri petiitfl vovit Deo, si ei daret fllium, eum ab infamia usque Reg. vm, 5). Iratusque Dominus"ait Samueli : No* iu\ seuium fuiurum in dojno h Domini (I Reg. i , 44 te isti% sed me spreverunt (lbid.% 7) ; ul illud tunc st- et seq.). Datus atque ex ea natus est Samuel, quem guaretur quod post dixerunl Pilato, spernentes Do- * Ms. Remig.. singulaisingulis, b M-. Remig. , et commutare utrxnque inane . . . in semetipsum. « Sic ms. Remig , subinlellecto, //6rti; edili vero, in judiciis. * Ms. Rcmig., propinquo reservaverat. * Ms. Rcnng., ex genttous. 1 ks. Rcmig., annuntiur* . . . eonvertimur ad gentes. « Receniiores addiderant hic voeem, likris ; et in sequentibus quibusdam capitoro titulis , quam uno consensu omittunt ant.quiores codices, cum ms. Re* mig., etsi subaudienda non dubitetnr. h Ms. Remig. , Domino. 1 Ms. Remig., addit vocem, peccaverit j Edit. Colon. et ms. Remig., Heu nukl. k Ms. Reiiiig., anis appositis. 797 LIBER DE PROMSS. ET PRiEDICT. DEI. PARS. U. 798 minum Jesnm regem : Nos non habemus regem nisi A Qtie gladio dignoseiiur esse Iruncatos (I Reg. xvii t to/icm lcesarem (Joun. xix, 15). Dedil tamen eis Dih ininus regem Saul , ftlium Gis de tribu Beiijamin ( I Ifr^. ix, I) , qui eos regia potenlia afflixit anuis qua- draginla. Omnis iiaque anima quse • legem Chrisli Domini et jugura repudiai, sic meretur affligi, qui- Kius dum dominantur mali duces , principes , sacer- dotes, audiuni: Dedi vobis regem secundum corve- strum ( 1 lleg. xn , 43 ). Ipsi quoque caveant qui has accipiunt poiestates, si cupiditate dominantis, nec consulenus affeclu suscipium, si ministrari eligunt, ac non potius ministrare. Quod Dominus per semet- ipsum et per prophetam O^ee increpai, dicens : Cha- naan in manu ejus staUra b injustitice, dominatio- ttern c enim eleqit (Ose. xu, 7). Et in Evangelio ipse : Qui voluerit major esu in vobts, erit vtster servus : sic- ut Filius hominis uon venit ministrarit sed ministrare (Maitk. xx, «7, 48). 1 CAPUT XXV. In David Ckristum pastorem citharixantem. 3 Prmnissio facta et flguraia. d In Regum credita et visa. 52. Cum idem ipse rex Saul superbia captus , Dei pracepta coniemneret ( 1 Reg xvi tietseq. ), spretus a Deo, David ille (quod diciiur manu fonis) , par- ▼u< licet in fratribus, • nnciionis regi» sacramenta auseepit ( 1 Reg. xvi , 13 ) : pasior sane ovium . ut nostrum signaret , pa&iorem unctum Chrisiuin D«>- ninum , qui dicit : Ego sum pastor bonus ( Joan. x , II ). Eripuisse se praedam e\ ore leonis David fate- tnr (I Reg xvu, 35). El noster manu fortis de ore leonis diaboli v et Petrum negauiem , et lalronein enpuit confltentem (Luc. xxn, 6i, et xxiu, 43). Suavi sono citbarizans David, non lantum animalium mul- cebatauditus, quantum eliam in ipso Saule vexatio- nem f mali spiritus temperabat (1 Reg. xviu, 10). St nosiri manu fortis Chrisli Doinini citharairi respicias personaniem s, quam ligno crucis, carnis membro- ramque suorura chordis aptatam, plectro dum tangit 49, 51 ). Ex quinque enim libris legis unus bpis praedictus , fuodibula carnis locutus , manu forli ei- pressus, lotam superbiam diaboli elisil, suoque per- eiuit gladio, duiii morlera niorte occidit. Invidia enim diaboti mors mtroiit in orbem terrarum (Sap. 11 , 24). Ilauc suscepit innocuus Pastor ille bonus, qui pro suis animam posuit (Joan. x , 11) , ut sua morte diabolum debeltaret. Eistiucto, prostratoque boste, adversuH D ivid Saul inique invidiam cuncepil ex vi- ctoha ( I Reg. xvm , 8 ) : relribuensque mala pro bo- nis, fugat, odii , persequiiur iunocentem. DicH et nosier Dnminus de talibus : Retribuebant mihi mala pro bonis.% et odtum vro ditectione mea (Ps. xmiv, 12, et cviii, 5). i Ouod vero David per latebras mon tium, perspeluncas et per deserta, Saule perse- quente, discurrii (I Reg.xx et seq.)9 corporis sui no- ster Dominus, id est, sanciorum membrorum suornm, niartyrum videlicet, in hac figura persecuiiones ex- pres$it : de quibus apostolus Paulus dicit : Cum kis dignus non essei orbis terrarum9per deserta errabant, et per sveluncas, et per cavernas terrce (Bebr. xt,58). o4. Quod vero persecutorem suiim Saulein 11011 occidit David cum ci traderetur in manibus, abscin- densque pinnam cblamydis ejus, se odienii pepercit (I Reg. xxiv, 4) : hoc quotidie agii noster pastor ■ et rex Christus Dominus, circa osores persecuto- resque suos; a quibus dum abscindit vitium magnmn superbia, parcit etiam regibus saevientibus : qnia non vuli moriem impiorum , l sed ut revertantur ei vivanl (Exech. xvm,23). Quodin omnibus suis fc- cii,et facii inimicis ille,m illequi non ex meritis,sed graiis jusiiflcat impium ( Rom. iv , 4 ). Eurodem David declinantem rursum insidias Saulis, genies excipiunt (I Reg. xxi, 10). Sic se noster Christus Dominus sasvientibus sublrauens Jndaeis, gentibns dedit. Prodiderunt Alloplryli Sauli regi, quod David esset penes eos abscond.tus in Geth (IReg. xxvi,1). Prodilum el nostrum Regem ideni propbctn, dicens: sancti Spiritus, omne animal rcplens benediclione C Adversum me, inquit, susurrabant omnes inimici meit iPs. cxliv, 16), ipsumquoquediabolum fugavitde cor- dibua inimicoriim , pro quibus orans fn cruce 6iia- vem illum sonum protulil, dicens : Pal^r, ignosce Uli*9 quia nesdunl quid faciunt (Luc. xxm , 54). Idein tamen David dum Sauli regi graius esset ex ciiliara, eumnne lurbatum nuniiis Goliae cngnoscerei , qui sub eondiiione servilutis provocaret singulare ceriainen , conira potenlem illuin virum hic se David parvus opponit. Non, inquit, corruat cor domini mei : eao ffe, h e* pugnabo huic Allophglo (I lieg. xvn, Zi). Cui Saul : Non potes , ait : quia tu puer es% et ille vir beltalor esl a juventute sua. Et leonem. ait D.ivid, et ursum occidit servus tuus. Sic erit iste unus ex illis ( Ibid.t 35 ) : ex semine soo, ut promissum fuerat , signans illum esse veuturum qui conculcavil leonem et draconem (Ps. xc, 15). 53. Suscepto itaque praelio , renuit David Saulis arma quibus erat indulus ( I Reg. xvu, 5^ ). Quinque advenum me cogitabant mihi mala (Ps. xl,8j. Et He- rum : Astiterunt reges term, et principes convenerunt in unum f adversus Dominum et adversus Christum ejus (Ps. 11, i). £ed David proditum sesc cgnoscens, a^it quaedam , inuno per eum ?guntnr futura myste- na, arreptitium simulans; salivac ejus in barbam "defluebant, ferturt|ue, utdicit Scriptura, totus in manibus suis (I Reg. xxi, 13). Talem genlis illius rex aspiciens , a ^e projiciendo dimiltit , dicens : Quid mihi iniroduxistis istum fanaticum ( Ibid., 14)? Nih 1 enim in lege dictuin gestumve esi quod vacuuni esse possit, aut a (igurata actione sit aliquatenus alienum. Dicunt enim el nostro Domino Judaei ini- niici : Samaritanus es , et dmmonium habes (Joan. vm , 48). Quem conspuentes etiam de qtiibusdara civitati- bos miserunt foras. PortaUis est quippe ei Jesus Do- minus in manibus suis, dum suum corpus in sanctifl- cato pane ^esians roanibus suis, dixit : Rocest corpus coim sibi lapides leves eligens de iorrenle, l fundi- «^ menm quodpro vobis tradetur (Luc. xxn , 19; 1 Cor. xi, bula manu capta, non in specie regis regem, sed 24).Dequibusmysterii!i,qiiieiiamiIliidnossedeside- oiagnum liosiem parvus pastor eipugnai. lu noster pastor Cbristus Dominus , sapienuam hujus miiiidi , Unquaro illa arma rejiciens , in quin.jue lapidibus stulta mundi elegit quibus confunderet fortia (I Cor. 1 , 27 ). Omnis etenim ille terribilis ambilus superbi , ono iciu lapidis fronte percussus prostratus est, suo- rai , quomodo sit David saltans ante arcam nudatns coram servis et ancillis suis, ul Christura crucifixum praeseutibus viris et feminis demonsiraret, veneraii- da memori» Augustini episeopi dicta inspiciat, qui- bus latius in liis pervagatus pene omnia comprehen- dii ( Vide August. Enar. in psal. xxxm , imm. 5 et uq.). • Ms. Rcmig., qum leve Christi Domini jugum. t» Ms. Remig., cum Lugd. edit., justitite. • Ms. Remig., minime elegit. d Haec adduntur titulo huic , et aliquot aliis ope nis. Remigiano-Remensis. • Ms. Remig., uuciionem regiam sacramento. 1 Ms. Remig., maligni. S Ms. Remig., quam liqnum crucit...aptat , plectro dum tangit sanctus Spiri:us. h Ms. Remig., expugnabo hunc Allophylum. 1 Ms. Remig., fundtbulo manu capto. J Ms. Remig., Quid vero. k Iia ms. Reinig. Editi, et rerum , 1111II0 sensti. I Ms. Remig., tantum ut revertamur et vivauun. m lu jiis. Remig. legitur semel, ille. * Ms. Remig., recurrunt. 799 AD OPERA S. PROSPERI AQUITANI APPENDIX. CAPUT XXVI. In eodem Davtd , inimicos diUgentem , lapsos reparantem. Promissio facta et ftgurata. Iu Regum credita et visa. 55. Ut piomissionis ordo poscehat, unctus David •in toium Israel, non partem, ul priu*, excepit gu- bernandutn, exsiincio Saule in pi.aelio (1 Reg. xxxi, 6). Qtieiu graviter occisum doluil , eumqiie insuper viudicavit, oranisquead eum congregatus estlsrael ( II Reg. i, 17 et seq. ). Hoc etiam minc agitur, dum noster Kex Christtis Domimis suos plurimum diligit inimicos et vindicat ; tolus ad eum , ut promisaum est , colligitur mundus : cui diclum est : Dabo tibi gentes hareditatem tuam , et possessionem tuam termi- nos tnrce (PsaL u , 8). El licet jam pene omnes oc- cupaverit geutes , superesl tamen , ut plenitudo gentium cum intraverit , totus praedestinatus Israel salus fiai ; ut per euni oinnis mundtis reconcilietur Deo (Rom. xt, 25, 26). Ea vero qux David subli- . . , - - . . - matus gessit m reguo, eos respiciunt qui praesum- j* «eis-erJl» ul.donalu«n '«?nt, parumper excurram ptione quadam superbiae lapsi , per poeuitemiam 57In P"«cip.o regni ejus vtsus est ei Dom m A Sunamitis virgo, quae regem ralcfaceret, applicatur, nullam ob causam h coucuhitus : quae eiiam post ob- itum ejns virgo reperia est ( III Reg. t, 4 et seqq.)Mwc 1 similiiudo auimain siguat Dei gratia castilalis ca- lorc succensam, qtiae frigidas in fide animas, ut mem- bra Regis rnagni suo accendit affectu. Canit enim de se ipsa in psalmis : /911« me examinasti, et non esi m- ventu in me iniquilas (Psal. xvi, 5). Aliosque suo flatu calefaciens, dicit : Venite et audite, et narrabo vobis omnibus, aui timetis Dominum, quanta fecit animm mea (Psal. lxv, 16). i Defecto iiaque rege, Salotnon patri David successit inregnum (III Reg. 11, \0etit). ln cujus nomine multa divina promissa dum reso- nani, ne quis ipsi personae depuuret quae fuerant •• gurata, dum kapraceptisDominide4liiiaret,etviuin in senectule et sapientiam simul amisH (Ibid. xi, 4): ut paciucoChristo Domino (quod Salomon interpre- latur) omnia illa quae 1 figurata fuerant, servareniur. Quae lamen, ui propheta ex persona Christi Domtni ram. Dominos emendati Christi corpori sociantur Eccle>i« secun dae [Forte, secundo ]. Quippe res , ul aii quidam , sapienium animos fatigaut. Quibus hic David elatus, duo principalia quae lex prohibct , adulteriuin , ho- micidiumque b commisii (II Reg. xi, \et seqq.). Mo- nilusque per Nathan prophetaiii , dtiui niagua coin- punctione cordis c actus ageret poeniientiam (quo- niam peccata impuuita esse non possunt), mortem licet repentinam evaserit, in his taiiien quae gessit, constat graviter vindicatmn (/frid.,xn, 4 et seqq.). Jain enim ex ore prophetae audierat : Fecisti in abs- condito , patieris in sole (II Reg. xn, 12). Qua sen- temia ornnis siatus domus ejus isio ordiue penur- batus esl. Unus e filiis ipsius, sororis suae, ex alia licet malie, lurpi conctipisccntia , captus clam op- pressit , vitiavitque virginem. Germanus puellae Ab- *alom stupraiorem inteilecil fratrem (II Reg. xm, 14). Quo facto pen ubus Absaiom , a facie sui patris aufugiens (Ibid., 34), lotum solliciiat Israei, rebel- lisque effectus fugal (II Reg. xvt 16) , atque insequi- lur patrem , tlioruoi quoque ejus in concubinis sce- lerate coutainiuaus (11 Reg. xvi,22). Quae patienter David fereus, ea in se puuiri justitia vindicanie co- gnovit , quae sibi ut videbatur, d abscondite commi- serat. Quorum gesta lex diviua dum resonal, specu- lum se esse ostendil , non celans ipsorum quoque facta majorum, ac splendoris sui serenitate, ut pul- cbriludines, ita«etiam foeditates quorumcumque de- monstrans : ea veritate pollens, quae reatus eiiam suorum et probat, el vindical, non sane sine mise- ricordia, quae totum f tegit tolumque ostendit ; et lapsus tanti viri, et senientiam justi Judicis, el io- diilgentiam clemenlissimi Palris. Positus s est hic vero exemplum sobriis animabus : ut discant am- plius metuere prospera quam formidare adversa. in iribulatione quippe, ul propheta dicit, memores aumusDei (Osee vi, 1). Periculosuin est autem anima3 diiuilti in volupiatibus suis, cum ipse dicat Domi- uus : Ego quos amo redarguo et castigo (Apoc.in, id). CAPUT XXVII. In kbisac, animas Chrisii gratia calore fervente*. Predictio facta et Ugurata. Iu Regum credita et visa. 5'J.Huic ipsiDavidja 11 senili utate coufectoAbisac • Ms. Remig. omiilit particulam int nec niale. b Ms. liemig. addit, simul. c Ms. Remig., tactus. d Editiones antiquiores, absolute, nec videtur cor- rcctus error in ms. Reinig., sed in editionibus re- oentioribus emendaiur. • Particula etiam addilur exedit. Lugdun. f Veteres editiones, totum eg\ty nec repugnat ms. Romigianus. v Sicms. Rcmig. Ediliones veleres, positus verum hic; recentiores, positus vero in exemplum. per somnium dicens. Pete, tibi aliquam petitionem (III Reg. iiif 5).Nihilquealiudmexpetitquam sapientiam. Christum ergo petit, quia Christus esl Deivirtu*, et Dei sapientia (1 Cor. 1, 24). Dabist inquit, Domine, servo tuo cor saniens ad judicandum gubemandumque populum tuum (III Reg. 111, 9). Quae petitio dum pla- ceret (ut donum collalae sapientian omui populo pan- deretur), dua3 mulieres astiterunt regi, quae aimul in couclavi commaneutes, uno in tempore filios pro- crearunt (Ibid. 111, eic). E quibus una dormtens cnin suum parvulum prafocatset, sociae dormienti supposuit, " ejusque vivutu sibimet usurpavit. Exple- tis igitur ° nocturni somui ofliciis, dum claras solis ortus redderet aspeclihus diem, lorpore otnni dis- cusso, mulier quae vivum perdiderat, dum suisube- ribus crederet applicandum, respiciens mortuum, non aguovii suum. A furante igitur dum vivum re- itetit, atqtie illa pro invaso fortiler conlradicit, in Q bac controversia concertantes regi se pariter obtu- Jerunt. Cutnque cujus esset vivus parvulus demon- strari non posset, sapientia illa Cbristus qoas regi fuerat tributa, gladium afferri jussit, non quo par- vulum ferirei, sed quo denuo parturieniis matrii viscera demonstraret. Dividite, ait rex suis, parvulum vivum in duas partes, et date dimidium husc% et dimi- dium huic (Ibid. 25). Vera mater, ut Unlum vivat, adversariae lotum cedit ; falsa, ne vera possideat, dimidium petit. Sic haereticorum nostro sub Rege Christo animae judicaniur : quibus dum vera mater cathoiica nomen suum vivum jurganlibus offert lotum, illi volentes discedere petunt dimidium. Sed Rex noster qui venit gladiutn mittere in terram (Matth. x, 34), haereticorutn fraudes removens, verae matri petenti vitam, vivuro reddidit statum. Quoniam titam peliit, ait propheta, et dedisti ei (Ps. xx, 5). Idem vero ipse parvulus non divisus, verae catholicje ma- tris liliiis, judirium pacifici suromi Regis Cbristi Do- n mini laudal, et dicit : Vivet anima tnea, et laudabil fc, u etjudicia tua adjuvabunt me (Psal. cxviu, 175). 58. Templum idem Salomon Domino sno fahri- cavit illud amplum, mirabili ambitu constractum, omni cum regia potentia dedicatum (III Reg. vi, vu, vii;). Quod pater ejus dum voveret, implere permis- sus iioii est. Multas enim bellaudo proitraverat gen- h Ms. Rem\%. , concupiscentice. 1 Editi, in stmilitudinem ; recentior, In slmilitudine. ) Ms. Remig., Defuncto. Editi onines, Defect: k Ms. Remig., a viis. 1 Ms. Remig., signata. m Ms. Remig., expetiit. n H*c verba, ejusque vivum sibimet usurparit, ad- dimus ope ms. Remig., faventibus sequentibu* ver- bis, qum vivum perdiderat, scilicet a contubernali 6ufTuraium. 0 Ms. Rcmig., n:cturnis oficiis. 8CI LIBER DE PROMISS. ET PRjBDICT. DEI. PARS. II. 809 tes (II Reg. vn, 5), eique dictiim est, quod • plu- A Jerusalem reguiii Jud i et Israei suorum principom rimum sanguinis effudisset in terrn, non ipsum, sed ejus filium pacificum debere construere » domum Deo (II Paralip. xxn, 8 et 9). Sed quoniaro • illud, epirilale boc ardificium sign.it, scriptum est( Allia- siinum d uon liabiiare in aedificiis manu bominum factis (Act. xvii9 24). Propier quod Rexnoster vera pax Cbristus Dominus, ex lapidibus vivis domum construens spiritaleui (I Pttr. u, 5), fideliuin corda suorurn, non tantmn singula lempla in singulis, sed unum ex omuibtis lemplum fecit. Quibus dicit Apo- stolus: Nesciti* quia iemplum Dei estis, et Spirilut tanctus habitat in vobis (I Cor. ui, 40)? In quo spiri- tales hostiae , per ipsum priucipem sacerdotum offe- runtur Deo (I Petr. n, 5). lpte enim ett pax nustra qvd fecit utraque unum (Ephe$. n,U).Pacilicus • Sa- lomon omne tempus cum gentibus babuit quietmn, pacem Domino largieme. Uui cum se lotum sapien- tiae dedisset, sententias quasque f et icas, id est, im- rnorlales partes ascribens, aenigmata etiam mystica dum conderet, * praxlare rcgni ipsius fama nuntii sparsa est per orbem. h Ad videudum igilur lalem, tiegina Auttri venit a ftnibtit terrm audire tapientiam Salomonit (III Reg. x, i).Cujuscum miiaretur doctri- nam, muneribus oblatis, laudibus praferens praesen- tiam, ejus a conspectu dUcessit. 5^. Hoc ex facto Rex noster Christus Domi- nus Jud«os increpat, quod regina Auslri omnes moras regiasque necessitates abruropens , neque granditate itineris praepedila, omni cum festinalioue venerit videre atque audire sapientem (Matth. xu, 42; Luc.xi, 31); ipsi vero ultro ad se venientem Sapientiim ipsain conlempserunt. Merito dicit ex- surgere banc in judkio cum illa generatione, ctcon- demnare eam. Sed harc regina nostram sauctam ostendit Ectlesiam, de qua dicitur ipsi Regi nosiro: Astitit regina a dexlrit tuit (PsaL xliv, 40), quap ab ortu solis usque ad occasum nunc * accurrit, Cbri- stom Dominum andire Sapienliain; laudans nomen Domini muneraque offerens, quoniam sublimia fecit C 58), replens terram ° gratiac pluvia qua fauies fideli* universa. Itaque quae de Salomone dicta, vel ab eo animae repellalur. per successionein ordineni servaverunt. Sed hsec hae- reiicorum schisinaticorumque, sicut saepe dictum est, osientat figuram, douec ille qui uniiatem facit et diligit, alias oves quas babet exlra suum ovile, sua gralia illustrante adducat, ut, sicut promiltere di- gnatus esl, sit unut grex et unut patlor (Joan. x, 16). Kou omnes nunc in ordine exsequimur reges, sed eos tantum quoruin teiuporibus aliqua ve! gesta v?l dicta sunt, qu* Redemploris nostri nunliaveruni ad- ventum, brevitatis intuiiu et lectori fastidium mini- me inferentes. 61. Acbab igitur pessimo (III Reg. xvi, 30) rege regnauie in Judxa, Elias propheia ad arguenduiu regem et populmn mitiiiur, quod relicto Deo secuti fuei inl Daal (111 Reg. xvm, 1 et seqq.). Cuinque Jezabel uxor Achabregis, incomprehen&jbili judicio illo Dei quo dattir potestas malis, prophetas Domiui occidis- set, Elias orando l in sterilitate a facie se regis abs- condit (\WReg. xix, 1 et teqq.). Suppletoque triennio 0 et sex mensibus, cum lolam Judapam saeva faraes af- fligeret, Elias jubcturseipsum piaesentare regi. Cuin- que Domino, imerfeciisomnibus prophetis, solum se relicum esse diiisset, ait ei responsum divinum : Reliqui mihi teptem millia virorum qui non curvave- runt genua anle Baal (111 Reg. xu, 18; Rom. xt, 4). lluic m etiam sanclorum comprimitur elatio, ne quis se in quolibet bono opere arbilretur necessarium Deo : cum omne n opus suum per quem vult, impleat Deus, quoniam omnia terviunt illi (Pt. cxviu, 91). Ilomo enini Deo, non Deus boinine indigere mon- stratur. Unde ait ille sauctus propheta : Dixi Domwo, Deut meut et lu : quoniam bonorum meorum non eget (PtaL xv, t). Elias vero quae fuerant divinitus impe- rata, coram rege et populo, per mysticum illud sa- crificium vespertinum, iguein coeliius ironetrando perleoii (III Reg. xvni, 36). Quo uoster per figuram vitulusimmolaius,sacerdoies omnes ido!olatria», sic- ut Eiias , cum ipso errore Baal simul exstinxit (lbid.9 prophetice gesta sunt, recte Christo Domino consi gnantur. Caeterum ipse, ut supra dictum est, elatus, in senio fornicaius mente et corpore, Domino ipsum desereute, male obiit; metuendum exemplum po- ftteris relinquens, ne felicitate bujus vitae lurbati, Cbristum deserani , qui est suorum aterua felicius. CAPliT XXVIII. In Roboam, teitturam hceretum, e quibus Chrittut tuat colligil ovet. Praedictio facla et ligurata. lu Regum eredila et visa. 00. Regnante Rnboim filio Silomonis, et tam suo quam etiam peccato palerno coustricto, cum pene tolum posi idolorum culturam perverteret Israel, regnum e manibus ejus scissum e4 (III Reg. xu, 46 *f teqq). Jeroboam ) quippe servus Salomoni«, ju- dicio divino in k uudecim tribiibus ampliorem regoi 62. Quod vero in ercmo constiiulo eidem Elire, jussu divino corvj niane panem et carnes vespere mi- uistraruut (III Reg. xvn, 6). tolius corporis Do- mini figura inonstrata est,Pquando prius iu prei alio judicio, negitur eis qui carncm ejus iioq comedeules, neqne ejus sanguinem bibeudo redeui partem suscepit. Per quam divisionem Samaria et D pti, ab ejus corpore iiiveuiuuiur alieni * Ms. R^mig., plurimum tauguinem fuditsei. h Ms. Remig., domum Dei. « Ms. Remig. caret bac voce, itlud. d M«. Remig., non habere cedificium manu faclum hominum. • Ms. Remig., Salomon pacificum omnetemputcum genlibut habuit : pacem. 1 lta editioues omneset ms. Remig., qui pr<>, im- mortaUt babet, mortales, forte pro, moratet ; uude suspicamur legendutn esse, tententiat quatque ethi- ca$, id tttf moralet tcribent. f Ms. Remig , prceclara... fama nuniiit tparsere per orbem. Yocem numii9 aut numiis, superfluam es*e suspicamur ; ei forte legend uin :prceclara regni iptiut fama tparta ett per orbem. L Ms. Remig., Advisitandum... videre. 1 Ms. Remig., nunc occurrit Lhritto Domino, furie, Domini audire sapientiam. J Ms. Remig., quoque. k M». Reinig., in duodecim tribus; forle, m decem tribus. 1 Ms. Reinig., indieta sterilitate ; id est, cum pro- plictassei futuiam m >x sieriiitatem. m Ms. Remig., enim. n Sic ms. Rem*g. cum edii. Lugd. et Lovan. Duac« vero et Colo»., omne temput. 0 M<*. Remig., gratiaet p!uvia. P Ms. Remig., quee ; furte, qna. * <* Ms. Remig , curnisomt. r Cditi, hujus. £03 AD OPERA S. PROSPERI AQUITANI APPENDIX. 801 A 9» 4 *' 6). Iloc actum est, donec td enm pervenium est loeuin nbi, curra igneo susceptus, qutsi usque ia codium pervectus est. Atque ita intentio disetpuli vi- gila\it, tit raptum sibi magistrum fletu ac vocemagna sequeretur dicens : Paler mi Elias% Paier mi% auriga hrael (lbid.% 12)! His vocibus perculsus Elias, spi- ritale illi viaticuin acpignohs donum, tuum ■ pallio- Inm dimisit. Quo percepto, rescisso ex eo, et per- cusso ex eo Jordane fluvio, quem per seipsum non valuerat, pallii adjutorio pertransiit (/**/., f4). Unde et proplietarum filii dicunl: n RequievU spiriius £iaor iuper Etiseeum (Ibid.% 45). 65. Et in hac mystica actione , similitudo Domini et magistri nostri Jesu Christi. Cuin euiui dixissei discipulis suis : Qui credit in me, opera quce ego facio% et ipse faciet (Jocmv xiv, 42); ul dupla se d|uaiu partem a se declinantibus, quos edocuit dicetis : Si CAPUT XXIX. /* Elia Christum, et in vidua misericordm principatum. Predictiotacu ct figurau. In Regum credila et visa. 65. Dixit Dorainus Eliae : Vade in Sarepta Sidoniee; ecee enim msmdavi tnutieri vidum ut pascat te iliic (III Re§. xvii, $seqq.).Ei hic mysticas aciionesspi- ritalis lector * agnoMiit. Neqne enim defecerat Omni- potens qnanto vellet tempore per easdem aves auum pascere propbetam. Quem lamen necessarium tiduae sciebat, cui ex fame copiam, pctentia verbi, per suum ministrum voluil praeparari. Hanc vidiiam in agro duo minuta, ut duo pra?cepta , colligentem divino nutu prospiciens Elias, aclus eiiam spiritalis sitis ardore, aquam a muliere poposcit. Qu» dum pergil affrrre, et pusillum panis petit ab ea propheU. Hla vero tcstattdo dicit modicum se farris hahere in hydria, et b parum olei in oleario, unius scilicet et eum liberis c diei victum, d quo absumpto, esset R auis mihi minislraverit me sequatur, et ubi ego fuero, moritura cum Uberis. Ex hoc ipso sibi propheia prius ofierri jubet, tometiam sibi suisque ftliis praeparan- 4um : • ut Mtisertcordia primum occupet locuro : quain preire ante faciem Dei Scriptura testatur iPi. Lxxxviu,5,).r Ex ipso enimomn«copia.Qtioniaifi mc dicii Dotmnus, ait Elias, Hydria farinat non de- fbciet, et capeaces oiii non minuetur, usque in diem quo dabitDomiuus pluviam super terram(\\\Rea. ivu, 14). Sic anima misericor* feneratur Deum, sic dum dat in necessitaie, sibi consnlit ad salutem. Sic repletur auima,qtiae corpore abscedente, Doinino, s castigan- tem dtligens, unius thori fidem pudico amore custo- dii, sacramenio farris et olei unctioue muuita ; se- eura exspectans h gratain ploviatn, cum ei dixeril D«Miiinus : Euge, bone serve et fidelis, quoniam in mo- dico fideiis fwsti, supra muita te constituam, inlra in aaudium Domini tui (Matth. xxv, 21). Ctijus in simi- litudinem et illa laudatnr a Domino, quce duo mi- uula vidua dum milteretin gazophylaciiitii (Luc. xxi, iUic erit et minister meus. His, et duplum spiriUin boc modo infudit : semel post restirreetioneoi, quando iiisufHavil in faciem eorum, dicens : Aceivite Spiritum sanctum. Si cui dimiseritit peccata, dimktsa erunt : si cui detinueritis, deienta erunt in cattis (Joan. xx, *2, 25) : secuudo vero cum uube susceptns, vectamibus angelis , ipsis quoque discipolis P oculis deduceutibus , ait : Vos sedele in civitaie% donee mdum* mini virtutem ex alto (Luc. xxiv, 49). tsque die Peu- tecostes in lin^uis igneis donum sanduin Spiritom misit (Aa. n, 5). Non hic duos Spiritus intelligere debeinus, cum unus sit Spiritus sanctus; sed ipse kiem Spiritus e*t, cliarismatmn dona dispensans : iu muliipliciier pra?rogaius ab ipsa indivkiua Trini- tate, ut in ea non duo, sed unus sit Spiritua.Quoaiaa, ut Pauhis apostolus dicit : Unus Deus, una ftdes.unum bmptisma, unus Spiritus (Ephes. iv, 5). Umle el ipse Elis.vus non ait magistro : 4 Spiriius quiinte est dao sint, sed, dupio sil in me. Hoc duplum exposoit Do- 2 et seqq.)f plus omnibus eam misisse dixit ille * qui ^» minus cum dixit : Denec induamini vhrlutem ex atta; vidil, quia sibi nibildimisit. CAPUT XXX. In Elisceo%di*cipulos Christi duplum accipientes spiritum. Promissk) facta el figurata. In Regum credita et visa. 64. Elias discipulum Elisaeum reliquit, i quia tem- pus aASumptionis sua?, Domino revetante, cogno- scens, ait discipulo : Pete iibi aliquam petitionem% prius- quam tollar a te. At ille ait : Volo ut spirilus qui in le esi k duplex in me sit. Dixitque ei Elias : Dure petisti: verumiamen si me respexeris euntem, fiet tibi (I V Reg. ii, 9 et 40). Ilac proutissrone factus certior Elisxus 1 ut optato petitionis sua? omni ex parle potiretur,ita inhpsit niagistro, ut tiuita ettm ab illo necessiias se- queslraret. Cumque propheta studium vellet exer- cere disciputi, necessark) se per devi^ sequi illum sustinentem imperat. At ille ait : Vivit Dominus et ut ampliora per eos facerei, quam fecerat per se- ipsum. r Taeia sua? fimbriaj a fluxu sangutnia niuiie* rero sanavit (Matlh. ix,20): discipulorum vero umbra infirmitaies omnes (Acl. v , 45). Ipsi resurgenti* pal* pantes videntesque vix crediderunt, eiiam ipsi diici- puli : ascendenti in coelum, illis prsedicammus, ia eum quem non viderunt totus credidii mundus. Ph- stremo, amplius est impium justificare, quaui resus- citare niorluum. Quae omuia per suos disctpulos idem ipsc fecit, qui eis hanc tribuit potesUlem, dkeusi Sine me nihil polestis facere (Joan. xv, 5). CAPUT XXXI. /n eodem Elitceo, cum mqriuum figuratum Ckrietus Dominus gratia suscitavit. 1 Pradictio facta et figurau. In Regum crediu et visa. 66. Idem ipse Elisaeus dum excurrit per diversa, annunlians verbum Domini, qunpdam eum mulier vivit anima tua% si dimisero te quocumque ieris (lbid.% D Sunamitis hospitio suscepit (IV Reg. rv, 8). Cui pro * Ms. Remig., agnotce. h M*. Rcmig., et perparvum; forle, perparum. c Ms. Reinig. , in die. d Ms. Remig., quo tumpto esse moriluram. 9 Ms. Remig. addit, pottea. f Ms. Remig.. Ex ipsa enim omnis domus reple- batur. s Ms. Remt£., castitatem. h Ms. Remig. , gratice pluviam. > Ms. Remig., qui dedii. I Ms. Remig.. qui tempus... agnoscens ait ad disci- pulum. k Yeteres editiones, duplum9 ut ins. Remig. Re- - eentiores, duplex. t Ms. Kemig., m aviditatem petitionis. • Ms. Remig., pallium. 11 Ms. Remig., Spiritus Domini resedit in Eliueo. 0 Haec verba : tibi nec in aliquam partem.... usque ad isla : illic erit et minister meus% Mipplemus ex lide ms. Remigiano-Remensis. r Ms. Remig., oculis elevantibus, forte, ocuiat ele- vantibus ; tum infra, post ISIin., idem. nis., Eisque. 4 Restiluimus locuni huuc ex ms. Remigiano : aniea iegebalur : Fiant in me duo spiritus, sedd plex : Spi- ritus. Quem exposuit. In edit. Lugd., ait magnlro spi- ritus. Ca?tera per parenlhesim quamdani, ui dnbia addiderant Lovan., Duac. ct Colon., et hisrecentio- res editiones. ' Sicms. Remig. At editi, Tactusnamqne. • Ms. Remig., palpantivus videntibvtque* 1 la ms. Remig., Promissio m IJBER DE PROOTSS. ET PRitiDlCT. DEI. PARS II. 806 uiunere, sterilitateRubblata,nlium ei impetravit a Do- liiioo (IV Reg. iv. 46 el seq.). Q**2 suscipiens parvu- loin enulriit. Adultus vero*ad patreni in agrum dum pergeret, solis ardore percussus recurreiis domum, sestuans in sinu matris spiritum ewisit. Statim mulier ad honiinem Dei recurrit, in Carmelo pedibus ejus nrovoluta, filiuin, quem eius gratia suseeperat, • nuntiat fuisse defunetum. Celatum sibi hoc a Do- mino propbeia miratur, ut nostri Domini Jesu totam Smram impleat • propheta , qui cum omnia d noril, iqua se neseire siinulat. 13 1 illud de Lazaro : Ubi posuistis illum (Joan. xi, 34) ? Et : De die et hora nemo sciL neque angeli, neque Filius (Marc. xiii, 32); cum eo die et ea hora ipse venturus sit Filius. Et illud, narrantibus duobus diseipulis de passione ejus et dicentibus ei : Nescis quw facta $unt in Jerusalem amte lertium diem (Luc. xnv, 18, 19)? et ipse iu quo facia sunt, nescienti similis dicit, Q« aet lex qum posset vivijicare, ut Apo*tolus dicit, omnino ex lege esset justitia ( Gal. m, 21); quia tittera occi- sfit9 smritus auUm vivi/icat (II Cor. in, 6). Postea ipse Elisseus descendit • magnus ad parvum, saivator ad salvanduB), vrvus ad inortuuu». Descendit ei noster Dominus. Qui detceudit, ipte est et qui ascendit super ammee cmhsf ut adimpleret omnia (Ephes. iv, 10). f Qiue omnia? Q?isb mystice gessit fclisaeus. I3t enim mortuum parvulum suscitaret , juveuilia membra ieonteiit(IV Reg. tv, 34). Et DomiuusJesns seipitim exinamwit formam $ervi acdptens (Phil. u, 7) ; parvuut se illi parvo ceaptavit, ut efliceret k isiud corpus hur wtilitaks nostrm conforme corpori glorim sum (Phil. m, £1). Jacens subter *e frigidum, suo calore succendit (IV Reg. iv, 34). Similiur et noster * Salvator Do- minos muudum, a cujhs calore non est jain qui se abscondat (Ps. xvm, 7), insufflavii J ille teruo ja- cenli, ut trina coiifessjo infuiideretur credcnii. Sie auscitaius est roortuus, duin a morte perpetua justi- fieatus est impius. 68. Multa et varia sigaa Spiritus Domini fecit per Elisamm, sicut eadem ilegum narrat bisloria. Qua omnia persequi longum e»t. Pauca tamen exsequar, cum sint k cuucta signa fulurorum Cbristo Douiino coaptanda, qui per Isaiam dicit : Spiritus Domini smper me : propter quod unsit met bene evangelitare pauperibus mi$it me, dimittere quassaios in requiem, reddere captivis libertatem, et cmcis visum (l$a. lxi, I; Lmc iv, 4»). Jordanem Elis»us eo S|>iriiu operanle transiit (IV Reg. u, 14), quo noster Domiuus Jesus emndem fluvium suo in baptismoconsecravit (Matth. in, 13). Insullarites sibi proplieta bestiis tradiditpue- ros (IV Reg. n, 24). Et noster Jesus Domiuus * de • Editi, cum patre. Ms. Beuiig ., ad patremf melius. b Ms. Remig., nunliaus. « Editi, prophetia. d Ms. Remig., nmerit, aliquid. • ttee ipsa leges apud Augustinum sermone 26 de Verbis psalrai xcrv, et Apostoli Galau m, pag. 141 novse editioiiis ; et eumdem sensuin reperies in ser- mone 136 de Verbis Evangel. Joannis ix , pag. 603 item bovsb edMionis. ' Hsec verba, Qua omnia ? addit ms. Remig. i Ms. Remig., contramt. k Ms. Remig., tsie, sciliret Chrisius. 4 Vox baec, Salvatur, abcst a ms. Hemig. A parvHlis in Paulo dicit : Nolite pueri efici memtibu* jl Cor. xiv, 20). E quibus quosdam beatiis, m id esl9 immundis spirilibus iradidit, ut discant non blaspke- mare (I Tim. i, 40). Rex Israel ad perimendum Eiiam quiuquagenos viros tribus vitibus cum tribunis mi- ait, quos coBlesti incendio propheta consumpsit (IV Reg. i, 9, 41, 43). Dicitur eiiam de nostro propheta et Domino, quod ianis ante eum ardebit et in/lamma> bit in circuitu inimicos ejus (Ps.xcn, 3). Ipsuni posi» ea regem cum oinni exercitu se obsidione vallan» lem, quadam caeciiate percussos hostes, captivos in Saiuariam induxit (IV Reg. vi, 48). Quibus reddito visu, simul et indulgentiam impetravit (Ibid., t2). Haec licet in multis signentur, evidentius tanien in Pauio, et qui cum eo Ecclesiam * per^equebantur, Dominus ostendit. Cxcatus quippe prostratusque in via, capiivus Dei dum fieret, reddito lumine, qui fuerat persecutor, facius est praedicator (Act. ix, 8) ; ataue iu ipso ostendit Deus omnem longanimitatemad n informationem eorum qui credUuri sint illi in vitam B mternam (I Tim. i, 16). 69. Item Naaman Syru^ amicus regis ad regem Israel directus est, ut ab Elisaeo leprae inacula niuu- daretur. Quem respiciens homo Dei jussit eum ° se- pties in Jordane tiugi, si vellet corporis sui maeulas auferri. Quod cum frceret, mundatus est (IV Reg. v, 4 et $eqq.). Munera homini Dei offerenda credniit (lbid.f 46), quae jure divino renuens, graliam gratis datam nostri praesignavit Christi Domiui, quain iu Evangelio suis discipulis commendavit, dieens : GVa- ti$accepi$ti$, gratis date (Matth. x,8) Sepliformi Spi- ritu roundari animam a vitiis, quibus interior txte- riorque homo polluitur, aqua etiam ipsa demonstr.it, qua tinguntur consecrati in nomine Patm, et Filu, et Sphritus sancti (Matth. xxvni, 49). Gieii vero pwer propheta, qui secutus Naamau Syrum, eomiiosiio mendacio, vendere voluit quod propbeta gratis de- derat, ea leprae percussus macula qua ille muiidatus fuerat (IV Reg. v, 20 et seaq.), haeredcorum figuram Q ostendit, qui suae rapacitatis eaecitate compolal, duin venditant suis velut expiationes videlieet peceato» rum, ipsi quoque maculis quibus illi fuerant aspersi, insigniuntur. Ut merito audiaot a Domino : iVoit nosi vos. Discedite a me omnes qui operati estis iniquitatem (Matth. vn, 23). CAPUT XXXII. Jn Ezechia, qua suos Christus docet in bono non debere efferri. Prapdictio bcta et figurata. In Regum credita et visa. 70. Dum p alternanter reges Isnel, alii a viis D »- mini declinanles erroribus impllcantur, alii fidelitt-r viam Domini gradiumur, ad Execliiam regem ordo perductus est (IV Reg. xvm, 4 et seqq.). Hic exter- niinans omuia siinulacra, omnemque idolorum cut- turam subvertens, pene totum Israel erramem coik vertit ad Domiuum (Ibid., 4). Uuic diviuum datum est responsum, ut ordinare ac dispooere deberei d*K n mutn suam, quod ipse jaiu iret in monem (IV Reg. D xx, 4). Qui cum flens orasset dkens : Memento, Do~ mine, quomodo ambuUverim in via tua (lbid.% 3 et 6), quindecim anni sub noc Mgno ei adjiciimtur ad viiam. 4 Duodecim enim gradus sol, cursu quo ascendoiat, i Ms. Remig., t//t... ut trina coufessiona. k Ms. Remig., tota. i Ms. Hemig., per Paulum dicit, nee habet, de parvulis. m il*c verba, !(/«/, immundis spiritibus, addit ms. Remiginnus. n Editi , insequebantur. Ms. Remig. melius, prr*e~ quebantur. 0 Ms. Remig. addit, septies, qm>d aberat ah*»d fis. r Iia antiqtiiorcs ediiiones, cum ms. Rttuig. Re- centiores vero, aUernanles. q Ms. Reiuig., quindecim. In Vulgata lcguutur Uu« tuin decem. 807 AD OPERA S. PROSPERl AQUITANI APPENDIX. m d«scendit(IVflttisque in bono, non lantum pro se foctum narrat, quantum et jactaniiae gratia universa regalia eis domus suae et vasa osieudil (Ibid., 13). Iudignatusque Doroinus per proplieiam lsaiam regem increpat, testans venire dies, t|uibus illa omniaqtix monstraveral, captiva in Babylonia cum popnlu ducerenttir llbid., 16). Nec immeriio nosier Rex per apostolum Joannem in Apo- Calypsi nos admonet, dicens : Tene quod habes% ne quis alius accipial coronamtuam (Apoc. m, 11). Item alibi : Beatut qni vigilat et serval vettimenta sua% ne nudus ambulei (lbid.,x\\, 15). Et in Evaugelio : Non sciat simstra tuaquid (aciut dextera tua (Matlh. vi, 3); adnioneiis in bonis operibus, quae Dei dona sunt, non e*se in homine, sed in Domino gloriandum, ne quod buroilis » accipit, superbus amiltat. B CAPUT XXXIII. In regibus peccantibut , qui secum populum in capti- vitatem ducunt. Praedictio facta et figurata. In Regum credita et visa. 71. Regname Josia atque Sedechia filio ejus (IV Reg. xxii, I *eqq.), populus omnis Israel ulilia vincla legis, quibus regebatur, abruinpens, multis ex gravi- busb culpis t nus pietatis auctorem Deum ad ma- gnarn iracumliam provocavit. Jeremiam propbetam ad objurgaiidiim, corngendumque regem et populura Dominus misit (Jer. xxn, J el teqq.)% pracdicens, si conversi legis mandala servarent, suo in loco semper manere illaesos : si vero monentem se conteinnerent, in Babylouiam irecaptivo*. Spretis igituret inauda- tis et praedicaulis verbis, dum malis ausibus rex et populus suis peccalis urgiiiiibiis preinereiiiur, sen- tentiam divinaiu Jeremias plebi jam caplac, et regi- bus per epistolam expressit dicens : Propter peccata quoe peccastis ante Deum, ducemini in Bubylomam% et eritis illic per lempus longum usque ad generationes q sepfem (Baruch iv, \ el 2). Rex igilur Nibuchodono- sor, coinprebensis regibus Juda, toimn Israel capti- yum transinigravit in Babyloniam, effossis oculis iu itinere regi Sedecliiae(1V Reg. xxi, 1 et seqq.); ut duorum propheiarum de eodem rege praeilicta im- plereotur. Jeremias e dixit visurum regem Babylo- niam (Jer. xxiv, 3); Ezecbiel, non visurum (Ezech. xii, 13). Qui duin sibi qtiasi comrariare visi essent, hoc modo utrumque videtitr implelum : cuin exemptis oculis adductus Sedecbias Babyloniam, et vidit, quia prsesens fuit, et non vidit, quia in via oculos perdi- dit. Adinonet noster Domimis suos hnjus exemplo, et dicit : Ambulate dum lucem habetit, ne vos tenebra comprehendant (Joan. xu. 35). Coniemplons vero mandaiorum suorum, eiiani reges, caecos esse idem Dominus ui Evangelio dicit : Cceci sunt duces caco- rum.Cascus auiem d dum cascum ducit, simul in fooeam cadunt (Uatth. xv, 14), quae est dura cnptiviias aui- mae impoenitenti, de qua dicitur : Dedi illi tempus nt pmnitentiam ageret, et pcenitere non vult (Apoc. u, 21). D Sic donec suppleretur mensura per annos sepiua- ginta, in Babylonia populus ille captivus fuit. 7i. Vasa sane omnia temnli Dei idem rex Nabu- cbodonosor per suos abripuit (IV Reg. xxv, 13, 14, 15). Va* peccatis hominum, dum pro his sacriflcia ipsa conculcantur ab exteris, quae semper pro reme- diis fuerunt in salutem. Quo gemitu, quibus amaris- simis flelibus, qua animi angustia h*c descripserit • Ms. Remig., accepit. b Ms. Remig. culpit. Editi, causis. • Editi, dicit. d Ms. Remig., cmcum ducens. • Ms. Remig. addit hanc vocem, parlem. 1 Ms. Remig., nulla mcetiilia manet irim, nec ve- niam. • Ms. Reroig., remedii. Jeremias, Threni ejus indicant : tabernaculum Do- mini fuisse pollutum, diem festum ductum in obli- vionein, sabbaia omniaque solemnia extcrmlnaia ; sacerdotes et principes, parvulns. senes. juvenes, vir- ginesque suas e partem gladium comedisse, parteni ' remansisse captivam (Thren. i, 1 et seqq.). En dolo- mm nostrorum ulcera; en Iuctus nostri opprobrii, en peccata grandia, qtiorum ex causis eiiam nos ha»c videre mcruiiuus amplioreque pcenarum plagaquasi vulneraii curari nolumus. Elisi siare nos credimus, expulsi exsiliatique, ut oporiuit, non dolemus * sa- tisfactio f nulla, mce>iiiia nutla, manet ira, nec ve- niam postnlamus. Hcereditas nosiraconversa esi aliemis, domus nostrm peregrinis (Ibid., v , 2). Sic ca>tigaii non plangimus, sic emendaii nolumus suscipcre di^ct- plinam. Recedamus a nialis qtiibus Dominum olfeD- dimus, pceuiteamus in bis qu.-e sacrahs ejus contu- meliosa iiige>sinius. Supeib-a nosira bomilitaie c«- retur. Collatum tempus > remediis non spernamtis, h ne is cujus placldam niitemqiie sei>8imus niiseri- cordiam, non poenilentibus aeiernam constituat. pos- nal^mque sententiam. Paratus est enim ignoscere ille Dominus qui dicit : Convertimini ad me, et convertar ad vos (Zach. i, 3) : si modo voces fllii cum posnitea- tia revertentis pius Paier agnoscal (Luc. xv, 18). 73. l In eadem captivitaie, Danielem ei Ezecbielem narrat historia propbetasse. Daniel vir desideriomro (qui Ballhasar a rege mmctipatus esi), trcs virosgen- tih su;e amicos babtiit Ananiam, Azariam, Misaeleio (Dan. i, 11; i. 7). Omnis vero ejns propheiia myste* riis licet pleua sit (Dan. ix, 25). qua-dam tamen pars ejus iia eluret clariiate sui fulgoris, ut eiiam lempus signaverii quo venlurus esset ipse Salval«>r et Dotni- nus. Duodecim sane cum sint propbeticx visiones eju*, iu llebra?o decem reperiuniur. Qua* duddecitn, Duiniuo donante, ct, oninem terram adoranlem (Ps. liv, 4), Judaei adhuccredere uolunt, nobiscum intuentes iropleri omnia quac pracdicia sunt oraculis prophetarum. 80 lu undecima (Dan. n, 1 , ete.)f eidero prophet» revelata sunt sub persona bellantium regum, ipsius facta Autichristi , angustiaeque ullimi temporis, re- suirectio etiam mortuorum, qualiter impii, qualiter vcl sancti resurgant. Haec et Isaiae (Isa. vi, 11, etc; ini, 9, 16), et Ezechieli (Etech. xixviu et xxxix) ita A ottensa sunt, quemadmodnm eorumdicta evangelica firmat auctoritas. 81. In duodecima (Dan. xiv, 2, etc), spectacntam quoddam laotissiinum , non tantum regi, qnantum etiam spirilalibus mentibus exhibuit Danicl. Bel quippe idblum, quod omnes Babylonii siroul eom rege cultui habebant, magnos regios apparatos velol quotidie comedeus, quos sacerdotes cum suis per occulium inlrantes ostiuro consumebant. Daniel eo- rum fraudem subtili arte demonstrans, f seri in pa- vimento templi cinerem suis praeoepit. Signalis igitur foribus annnlo regis, in posterum diem venientitas, non illa ab illo (igmento consumi, virorum ac mulie- rum impressa vestigia demonstrarunL Confessioos etiam sacerdotum occultum est illud ostium prodi- tum , per quod introeuntes omnia devorabant. Con- fracto itaque regia jnssione figmeuto (Ibid. , 22, etc.), draconem, quem simul ut divinum suspiciebani, sine gladio et fuste iu peremil Dantel , queroadiiiodutn R sciebat corruptibilein posse corrumpi : docens et ° ostendens unum et solum verum Deum esse coJeu- dum, relictis vanis superstitionibus, quibus non tan- turo Babylonios , quantum etiam totum mundum s*b potestate daemonum captivum teneri propbeu cerne- bat. h A quorum dominatu Cbristi Domini gratia li- bcrandum, praconio etiam suo £ futuro tempore designavit. Sed quOniam, ut ait quidam, Yeritas odium parit(unde etPaulus nosterdicit(Ga/. iv, 16): lnimicus factus sum vobis verum prctdicans , pro munereverae religionis ostensae, in lacum leouom Babylonii devorandum propheUm raiserunt. fiee defuitdivina poteutia, quae et custodiam I solilam suo et prandium pcr ejus socium ministraretincluso. Cujus ob roerituro gratiae. ferales leontun impetus ia ovium mansuetudinem coromuuvit. Educto iuqoe Daniele, cum rex mirarelur illaesum , inimici ejus in escam leonum dati sunt ut perirent (Dan. xiv, 30, etc). Non sine signo ejus Domini haec acta suut, qui pro suisorat, diceiis : Netradideris bcstiis animam con- C fitentem tibi (Ps. lxiiii, 1*). Rugiens enim ille leo diabolus qui circuit aucerens quem devoret (I Petr. v, 8) , k inimicos nostn prophelae Chrisli Domini qao# reperit, accepla potestate consumit. CAPUT XXXVI. In Euchiele , manifetta resurreciio per Chrisiuu Dominum. PromisMo facU et figurata. In Exechiel credita et visa. 82. Exechiel quoque propheU inter caetera qua arcanis recondiu scripsit, resurrectionem sibi osien- sam quae fuitira est morluoruro, hocmodo l intimavil. In campum se quemdam adductum, qui erat plenus ossibus morluorum (Euch. xxxvu. 1 et stqq.). Illic potentia verbi Dei tinumquodque os suis partibns conjungi, carnes, nervos, cutesque ascendere, eisqne viiales auras infundi eo Spiritu ipse vidit, quo nos *v futuraro speramus et credimus resurrectionem. u Mulia quoque sub figura regis Tyri de Anticbrisio narrans, describit etiam civitatem quae congregatar m ex gentibus ex lapidibus vivis, Jerusalein cmles- tem (Euch. xxvm, 2, etc.): cujus portam orientalem clausam seinper os»tendit, dicens : Hcec porta ctamsa erit9 solus princeps sacerdoium ■ transibil per com, et •Editi, in civitatem $anctam9 ut consummarentur peccaiat et signarentur. * Ms. llemig. , hebdomadas vi et hebdomadce lxiii. L«igd., hebdowada: seplemy ei hebdomadoe septuaginta duv. c Ms. Remig., multum... et in medio hebdomadis. d Lege hanc scptuaginu duarum hebdomadarum expositionem apud ilieronymum, libro in Danielem propheiam, capite nono. * Ms. Kemig.,fcd jungcns... sepluaginla duae. f Ms. Hemig., agnoscei. s Ms Remig., sterni. b Ms. Remig., A quarum; intellige, superstitionum. * Ms. Remig., futura tempora. i Ms. Remig., solidam. K Ms. Remig., inimicus...$umit. 1 Sic ms. Remlg. At vero editt, tmfrorif. » Editi, in gentibus, et laptaibus. * Ms. Remig., transiit. 813 UBER DB PROMISS. ET PRADICT. DEI. PARS U. m imta clavta erit principi {Eteeh. xuv, S) ; Mari» vir- A Salomonii fabricas temensa tempora Jod*i dixeruni» ginalem utemm signans, quae semper virgo mtegra protulit Salvatorem. Solus enim Christus Dominus, nt ait bealae memoriae Augustinns episcopns, * per inviolata matris Tirginea viscera, membra infantis eduxit, qui post resurrectioneni per clausa ostia membra juvenis introduxit : solus pcccatum non habens infantilis aOatis exortu, qui peccatum non habuit grandioris aptaiis accessu, ipso dicente '.Ecce venit princeps hujus mundi, et in me nihil inveniet (Joan. xiv, 50). 83. In hac captivitate Babyloniae etiam Esdraa sacerdos et propheu fuit, qtii gratus in conspectu regis dum esset, et cum flenteni rex aspiceret, qua ex cauaa tristis esset ab eo perquirens, solemnia * religionis ac populi sui agi solere eo tempore fir- mat, a quibus se alienum esse e docebat (II E$dr. n, \,etc.). Dat rex eundi liccntiam, jubetque d restau- rari templum Dei. Veniens quoque E*drig ad Jeru- salem, xelo legis accensus, purgandaro a vitiis pri- R roitus plebem sUtuit. Quoniam Rex $apien$, ut D Propheta dicil, populi ttabilimentum ett ISap. vi, 26). Reperto itaque libro Moysi, ostendit, inter csetera, etiam hinc iram Dei luisse succeiisam, quod contra Dei mandatum ex alienigenis sibi po- pulus accepisset uxores (I Etdr. x, 1, etc); persua- sitque censura qua valuit, suas quisque cum filiis l»rojiceret mulieres. Nulla itaque • detenti carnali dulcediue, cum sibi vellent Deum esse propitium» incunctanter quae fuerant imperata fecere : ut po- puli Christiant figuram ostenderet, quos admonet et princeps omniuni sacerdotum dicens : Si ouis dimi- $erit domum, aut agrum, aul uxorem, aul fitiot causa nominit mei9 et hic multiplicia accipiet, et vitam ceter- nam contequetur (Matth. xix, 29). CAPUT XXXVII. in Etdra, domus Dei% id e$t, per Christum Dominum restauratio. Praedictio facta et figurata. In Esdra credita etvisa. 84. Templum quoque Dei dum restauraret Esdras (1 E$dr. iv, 1, etc), invidia quorumdain malorum qui socii fabricae, nec tamen socii retigione esse voluerunt, cuin eos incircumcisos non susciperet Esdras, maliliose regi insinuantes, ab opere templi cessatum est usque ad Cyrum reajnantein (JMd.,24). Qoi divino acius imperio,suppletisannis septuaginta, quos Jereraias ex ore Domini praedixerat (Jer. xxv, H, et xxix , 10), omnero populum , simulque et vasa domus Dei ex Babylonica captivitate ad Jerusalem dimisit, adjiciens munera rex, e quibus praecepit ut rabrica surgeret templi. Quod sub Dario cceptum, usque ad perfectionem ejus quam Cyrus fieri et ju*- sit et juvit,anni e? olutl sunt quadraginta sex(I Esdr. T,13;vn,i5). De quibus Judaei,Domino resuuratio- nem sui corporis f promittenli, ac dicenli : Solvite $emplumhoc,etin triduo tutcitabo illud (Joan. n, 19) sed Esdrae, cui, ne perficeret, fuerat interdictum. 85. Reparato itaque templo ac muro Jerusalem» joxu Danielis tempora constituta (quo exorante ai- mul cum Zacbaria populus mansit in Jcrusalem) septuaginta hebdomadarum usque ad Christi Dominl naliviutem, ut supra diximus (Cap. 3), tempora 1 cucurrerunl. Cujus indulgentia, etiam nuncanim» de captivitate saeculi J in compunctione cordis sup* pleta k mensura, gratia et misericordia liberantur. Jucundantur enim pro illis diebus quibus sunt hu- miliati, l vnnis quibus videruut mala, donec aspicial Dominus super servos suos et in opera sua (P$* lxxxix, 15*1 16). Serviamus igitur Domino in timo» re, et exsultemus ei cum tremore (P$. it, II), quoosque redutamur ad civitatem quam Rex et Sacerdos noster resuurat Jerusalem coelestem : ut in templo corporis ejus, quod triduo suaciUvit, sa- crificium laudis ei jugiter offeramus. CAPUT XXXVIII. In eodem, cum in figura Eccletim parabolam panait. m Praedictio facia ct figuraia. In Ksdra crcdita et visa. 86. Rex Babyloni.T. Artaxerxes dum suoa vellet exercere captivos, tres elegit prudentes Judapos, quo- rum sententias Esdras sacerdns scripsil (III Etdr. m, 4, etc). Unus vinum omni rei praeiulit; alius regem; tertius Zorobabel molieres, ac super omnia verita- tem. Qui cum suas sententias protulisseni, sapien* tior omnibus judicatus est Zorobabel, qui mulierea, ac supra omne veriutem astruxerat. Et re vera quid rouliere fortius, quae priroum Adam ita illexit virum (Gen. m, 6), ut Dei prsecepu contemneret? Quid fortiua muliere, cujus species omnt se n cupi* diuti extollilt Quid forlius muliere, quae et reffiain fortitudinem emollit, et virtimt Quid etiam in bono fortius muliere, quae credidit integram se Cliristum q parere veritatem (Luc. l, 45)?Quid fortius muliere» quae, fugientibus discipulis, mysteria ipsiuscrucis intrepida ac plena fiducla ° aspexit (Joan. xix, 25)? Quid fortius rouliere, quae prima prae omnibus viri* excurrens, videre mcruit Dominum resurgentem (Marc. xvi, 9)? Quae cum in typo Ecclesiae baec Es- dras p scripserit, subsecuu est etiam actio figurata. Esther eniin qtirc a Mardochnpo fuerat in filiam edu* cata (Esth. n, 7), dum aulam regiam Mardocbieus curaret, a Deo qui exahat humiles ad regiam Esther perducu est dignitatem. Ilaec cum populum suum, agente amico regis Aman causa Mardochaei, 4 dona- tum intelligeret mnrti (Ibid. vn, 3)> gtadiusque eo- rum cervicibus immineret, aiiimam suam Estber pro suo populo ponen% invocalo divino auxilio, penetra- lia regis ingressa c»t (Ettk.x, lv etc), quo inuliert non vocatae accedere non licebat. Quam cum rcx iudignatus aspiceret, illa quoque r pudore Ubuisset : Convertit, ttt diclum est, cor ejut Deut in lenitatem (Ibid.xv, 11); eique rex multa bona promiltens, Nonintellip[entesilliusdictisacramentum,dixerunt: D dnm ejus salutem reparare contenderet, ad convi- Quadraginta et tex annit conttructum ett (lbid.% 20); vium cum Aman venturum se, til regina poposcerat, et quomodo hic dicil : Triduo tutcitabo illudf s A non negavit. Illic narrans quae secnm et ctim suo Salomone enim ea celeritate constructum est, qua populo acta erant, Aman eo ligno cruciiigi rex su- omnia prarparante David patre repererat. Non crgo tuit, quo Mardochaeum idem Aman suspeudere sta • * Haec leguntur apud Auguslinum epistola ad Vo- lusianum, alias 3,nunc 137, cap. 2, pag. 405, iiov» editionis. Et lib. v contra Julianum cap. 15, pag. G56, n. 57, item nov. edit. b Editi, regionis. • Recentiorea edit., dicebat. d Ms. Remig., rettaurare. • Editi, tenenti. f Ms. Remig., promittenti ac dicenti. Editi, pro- mittente ac dicente. s Editi, A Salomone autem... qui. * Editi, priora. Ms. Remigianus, tempora. | Edili,conctirrcursoremque ipsius singularis Re- gis et veri Judicis introducam. Cui testimonium ipsa veritas praebuit, quod in natis mulierum nemo exsur- rexit major Jeanne Baplista (Matih. xi, 11); in quo Lex omnis et prophetia cessavit (Ibid. 45). CAPUT PRIMUM. De Joanne Baptista, praxursore Christi. Promissio b credita et vi«a. X Isaias propheta : Vox9 ait, clamantis in eremo : • Editi, fassique... qui advenisti. b Haec verba adduntur huic tiiulo et paucis sequen- tibus ex ms. Remigiano-Reniensi. Absunt vero ab editis. « Ms. Remig., Joannxs. C Parate viam Domino% rectas facite semiias Dei nottrr. Omnis rivus implebitur% et omnis mons et collis humi- liabitur. Et erunt tortuosa in directumt et aspera in vias planas. Et videbit omnis caro salutare Dei (Isa. xl, 5, etc). Firmat haec Joannes evangelista , dicens : Hoc testmonium est Joannis de Christo, quando ad eum mt« serunt priucipes sacerdolum interrogantes, ulrum ipse essel Christus. Et confessus est% et non negavit, dicens: Quia non sum. Qui ei dixerunt : Eiias estu? et dixit, Non. Quis ergoes? aiunt : dic% ut habeamus renuntime his qui nos miserunt ; quid de teipso dicis ? Qui dixit : Ego sum vox clamanlis in eremo . Parate viam Domino, sicut dicit leaias propheta (Joan i, 49, etc). Tesiatur et Petrus in Actibus Apostolorum (Act. xni« 24), di- cens : Cum impleretur cursus% c Jeannes dicebat : Quem me suspicamini esse non sum ego, sed ecce venit post me, de cujus pedibus non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum ejus. Fatetur et d Sibylla Erylhraea, dicens : n Jodicii signum : teHas sudore madescet. u Jam sequantur campis montes et caerula ponli. Seque ipsam exponens, adjunxit : Non erit in rebus bominum sublime, vel altum. Quod iraplettim per Christum Dominnm ipsi cogno- scimus et videuius. CAPUT II. 9 De ccslo venturi Regis et Judicis Chrisii. Promissio credita et visa. 3. David propheta : A summo coslo , ait , egrettio d De Sibyllarum dictis cilatis hic , et in capitulis sequentibus, lcgi poterit Augustiims, capite 23 libri decimi octavi de Civitate Dei. e Ms. Retnig., E ccelo venturi judicis Reqis Christi. Credita et vita. *49 AD OPERA S. PROSPERI sjus. El iterum : Regnum tuum, regnum omnium $cc- A cutorum (Psat. xvm, 7 ; et cxliv, 45). Iiem ipse : Regnavit Dominus tuper omnet gentet (Ps. xlvi, 9). El Isaias : Reqem cum claritate videbitit. Item : Ecce Res tuus, ait, venit sedent super nubem levem (Isa. xxxiii, 47; etzix, 4), carnem scilicet nullum pondus habentem peccati. Firmat haec Evangelium Matthaei, dicens : Magi ab Oriente venerunt aicentes : Ubi ett guinatut est Rex ludceorum (Matth.u,\)l Testatur et Paulus : Regi , ait , swcutorum. Et iicrum : Osten- 4et beatus et tolus potens Rex regum, et Domi- nus dominorum (I Tim. i, 47; \i, 45). Fateturque Sibylia: E cc&Io rex ad? eniet per sascla fulurus. CAPUT ll(. • De Verbo Deo et homine. Proroissio credita et visa. 4. David propheta : Jftstl, ait , Verbum suum , et sanavil eos (Ps. cvi, 20). Et Jeremias : Hic Deus no- H ster, et non est alius absque eo qui invenit omnem viam nrudentice. et dedit eam lacob b electo tibi : post hcee im terris visus est et cum hominibus conversatus est Sruch iii, 36, etc). Et Habacuc propheta : Ambu- t, ait, Verbum , et exiit incampos (Habac. n, 3, sec. LII). « Firmat haec Joannes evangelista, dicens : Verbum caro factum e$t% et habitavit in nobis (loan. i, 14). Testatur et Paulus : Cum in forma Dei esset, non x tapinam arbitratus est d ette otqualis Deo; sed semet- ipsum exinanivii formam servi accipiens , in shnilitudi- nem hominum factus, tt habitu inventus ut homo. Fa- leiurque Sibylla : Scilicet • in carne prssens ut judicet orbem CAPUT IV. f De nato Christo ex Virgine. Promissio credita et visa. 5. Isaias propheta : Ecce, ait, Virgo in utero acci- r piet et pariet fiUum , et vocabitis nomen ejus Emma- ** nuet (Isa. vn, 44) ; quod s interpretatur , Nobiscum Deus. Firmal hoc Lucas evangelisla, dicens (n,26): Missus est Gabriet angelusadVirginem desponsa- tam, cui nomen erat Maria : qui et inqressus sic eam salu tavit : Avef inquit, gratia plena, Dominus tecum. Et paulo post : Sptritus sanctus, ait, superveniet in te, et virtus Aitissimi obumbrabit tibi : propterea quod nasce- iur ex letanctum, vocabitur FiliusDei (Ibid., 35). Testa- tur et Paulus dicens : Cum autem venit plenitudo tem- poris, misit Deus Filium suum factum ex mutiere (Gat. iv, 4) ; Hebraeam locutionem sequens , quae omnes feminas mulieres nominat. Fatetur et Sibylla : Deum cernent (inquit) incredulut, atque Adelis. Dicit Maro : Jam nova progenies ccalo demittitur alto Jam redit el virgo. AQUITANI APPENDIX. 8*0 Reditf dixit , quia virgo adhoc Eva mortem intulit mundo , rediens virgo Maria h protulit Saivatorem. CAPUT V. I De Christo in prmepi posito. Promissio credita et visa. 6. lsaias propbeta : Agnovit, ait, bos possessorem suum, et asinus prcesepe domini sni (lta. i, 5;. Et Habasuc : In medio, inquit, i duum animatium co- gnoscerit (Habac. m, 2, uc. LII). Firniat haec Lucas evaii|*eliFta, dicens : Cum autem impleti suni dies Maria, peperit filium, et pannis eum involvit, et posuit in prcesepe, quoniam non erat tocus in dvcerto- rio (Luc. n , 6, 7). Et Angelus ad pastores : Natus tst * vobis, ait, Christus Dominus in civitate Datid ; et hoc vbbit signum : Invenietis infantem pannis obvoiu- tumet positum in prcesepe (Itnd., 44). Testatur eC Paulus , dicens : Pauper faciut ett% eum dives essel, ut ejus paupertaU nos ditaremur (WCor. viu, 9). Fa- tetur et Sibylla : Cum Jacel incultus deosis l in vepribus orbis. CAPUT VI. m De stetlce signo. Promissio credita et visa. 7. Balaam propheta ex gentibus, Orietur, inquit, stella ex lacob , et exsurget homo ex Israel , et con- fringet omnia regna lerrai (Num. xnv, 47). Et Isaiai propheta : Gentium ponulus , ait , sedens in tenebris vidit » lucem maanam (tsa. ix, 2). Et David dixit : Reges Tharsis et tnsulce munera o/ferent, reget Arabum et Saba dona adduceni (Ps. lxxi, 40). iietn Isaias : Omnes a Saba venient, (erentes aurum, ihus ei lapidem preliosum , salutare Domini bene nuntiabunt (Isa, lx, 6). Firmat haec Maubaeus evangelista, diceas: Ecce stetla quam viderant Magi in Oriente , praHbat eos , donec venit et stetit supra tocum ubi erai puer. Videntes autem stellam , gaviti sunt gaudio magno. Ingressi ilaque invenerunt puerum et matrem eju*. Apertisque thesauris obtuterunt ei munera : aurum, ut Regi; tnus, ut Sacerdoti; et myrrham, ° ut morituro pro nobis ( Jf altA. n, 9, cte.). Testatur et Paulus : Deus, inquit, qui dixit de tenebris lumen ctareseere, claruit in cordibus noslris : ad iltuminationem giorim scientice ejus p in faciem Christi Jesu (U Cor. iv, 6); fateturque Sibylla, dicens : Exuret terras ignis, 4 pontumque polumque. Dicit et Maro quaedam congrua (ACneid. n, v. 694, 700): Slella facem ducens uiulu cum luce cucurrit : r Muneribus cumulaut, el sanctuui sidus adonusL CAPUT VII. ■ De pace et salute Nativitatis ejus. Promissio credita et visa. 8. Per Isaiam prophetam : Datus estt ait, * nobis *H%. Rem\%.,Verbum Dei honunemsuscepiste. Lu%d. D et Lovan., De Verbo Dei et homine. b Ms. Remig., electo suo. « Ms. Remig. bic inserit islt : Isaiat etiam propheta dicit : Grave cor per omnia; et homo ett, et quis cogno- scet illumf Quae cum non iegantur in Isaia, forte al- Judit ad Jeremiae cap. xvn, vers. 9 : Pravum esi cor omnium et inscrutab%te% quis cognoscet iltud f d Ms. Reiuig.,cum recentioribusedil., estetcvqua- (em. • Ita legitur apud Aiigustinum loco supra cilato. l.iigdun., tcilicel ut carne prasens, et judicct orbem. Lov., Duac., Colon. , cum recentioribus , tcilket in carnem prasens, et judicet orbem. M*. Remig., tcili- cet til carnem prcetens, et judicet orbem. * Ms. Remig. hnbet tanlum ista, Ex Virgine natus. s Editi, interpretatum; forle, ett interpretatum , ut Mntth. i, 23. V \ H^t Remiy., vitam protulit. I Ms. Remig., /n prauepe positum. \ Sic editiones veteres omnes. Ms. Reroig. et po- steriores, duorum. k Ms. Remig., nobis. i Iia ms. Remig. et August, liber de CiviUle Dei. At editi, cum vepribus. m Ms. Remig., ver steltam declarata, etc. II Ms. Remig., lumen magnum. 0 Sic ms. Remig. Al editi, pro Dominica sepulturtt. p liaec duo , in faciem , addimus ex ms. Remig. avid £««■**. «I*" ™W ciw*'°'«m oomnis , dicens: Surgens accipe puerum et matrem *>» (*• ™.>. 5)' ***, !P*e : Unxtt te Deut, Deus ejus , et fuge in jEggptum. Quasilurut est enim Ue- rodes puerum, ut eum perdat (Malth. ii, 45). Ad lioc enim in iEgyptum Christus introducius est, ut, sicut apostolus Paulusdic.it : UbiabundavitdeUctum (Rom. ▼, 20), superahundaret gratia. CAPUT IX De parvulis pro Christo occitit. • Promissio impleta. 40- 1n Jeremia propheta : Vox9 inquit , in Rama audita est9 fletut et ululatus, Rachelplorant filiot tuos, et noluit contolari, quia non tunt (Jerem. xxxi, 45). Ei per David, dicens : Innocentes etrecti adhceterunt . mihi (Ps. xxiv, 24). Item, c alibi : Ex ore infantium et Imcientium perfecisti laudem (Psal. vm , 3). Firmat haec evangelista Matllucus. Herodes vero , d ait , ut vidit quia Ulutut est a magis, iratut ett valde, ei mititt €t occidit omnes puerot qui erant in Bethlehem et in C omnibut regionibus ejus, a bimalu et infra , tecundum temputquod exquisierat a magis(Matth.u, 4C).Teata- tur et Joannes in Apocalypsi : Hi tunt, dictum est, qui venerunt ex magna tribulatione , et laverunt ttolas aaroi, et candidat eat fecerunt in tanguine Agni (Apoc. vii, 44). Numerusque eorum ex omni tribu Israel ostensus eat centum quadraginta quatuor millia tignati (Ibid.t 4), quos eliam a nolente Jerusalem Chrisius suo numero sociavit ; quia, sicut Paulus dicit : Quot EadcttinavU, illot et vocavit (Rom. viu, 50). Ad haec aro (JSneid. vi, v. 426) : Infantumque anima * flentes in limine priroo. Item (Eclog. 4, v. 23) : Ipsa tibi blandos fundent cunabula flores. CAPUT X. < De puero Jesu% qui in templo seniores Judaorum ex Isata propheta convicit. Promissio impleta. II. Isaias propheta ex persona Christi Domini : Spiritut Domxni , ait , tuper me. Propter quod unxit me% bene evangeUxare pauperibut mitit me, curare con- tribulatot corde, preedicare captivit remittionem , et ccecit visum (Itai. lxi, I ). Firmat haec Evangelium Lucse, dicens : VenitJesus intemplum, et accepU Ubrum * Ms. Remig., pacem relinquo. t> Ms. Remig., qua in /Egypto ductus est parvulus. * Ms. Remig., ibi. * Ms. Remig. et Lugd. addunt ait. * Sic ms. Remig., confermiter textui Yirgiliano. Editi nostri, ttantet. f Ms. Remig., quajmer in templo. s Ms. Remig., In Chritlum unctum, etc. h Aiiuderevideturaucloradlocum lsaiae, xuv, 26, tuus oleo Imiitice prce participibus tuis (Ps. xliv, 8). Firmathaec Evanaelium Malthoei, dicens : Venit Jesua a Galilcea in Jordanem , ut baptizaretur a Joanne. Ei prohibebat eum Joannes, dicens : Ego a te debeo ba- piitari, et tu venis adme. Respondit ei Jesus : Sine modo, tic enim decet implere not omnem justitiam. Tunc tinxit eum; et bapUzwo Jesu? l statim ascendit de aqua9 etaperti sunt e% cceli; et vidit Spiritum sanctum de- scendentem de coslo sicut columbam, et manenlem super eum. Et vox facta est de ccclo, dicens : Hic ett Filiut meut dilututyin quo bene compiacui (Matih. m, 43, $tc.). Testatur in noc Peirus apost<>lus, dicens : Et hanc vocem audivimut de ccelo delatam, cum essemus cumillo in sanctomonte (II Petr. i, 48). Tertio enim bsec de ccelo sonuit vox, sicut norunt qui Evangelia i intente Jegunt, vel audiunt. Per columbam veru uDClionem intelligit, qui novit post diluvium ramum oleae columbam ad arcam ponasse (Gen. vm, 44). CAPUT XII. k De eleclione ditcipulorum. Promissio impleta. 43. Per Jeremiam prophetam : Miltam, inquit, ad eos pucatores, el pitcabunlur eot; et venatoret , el ve- nabuntureot (Jer. xvi, 46). Firmat hoc Evangeliunv Marci : Invenil Jetus , ait, Simonem Petrum , et An- dream fratrem ejut% juxta mare Galilosa?, componentes retia, et ait illis : Venite votl me, et faciam vot pisca- tores hominum (Marc. i, 46). l Yenautihus dedit mon- tes altitsimos cervis ; petram refugium herinaciis (Pt. ciii, 48), et leporibus; piscantibus vero , Volucres ceeli et pisces maris , qui perambulant semilus marit IPs. viii, 9). Quod breviler e.iponit David, dicens : *rincipes populorum convenerunt cum Deo Abraham (Ps. xlvi, 40). Fatetur et Sibylla : Celsum cum sanctis; »vi jam termiuo in ipso. LV CAPUT XIII. m De miraculis Christi. Promissio credita et visa. 44. Isaias prophcta : Exhortamini , ait , qui esiie putillanimet, confortamini, etjam nolite timere. Ecce enim Deut notter retribuet judicium, ipte veniel , et talvos nos faciet. Tunc aperientur oculi catcorum , et seciinduin LXX, ubi tamen sermo est de descrlis Idumese, non Jordanis. YideGrseca. 1 Ms. Remig.,ifa/itn ut ascendit de aquataperti tunt. i Ms. Remig., intenie leguni. Ediii , inteUigunt. k Ms. Remig., Qua ducipulot Chrittus piscatores elegit. * Ms. Remig., Venantibus , cut respondet mox , pitcantibus vero. Editi, Venientibus. m Als. Rcmig., MirabiUum quce fecit Jctut, etc. M3 AD OPERA S. PROSPERI AQUITANI APPENDIX. m aures surdorum audient. Tunc * taHet ctaudut ticut eertus%etptanaeritlinguamutorum(Isa. xxxv.4, etc.). Firmat hoc Evangelium b Marci , dicens : Venerunt discipuli Joannis missi ab eo ad Jesum% et dicunt ei : Hcec dicit magister : Tu es qui venisti, an alium exspe- ctamust Respondit eis Jesus : Ite, dicite Joanni qum vidistis et audistis. Cmci vident , claudi ambutant , surdi audiunt , leprosi mundantur, pauperes evangeli- %antur% et beatus qui non fuerit scandalizatus in me (Mattk. xif 2, etc). Testatur et Peirus in Actibus Apo- stoloriim : Jesus% ail, qui venit benefaciens et curans in plebe omnem infirmitatem% quia Deus erat in eo (Act. xt 38). Dicitad haecet Maro (EademEclog. iv, v. 45): Ipse deura vitam accipiet. CAPUT XIV. « De Christo% quod mare pedibus ambulavit. Promissio credita et visa. 45. David propheia : /n mari est via tua% tt semitce tuce tit aquis multis (Ps. lxxvi, 20). Dicil et Habacuc : Dispergens aquas d ilineris , dedit abgssus vocem suam (Habac. m, 10). Firront hrc Evaugelium Matllisei, dicens : Quarta autem noctis vigitia venit Jesus ad sHscipulos suos , ambutans supra mare. Videntes vero eum disciputi timuerunt% dicentes: Quiaphantasmaest. Accedcnt autem ad eos Jesus% dixit eis : Ego sum% nolite timere (Matth. xiv, 25, etc). Salomon eiiam dicit : Dodisti in mari viam et inter fluctus semitam firmissi- mam , ostendens quoniam potes etiam sine rate trans- tuntee mare servare (Sap. xiv, 5). Quod etiam in Petro Jesus fecisse cognoscitur (Matth. xiv,29). Te- statur et Paulus in naufragio adstuisse sibi Jesum,di- C4 ntem : Ne timeas% Paule; ecce enim donavit tibi Beus omnes qui tecum navigant (Act. xxvn, 24). Ex quibus nullus hominum periit nisi navis tantum. Sibylla vero * supra dicta ad utrumque respondit : Exuret terras ignis, pootumque f polumque, CAPUT XV. I De Jesu , quod mirabiliter populos pavit in deserlo. Promissio credita et visa. 16. David propheta : Satiavit , ait, animam inanem, et animam esurientem bonis reptevit (Ps. cvi, 9). Et Isaias dicit : k Cibabit te in hcereditate patris tui Ja- cob (Isa. lviii, 44). l Firinanthaecevangelistae : ouod Jesus jussit dUcipulis suis quinquagenos in feno discumbere; et ex quinque panibus et duobus pisci- bus hominurn quinque millla pavit in eremo , et ex reliquiis duodecim cophjni repleli sunt. Testatur et Paulus : Omnes% ait, enim.de uno pane parlicipamus (I Cor. x , 47). £t iterum : Sanctificantur omnia per verbum Dei et orationem (I Tim. iv, 5). Et ad hoe signum supra dicta Sibylla resonat. CAPUT XVI. I De Jesut quod portatut asello est, Promissio credita et visa. 17. Zacharias propheta ; Dicit , ail , filim Sion : Ecce Rex tuus venit tibijustus et * talvans; ipse man- §uetus% sedens tuper tubjugalem atinam et pullum no- veltum (Zach. ix, 9). Haec omnes evangelistae con- * Ms. Remig., ascendit. h Fortasse legendum , Evangelium Malthai. Haec enim non leguntur in Marco , sed in Matlhico cap, xi, 2 et sequentibus. Quem errorem , nullo codice ms. aot edito juvante, emendare non tentavimus. « Ms. Remig., qua Christus mare, etc. * M. Remig., incessn. * Edit. Lugdun, supra dictum. f Ms. fteinig., pontumque polumque; editi, pontum populu.nque. Vidc snpra notain in huuc eutndem ver- luiu , promis. 6 A firmant , qtiod Jesus sederit in pullo asinae , eique indumenta sua populus straverit(Jf aith. xxi, 5; Mare. xi, 7; Luc. xix, 55; Joan. xu, 44). In hoc facto Jesus Cornelium ostendit ex gentibu» venientem ad fidem, in quo sedit gratia vocantis (Act. x, 4, etcX Quoniam in disco illo gentes mundatas Petro Donu- ntis ostendit, credente Cornelio (lbid.y 15). CAPCT XVII. 1 DeJesu, quod de templo Dd expulit mercatoret [Al. peccatores]. Promissio credita et visa. 48. Per David prophetam ipse dicit : Comedit me %elus domus tuce (Pt. lxviii, 40), quoniam oblid tunt verborum tuorum tnimici mei (Pt. cxviii, 139). ltem ibidem : Quoniam non coanovi m negotiationem% ta- trcibo in potentiam Domtni (Pt. lxx. 45). Et bacc evangelistae confirmant, Jesum Dommum ex lia- gello resticulae pepulisse de teinplo emenies et ven- Bdenles columbas (Matth. xxi, 42; Joan. n, 45); et mensas nummulariorum evertit, dicens : Domut mea domut orationit vocabiiur, vot autem fecistis esm Keluncam latronum (Matth. xxi, 43). Testaturel iuIus : Siquit9 inquit, templum Dei viotaverit % m- labit iilum Deut (WCor. m, 17). Et iterum : Scripta autem tunt hcec ad correptionem nostram , tn quos finit swculorum obvenit (I Cor. x , 44). In quo etiam ama- 4ores pecuni* notat inter castera ; et proditores , qui, ut columbas , innocentes prodendo distrahonu Hinc est etiam illud Maronis (jEneid. vin, v. l%6) ; Paulatim ac deeolor «tat, Et belli rabies etamor suqeessit habendi. CAPUT XVIII. nDe Chritto Domino, qui tvi traditorem ostendit. Promissio credita et visa. r 19. Per David propheiam ipse dicit : Qui panet meot$ ° amptificavit tuper me calcaneum (Ps. xl, 40). liero ibi : Egrediebatur, ait, foras, et loque- batur in eodem : adversum me susurrabant omnet ini- mici mei , adversum me cogitabant mihi mata (Ibid., 7). Et ilerum : Si inimicus maiedixisset tmAi, sutti* nuistem utique ; et si is qui oderat me, tuper me ma- gnum verbum dixittet, abtconderem me utique ab eo, Tu autem homo% unanimit% dux meut et nolmt ntew, aui timui mecum dutcet capiebat cibot (Pt. uv% 43). Et apertius : Traditut tum9 ail, et non egredkbar (Pt. lxxxvii, 9). Dicit et per lachariam : Dederuut mercedem meam triginta araenteot (Zach. xi, 42). Haec omnes evangelistx conhrmant : quod Jesus Do- minus discuinbentibus discipulis dixerit : Scitis quia unus ex vobisv tradet me (Matth. xxvi ,2i)T Comqoe singuli dicerent : Numquid ego tum, Rabbi t ail : Cut intinctam buccellam dedero, ipse ett (Joan. xm, 26). Dicente vero Juda : Numquid ego sumt Megister? ait illi Jetut : Tai dixitti. Et continuo cum accepisset D buccellam , introiit in eum Satanas. El abiit , et exsH foras, ut eum traderet Judans. Et iterum abiit Judast et relulit argeuium principibus sacerdotum , dicens : Peccavi tradendo sanguinem juttum (Marc. xiv, 48 ; Luc. xxii, 24 ; Matth. xxvn, 4). Teatatur et Paulos : Pominus Jetut9 ait, ea nocte qua tradebaturt acctvU s Ms. Remig., qua Jesus mirabHiter% etc. h Lugd., Cibavit te. Ms. Remig., in hafreditaUnu 1 Ms. Remig., Firmat hmc Evangclista. i Ms. Remig., Qua Jesus portatut atello esl, e«C k Ms. Remig., Satvator. 1 Ms. Remig., Qua Jesus detemplo. m Ms. Remig., negotiationem. Editi, UUeraturam. n Ms. Remig., Qua Chrittut Dominut tuum prodh torem ostendit. • Ms. Reroig., ampliavit. p Ms. Remig. tradit. 815 LIBER DB PROMISS. ET PRADICT. DEI. PARS m. 8*6 panem (I Cor. xi, 15) ; et caetera quaa asqae td tra- A quod venientet ad locum i fuf dici/icr Golgotha, quod aTiionem acu sunL Fateturque Sibylla : e$l Catvarim locust ibi eum crucifixerunl (Jfai/A.xxvn, Tradetor, sootes * eternum flamma cremabit. CAPUT XIX. *>De contumeliis in Jesum. Promissio impleta. 10. Per Isaiam propbetam : Ip$e dortum meum, ait, potui ad flagella, maxiUas vero mea$ ad palmas, faciem vero meam non averti a foeditate spulorum (i$a. l, 6). Et Jeremias dicit : Dabit percutienti $e maxtt- lam, *$aturabilur opprobriis (Thren. ui, 30). Et haec omnesevangelistae conflrmant,quod flagellatum Jesum eis Pilatus tradidit cruciflgendum , eique palmas et colapbos dabant, dicentes : Prophetita nobi$tChri$te, quis te percuuit (Matth. xivi, 68)? Tesiatur in his et Petrus apostolus, dicens : Cnri$tu$ pro* nobie pa$$u$ e$tt vobis relinquens exemplum ut sequamini vesiigia ejus. Qui cum malediceretur t non remaUdice- ~\y\$ 45). bat; cum paterelur, non comminabalur ; commendabat B ' ' autem* judicanti $e juste (1 Petr. 11, 11 $eq.). Fatetur Sibylla alia : 1 f In manus, inquit, impiorum postea veniet, dabunt Deo alapas manibus incestis, et im- purato ore exspuent venenatos sputos. Dabit Tero ipse ad verbera sanctum dersum , et colaphos acci- pfens tacebit ; ne quis agnoscat qnod Verbum , vel Qnde veniat.» Quae omnia impleta in Christo Domino9 omois jam mundus agnoscit. CAPUT XX. s De ChrUto spinis coronato. Promissio impleta. 11. Per Davidh ipse : Convntut $umt ait, m eerumna, dum infigereiur spina (Ps. xxxi, 4). Et boc evangelistae coufirmant, quod spiueam coronam * imposuerunt capiti ejns, et crucem suam portans exiit (Matth. xxvu, 19 ; Marc. xv, 47 ; Joan. nx, 1 ), 55). Testatur in baec Petrus apostolus, dicens : Pee* cata nostra pertulit in corpore suo tuper hgnum (1 Petr. n, 14). Dicit et Paulus : Etsi crucifixus eti ex infirmitate: $ed vivit in virtute Dei ( II Cor. xm, 4). CAPUT XXII. Quod Christus in medio latronum $it crucifixus. Promissio impleta. 15. Isaias propheta : Inter tceleratot, inquit, depu- tatus e$tt qui peccatum non fecltt cujus livore $anati sumus omnes (Isa. liii, 41 et 5 ; 1 Cor. xv, 5). Firmat hoc Evaugelium Joannis dicens : Cum eo alios duos hinc et inde latrones crucifixerunt , in medio autem Jesum (Joan. xix, 18). Dicii ad haec*ViruB aposlolus: Nemo autem vestrum patiatur quasi homicida, aut fur9 aut maledicus : $i vero qua$i Chrittianus , non erube- scat. glorihcet aulem Dominum in hoc nomine (I Petr. CAPUT XXIII. Quod vettmen* ejus divita , et sortem super tunicam eju$ miterunt. Promissio implela. 14. Per David prophetam : Ipti diviurunt $ibi, afit, vettimenta meat et super vestem meam miserunt jor- tem (P$. xxi, 19). Firmat haec Joannes evangelista. Miliiet vero9 ait, crucifigentet Jesum, acceperunt vetti- menta ejutt et fecerunt qualuor partes. Similiter et tunicamtqum erat desuper contexta per totum, dixe- runt : Non scindamus eam , $ed tortiamur de illa cujut sit (Joan. xix, 15, 14). Hanc tunicam™ unani esse Ec- clesiam catholicam apostoias Paulus ostendit, di- cens : Christu$ dilexit Ecclesiam, et teiptum tradidii pro eat ut eam sanctificaret, mundant eam lavacro aguce xn veroo vttce : ut exhiberet sibi ipte gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut Hoc etiam aries ilfe signavit, qui in spinis cornibiis r aliquid hujutmodif ted ut $it tancta et immaculata detentus immolatus est pro Isaac (Gen. 1111, 45). ** (Ephes Fatetur et Sibylla : c Ut inferis loquatur, et corona spinea coronetur (Apud Augutt. eod. c. 11, lib. xviu tU Civ.). CAPUT XXI. J De Christi cruce et vulneribus. Promissio impleta. H. Isaias propheta : Sicut ovi$t ait, ad victimam ductus ett, et sicut agnus coram tondente k tet non aperuil 0$ sunm (Isa. liii, 7). Et ilerum : Pro iniqui- tate populi mei ductus est ad mortem (lbid.t 8). Dicit ei per David : Foderunt manus mtas et pedes ; dinu- mteraverunt omnia ossa mea (P$. xxi, 47). Jeremias etiam dicit : Ante faciem nostram Christus Dominus eomprehensus est m corruptionem eorum (Thren. iv, 80). Item ipse : Venite, ait, mittamus tignum in panem ajut (Jer. xi, 49). Firmanl haec omues evangelistae, * Emendamos ex libro Augustini de Civ. Dei xvm 9 c. 21. Codices nostri Prosperiani habebant, ceternat coiitra leges carminis. * Ms. Remig., Promissio faeta et figuratayet impleta contumeliarum Jesu. « Ms. Remig., $atiabitur. * Ms. Remig., pro vobis. * Ms. Remig., iudicanti juste, quod melius respon- det voci commendabat, et conforme est Gmeco textui; editi vero antiquiorcs : commendabat autem judicanti ae injuste; pre> quo recentior quasdam editio, commo- dabat autem judicanti se injuste. * Haec eadem Sibyllae verba fusius refert S. Augu- stinus citato libro xvm deCivitate Dei cap. H, num. % lamquam a se desumpta ex libro Lactanlii primo cap. 6 : Interit etiam Lactantius (ait sanctus doctor) operi $uo qumdam de Chri$*o vaticinia SibylUBtquamvis non exprimat cujus ; ted qum ipte singillatim potuit , 15, etc). CAPUT XXIV. De Chrislot nqui felU et aceto potatut est. Promissio implela. 15. Per David prophetam ipse : Dederunt, ait, in escam meam fel , et in siti mea potaverunt me aceto (Ps. lxviii, 11). Et haec omnes evangelistae confir- mant. Scient Jetus, ait Joannes, quia omnia contum- mata $unt9 ut impleretur Scriptura , ait : Sitio. Vat potitum erat aceto ptenum , et ° tpongia plena aceto : hyttopo circumponentett obtulerunt ori ejus. Cum ergo accepisset Jesus acetum plenum felle, ait : Coneum- matum estt et inclinato capite, tradidit spiritum (Joan. xix , 18, etc). Et per David hanc herbam non lacuit dicens : Asperges me hu$sopot et mundabor (P$. l, 9). Fatetur et Sibylla : c Ad cibum autem , ait, fel . et ad sitim acetum dederunt, p inhospitalitatis hanc ego arbitratus $um conjuncta esu ponenda, tamquam unum $it prolixum , quce ille plura commemoravit et brevia. s Ms. Remig., Quia spinit coronatut ett Christu$. h Edili, ipsum. Melius ms. Remig., ip$e, scilicet Cliristus dicit; tum configereiur. 1 Haec verba , imposuerunt capiti cjus , desunt in Ms. Remigianp, nec male. i Ms. Remig., Crucis et vulnerum. k Ms. Remig., coram tondentet$ic non. 1 Ms. Remig. non habet qui dicitur, nec hanc vo- cem tocu$. m Ms. Remig., unicam ette. * Ms. Remig., quod fet et acetum accepit. 0 Ita legimus in ms. Remig. In editis vero, aceto plenum : spongiam plenam acetot hytsopum circumpo- nentes. p Ms. Rcmig.» inhotpiialitaUm hanc monstrabant. B27 AD OPERA S. PROSPERl AQUITANI APPENDIX. m monstrabunt mensam (Apud Augustin., ubi supra). > \ Matlhaeus et caeteri evangelisUc testantur, quod Jo- ■ Ad Ii.tc quoque Virgiliaiiuin iltud respondet (Eclog. 4, v. 24) : Oocidet et serpens, et fellai herba veneni. Oecidet : tunc enim diabolus viclus esl CAPUT XXV. *> DeChrutOyquod lanua percussus, et ex latere ejm ianguit el aqua manavit. Promissio impleta. 26. Zacharias propheta : Videbunt in quem pupu- gerunt (Zach. m, 10). £t iterum in legedictum est: Os non comminuetis ex eo (Exod. m, 46). Jcremias vero dicit : Dabit in fossura ot suum (Thren. ui, 29). Firmaiit n»c «evangelistae, dicente Joanne : Ad Je- sum autem cum venissent milites , eumque vidisseni mortuum, non fregerunt ejus crura% ut latronum ; std unus e mitiiihus lancea talus ejus aperuit , et con tinuoexiit sanguis etaqua (Joan. iii, 35, etc). Testa< seph ab Arimathia, permitienle Pilato, acceperit corpus Jesu , et linteaminibus B otivolutura pusoerit in monumento novo (Malth. ixvii, 57; Marc. iv, 42; Luc. xxiii, 50; Joan. iu, 58). Testatur et 1'aulusdi- cens Corinthiis : Tradidi enim vobis in primis quod el accepi , quia Christus mortuus est pro peceatis no~ stris secundum Scripturas, et quia sepultus est9 et quia resurrexit tertia die secundum Scripturas (1 Cor. iv, 3). Fatetur et Sibylla (Ubi supra) : < Et mone morietur, ait, tribus diebus, somno suscepto. i CAPUT XXVIII. 0 Quod in morte Christi sanctorum corpora surrexerunt. Promissio impleu. 29. Isaiai propheta dicit : Exturgent mortui, et P excitabuntur qui in monumentis sunt , et ? exsuttabunt omnes qui suni in terra. Ros enim qui ate est% medi- cina ittis est (Isai. ixvi, 19). Haec firmat Mattha*ts evangelista, dicens : Terra mota estf ei petrm scissm tur in bis Petrus aposlolus : Scientes , ait, quia non B IRR/) et mo\Umenta aperta sunt, et muUa eorpora auro vet argento redempli estis a vana vestra conversa tione paternm d traditionis% ud pretioso sanguine Agni immaculati (1 Petr. i, 18). Dicit el Juannes aposlolus : • Tria sunt qum testimonium dicunt% spiritus, sanguis et aqua (I Joan. v, 8). Et sequitur : Si teslimonium hominum f acceperimus, testimonium Dei majus est ilbid., 9). Fatetur et Sibylla (Ubi supra) increpans udaeam gentem : < Ipse enim insipiens, ait, ttium Deum non iutellexisii iudeiitem mortalium s sensi- bus, et splnis coronasti, et liorridum fel miscuisti. i CAPUT XXVI. * Quod in Christi passione sol lunaque obscurati sunt. Promissio impleta. 27. * Joel propheta : Ante faciem ejus, ait, confun- detur terra et movebitur cmlum , sol et luna contene- brescent, et sidera abscondtnl tumen suum (Joel u, 16; Jsai. xiii, 10). Et hasc evangelist» dicentes confir- mant : Postquam crucifixus est Jesus , tenebrm factm C sunt per universam terram a sexta hora usque in no- nam (Matth. xxvu, 45). Et ilerum : Postquam emisit spiriium Jesus, velum templi scissum est in duas partes a summo usqne ad deorsum (lbid.% 51 ). Dicit et Paulus apostolus : i Cum converti fuerint ad Christum, aufe- retur velamen (II Cor. ui, 16). Fatetur et Sibylla : < Templi vero velum, ait, scindetur, et medio die nox erit tenebrosa nimbis in trihos horis. > CAPUT XlVlI. De sepultura Christi Domini. Promissio impleta. 28. Per David prophetam ipse : Factus sum, ait, mcut homo sine adjutorio k in mortuis liber, et sicut vuUierati dormientes projecti * in monumentis (Ptat. liiivii, 5, 6). Item m in eodem : Non derelinques* ait, animam meam apud inferos, neque dabis Sanctum tuum videre corruptionem (Ps. iv, 10). Hic etiam AMs. Remfg., Ad hmcque Occidit Occidit. jy bMs. Remig., De percussione lateris ejus lancea. c Ediii addunt vocem omnes. Ms. Remig. omittit. Solus Joannes e quutuor, latus Christi lancea aper- lum fuisse narrat. d Ms. Remig., traditionis vestrm. « Ms. Remig., Tres suntqui testimonium dant. 1 Ms. Remig., accepimus. % In Augustino, mentibus9 sed et spmts.Ms.Remig., Std spinis. Editi, mortalium sensibus et spinis. hMs. Remig., Deobs curato sole in passione. t Sic ms. Remig., et quidem melius quam editi , qui habent lsaias. Ilic enim locus eipressius et fu- aius habetur in Joele quam in Isaia. J Ms. Remig., Cum transieris. k Ms. Remig., inter mortuos. 1 Ms. Remig., in monumentit. Editi , in monumento. sanctorum dormientium surrexerunt. Et exeuntesde monumentis post resurrectionem ipsius, veneruntin sanctam civitatem tt apparuerunt muttis (Ifa/fA.iivn, 51,eic). DicitetPaulus: Si conturrexistis cumChristo, owb sursum sunt qumrite, ubi Chrittut esi fa dextera Dei sedens (Colots. iu, 1). Testatur et Petros aposto- lus dicens : Ideo et mortuis evangeiisatum est (1 Petr. iv, 6). Fatetur et Sibylla : TarUreumque chaos monstravit terra dehiscenf. Inquirens tetri portas r iofringet Iverni, Sanctorum sedeoim cunctx iui libera carni. CAPUT XXIX. • Quod tertia die a mortuis resurrssii. Promissio impteta. 50. Osee propheta dicit : Post bidsmm * ssmnbit nos. Die tertia surgemus , et ante lucem paratum eum inveniemus (Out vi, 5). Dicit * et per Dtvld : ipu txsurgam ante lueem (Ptal. liii, 2). Itera ibi : Essiir- rexit tamquam dormiens Dominus quasi r pottns cra- pulatus a viuo (Ps. lxivii, 65). Haec Matthaeos et cas- teri evangelislx confirmant, quod venientes prindpes sacerdotum dixerunt Pilato : Domtne% rememorati su- mus quod seductor Ute * dixerit adhuc vivens : Pesi tertium diem returgam. Jube ergo custodiri sepuicrum (Matth. iivii, 62, etc). Diierat eniin eis : Generetie hmc generatio nequam est; signum qumrit, 7 et siemum non aabitur UU, nisi Jonm prophetm. Sicut enhn Jonas fuit in ventre ceti tribus dtebus el tribus noctibus ; ita oportei et Filium hominis in corde terrm esu * tribus diebus et tribus noctibus (Matth. xn, 59, 40). Vespere auttm sabbati, qum lucescit in prima saobats, vemt Maria Magdalene et aUa Maria videre sepuierum. Et ecce terrm motus factus est magnus. Angefns enim Do- mini descendit dt cmlo, tt «* accedens rewoivit iamdem, et sedebat super eum. Fuit autem aspectus ejns »* me- tuendus, et vettimenta ejus uelut nix : metu smtem ejus I k Ms. Remig. addit hoc, in eodenu * Ms. Reroig., tinteaminibus novU. 0 Ms. Remig., De corporibus sanetomm resuscketis. P Ms. Remig., suscitabuntur. 4 Ms. Remig., et tmtabuntur qum super terram sunt. r Ms. Remig. , et frigida. » Ms. Remig., De die Resurrectionis tertia, * Hs. Remig., sanavit resurgemus. u Ms. RemiK., per prophetam David. T Ms. Remig., cum recentioribua edd. f potem\ Antiquiores edit., potans. x Editi , dixtrat. 7 Ms. Remig., et non dabitur ilHs, nisi signum Jenm. * Hsec verba, tribus diebus ef tribus no€tibust alh •unt a ms. Remigiano. •* Ms. Remig., et accutit.... t% tedit. b*> Ms. Reinig., gloriosuju 899 LIBER DE PROMISS. ET PRjEDICT. DEL PARS 111. 830 espaterunt cu$tod*$ et facti sunt veluti mortui. Dixit A ip»0 in Marco : Signa autem credentes hmc subsequen tur : In nomine meo dmmonia ejicient, linguis loquen- tur novis (Marc. xvi, 17). Et alibi : Ego9 inquit, h promiaum Patrit mei miitam vobis, vo$ autemt sedete in civitate9 donec induamini virtute ex alto (Luc. xxiv, 49). Et postquam hccc loeutus estt ascendit in cmlumf et sedet ad dexteram Dei (Marc. xvi, 19, ). Tesian- lur ot Actus aposlolorum : Nubesf ait, suscepit eumt el l sublatus est a discipulis. Et quomodo contemplan- tes erant9 cum iret in ccelum, duo viri astiterunt eis in albis% qui el dixerunt : Viri Galilcei, quid statis intuen- tes in cmlumf Hic Jesu$t qui assumptus est a vobis. sic veniet quemadmodum eum vidistis eunlem in cm- ium (Act. i, 9, 10, 11). El iierum : Dieautem Pen- tecostes fuerunt omnes discipuli eadem i animatione simul in unum. Et factus est de ccelo subito sonust auasi ferretur flatus vehemens, et implevit totum illum tocum in quo eranl *.$edente$. Et visce sunt illis lin- guce divism quasi igni$9 et insedit in unumquemque eo- rum9 et loquebantur variis linguis, prout Spirilus da- B bat eis pronuntiare (Acl.n, 1 et $eqq.). Et iteruin : Spiritu $ancto9 ait, misso de cmlo9 quem ditissime ef- fudit super no$9 et super omnes credentes (1 Petr. l, 12; Tit. iii, 6). CAPUT XXXII. De exortu Ecclesim. Promissio itupleta. 33. David propbeta dicit : Qui habitare facit steri- lem in domo matrem filiorum Imtantem (Ps. cxn, 9). Et Isiiias : Lmtare9 ail, $terili$f qum non paris, erumpe et exclama qum non parturis, quia multi filii desertm magis quam ejus qum habet virum (Isa. llv, 1; Gal. iv, 27 ). Et quomodo baec pariat , in Evangelio 1 Marci ipse Dominus ostendit : Ite9 ait discipulis, m baptixate omnes aentes in nomine Patri$t et Filii9 et Spiritus sancti (Malth. xxvm, 19). n Iiem ait : Si auis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu9 non intra- imult ex quibus ptures manent ™ in regnumDei (Joan. iii 5). El in Actibus Aposlo- , 5 it seq.). Item : Si Christu+Q lo™m : Erttt$ t mqu\tf tmh '"/" ° »«*«• /«**« rexit dmortui$9 quomodo dicunt « Samartam et u$quetn finesterrm (Act. i, 8). Dicit * et Pelrus : Stcut modo geniti mfantes p rationaie et sine dolo lac * concupiscite9 ut in eo crescatis in $alu» tem (I Petr. u, 2). Tesiatur et Patilus : Si decem mj/. lia pmdagoqorum habeatis in Christo9 ud non multos patres. in Christo enim Jesu per Evangelium vos ge- nui (I Cor. iv, 15). CAPUT XXXIII. r De Testamento novo9 cantico novo, homine novo. Promissio iropleta. 34. Jeremlas propheta : Ecce dies reniunt , dicit Dominu$f et consummabo super domum lsraei9 et $u- per domum Juda Testamentum novum9 • non $ecun- dum Teslamentum quod dedi patribus eorum (Jer. xxxi, 31 ; Hebr. vm, 8). * Et paulo post : Hoc est Testamentum quod dispono adeos9 dans leges meas in mentibus eorum, et in cordibus eorum * superscribam D Marco; unde vero accideril liic error, an ex ama- nuensium vitio, an eo quod auclor ipse ibi memoria sit lapsus, plurium manuscriptorum defectu judicare nohis non licuit. m Ms. Remig., baptizate omnes gentes. Editi, bapti- santes in nomine9 etc. nMs. Remig., Etillud. 0 Ms. Remig., in tota Judma. P Ms. Remig., rationabiles. 4 Edit. Duac, Colon. et recentiores, concupiscen* tes. Ms. Remig., cum Lugd. et Lovan., concupiscite * Ms. Remig., ln testamento9 etc, ut in editis. * Ilaec verba, non secundum testamentumf supplet ms. Reniigianus. * Ms. Remig., Et Paulus apostolus. Hunc prophe- isc loi um ex parte recitat Apostolus, Hebr. x, 1$. u Ms. Rcmig., scient. autem angelus mulieribns : Nolite timere vo$9 scio enim quod Jesum , qui crucifixus est% qumrilis : non est hic; surrexit enim9 sicut dixit (Matth. xxvm, 1 $eq.). Tesiatur et Paulus Timotbeo : Memor e$to9 aii, Chri- stum Jesum resurrexisse a mortuis secundum Eoange- tium meum ( II Tim. u , 8). Et Corinlhiis : Chri$tu$f ait, resurrexit a mortuis primilim dormientium (1 Cor. xv, 20). Quaeritur bic quomodo primitiae dicalur» cum et ipse susciuveril mortuos, et Elias atque Eli- sacus a morluis nexcitavenint. Respondetur quod hi qui suscitati sunt, denuo mortui , cum sic dormienti- bus hodieque requiescunt : Christum autem Paulus apostolus dicit ideo primitias dormientium, quia surgens ex mortui$9jam non moritur, et mors ei uitra non dominabitur (Rom. vi, 9). Fatetur et Sibyila : c Tuuc ab inferis regressus, aa lucem veniet primus ; resurrectionis principio revocatis ostenso. > CAPUT XXX. k De Incredutis discipulis increpatis. Promissio impleta. 31. Osee propbeta dicit : Sicut leo ructavit Domi- uusf quia ipse rugiet et obstupescent (ilii aquilarum {Osec xi, 10). Juxia illud dictum Jacob : Ascendisti recumberu, dormisti ut leo (Gen. xlix, 9). Firmat hoc Evangelium Marei : Discumbentibus illis c undecim, ait, apparuit illis Je$u$9 et increpavit incredulitatem eorum et duntiam cordis , quia eis qui viderant eum * resurrexisse non crediderunt (Marc. x vi, 14). Et Tbo- maB io Joanne dixit : Injice huc digitum tuum9 et vide manus meas ; et manum tuam mitte in latus meum9 et nots esse incrcdulu$9 sed fidelis (Joan. xx, 27), Testa- tur ei Joannes in Epistola sua, dicens : Quod audi- vimu$f quod vidimus nostris oculi$9 et manus nostrm contracteverunt de Verbo vitm, et ttita palam facta est nobis (1 Joan. i, 1). Et Paulus dicit : Apparuit Ce- phm9 postea undecim. Deinde apparuit plu$ quam quingentis fratribus simuly ex quibus plures manent usqueadhuc(\Cor.\y' prmdicatur quia resurrexit sjmidam in vobi$9 quia resurrectio mortuorum non est {Ibid.f 12)? Dicit et Maro (Eclog. iv, v. 13, U) : Teduce, si qua manent sceleris vestigia nosiri, Irrita perpetua solvent formidine terras. CAPUT XXXI. * De Ascensione Christi in cmlumf el donis Spiritus sancti. Promissio impleta. 32. David propheta dicil : Ascendit in altumf ca- pttvam duxit capthitatem, dedit dona hominibu$ (Ps. lxvh, 19). f Item ipse : Ascendit super Cherubin et votavit9 volavit super pennas ventorum (Ps. xvn, 11;. Et iterum : Donuni est s assumptio et Sancti Israel regni no$tri (P$. lxxxviii, 19). Item dicit : Emitte Spiritum /itum, et creabuntur, et renovabis faciem ter- rm (P$. cm, 30). Firmant haec cvaugelisUe9 diceuts •Ms. Remig., resuscitaverint. Editi, excitaveruntf forie, excitaverint. *Ms. Remig., Qua incredulos discipulos increpat. * Ms. Remig. addit hic undecim. J Ms. Remig., resurrexisse a mortuis non credide- i*nt. * Ms. Reroig. hoc habet dumtaxat, Atcensionis Domini. 1 Ms. Remig., Item : Ipse a$cendit9 ut et recentio- res dtstinxerant. * Ms. Remig., assumptio no$tra9 et Sancti lsrael Regis noslri. » Ms. Remig., promUsionem... viriutem... et sedit. | Ms. Rcmig., sublevatus esi a discedentibus. i Ms. Remig., admiralione; lum editi, in uno. k Sic Ms. Remig. At editi, credentes. 1 Haec verba Cbristi, baptismi formam discipulis prsscribentia leguntur in Matthaeo, non vero iu K\ AD OPERA S. PROSPERl AQUITANI APPENDIX. 852 eat : et non docebit unusquUque fralrem $uum diceut: A riographos, velati deeem plagas JSgyptias, seripsit Cognosce Dominum. Quia omnes cognoscent me a ma- \ore usquead minorem eorum (Jer. iiii, 53, 54). Et per Isaiain : Ecce ego nova facio, quct nunc orientur (Isa. iliii, 19). El iterum : Hit vero qui mihi ser- viunt, nomen nominabitur novum (Ite. liii,2). Intel- ligitur utique Christianum, quod noinen terras obii- nuil. Dicit et David : Cantate Domino canticum no- vutn; cantate Domino, omnis lerra (Ptat. icv, 1). Quis h.ec nisi caecus corde, impleia non videat? Fir- niat a haec Dominus iu Evangelio Malthaei. Umnit, ait, tcriba erudiiut iu regno Dei , timilit est viro pro- ferenli de b thetauris tuit nova el vetera (Matth. iiii, 52j. Et iterum : Quod nascitur c de Spiritu, spiritus est (Joan. m, 6). Testatur et Paulus : Primus. ail, homo de terra terrenutf tecundut homo de ccclo * cos- letiit. Quomodo porlavimut imaainem terreni, indua- mut et imaginem ejut qui de cceto est (I Cor. iv, 47, 49). Et iteriun : Henovamini, ait, tpiritu mentit ve- strcc, et induite novum hominem, • eum qui secundum _ Deum creatus est (Ephes. iv, 25). Item : Si qua% aii, » in Christo nova creatura, vetera transierunt9 et ecce facta sunt nova (11 Cor. v, 17). Dicit et Maro (Eclog. ivv v. 8, 9) : Quo ferrea primum Desinit, ac toto surgit gens aurea mundo. CAPUT XXXIV. f De Martyribus. Promissio impleta. 35. Per David prophetam dicunt : Propter te morte aficimur tota die% deputati sumus ut oves occisionis (Ps. iliii, 22). Et iierum : Dedisti nos tamquam oves adescam (Ibid., 12). Item ibi : Pretiota in contpeciu Domini mort tanctorum ejut (Pt. civ, 6) Firmat b«ec ipse in Evangelio, dicens : Ecce ego mitto vot ticut ovet in medio luporum (Matth. i, 16). El ite- rnm : Qui perdiderit animam tuam vropter me, in vi- tam ceternam contervabit illam (ibid., 39). Item : C Trademini autem a fratribus, cognatis et amicis, et morte afficient ex vobit ; et eritit odio omnibut propter nomen meum. Qui autem tuttinuerit usque in finem, hic salvus erit (Luc. m, 16). Et in Joanne : /Vitt, ait, granum frumenti cadens in terram mortunm fuerit, ipsum solum manet ; ti autem mortuum fuerit, multum fructum affert (Joan. iii, 24). Testalur et Joannes apostolus, dicens : Sicut Chrittut pro nobit animam potuit, tic et not debemut pro fratribus animat ponere (I Joan. iii f 16). Dicit et Paulus : Certut sum enim quia neque mon, neque vita9 neque angelit s neque principatut, neque prastentia, neque futura (et conclu- tlit), neque creatura alia poterit not teparare a chari- tate Deif quce ett in Christo Jesu Domino nottro (Rom. ▼iii, 58, 59). Ad haec illud Maronis (Eclog. iv, 15, 16) : * Permixtosque laU) videbit Heroas divis, et ipse videbitur illis. Alias sane quamplures, beatae memoriae Augustinns 1 scriptis suis inseruit. i Quas baud procol a nobts et sensit et vidii, nobisque memorias sui roartyrii consecratas tradidk venerandas, credens et ipse ao- gmenta Ecclesiae, qune nos videmus impleri. Saae nostris temporibus apud Persas persecutionem faciam novimus imperante Arcadio k religioso et Cbristiano principe ; qui, ne traderet ad se confugientes Arme- nios, bellum cum Persis confecit. Eo signo, ame* quam potitus victoria, jam coeuntibus in prxlium mililibos, aeriae cruces in vestibus paruere. Unde etiam victor auream monetam eodem cum signo crucis Aeri praecepir, l quse in osu totius orbis et maiime Asiae hodieque persistit. CAPUT XXXV. m De Vocatione Gentiunu Promissio impleta. 57. David propheja diiit : Deus deorum Dominut locutus ett, et vocavtt terram. A solis ortu usque §4 occasum ( Ps. xlii, 1, 2). Et Isaias : JftrafanUar gentet multm super eum, et continebunt os suum re- ges. Quibus non est nuntiatum n de eo, videbunt ; etjm non audierunt, intelligenl (Isa. lh, 14, 15 ).ltem: Tw* tutes ejus in insulis pronuntiabunt (Isa. ilh, 12). Item ° Isaias dicit : Gentes quw non novenmt fs, m» vocabunt tef et populi qui ignorabant tef ad te csmfu- gient (Itai. lv , 5 ). Item ipse de apostolis : Qsi tunt At, qui ut nubes volabunt, adducere filios tsm 4$ terra longinqua (Isai. n, 8, 9)? Et iteram lEcceki de Umghtquo vemunt; hi autem ab Aqnitone et mmi; hi autem de terra Persarum (Isai. ilii, 12). Et per David dicitur : Populus quem non coanom\ servwU mihi9 in obauditu anris obaudivit miki (Ps. xvu, 45). Firmat haec Dominus in Evangelio : Mutti, ait, t» Oriente et Occidenle venient, et recumbent enm Abra- ham et Isaac et Jacob in regno Patrit P sui (Mmtth.rm, 11). Testatur et Petrus : Qui aliquande, ait, non pe- I pu/ui, nunc autem populut Dei (1 Petr. n, 10). Dicit et Paulus : Vobit dico gentibus : Quamdiu quidemegt sum gentium apottolut, minitterinm mevmiglonjh cabo, ti quo modo ad amulationem provocart potere carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex UUs (Rem. iiv 15). El iterum : Cacitas, ait, ex parte Israelfe- cta ett% donec plenitudo gentium intraret, et sic owaat Israel salvus * fieret (Ibid., 25). Omnis, dicit, qti scriptus ett in libro vitee Aaniy qni oceisns est ab •H- gine mundi (Apoc. iiu, 8). CAPUT XXXVI. • Quod reges Chrittum in Ecclesia per$equentet> ei eam hnmilet adducentur. Promissio impleta. 58. In David propheta : Adorabunt enm omnetrt* aet terrm, omnes gentes servient illi (P$. lxii, 11). Et Isaias propheta : Gentet, ait, et reges qui tibi nou ter- vierintf peribunt (I$a. li, 12). Et itenim : Eete\ ait 56. Decem sane persecutiones a Nerone usqoe ad D Dominus, tollo in gcntes mannm meam, et in insulm Diocletianum et Maiimianum fuisse Orosius bisto- toUam signum meum; et adducent fUios tnos mere* • Ms. Remigianus, autem et Dominns b Ms. Remig., de thesauro $uo. • Ms. Remigunus his interserit, ex carne earo ettt quod nascitur ; quae ab editis omnibus omittuntur. d Hasc vox legiiur in ms. Remig. et recentioribos edilis, non vero in antiquioribus, Lugd., Lovan., Dnac. et Colon. • Ms. Remigianos caret hac voce, eu«L ( Ms. Remig., In Martyres. s Editi, angelus. k Apud Yirgilium, Divisqoe videbit Permiitos beroas, et ipse videbitur illis. 1 Legatur cap. 52 libri decimi oclavi de Civiuie Dei, ubi ei professo disserit sanctos Augustious aa impletis decem persecutionibos qoae praecessermt, nuila supersit, praeter eam quae in ipto Anucnhsti tempore est futura. i Ms. Remig., quas nt procnl alHs poputus $entn\ nobitaue memorix $um. * Ms. Remig., glorioso. 1 Ms. Reraifj., qui usus. « Ms. Remig., Advocaiionis gentiunu n Editi, a Deo. 0 Ms. Remig., ip$e. p Ms. Reroig., Patris mei. q Ms. Remig., honorificabo% $i quando r EdiU, fiet. sMs. Remig., Qua Reges... adducuntut* 8X8 LIBER DB PROMISS. ET PRjEDICT. DEl. PARS 111. m mio9 fUia$ autem tuas super humeros • tottent. El A metipeum divisus e$t, quomodo stabit regnum eju$f erunt rege» nutritores tui, et principe$ femina eorum — •"- j:':':' :~ »— '-- •-•«• — - A — — -- «— ' -* psaltrices tuw. Et $uper faeiem terrcs adorabunt tef et putverem tuorum pedum lingent (l$a. ilix, 22, «lc). Firmat haec Dominus in Evangelio, dicens : Regina Austri exsurget b t>i judicio cum generatione hac, et condemnabit eam. Venit enim a finibus terrce audire eapienliam Salomonis. Et ecce plu$ quam Satomon hic (Matth. xn, 42; Luc. ii, 31), Ideo ptu$ hict quia ad illum una, ad isium omnia regna venerunt. Sicut nunc nos, • qui tania credidimus et credimus, haec impleri et cernimus et vidimus. Fatetur et Sibylla, dicens (Apud August. ubi supra) : Et coram boc Domlno reges sistentur ad unom. CAPUT XXXVII. Jugum tegii Christi etiam rege$ su$cepi$$e. Promissio impleta. quia dicitis in Beelubub ejicere me damonia. Quod si ego in Beelxebub ejicio damonia% filii vestri in quo ea> peUunt? Propterea ipsi judices erunt vestri (Matth. xif, 25). Testatur et Paulus dicens : Scimusquianihit e$t idolum F in hoc mundo, et quia nutlus Deu$% nisi unu$ (1 Cor. vm, 4). Fatetur et Sibylla (Ubi $up.) : Rejicient simulacra viri9 conctam quoque gazam. 44. Multa igitur haec, quss de Christo dicta, * et in Christo acta sunt, nns credimus , quae anle nos po- nulus videns ista credidit, quae nos videinus impleri. Namque, ul de notiris temporibus aliquid dicamus : Constantino Chrisiiano imperatore regnante , et schisma Donatianum confutatum est r ejus judicio, et Arius est divina auctoritaie ponitus. Theodosii vero religiosi principis imperio, per Joviuin et Gau- dentium comites ■ templa omnia clausa, exspoliata- quevanafigmenta, quis nostrum permiltiturignorare? eciptinam, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via ju$ta (Psal. n, 40, etc>). Et iterum : ln conve- niendo populos in unum, f et reges ut serviant Do- mino (P$. ci, 23), * Dicit et Salomon : Diligite ju$- titiam, quijudicatis terram (Sap.i, 4).Firmat liatc Dominus in Evangelio, dicens : Tollite jugum meum enper uo$% et discite a me quia mitis $um et humilis corde (Matth. n, 29). Et iterum : In qua mensura mensi fueritis, in ea remittetur vobis (Matth. vn, 2). Testatur in hsec Jacobus aposlolus ; Judicium, h in- 3uit, sine misericordia illi qui non fecerit misericor- iam. Superexaltat enim misericordia judicio (Jacob. u, 13). Paulus etiam orandum pro regibus l censet, et pro hi$ qui in subtimitatibus $untt ut quietam et trunquiUam vitam agamus ( 1 Thn. n, 2 ). Ad harc Maro ait (/Eneid. vi, o. 620) : Discite justitiam moniti, et non temnere divos. CAPUT XXXVIII. I De eubversione idolorum atque lemptorum. Promissio impleta. 40. 1n lege sua Dominus per Moysem dicit : Aras torum subvertetis, et lucos eorum k $uccideti$9 et $cul- ptUia eorum igni concemabitis (Deut. vn, 5, et xn, 3). Et Isaias propbeta : Fugient omnia manufacta jEgypti {l$ai. xix, 4). Iiem ipse : Abscondent deos suos in epeluncis et cavernis petrarum, 1 neque ibi celabunt eos (I$m iiy 19, $ec. LXX). Jeremias eiiam dicit : Dii aui eoitum et terram non feeerunt, pereant m de sub calo et terra (Jer. i, 41). Et per Zacliariam Dominus dicit : Perdam nomina idotorum de terra (Zach. xm, 2). David quoque dicit : Omne$ dii n gentium dm- monia (P$al. xcv, 5). Haec Dominus in Evange- lio Lucae firmat, dicens : Omne regnum divisum in eemetipsum de$olabitur °. Quod si et Satanas in $e- riae in senatu resiitui,Cbristiano,utnoverat,principi intimavit. Quem statim a suis aspectibus pulsum, in centesimo lapide, rhedae non stratae impositum ea die, manere praecepit. Eutropius quoque, praepo- tens u patricius, et animo ac mente paganus, cum in contumeiiam Ecclesiss edictum obreptitie ab Arcadio Cbristiano imperalore exscoiperet, ut si quis ad eam confugeret, eiiain ab aliari sublalus poenas luerel ampliores, divino judicio suae sententiae prior ipse propinatus est. Offensam quippe praedicti regis in- currens, ad ejus refugium quam oderat convolavit. Quem sancta maier pietatis gremio suuin excepil inimicum. Cui per venerabileni sacerdoiem Joannein impetrans veniam, T osori et superbo viiam contulil et salutem : ejus exemplo cunctos admonens inimi- cos, vanum eis esse contra stimulum calcitrare (Act. ii, 5). Honorius etiain Tbeodosii minor filitis Cbri- C stiana religione ac devotione praeditus, templa oninia cum suis adJHcentibus spatiis, Ecclesiis contulit si- mulque eorum simulacra confringenda in potestatem dedit. 42. Quae z vero eodem imperante in hac Dei pro- missione acta sint,quantum memoriam graiia divina juverit, duo vei tria loca, J memoriter ac breviter eicurram. Apud Aiexandriam in templo Serapis h<»c argumentum daemonis fuit. Quadriga ferrea nulla basi suffulta, nullis uncis infiiis parietibus coliigata 9 in aere pendens, cunclis stuporem, ac velut dmnuin subsidium oculis mortalium exhibebat. Quam tamen lapis magnes, qui ferrum sibimet x attributum sus- pendit,eo loco camerae affixus, totam illam machinam sustenlabat. ltaque cum quidam Dei servus inspiratus intellexissei, magnetem iapidem statim ut cainer» substraiit, omne illud ostentum cadens confractum comminutumque, ostendit divinum non esse, quod mortalis homo •* firmaverat. • M<. Remig., portabunt. ] ^ Ms. Remig. addit injudicio. « Ms. Remig., qui tanta credimus impteri$ et cerni- mus etvidemu$. d Ms. Remig. supplet verbum erudimini. • Ms. Remig., et doctrinam. { fcdili antiquiores, et regna. Ms. Remig. cum re- eentioribus, et reges. s Ms. Remig., item et Salomon. L Ms. Remig., facit... judicium. 1 Ms. Remig., censuit. I Ms. Remig., tn svbversione. k Ms. Remig., succendetis. l llic locus lsaiae secundum versionem LXX inter* pretum ita refertur, ut pars posierior,n#/tt€ tfri, etc, ejusdem versionis sensum magis quam verba ex- prioiat. i m Ms. Remig., de coelo. ° Ms. Remig. addit, gentium. Aberai ab editis. ° lta Ms. Remig. At editi, cum distinctioue. Etsi Satanas. p Ms. Remig., in mundo. 4 Sic ins. Remig. Edili vero, et de Christo. r Sic ms. Remig. At ediii, exjudicio. ■ Restituimus ei ms. Remig. Anlea editi, omnia tempta exspoliata , quce vana figmenta. 1 Ms. Remig., vraconia... recUane. u Sic uis. Remig. Editi, plurimum, anima et mente* T Ms. Remigianus, itlusori. z Ms. Remig., viro eodem. y Ms. Remig., memorans. s Editiones posteriores, attritum. •• Ms. Remig., formaverat. sss AD OPEIIA S. PROSPERI AQUITANI APPENDIX. 8» 45. Apud urbem Romam specus quidam fuit in A not (Marc i, 24) 7 Hic tanta peomm illa torba cer- quo draco mira magnitudiais mechsnica arte for- * *~"~ x * v U2* " :,,: ~'~ matus , gladium ore gestans , oculis rulilantibus gemmis, metuendus ac terribilis apparebat. Huic annnse devntae virgines floribus exornaiae, eomodo • in sacriflcio dabantur, quatenus insciae munera defe- rentes gradum scalac, b quo certe iile arte diaboli draco pendebat , coutengentes, impelus venientis gladii perimeret, ut sanguinem funderet innocemem. Et hunc quidam monachus bene ob meritum cogni- tus Stiliconi tunc patricio, eo modo subverlit. Ba- culo, manu singulos gradus palpando , inspiciens , statim utiilum tangens fraudem diaboiicam c reperit, eo trangresso descendens, draconem scidit, misitque in partes; ostendens et hic deos non esse qui mana fiunt. 44. Apud Africam Garthagini Ccelestis iuesse fe- rebant templum nimis ampium, omnium deorum suo- rum aedibus vallatum. Cujus platea d lithostrau , pavimenlo »c pretiosis columnis et moenibus deco- « rata,prope in duobos fere millibus passuum proten- debatur. Cum diutius clausum incuria , spinosa virgalta circumsepta obruerent, velletque populus Cbristianus usui verae religionis vindicare, • dracones aspidesqoe iliic esse ob custodiam templi, sentilis populus cla- mitabat. Quo magis ( Christiani fcrvorc succensi, ea facilitate omnia amoverunl illaesi, qua tempium suo vero coelesti Regi et Domino consecrarent. Nam cum sancta Pascbae solemnis ageretur festivitas, collecta iliic, et undique oroni curiositate etiaro adveniens multitudo sacerdotum multoruro, patcr et dignae me- moriae nominandus antistes Aurelius, coelestis jam patriae civis, cathedram illic loco Coslestis et habuit, et sedit. Ipse tunc aderam cum sociis et aroicis; atque (ut se adolescentium aetas impatiens circum- quaque vertebat) duro curiosi singula quaeque pro magnitudine inspicimus, mirum quoddam et incre- dibile nosiro se ingessit aspectui : titulus aeneis gran- dioribosque litteris in fromispicio templi conscriptus : Aorblids pontifbx dkdicavvt. Hunc legentes populi C mirabantur. Prasago tunc spiritu acta, quae praescius Dei ordo certo isto fine concluserat. Cumque a quo- dam pagano falsum vaticiniuin, velut ejusdem fcce- lestis, proferreiur, quod rursus et via , et templa prisco sacrorum ritui redderentur : llle, ille, inquam, verus Deus, cujus propheiica vaticinia nesciunt om- nino mentiri nec (allere, sub Constantio et Augusta Placidia, quorum nunc (ilius « Valentinianus pius el Christianus imperat, Urso insistente tribuno,omnia ilia templa ad solum usque perducta, agrum reliquit in sepufturam scilicet morttiorum, ipsamque Tiam sine roemoria sui nunc Vandalica manus evertit. 45. Novi quoque ipse in quadam parte Mauritaniae provinciae de spelaeiset cavernis ita antiqua producta simulacra, quae fucrant absconsa, ut oronis illa cum clericis in sacrilegio perjurii civitas teneretur. Quid vero per caeteras provincias in re hac actum sit, et omnibus notum est, et exitus ipsi demonstrant. Do- torum atque incertorum quos Varro prodit ; ilii < proceres et electi dii cum ipso rege kuo iovc fulniaa vibrante, consilio poientiaque (uteorum cultoresfe- runt) metuendi , armisque terriblles, hic hic ah- quid, si non pro mundo, saltem pro se » oporteoat agere, ne scilicet unus eos perderet Crucifiios. Periisse vero et nos novimus, et David prophela coa- firmat dicens : Periit memoria eorum cum ttrepitu, m Dominut in mternum manet (Ptal. ix, 8). CAPUT XXXIX. Reges% mediocres9 ) et pauperet ad unam ChfisA men» sam pariter conventurou Promissio impleta. 46. Isaias propheta : Tunc, ait, una paseent thnul luput eum agno, et pardut adquietcet hcedo, et botet leo et agnut timul manducabunt paUat, etpuer pusiunt patcel eot (Ita. xi, 6). Et David dicit : Quoniameat reget terrm collecti tunt et convenerunt in unumt ipn videntes ita admirati tunt (Pt. xltii. 5 et 6). ltea ipse : Quit ettt ait, qualit Dominut Deus nottert qui tn aitithabitatt ei humilia retpicit f Qui erigit a tem inopemt et de ttercore exaltat pauperem. Ut collocet eum cum principibut , cum principibus populi m (Pt. cxu, 5 et seq.) ? Dicit et Salomon : PudUum m magnum ipte fectt, et mqualiter cura est ilii pro omwt- but (Sap. vi, 8). Et iterum : Sapientia, ait, fabricavit tibi domum et tubdidit columnat teptem , mactavit k tuat hostiat, mitcuit in cratere tinum smai, et paravit tuam mentamf mitit terwot tuot contocant et dicent : Venite9 edite de meit panibut , et bibite vt- num quod mitcui vobit (Prov. ix, I et teqq.)- Firmat haec Dominus in Evanselio, iti coena illa quam dhres ipse magnus paravit lilio suo. Mitit9 aii, tervot , «f venirent invitati, et excutaverunt hoc modq. Ouut dixit : Villam emit eo l videre Ulam, habe me excuta- tum. Aliut dixit : Quinque juga boum emi. A&ut dixit : Uxorem duxi (Luc. xiv, 16 et teqq.). In ttis tribus excusatiouibus concupitcentia carnit est, et concupitcentia oculorum, et ambitio tacmti(\ Joan.n, 16); quibus detenti Judaei, vocati ad ccenara Christt venire noluerunt. lte> ait paterfamilias, chca plateat et vicot% et quot inveneritit adducite ( Matth. xxu, 9). Ex his adductae sunt gentes. Adhuc9 inquit, locut m* cuut ett. lte, ait, circa tepet ae viat, at quot inune- ritit, cogite intrare (Luc. xiv, 2t, 25). Etei kis Sic ms. Remig. Editi, quo tota illa diaboli arte pendebat. « Edili, retpexit. • Ms. Remig., lithoitrato pavimento. • Ms. Remig., draconem... ad cutlodiam. f Ms. Remig., Chrittiane... temptum tuum. s Emendamus ex ms. Remig. Antea legebatur 9 Valentinut in omnibus editis. h Ms. Remig., torquere not. 1 Ms. Remig., agerent. j Ms. Remig. addit et pauperet* k Ms. Remig., tuit hottiat. 1 Ms. Reniig., et ideo non pottum venire, et atms. m Ms. Remig., adducet. D Apud Augustinum, et in ms. Remig , deytitt. In editis vero, dejecit. «1 LIBER DB PROMISS. ET PRADiCT. DKI. PARS IV CAPUT XL. 8tt A autem , ait , exsultabo in Dommo (Rabae. xiii, 1? «I seqq.). Ipsi quoque sapientes rouniti in ha?c atteeuti sunt, ut est iliud Sallustii : € Necesse est ut omnia orta occidant, et aucta sene>cant (Sallustius Prcefat. in bellum Jugurt. circa initium). i Academici etiam novi, omnia vergentia e in interitum incerta esse pu- uverunt. Et Piato : « Si iniiium mundo dedit, dedit et finem. t Unde f et aiius dicit : c Quid est boc ? istud in quo esi aliquid extremurn. > Quae Dominus ipse rerum omnium dans signa conlirmat. Cum vi- deritis , 8 ait, hcec omnia jteri , scitote quoniam in proximo est finis (Matth. xxiv, 33 j. Dicit et Joannes apostolus : Mundus transibit et concupiscentia ejus (l/oait. u, 47). Extrema autem futura, dimidium temporis quod subsequiiur, h annexis capitulis de- monstrabit : ut hoc tertium tempus, tamquam ter- tium diem, ex quatuor evangelistis, velul cardiuibus Quod cum omnes crediderint gentest veniet finis. Promissio impleta. 47. • Isaias propheta : Adorabuntt inquit, eum de locis suis omnes insulce gentium (Sophon. u, 11). Et pcr Malacbiam prophetam : A sotis ortu usque ad oc- casumt clarum erit nomen meum in gentibus , dicit Do- minus. h Et sacrificium mundum inferetur nomini meo m omni loco (Malac. i, 11). Item Isaias : Quia lepleta esi terra ut cvgnoscat Deum% quasi aqua multa tegens mare (Isa. n , 9). Firmai hsec Dominus in Cvangelio Matlhaei, dicens : El prcedicabitur Evangelium hoc in testimonium omnibus gentibut , et tunc veniet finis (Matth. xxiv, 44). De fine mundi per Aggeum pro- phetam haec signa data sunt : • Ecce egot dicit Do- tninus, semel adhuc commovebo ccelum ac terramt et mundi, surgentem, orientalf radio migrante Joanne pemam orbem terrm desertum, et civitates ita ut non evangelisu, Matthaeo, Marco, Luca, tribus in parti- kabiUntur (Agg. n, 7, sec. LXX; Isa. xm, 9). Et bus constitutis , et in duodenario l discipuforum llabacuc dicit : Consummatio in impios veniet (Ha- B horarum numero, vesperum quo passus est Dominus, bme. i, 9, sec. LXX). Et iteruro : Ficust ait, * non concludamus. Ut ipse dies qui a mortuis resurrexit, dabunt fructum suum9 et non erunt nascentia in vineis. cum aeternus venerit in majestate, aeternos noa faciat Meniietmropus olivce et campi non afferent escas. De- secum i vivere, semperque Deum donet sine fine /Uient ab epca ovest non erunt in prassepibus boves. Ego laudare. • Si auctor ipse citavit Isaiam , lapsus memori:e esL Ipsa verba sunt Sophoniae u, 11 , secundum LXX. Ms. Remig., et David sacrificium. • Ms. Remigianus, Zachariam. At vero prima pars, Eceeego terram, verba continet Aggaei o, 11, juxu LXX. Secunda pars, et ponamt etc, est Isaiae xiu 9 9. 4 Sic ins.Remigianus. Editi, nondabit .... nascen- lia tn eie. • flaec duo verba, in interiium, absunt ab editio- nibaa anliquis, nec legimus in ms. Remigiano ; ha- benlur aulem in recentioribus, nec male : optanduin lamen ut alicujus codicis antiquioris auctoriute fulciantur. f Ms. Remig., et Tullius. Cicero quidem lib. de Senectute n. 69 ait : Quid est in hominis vita diu t Sed mihi ne diutumum quidem quidquam videturt in quo est aliquid extremum. f lu legitur in ms. Remig. In editis omittuntur h:ec duo , ait... fieri. b Editi, connexis. 1 M*. Remig. addit hic, etiam. I Ms. Remig. inveniref forte, inveniri. PdlRS QUARTA. •DHHDIUM TEMPORIS AD CUJUS FINEM IMPLENDiE SUNT VISIONES IN SCRIPTURIS SANCTIS FACTiB DE ANTICHRISTO. PROLOGUS C 4. In boc dimidium temporis, finem mundi, et signa quae k futura sunt, ipsiusque Antichristi facU, soperbtam ejus , brevisque temporis potesutem , Domino donante, et operante ejus gratia, ascriptis capitulis ex divinis testimoniis probanda suscepimus, oatendentes sane prius ac demonstrantes quid fuerit qui nunc diabolus dicitur, qualisve ab auctQre bo- nomm omnium formatus sit, tutn etiam lapsus ejus ruioam et finem, ex omni prophetiae vei novi Testa- neoti auetoriute breviter « intimabo : ne sint fa- SJidio, si cuucU fuerinl huic operi ascripU. CAPUT PRIMUM. Qaomodo creatus est angelus qui per superbiam diabolus factus est. * Praedictio impleU. 2. Per Exechielem dicit de eo Dominus : Tu si- gnaculum similitudinis, plenus sapientia et perfectus decore, in paradiso Dei tui fuisti. Omnis lapis pretio- D sus operimentum tuumt in medio lapidum igneorum * \n ms. Remig. sequens opus sie summatur : Jncipit sub gratia dimidium temporist in signis An- iichristi. * Ms. Remig., ventura sunt. e Ms. Remig., intimanda. d In ms. Remig., Prmdictio impleta, qua creatns esit ef,utin eaitis: et iu in cxteris capiiibns tiluli disponuntur. ambulastif perfectus in vns tuis a die conditionis iua?9 donec inventa est iniquitas tua ( Etech, xxvni, 12, etc.). Et Isaias : Quomodot ait, cecidit Lucifer, qui mane oriebatur (Isa. xiv, 12)? Pirmat haec Domintis in Evangelio : Vost ait iudaeis, a patre diabolo estis. lUe enim homicida fuit ab initiot et in veritate non stetit (Joan. vm, 44). In veritate • factus est in oua non stetit, quia subditus Creatori esse noluit, cujus poieutiam nec malus evasit. CAPUT II. Qua elatione ceciderit diabolus. Praedictio impleta. 5. Isaias propheU de eo : f Dicebas, ait, m corde luo : In caslum ascendam super astra Deit exaltabo solium meumt sedebo in monte testamentit in laieribus aquitonis. Ascendam super oJtitudinem nubium, et ero similis Altissimo ( ha. xiv, 15 et 44). Et s in Eze- cbiele : Ijevatum estt ait, cor tuum in decore tuot ferdidisli h omnem sapientiam ( Etech. xxviu, 17 ). Firmat haec Dominu* in Evangelio : Nunct ait, ju- • Ms. Reroig. addit hic, a veritate. { lu ms. Remig. At editi, Dicebat • . . suo. s Ms. Remig., et Euchiet. * Ms. Remig., sapientiam tuam. 1 Haec verba : Firmat hac Dominut m Evangelio9 quae excideraut ab editis , restituimus ope ms. Re* mig. 850 AD OPERA S. PROSPERI AQMTANl APPENDU. MO dicium ett mundi9 nunc princept hujus mundi mittut A ***** ***; et apprehendii draconem Ulum maauum9 e$t deorsum {Joan. xn, 31)« festaiur ei Petrus apo- ttolus in Epistola sua ad gentes : Deut enim9 ait, angeiit peecantibut non pepercit ( II Petr. u, 4 ). Par- eitlamen peccantibus horoinibus, quiahomo, diabolo seduceute ; peccavii, ille tero seipsum peccando se- duxit. CAPUT III. Quo fuerit prmcipitatut diabotus. Pradictio impleta •. 4. Isaias propbeta : Verumtamen9 ait, in infernum demergeris9 in profundum laci ( lsa. xr?, 15 )• Ei paulo post : Tu autem projeetus es de sepulcro iuo9 quasi stirps inutilis b (lbid.f 19). Et per Exechielem Dominus de eo : In terram projeci te9 ante faeiem regum dedi te9 ut eernerent te9 et muliiiudinem ini- quitatum tuarum. Et iniquitate negotiationis tum per» didisti sanetifUationem tuam(E%ech. xxvm, 17 ei 18) illum serpentem antiquum9 qui vocatur diabotut et Satanas, et alligavit eum milte annis9 et misii m abmt- sum. Et cluusit, et signavit super eum+ ue uilra sedu* eeret nationest donec finiantur miile anni : post hmc oportet eum soivi in brevi tempore ( Apoe. xx, I et teqq. ). Hic exposuil quod in eodera Itbro i dictam est Gog ei Magog ( lbid.% 7 ), verba Hebraen ( qoaa Latine tectum et detectum dicuntur), ni sic aecipia- mus tectum, quod in abyssum missus sii diabolus tlauaam signaUmque super eum; deteeium tero, quia vportet eum solvi et produci in brevi tempore. 6. Aiille vero anni, aui a parte iotnm accipiendi sunt ( nt Petrus dicit aposiolus ( II Episi. m, 8 ) : Unus dies enim Domino9 sicui mitle anm\ et unlie anni9 sicut dits unus)9 aut ab exitu strmonit , quando a Daniele teptuaginta hebdomadm laxatae sunt futorae utque ad Christum dueem ( Dan. ix, £4 ). Nam tunc esse bellum factum, ut Michael et angeli Firmai haec Dominus in Evangelio dicens: Videbam R ejus pugnarent cum dracone, et Danieli aogdos Satanam sicut fulaur de emlo cadentem (Lue. x, 18). ° ostendii dicens, missom se etse ut pugnaret Tunc enim amplius cecidit, quando se ab eo Jesus ' ~ c tenuri permibit , ostendens nequitias seductionis ejus, ei docens suos quemadmodum debeani re*i- stere tentatori ( Matth. iv, 1 ). Dicii ei Peirus apo- stolus : Carcerious caliginis inferi retrudens9 tradidit injudicio puniendos servari(\\Petr. u, i). Et in Apo- calypsi Joannis dicitur : Missus est draco iile magnus9 Ute serpens antiquus qui voeatur diabolus et Satanas9 qui sedueit totum orbem terrce ; et prcecipilatut est in terram9 et angeli ejus eum eo misst sunt (Apoe. xn, 9 et seqq.)9 ruinosam ejus superbiam sequenles. Vce diclum esi terra et mari : quoniam descendit diabolut ad vot9 iram magnam habent9 sciens quia breve tem- pus habet in d negotiatione seductionis suce (lbid.9 12). Uutt egerit decipiendo e elatos et cupidos , superio- res partes hujus libri continent. Nunc vero in brevi, id est in flne temporis, quae futur® sini ejus falla- cia5, signis, ui dictum est, praecurrentibus exse- quamur. CAPUT IV. De diabolo ligato9 et misso in abyssum. Prxdiciio impleta f . 5. David propheta dicit : Draconem quemjinxisti ad itiudendum ei ( Ps. cm, 26). Et iterum : Tu eon- trivitti capita draconum tuver aquat9 tu confregisli eaput draconis magni , et deaisti eum in escam poputit JEihiopibut (Pt. lxiiii , 13 et 14). Et in libro Job dicitur : Eoe est initium figmenti Domini9 quod fecit ut ittudatur ab angetis ejus ( Job xl, 14 ). Firmai baec * Evangelisia dicens : Rogabant Jesum damonia ne eos mitteret in abyssum ( Luc. vm, 31 ). Et alibi dixit Jesus discipolis suis : Ecce dedi vobis poteslatem calcandi serpentes et scorpiones9 et h non vobis noce- bunt (Luc. x, 19). Item Dominus : Nemo. ail, intrat in domum fortis , ut vasa domus ejus diripiat9 nisi prius atliaaverit fortem (Matth. xu, 19). Super haec testatur Apocalypsis Joamiis : Vidi , ail , angeium principe regni Persarum : Et non ett9 aii, qui me adjuvei9 nist Michael princeps vetter ( Dan. x, 13). In quo bello diabolus victus , k pnecipiiatus ei w- ctus esi, i sicui eidem propheiae in initto, iu Joanni in flne temporis ostensum est. Ut ilii quadringenti nonaginta anni, et isti qui excurruni ab adTenta Salvatoris usque in m solulionem ejusdem diabob, n conclud.ini mille annos , in quibus ligalus esi diabolus, ne ultra seduceret nationes, quas antea possederat in idololatriis. Qu»nu autem viriute, ut ait beatae memoriae Augusiinus (De Civit. Dei l. xx. c. 7, n. 2), pollebunl tunc sancti qui lucutari suoi cuni diabolo soluto, cum quo ligato umis periculis dimicatur? Jam enim9 ut Paulus dicil, mysterium iniquitatis operatur ( II Thess. n, 7 ). Sed qme sint ejus mysteria, juvaute Domioo, subter aonexis capitulis coutinebitur. CAPUT Y. G ° Quomodo per omnet suos diabolut mysteria iniqui» tatis operatur. Praedictio impleta. 7. Apocalypsis Joannis dicil : Apprehtnsa ett bettia9 cum illo pseudopropheta qui fecerat signa, quibut tignit teduml eot qui acctperunt uriptsonem bettim in fronte ei in manu tua ( Apoc. xix , 90; xiv, 9 ). Inscriptio in fronte et in inanu baec est, non lautum diaboli facta imiUri, quantum el glo- riari in ejus malis operibus , ul sub figura Chnsti, Anticbristi facta exerceant. Quos eiiam Dominus Jesus in Evangelio tesiatus esi, dicens : Multi ve- nient in nomine meo dieenlet : Ego sum Chrittus9 et muttos seducent ; notite ire vost eos (Marc. xm, 6). Ei apo»tolus Joannes : Audxstis9 ait, quia Antichnstus venii : nunc multi Antichritli facti tunt (Woan. n,18), Er/qui i»li sini osiendit. Ex nobit9 inquil, «simaf, ted non erant ex nobit. Si enim fuittent es nobis9 mansissent utique nobiscum (lbid.9 19). Hsereticos detcendentem de ccelo habenie m ' catenam magnam in D otnnes ostendit, el maxime Arianos, quos nuoc • Ms. Remig. subjungit his, credita tantum. i> Ms. Remig. addit haec , poltutut et obvotutut, nec plura loci prophetici. • Ediii omnes, tentare; at errore manifesto, cui Siiieudando non succurrit ms. Remig. 4 Ms. Remig., in negoliatione sua. • Ms. Remig., etatus et cupidut. • Ms. Remig. addit bic, credita tantum; omit- titque haec, et misso in abyssum. i Ms. Remig. addit hic, Joannes. At quae hic ci- tantur, leguniur in Luca, nuilibi in Joanne. h Ms. Remig., non vos. 4 Emendamus ex ms. Remig. Ediii, eathedram. i Ms. Remig., seriptum est. k iu legimus iu ms. Remig., qua lectio textui sacro soperius allato conformior nobis visa est, quam quod edili nabebant, victut ett et mincipatm ejus. 1 Ms. Remig., ticut prophetm initio. m Editi antiqoiores uno consensu, solitudhem. Ms. Reroig. et recentiores, solutionem. Et qnideoi melius, curo boc referatur ad id quod legitur supra ex Apitcalypsis cap. xx, 3 : Pott hmc op&rtet eum tolvi in brevi tempore. n Ms. Remig., concluduntur miUe anni . . . tmtea deceperat. 0 Ms. Remig., Promissio impleta, qua per omuet tuot diabolut mysteria operatur : a nobis crtdUa tt visa. 841 JLIBER bfc PROltlSS. BT PRifcDICT. DEI. PAftS. IV *4S tmUhbus multoi sedueere, aut potenlia temporali, A strosumque, quod illic accidfi, qfiis illius patrife civis aut vndustria • maliingenii, aut certe abstinenii* parciWUis, vei quorumlibet sianorum decepiione, dicente Apostolo ; lp$e enim Satanas transfigurat u veiut angeium luci*. Non ergo magnum , $i ministri etus tran$figurantur, sicut ministri juslitim : quorum jmis $ecundum operationem ipsorum (II Cor. xi, 14 et 15); eum eis dixerit Dominus jacuiuibus se in mirabilibus : Non novi vot. Discedite a met omnes qui operati estis iniquitatem ( Maith. vn, 23; fto/. ti, 9), b iniquiias enim est scindere uniutem, tam- quam • vestem Chrisii , tamquam retia piscantium apostolorum iacerantet. A quorum consortio alieoi iiiveniunlur omnes hamtici, qui, relicta pace com* monionis et panis * Dei et apostolorum, iu suis noo ecclesiis , sed plateis priedicant , et eorum memo* riis non communieant , separati a toto caiholicum sibi nomen asciscunt; cnm in ipsa Jerusalem Ja- eobus et Stephanus primus martyr, Joannes apud ignorat? Quaedam jovencula Araba natione, ancillas, Dei habitum gestans, h cum in balneo lavans simu» lacrum quoddam Veneris impudice respiceret et se* ipsam,eique se consimiians, domiciliura sediabolo prabuit. Sutim ille ieo f , pro doctrina evangelica ponit, qua homines veiuti pucantur apostcU. • Ms. Remig., dicta apostolorum. • Ms. Remig., et catholicus. t Ms. Remigianus , Signorum Antichristi , nobis credita et vi$a. s Ex hoc textu, quo designatur faetum Aspare vi consule Carthagini constituto accidisse, pronum est credere Aspari sexies consulatum obtigisse, quod tamen Fastis Consularibus repugnare conteudit vir doctissimus. Unde merito suspicalur legendum po- Patrol. LL corpohs Domini tinciam a saeerdote perciperet, se- mihora mandens trajicere non valuit, nondum Hlo fngato,de quo dicit Apostolus : Qum consonantia ChH* sti ad Betial (II Cor. vi, 46)? Et Herum : Non pote~ stis calicem Dotnini bibere, et calieem dcemoniorum* Non potestis mensm Domini varticipare, el mensm dm- moniorum (I Cor. x, 20, 21). Manu igilor faciem ejus sosienunte sacerdote, ne sanctum projiceret, a quo* dam diacono suggestum est, ut calicem saluiarem gutturi ejus pontifex applicaret. Quod ui factum est, sutim ut locum illum quem diabolus obsederat, Sal- vatoris imperio reliquit, sacramentum quod ore ges* ubat cum laude Rederuptoris transglvtisse pueila clainavit. Hinc latitia, binc voces in gloriain Dei • quod post m octoginu et quinque dies, diabolo ex- fiulso, puellade potesute fuerit eruu inimici. Obla- tio iUque rursum gratiarum actionis pro ea fit, n- crilieiique percipiens cerUm partein, prisco est red- tiusV. C, Viro Claris$imot aut V. I. cons., Viro lllustri consule, quod in annum cadet 4$4. Quarn* quam aegre concedi posse putet tuuc temporis fuisse Asparem Carthagini. b Ms. Remig., qum cum in balneo lavans, simuia crum quoddam Veneri$ in puero respiciens... ut domi- ciiium se diaboh prabuitt slatim ille, etc. 1 Edit. Lugd., Lovan., Duac. et Colon., ex capta possessoque vase. Recentieres, ex capto. Ms.Hemig., ex appetito possessoque. i Ms. Remig., diuturno jejnnio. * Supplendam bic crediuius vocem, inciusit, aut aliquam ejusdem sensus. 1 Ms. Remig., indixit. m Hunc numerum designat ms. Remig., qui ex sepiuaginta et quindecim diebus jejunii puellae illius supra nolalis exsurgit. Editi omnes, Octoginta et duost necdifficilefuit Lxxxuex lxxxv lieri a Itbrariis. 27 m AD OPERA S. PUOSPERI AQUITANI APPENDiX m dita usui. Tuncetiam duro haec aguntur, Spiritu di- A qo» temporalis est, utique nomen et btaspbemue vino actusdiaconusejusdem tituli statuam illam sub- latam confregit in puiverera v omneroque insidiantis astutiaro superavit divina majestas. 4 1 . Novimus etiam advenisse illuc quemdam sub specie monacbi, qui quaedam signa curationum se operari fatebatur. €umque circa caecos et claudos phamasticos quosdam ageret lusus, eosque oleo, nescio cujus mortui • osse infuso, liniret; ut sibi vi- sus gressutque redditos aestimabant, bdiscedentes in illis quibus antea tenebantur infirmitatibus perma- nebant. Sed in bis prodiium sese cognoscens se- ductor ilie aufugit. 42. Iu Asiaverosive ipsum, sive aliumtalia fe- cisse quidam Chrislianus religiosus c et nobilis euarravit. In Itaiia quoquo , nobis apud Campaniam eonstitutis, dum veuerabilis et apostolico bonore nominanJus papa Leo Manichaeos subverteret, et contereret Pelagianos, et tnaxime Julianum : am- cum mortales, licet reges, k in ea dicanttir divi, que supplices dicunt , Numini vestro , altaribosve- stris, perennitati vestrae, etcaetera; quas vanitas, non veritas l tradit , atque exyecrabtlia suot. Haee enim aeierno Deo debentur. Sane in saeris saerilegts, et mollibus tunc sacerdotibus, ad fornicationem ido- lolatriae omnes gentes invitans, seipsam insobditis contaminavit. Dequibus sacer insonat psalmus : Per- didisii omnes qui fornicantur abs te (Ps. Lixn, 27). Verumtamen quia sunt in ea cives supernae patriae Jerusalem, qui dicunt : Mihi auiem adjungi Deo be- num e$l (lbid.9 28), dicitur eis : Exi ie ea , populus meus9 ne particeps tit deliaorum efut, ei ne persttin* garit plagit ejus (Apoc. xvm, 4). Exeunt eniro hi qui non m fastus ejus, sed humilem viam Chrisuim se* quuntur; qui non rapinam , sed misericordiam dilignnt, pacem et sanctificationem custodiunt, sine qua neme voterit videreDeum(Hebr.\\\9 U),quigemuntetdo» biens tum quidam Florus nomine, spiritu seductio- Rlentobiniquilatesquaeftunt in medioeorum (Eseck. nis arreplus, virtutem et meritum sibi sancti Sosii ■■ «, 4), nec sunt jugum ducenles cum infiaeiibos martyris assignans, cum baud procui a Neapolitana civitate in sttbversionem animarum quaedam pro- milteret faceretque illicita, a germano venerabilis Nostriani episcopi, et Herio ptesbylero, simul cum clericis pradictae Ecclesiae detentus et coercitus, d sic a praefatae provinciae • liminibus pulsus est. Multa sane perdiversas terras agit ille, qui suae perditionis socios quaerit. Ideoque pauca ipsius in boc opere in- limanda credidi, ut qui post nos futuri sunt, iegendo eognoscant qua cauteia, Deo juvante, sttperare va- leant inimicum. CAPUT VII. De muliere et betiia a qua portatur. Praedictio implenda. 15. In Apocalypsi Joannes Apostolus dicit : Venit unus ex septem angelis sanctis9 et iocutus est mecum9 dicens : Vem\ ottendam tibi judidum meretrich magnce (II Cor. vit 14). Quos etiam Dominus in Evangeiio, suo exhortatur aiioquio, dicens inter caetera:ifeaJi mites9 quia ipsi possidebuntterramJBeati misericordes9 quia ipsi misencordiam consequentur. Beati pacificU quia ipsi filii Dei vocabuntur.Beati iugentes9 quiaipsi consolabuntur. Beati quipersecutionem patiuntur pro- pter justitiam, quoniam tpsorum est regnum catorum (Matth. v, 4 et seq.). Testatur et Paulus dicens : Tanlum qui modo tenet, teneait donec de medio fiat; et tunc revelabitur iniquus, quem Dominus Jesus in- Urficiet spiritu oris sut9 et evacuabit in iUuminatioue prasentiat sum (II Thess. n, 7, 8; Isa. xi, 4). CAPUT VIII. De decem regibus, quos Antichristus inveniei. Promissio n implenda. 45. In Apocalypsi Joannes, Dixii, ait, tmki Ange- sedentis super aquas multas. Et duxit me in spiritu.ei C iut : Propter quid admiratus esf Ego dicam tibi *s- vidi muiierem sedentem super bestiam habentem capita septem et cornua decem , ferentem pocuium in manu tuaf plenum exsecrationious immunditice et Jornica* tione totius terrce (Apoc. xvn, I, etc). Et pauio post : Vidi muiierem illam ebriam tanclorum sanguine9 et sanguine mariyrum Ckrisli Jesu (lbid9 6). Haec est i Babylon illa magna per mundum exspolianda tro- pbaeis; ejusque fiiia est misera, quaecumque facta ejus et superbiam imitatur. Nec eam uno in loco existimes civitatem, qoaetota estsparsa inorbe. De qua dicit et propheia David : Filia Babylonis misera9 beatus, ait, qui retribuet tibi retributionem tuam9 quam reiribuitti nobis (Ps. cxxxvi, 8). Et in Apocalypsi Joannis dicitur : Reddite ei sicut et ipsa reddidit vo- bit : in poculo, quo miscuit vobis , miscete ei duolum. Et in quantum se clarificavit et s potestalis habutt , tn tantum date ei cruciatus et tuctus. Quia dicit : Sedeo reginat etvidua non sumt nec luciut vitura sum.ldeo- cramentum hujus mutierit, et besiiee quaporiatur. Bestia quam vidttti, fuitt et non esi ; sed ascensuta est ex abgsso et itura in tnteritum. llla septem capita ejutt uptem montes sunt, supra quos muiier sedit; etreges sevtem sunt ; unde quinque ceciderunt , unus superest% aitus nondum venil9et cum venerii, oportet ° bren tem- pore iilum manere. Bestia qum fuitetnon estp etipm octavo loco ett9 cum sit ex septem, el in perditionem ibit. Et decem cornua qurn vidisti9 decem reges sunt : ki regnum nondum acceperunt% sed potestalem regni una hora accipient post bettiam (Apoc. xvu, 7, 8, 9 el seq.). Hoc a Daniele ostensum est, bestia quarta, qwe graudior omnibus bestiisfuit, tot cornua habeos (Dan. vn, 7). 16. Sed quod ibi dicit, cornu minns surrexisse , 9 et tria cornua exclusisse ante se (lbid.9 8), btc se- ptein reges nominat, illis iribus expulsis ; ipsum ao- tem octavum Anticbristum esse, cum sil ex sepiem. aueuna hora plagceejus advenerunt, mors9 fames et Ergo, in quantum datur existimatio, aul priores re- luctus. h Etipta ignt cremabUur9 quoniam fortis esi ** ges n Dominus qui eamjudicabit (Apoc. xviu, 6 et seqq.). 44. Quis autem non inteliigat, quain dicat feren- tem poculum plenum exsecrationibus immunditiae, et l fornicationis totius terrae? iEterna cum I dicitur • Sic ms. Remig. Editi, ossis iiniret. h Ms. Remig., discedentibus illit. • Sic ms. Remig. Editi,«/ nobis. * Ms. Remig., coercilus digne. 6 Ms. Remig., hominibus. f Editi antiquiores et ms. Remig., Babglonia; re- centiores, Babylon. s Ms. Remig., potettates... iuctum. h Ms. Remig., Ei iptam igni cremabunt... qui eam judicavit. * Ms. Remig., fornicatione. i Ms. Iteinig., diceretur. ges memorat, qui truculentiores fuerunt * in religi*» nem Christianam; aut ex dccem, tribus exstinciis, septem futuros, qui et ipsi ssviant in Ecclesiam. Omnes sane haereticos Arianos vult inteltigi , cum dicii : Hi adversus Agnum pugnabunt, et Agnus mnr k Ms. Remig., in hoc dicuntur. 1 Editio Lugd., tradidil, atque. Ms. Remig. , fratti» dit9 tuique. Caeteri codices, tradit. m Ms. Remig., fastus eos. n Ms. Remig., tmplenda. Edili, impieim. 0 Ms. Remig., breve tempus. p Hnec verba, et tria comua exclusisse^ desomoa- tur ex ms. Remig. ^ Edit. antiq., in reiigione Chrisiiana, nec dnntur a ms. Remig. Sed recentiores sandi posuere. M LIRr.ft DE PROMISS. ET PRADICT. DEI. PARS. IV. 848 tet eot (Apoc. xvn, 14). Pugnant enim exsufflando et A dierum. Cumque corruerint, sublevabuntur auxilio rebaptixando membra Apni, quse jam Christus suo dico, et opplicabuntur eit plurimi fraudulenter. Et de . Sea nemo penit% ait Dominus, - - - sangutne sacraverat niti fitius perditionis ( Joan. xvn , 12). Oclavum igitur • regem, quem dicit Antichristum, quidam Neronem intelligi volunt : ut ipse sit bestia, qum fuit et non est% et Uerum venturus ett. Sed sive ipsius rormam et speciem corporis sumat, et iu ea appa- reat (sicot e contrario angelus sanctus in Tobiae li- bro (Tob. v, 8), speciem et similitudinem Axariae, Ananiae magni suscepit), sive in alterius speciem appareat Antichristus ; ipsius tamen Neronis luxu- neoj et spurcitiam sseviiiamque morum habiturum 9 Daniel propheta testalur, quae in sequenti capitulo demonstranda sunt. CAPUT H. De moribus Antichristi. Praedictio implenda. 17. Daniel propheta dicit angeluro dixisse sibi : Ftitt quoque pranaricatorum populi tui extollentur, ut impUant visionem (Dan. xi, 14). Et paulo post : Stabit, ait, in loco regis vilittimut et indignut decore regio, et in pauds diebus conleretur% non in furoref nee in prcelio. Et faciei juxta voluntatem suam re?.% et elevabitur% et magnificaiitur adversus omnem Deum% et adversus Deum deorum loquetur magnifica, et dirt- get%donec compleatur iracundia : perpetrata est quipph definitio. Et Deum vatrum suorum non reputabit% ei erit in concupiscentiis feminarum, et Deum auem igno* raverunt vatres ejus colet, et Deum Moasi tn loco tuo statuet (lbid.% 20, etc.) Hic osiendilur quod ex Judseis detribuDan, quae hodieque in Perside est, veniat Anticuristus, juxta propheticam benedictionemJacob patriarchs dicentis : Dan judicabit poputum , ticut aiice tribus. Fiat Dan coluber in viay cerastes in temita% mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retro IGenes. xlix, 16 et 17). Statimque verum Christum )ominum venturum ostendit, dicens : Salutare tuum eruditis ruent, ut confientur et eligantur et deaibentur sancti usque ad tempus prafinitum (Dan. xi, 30, 5i *eqq.). Item ibi In tempore illo, dictum est, consur- get Michaei prineeps magnus, qui stat pro filiis popuU tui : et veniet tempus quale non fuit ab initio ex quo gentes esse caperunt, usque ad tempus iilud. Et in tem- pore illo salvabitur populus tuus omnis qui im-entua Euerit scriplus in iibro vitee (Dan. xn, 1, etc). Firmat ixc Dnmiuus in Evangelio : Cum videriiit , ait, vastationem desolationis, quce dicta ett in Daniele prc~ pheta, qui legit inieitigat (Matth. xxiv, 15; Dan. ix9 27). Et iterum : ln diebus autem illis erit tribulatio et angustia% quatis non fuit ab initio. Et niti breviassei Deus dies illos, non remantisset omnis caro : sed pro» pter eUctos breviabuntur dies illi (Matth. xxiv,21,22). Testaiur et Joannes in Apocalypsi. Data est% ait, po+ testas bestim loquendi magna. et aperuit os suum in H btasphemia adversus Deum , btasphemare nomen ejns D et tabernacuium ejus. Et data est ei potestas faciendl bellum cum sanctis, et vincere, et occidere eos. Et data est ei potestas in omni tribu, et Ungua et aente , et ad- orabunt eam omnesf qui non sunt seripit in tibro vim Agni s qui occisus esl aboriaine sceculi (Apoc. xm, 5» elc).Hic etiam martyria Cnrisli Domini refulgent, ul sicut primus ejus adventus millia infantium, ita se* cundus electorum suppleat h uumerum. CAPUT XI. De superbia Antichrutu * Praedictio implenda. 19. Ezechiei propheta : Elevatum etf, ait, cof lutim, et dixisti% Deus ego «um, et in eathedra Dei sedeo in corde maris : cum sis homo et non Deus. Et dedi* sti cor tuum quasi cor Dei (Etech. ixvm, f). Diciiet Paulus apostolus : Cumvenerit refuga primum,et re~ velatus fuerit homo peccati filius perditionis , qui su- exspectabo, Domine (lbid.$ 18). Hoc etiam in Evan- q perextoliitur supra omnequod dicitur Deus% aut quod Seho quod supra posuimus, testaius esi Dominus Ju- aeis dicens : Veni ego in nomine Patris mei, et non eredidhtis mihi ; aUus b veniet in nomine suo% et ipsi eredeiis (Joan. v, 43). Quos prxvaricalores legis Pau- lus redarguens, ostendit Anticbristo credisuros. Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt ut salvi fierent, ideo mittet itlis Deus operationem erroris, ut eredanl mendado, et judicentur omnes qui non c ae- diderunt veriiati% sed consenserunt iniquitati (II Thess. n9 10 et 11). Notandum sane, post bestiain haec om- nia esse ventura : id esi, sublato regno in quo mulier 4 sedet ebria sanctorum sanguine, quae nos creden- tes, posteris videnda relinquimus. CAPUT X. De perseeutionibus Antichristu Pnedictio implenda. 18. In visione Danielis angelus de Antichristo cotitur, ita utin iemplo Dei sedeat, ostentans se tam- quam sit Deus (II Thess. n, 3 et 4). Et Dominus in Evangelio : Cum vobis dixerint, Ecce hic est Christus, ecceillic, i nolite credere(Marc.x\\\% 21). Et in Apo* calypsi Joannis : Vidiy ait, bestiam aseendentem de terra, et habebat cornua duo Agni sim\lia% et toqueba- tur sicut draco (Apoc. xm, li). Et paulo post : Et fecit signa magna% ita ut ignem faeeret de caeto descen- dere in terram sub oculis nominum , et seduxit eos% qui habitani terram% propter signa quoe data sunt ei facere ilbid. 13 el 14). Hlc metuant curiosi, et maxime Ju- laci. Qui JudaH signa petunt , ut Apostolus dicit, et Grmci sapientiam qumruni(\ Cor. i , 22). Unde qui- dam conjiciunt in templum Salomonis Antichristum esse sessurum, vel se efferre signis quibus Christus esse credatur. Nam el prsecones mendacii sui babi- turum ostensum est, cuin dictum sitduo cornua ha- biturum Agni similia. Dicit etiam Joannes in Apo- caiypsi : Vidi> inquit, ex ore draconis et ex ore be$tux% Cor ejus, z\l% adversus tettamentum sanctum. Iiem U etexore pseudoprophelce smriius tres immundos ex ~~~L: "" " "' """ euntes velut ranas; sunt enim spiritus dctmoniorum, (acientes signa. Exibunt ad teges totius orbis terrm congregare iltos in pugnam, ad diem itlum magnum Omnipotentis (Apoc. xvl, 13 «l 14). Quod enim iu Daniele dictum est : k Examina ex eo exsurgent (Dan. xi, 31), hic aperte dictum est, exire velui pnecones ejus spiritus tres immundos, tamquam in tres partes ibi : Brachia ez eo exturaent% et potluent sanctuarium fortit^dinis% et auferent fuge sacrificium , et dabunt abominationem in desolat\one% et impii in testamentum simulabunt fraudutenter. Et hic Arianos signat prx- cursores Antichristi. Populus autem, ait, sciens Deum summ obtinebitt ' et docti in poputo plurimi. Et erunt tn gladio% et tit/Iamma, et in captivitatef et in rapina * lls. Reraig., regem. Lugdun. et Colon. Lovan. et Duac, regum. h Ms. Remig., venit... et ipsi creditis. c Ms. Remig., credunt. 4 Ms. Remig., sedit. * Ms. Remig., Ad persecutionem. * Ms. Remig., et docebunt plurimot. f Ms. Remig. , gui est ab origine. regnum* * Editi, numerus. Ms. Remig. melius, numerum. 1 Editi, promitsio. Ms. Rnmig., Prwdietio. i Ms. Remigiauus, nolite credere. Ediii, nolite ira post eos. k Sic editi cum ms. Remig. At vero in textu Gncco LIX, quem sequitur aucior noster, legitur semina% onipuAx* : quffi vox facile ab amanuensi minus lau- to mutari notuit in aliam vocem, examina 8tf AD OPERA S. PROSPERI AQUITANI APPENDIX orbis, idest, Asiae, Europae et Afticae ; qui ei signis A pcrsuadeant Anlichrislum ipsum esse Christum. Sed eum non esse, sequeutia demoostrabunt. CAPUT XII. De JbUichristo convincendo , quod Chrittus non sit. Praedictio iroplenda. 10. Antichristus in qua superbia sit venturu*, su- perius dicta declarani. Non ergo erit huiuilis ejua adventus, sicul de Christo omnis resonal proihetia, Isaia dicente : ln humililate judicium ejus subtatum es$f • generationem autem ejus quis enarrabit f quia lolletur a terra vita ejus (Isa. uu, 8). Non ducetur sicut ovis ad victimam (Ibid. 7), id est,ad passionem, utChristum ductum fcvangelia tesuoiur et prophe- tiae. Non dabit percutienti se maxillam ; nec sputa etcolaphos accipiens tacebit (Thren. iii, 30) : quaeiu Christo facta ita credimus, ut ea omnis praedicit prophetia. Non ponet dorsum suum ad flagelia, nec saiiabitur opprobriis (Ibidem) : quod Cbristum iin- *» plesse, omne Evangelium prxdicat el prophelia. Non dividentur vestimenta cjus, et in tunicam sortem ne- ino mUsurus est : quod in Christi veste factum fcEvangelia testantur et prophetiae (Joan. xu, 23; Ps. xxi, 49). Non crucifigelur, nec fel c et acetum ac- cipiet : quod Christum percepisse et Evangelia di- cunt et propheti;e (Matlh. ixvii, 34 ; Ps. liviii, 22), Non suscipiet latus ejus lanceam , et vulnera clavo- rum in eo non erunt : quae in Christo etiam post re- surrectiunem fuisse , et Evangetia teslaulur et pro- pbetise (Joan. xix , 34: Pi.xxxiu,2t).Sanguine suo nou redimet muuduui : quod in Christo omnis prae- dicat propheiia. Non morietur, et tertia die resur- get : quod Chrislum fecisse et Evangelia testantur ; apostolicae quoque litteraeet prophetiae (Matth. xivii, 60, el ixvui , 6 ; l Cor. iv, 3 et 4 ; Ose. vi, 3). Nou ascendet in coelum , nec Spiritum sanctum in iinguis igneis super discipulos effundet : quod Christnm ira- plesse, onine Evangelium sonat et prophetia. Supcr C uaec mundus ipse jam testis est totus. 21. Quare, his examinalis atque perspectis , d in- telligautqui post nos futuri sunt, Antichristum non esse Cbristum. Cujus (iueui Apucalypsis ipsa demou- strat. Yenity ait, angelus et anprehendit draconem, et bestiam, et pseudoprophetas. lsti vivi simul missi sunt in stagnum ardens igne et sutphuret et eruciabuntur i/- licin swcula soecutorum (Apoc. xx, 2 el 10). Hic finis erit diaboli , et angeleruin ejus, et eorum homiuum qui sub nota et siguo, • ad ejus societalem trans- ierunt. Sicut etiam Daniel et Ezecbiel prophetae de ejus fine testantur. In his aulem quae dicta sunt, bene facieui qui tunc fuerint imendere propheti;e , sicut tueernm in obscuro loco9 donec ipse dies qui venturus esi, clarescal in cordibus credentium ( 11 Petr. i, 19). Alia vero signa ultima , quse futura sunl, scquenlia demonstrabunt. CAPUT XIII. * De missione Elice et Erioch. D Promissio implenda. 22. In Mahchia propheta : Eccef ait, dicit Domi- uus: miilam vobis kliam Thesbitemf prius quam t»e- niat dies Domini magnus et manifesius , qui rextituet cor patris adfiliumf et cor hominis ad proximum suumf m ne vemens percutiam terram funditus (Mal. iv, Bet b). Sic enim isti prophelae convertent corda patrum ad filios, ut ostendant quae patriarchae vel prophetae di- lerunt de Christo in bumiliiaie venturo, conviucen- tes Antichrisium non esse Cbristum. Hoe * eviden- tius Apocalypsis Joanuis ostendit. Dabo, ait Doroi- nus, duobus martyribus meis , et prophetabunt diebus mitle ducentis sexaginta , amicti saccis. Hi sunt dua otivce et duo candelabra consistentia in conspectu 0o- msnt terrce (Apoc. xi, 3 eti). Et paulo post : Hi * habent potestatem ctaudendi ccetumf ne imbrem ptuat perdiespropheliceeorum. Et potestatem habent ommum aquarum convertendi eas in sanguinem , percutere Ux- ram m omni plaga, quotiescumque voluerint (Ibid. 6). Ecce et hic tripartita etiam testium divisio. Coutra Pbaraonem duo testes Dei missi sunt, Moyses et Aa- ron ; et duo magi Pharaonis . Jamnes et Mambres resistenles Moysi (Exod.vii,H;II7tm.in, 8), qui si- mui cum suo rege perierunt; et conira Neronem duo, Petrus et Paulus apostoli; at e eonlrario, Simoii Magus, qui et se perdidit, et Neronem decepit; et contra Amichristum duo, Enoch et Elias propneUe, adversus quos tres pseudopropbetae Antichrisii con- surgent (Apocat. xvi, 13). Ideo bic plus unus, quia supra unus minus : ut senarius numerus ex utrisque partibus suppleaiur , propter sex dies creatune in principio dispositos, et sex angelos canentes lubis, totidemque plagas mundo inferentes (JLpoc. vin, 6,el v, 1 et seqq.) ; ut septimus finem laborum, requiem- que sanctorum significet, tamquam septimus dies, qui mane tautum, l et vesperum non habebit. Quam requiera sabbati omni praecepto divinitas ipsa ser- vandamcommendat, utvacantes ab omni opere malo mane astemus (Psal. v, 5) : ut contemplemur eum qui coronat in miseratione et misericordia omnes ( Ps. ca. 4), juste judic^ns, et inique neroinera damnans. Sed de his Tyconius multa conscripsil. Consumraationem vero perfectionemaue temporum irium anoorum et sex mensium, qui aicti sunt dies mille ducenti seia- ginta , et menses faciunt quadraginta et duos , noi tanlum Apocalypsis ioannis (Apoc. xu, 6), quanlum et Daniel propheta commendat (Dan. xu, II, xi, 2): quibus civilatem sanctam calcari J ut eiistimatur ab h^relicis, et maxime Arianis, qui lunc plurimum po- terant : Gog et Magog (E%ech. xxxix, 1 et 6) , ut qui- dam dixeruot, Gotboset Mauros, Getas etMassage- tas, k per quorum saevitiam ipse jam diabolus Eccle- siam vastat , et lune amplius l persequentur. Ce>- sare etiam facient juge sacrificium, propter quod ad- monet Doininus, dicens : Venio cito. Beatus qui vigi- latf et servat vestimenta sua , ne nudus ambutet (Apoc. xvi, 15). Quaeautem sint vestimenta servanda, »e- quens capitulum demonstrabit. CAPUT XIV. De veste servanda Christianis. «Praedictio implenda. 23. Paulus apostoius dicit : Quotquot inChristo ba» ptixati esti$t Christum induistis(Gal. m, 27). EtDo- minus in Evangelio : Qui semel9 ait, lotus est, non opus habet lavare nisi pedes tantum9 quia esi mundus totus (Joan. im, 10). Umnis ilaque ab baereticis re- baptizatus, aut voiuntarie vestetn suam Chrismm amisit, aut in persecutione deficiens indumentuui • Ms. Remig., nativitatem. . . quis enarravit ? .quia lollitur, etc. b Ms. Remig., et Evangelium testatur. c Ms. Remig., vet aceium. d Editi, inteltigunt. Ms. Rem\%.fintelligant. 9 Ms. Remig., ejus societatis. r Ms. Remig., ln missione. s Ms. Remig , evidenter. h Editi, habebunt;-ei postea ms. Rcmig., claudere. 1 Ms. Remig., nam vespcrum. i Sic Lugdun. et Lovan. , qui tamen habent, po- terunl, non poterant. Ms. Remig., ut ceslimatur. . . poterunt. Colon. et recentiores, ut existimatum . . • qui plurimum poterant. Intelligendum videlur, quo tempore de his Tyconius scribebat. k Videri potesi hae de re S. Augostinus , libro xx de Civitaie Dei cap. 11. 1 Ms. Rcmig., versequitur ; forte, persequetur. m Ms. Remig. , Promissio imptenda in veste servanda. *49 UBBR DE PEOMISS. ET PRJEDICT. DEI. PARS. IV. 850 quod habuit, * perdit. Dum igitur tempuft estv re- A niet9 dicit Dominut. Et quis susltnebit introhum ejus , currat exspoliaius et nudus pocnitendo ad pium Pa- aut quis k resistet in aspectu ejus9 quia ipse introibit irem, qui redeunti perdito filio, et primam stolam reddi jubet, simul et annulum dignitatis (Luc.xv, 92). Qui adhuc b tortuosis hsereticorum disputaiio- nibus, velut siliquis porcorum pasci desiderat (lbid. 15), panis recordetur et patris, fugiat latrones ex- spoliatores suos, c pudeat Dei filiuui Antichristi fa- cttMt esse mancipium. Sponte vel compunctus re- deat, ut vestiatur, ne nudus exhibitus judicetur. * Hapc illi cum perditis filiis acturi sunt Dei testes. In his Eiias et Enocb suum martyrium consuromabunt (Apoc. xi, 5eJ 10) , sicut capituli sequentis narrat auctoritas. CAPUT XV. Dc pauionc Elim ct Enoch. Predictio implenda. 24. In Apocalypsi Joannis dicitur : Cum finierint sieut ignit conflatorii (Matac. iii , 4 , etc)? Dicil et Isaias : Ecce diet Domini ticut ignit veniet, et ticut procella currut ejut, reddere in ira vindictam, et retri- butioneminflanunaianis(Isa. lxvi,15). Dicitet Domi- nus in Evangelio : Sicut enimfulgur exient abOriente pergit in Occidentem, ticerii el adventus Filiihominit (Matth. xxiv, 27). Et iierum : Sol tenebrabitur, etlu- na non dabit tumen tuum, et stellm de ccelo erunt de- cidentes, et virtutes caclorum movebuntur : et tunc vi- debunt Filium hominis venientem in nubibus cum vir- tute maana et gloria (Ibid. 29 et 50). 27. Testatur et Apocalypsis Joannis dicens : Sol factus est niger ut saccus cilicinus , et iuna sanguinem facta est, et stelUe ceciderunt, eo modo quo ficus vento magno agitata amittit acerbot fructut suot. Et cotlum recessil, ut liber cum evolvitur ; et omnit mont et tii- tulce l de locis suis motas sunt% el reges terra? maximi- martyrium suum, bestia quce f ascendet de abysso, fa- «* que tribuni, et divites, et nobiles , et servi absconde- ^Z ^f AA^a^* k\l* J»:*ftfl«*Mtt ^S) «*«m.4»>»4 **k.m j*§ m*j9MJWJ*§ 4A« j»§ *^ ■•*«** 4 m\^ Imm. m~^ ^i+mm^^lm* s*B mm\A4mm%m% «MA*af***«M Wi>i«Mlii« MAAttl«_ ciet cum his bellum, et vincet eos9 et occidet eos , et corpora eorum jacebunt in platea civitatis itlius magna quce vocatur spirilualiter Sodoma , et /Eguptus , ubi et Dominus eorum crucifixus est (Apoc. xi, 7 et 8). Haec platea conscientia est omnium impiorum , in mundo plaudenlium in mortesanctorum, quodacer- rimU quasi caruerint inimicis. Propier quod cor- pora eorum non sinent poni tf in sepulcris , quia hi vi- deticet duo propheta cruciaverunt eos qui habitant ter- ras (Ibid. 9 et 10), quibus occisis, Cum dixerinttPax et securitas , tunc illis udveniet repentinus interitus , dcut dolor partut h habenli in utero, et non effugient. Qma dies Domini fut Paulusdicitapostolus) sicut fur Ua in nocte veniet (1 Thess. v, 2, 3, 4). CAPUT XVI. De resurrectione Elice et Enoch. * Proniissio implenda. runt se in tpeluncis et petris montium, dicentes monti- bus et petris : Cadite super nos, et abscondite nos a conspectu Patris sedentis super thronum, et ab ira Agni, quoniam venit dies magnus irce illorum. Et quis pote- rit stare (Apoc. vi, 12, etc.) ? Dicit et Paulus aposlolus : Ipse Dominus in jussu, in voce archangeli et in tuba Dei descendet de ccelo (1 Thess. iv, 15). Fatetur et Sibylla iuter caetera dicens ( Apud August. lib. xvni de Civit. c. 22) ; Eripilur solis jubar, et cborus ioterit astris : Volvetur eoelum : m lunaris splendor obibit. Sed tuba tum sonilum tristem M demiltet ab alto Orbe, gemens facinuS miserum vailosque labores. Tartareumque cbaos monstrabit terra dehiscens. 28. Multa per singula capita etiam necessaria te- stimonia prxtermisi , su^cepti operis moduui cogi- tans. Quare advenlus Filii Dei, sicut bonis lalitiam iufcrt, ita malis exitium. Nunc eniiu cum vivimus, «5. Apoealypsis Joannis dicit : Post tres et dimi- n el lemPus esl corrigendi, actus moresque mutemus. dium diem spiritus vitasa Deo inlravit in Mos, el stete- ft-"»il"' *»*<"" -««^iSa n.ArinAram runt super pedes suot (Apoc. xi, 11). De his arbitror apostolum dixisse Paulum : El mortui in Christo re- surgent primi (I Thess. iv, 15). Tres igitur et dimi- dius dies, tribus annis et sex mensibus respondent, quibus poiestas erit Anticliristo : eisque suppletis, coraro oculis inimicorum Eiiasel Enoch ascendentes in coelum, ibunt in occursum Christovcro Rgi et Judici venienti (Apoc. xi,12); qui Antichrisium omnesque ejus inlerficiet spiritu oris sui (II Thess. n, 8), ut regnet in domo Jacob ipsc, de quo diclum e*t : Kegni ejus non ent finis (Luc. i, 32ef 33 ; Mich. ivt 7). CAPUT XVII. J De adventu ciarita is Filii Dei et hominis. Promissio implenda. 26. David propheta dicit : Deus manifestus veniet, Deus noster, et non silebit. Ignis ante eum ardtbii, et in circuitu ejus tempestas valida (P«.xlix,3). Dicit el D q Canit enim, ait, tuba et mortui resurgunt incorrupti, propheta Maiachias: Va? desiderantibus diem Domini, ei nos immutabimur (1 Cor. xv, 52). Et Apocalypsi>, el utquid vobis ittam (Amos v, 18) ? ilem : Ipse su- Exhibuit, ait, mare quos penes u habebat mortuos, bito veniet in templum suum Dominus, quem vos igno- similiter et mort9 el infernut (Apoc. xx, 13). Hic iila roiif, etAngelus tettamenu, quem vot vultit. Ecce ve- absolvenda sese iugcrit qu&stio, quae insipicntium Sequilur autem resurreciio ntoriuorum. CAPUT XVIII. * De returrectione carnit. Promissio implenda. 29. Ezechiel propheta : Dixit mihi Dominut : Fili hominit, proplviiixa tuper ossa hxc, et dic : Hcec dicil Dominus : Ecce ejiciam vos de monumentis vestris, et f inducam super vos nervosy et imponam carnes, et extendam cutem. Et dabo spiritum meum in vos% et vi- vetis9 et scietis quia ego sum Dominus (Ezech. xxxvu, 4 et seqq.). Et Isaias : Exsuraent mortui. et excitabun- turqui in monumentis sunt (fsa. xxvi, 19). Et ipse in Evangelio : Veniet, inquit, hora auando omnes qui in monumentis sunt, audient vocem tilii Dei% et procedent qui bona egerunt, in resurrectionem vitce, aui maia egerunt, in resurrectionem judicii (Joan. v, 25).Testa- tur et Paulus ha>c in ictu oculi lieri, in novissima tuba : • Editi, perdidit. Ms. Remig., perdit. b Ms. Remig. , tortoriosis , quod nomen si Laline dicaiur, a torquendo ductum credetur. e Ms. Remig. addit bic : Pudeat Christum (forte, Christianum) nudatum. d Ms. Reroig., Hmc illis. • Ms. Remig., In passione. f Ms. Remig., ascendit. s Ms. Remig., in sepulcris. Editi, m sepulcro. h Editi, habentis. 1 Ms. Rcmig., Promissio , in corum resurrectione Elioeet Enock. i Ms. Rcmig., /n adventu, etc. k Ms. Remig., resistit. 1 Ms. Remig., de loco suo. m Editiones nostrae, luminaris, contra leges ver- siium. Correximus ex Augustiiii lib. xvittde Civii. Dei, cap. 25. u Editi Prosperiani, dimittit ; et infra, monstramt Emendamus ex libro Augustini mox citato. ° Ms. Remig., Resurrectionis. P Ms. Remig., induam. i Ms. Reinig., Canet . . . et mortui murgant. 851 AD OPERA S. PROSPERI AQUITANl APPENDIX. ftM gen JNomque ore profertor. Quomodo resurgant ii A conscienti» singnloram. Alius liber qui omnion quorum cadavera beliuae besti* que comederint, ipsas- que ab aliis besttis, avibus, canibusque consumpt* sint. Ignorantes omnia quae ex lerra creata sunt, • in eamdem maleriam resoluta recidere; ac facile esse potentue Creatoris, ex ea rursum reparare quae fue- rant, qui potuit inter cartera primum ex illa hominem formare qui non crai. b Si quera v/cro movet, quod scriptum est in primo psalmo quod nou resurgunt impii injudicia (Psal. i, 5), inteiligat non eos ad ju- dicium, sed ad pcetiam resurgere, juxta illam Doroini sententiam : Qui non creditt ait, jam judicatus e$t (Joan. in, 18). Fatetur et Sibylla (ubi supra) : Sic • animsa cum carne aderunt, quas judicat ipse. Resurgentibus cunctis, judicium sequitur, CAPUT XIX. * Dejudicio Christi Domini. Ptomissio implenda. B 30. David propheta dicit : Annuntiabunt ccelijusti- tiamt quoniam Deus judex est (Ps. xlii, 6). Ilem : Advocavit coelum sursum% et terram; ui ditcemeret populum suum (Ibid.% 4). Ilem : Ipse judicabit orbem terrct in aquitate (Psal. xcv, 13). Pirmat baec Doininus in Evaugelio : Cum venerit% ail, Filius hominis in cla- ritate $ua9 congregabuntur ante eum omnes gentes% et separabit tos ab tnvicem , sicut separat pastor oves ab hmdis. Oves ponet a dextris% hcedos autem a sinistris. Tunc dieet his qui a dextris sunt : Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab oriaine mundi. Esurivi enim et dedistis mihi mandu- eare (Matth. xxv, 31, etc), et caetera quse pertinent «d opera misericordias, in qnibus est sacrificium magnum purgans omne peccatum, ipso dicente Do- mino : Misencordiam volo • magis quam sacrificium (Matth. u, 13). Sinistris autem dicturus est : Ite in ignem ceternum quem prayaravit Pater meus diabolo continet accus, ju»titia Dei est concta producens ia Jucem ; * de qua dirit Paulus : Donec veniat DoimJtst, et iilummet abscondita tenebrarum, ei manifestabii co- fitationes cordis% et tunc laus erit tmicuique a De$ I Cor. iv, 5). Concludit Joapnis Apocalypsi* : Mors et infernus missi sunt in stagnum ignisf et qui non stmt inventi in libro vitmt missi sunt in staanum ignis (Apoc. xx, H el 15), in quo cruciabunlur tit scecula seeculo- rum \Ibid.% 10). Sicut dicit et Isaias * : Vermis eorum non morietur, el ignis eorum non exstinguetur et erunt h usque ad satietatem visionis universm cami (Isa. lxvi, 24). l Falelur et Sibylla (Ubi supra) : Occullos actus retegens tunc quisque loquetur. Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus, stridebunt deuUbus omnes. Ei paulo post : Et coram hic Dominoreges sisttntur ad unum. Recidet e ccelis ignlsque et sulphuris amnis. Post baec sequitur, per ignem purihcatorium, quot- dam fideles homines ipsaque elemeuta purgari. CAPUT XX. De igne purificatorio [Ms. Hem. purgatorio]. Promissio implenda. 32. David propheta : Omnia sieut 1 vestimentumrete- rascent; et sicut opertorium mutabis ea, el mutabuntur% tu autem ipse idem es (Ps. ci, 27 ei 28). Item ipse : k Ignenos examinasti% sicut examinatur argenium (Ps. lxv, 10). Et iterum : Transivimus per ianem et aquamt et induxisli nos in refrigerium (ibid.t 12). Et Malacbia* propheta : Ipse l introiitt ait, sicut ignis conftaiorh% ei sedcbii conflans% et purgans sicut argenlum et auru%% met purgavit filios Levi ( Malach. m, 2 et seq.). Ei in Evangelio Matthaeus basc de Domiuo coiifirmat di- cens : Hic est qui baptizat in Spiriiu sancto et igni% ferens ventilabrum in manu sua , et purgabit aream suam. Frumenta recondet n in horreo, paleas comburet et angelis ejus. Esurivi emm% aii, et non dedistis mlhi C igni inexstinguibili (Matth. m, 11 et 12). Et iteruiu manducare (Matth. xxv, 41 et 42); et c;elera similiter s— ^ — :— J:^:' - n-; ' qua ad crudelitaiis eiiiia pertinent, qnm mergunt hominem in interitum et perditionem (I Tim. vi, 9), dum avari non pascunt Christum esunentem in pau- pere, qui dicit : Quamdiu uni ex minimis meis non fecistis, neque mihi [ecistis (Matth. xxv, 45). Sequitur- que inter partes lata sententia judicantis. Ibuntt dictum est, impii in combustionem esternam (lbid.t 40). 31, Testatur et in haec Paulus apostolus. Omnes, ait, astabimus ante tribunal Christi, ul referat unui- quisque secundum ea quwper corpus gessit9 sive bonum% sive maium(\\ Cor. v, 10). Et Apocalypsis Joannis dicil : Vidi mortuos tam magnos quam minimos, stantes in conspectu throni Dei. Dehincapertisunt libri, et alius liber apertus estt qui est vita uniuscujusque hominum : etjudicati sunt mortui ex ipsis scripturis librorum, secundum facta sua (Apoc. xx, 12 et 13). Libri aperti, * Ms. Remig., in eadem materia resoluta reeedere. b Ms. Remig., Ex quo quem movet. Haec vero qua sequuntur, auod scrivtum est in primo psaimo% ex eo- dem ms. codice suppletur. In editis hoc solum legeba- tur : Si quem vero movet quod impH in judieio non resurqunt% intelt\gat% etc. - « Ms. Remig., animm a carne. Apud Augustinum Ipostea, quas judicet ipse. . ^Ms. Remig.9/njndfco. * MaxMemig., plusquanu * Ednf, Dequo. f Ms. Remig., Vermes eorum non morientur, et ignis eorum non exstinguitur. * Ms. Remig., et erunt ad visionem universa carni. i Hunc loeum restituimus ex libro Augustinl sa?pe cttaio. In editis nostris legebatur : Faietur et Sibylla, eccultot actus tunc dctegens, Quis loquetur secreta? Aiqne Osw imrntt pectora luci; ipse Dominus dicit : Prius quam coslum et terra trans- eatt iota unum, aut unus apex nonrcadet ex teget °q*i non impleatur (Matth. v, 18). El Petrus Apostolus : QuiauUm nuncsunt cceti, eodem verbo repositi sunt% igni reservandi in diemjudicu (II Petr. in, 7). Et paulo post: Properantest ait, ad pmsentiam Domini9 per quam cceli ardentes sotventur% et elementa iaws ardore decoquentur (Ibid; 12). Dicil ef Paulus : Quia etipia creatura libcrabitur a servitute P corruptionis in libcr- tatem gtorice filiorum Dei (Rom. viu, 21). Fateturet Sibylla diceus (Ubi supra) : Omnia cessabunt, tellos confracta peribit. Sic pariter footes torrentur, fluminaque igui. His igitur peractis, cum respicientes impii josios dixerint : Hi sunt quos habuimus aliquando 4 in dtri- sum et in similitudinem improperii. Nos insensati vitam illorum msiimabamus insaniam, et fincm Ulorum p Tunc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes. Et paulo post Et coram hoc Domioo reges sistentur ad unum. Decidet e coelo igois et sulphuris amnis. Uhi auctori libri hujus tribuebatur qood Sibylla fuent ab eo citatum, et ieges metri infringebautur. i Ms. Remig., sicut vestimenta . . . . et sicut opr* toria. k Ns. Remig., Ignistinos% sicut ignitur argentum. 1 Recentiores editiones, introibit. m Editi, purgabit. Ms. Reinig., purgavit. n Ms. Remig., m horrea. 0 Ms. Remig,, donecomnia impleantur. P Ms. Remig., interitus in iibertate. f * Ms. Reinig., inrisuetin simUitudine. 855 UBER DB PROMISS. ET PRiEDICT. DEI. PARS V. 854 tme honore : quomodo computati sunt inter filioi flet, A nulla lux, nollusque dies erit, ac vox illa terribills et inter $ancto$ $ors illorum e$t (Sap. v, 3 $cqq)l in- et metuenda sonuerit : Auferalur tmpttis, ei non videai fructuosam tunc agentes pcenitentiam, cum scriptum claritatem Domini $anctorum (I$a. xxvi, 10); tunc f it: /ti inferno autem qui$ confitebitur tibi (P$al. vi, 6) ? • sequetur eminens illustrisque gloria, quae aliis est redactisque malis in tenebris exterioribus, in quibus intimauda capilulis. * Ms. Remig., tequilur . . . qum alii$ e$l intimanda capilulit. Editi, alio e$t intimanda eapitulo. PdRS QUIISTA. DE GLORIA REGNOQUE SANCTORCM. CAPUT PRIMUM. De coslo novo et de terra nova. • Promissio implenda, credendaque. 1. Apocalypsis Joannis dicit : Vidi cmlum novum et terram novam (Apoc. xxi, i). Tesiatur et Peirus : Novo$ vero ccelos et novam terram, secundum ip$iu$ promi$$a , exspectamus , in quibut justitia inhabitat tll Petr. in, 13). Et David dicit : Credo videre bona lomini in terra viventium ( P$. xxvi, 13). rLtcimpii non Tidebunt. CAPUT II. De eommutatione $anctorum. Promissio implenda, atque primo credenda. 2. Paulus dicit apostolus : Donec oecurramut omne$ in virum perfectum, in menturam cetatis plenitudini$ Christi (Ephe$. iv, 13). In quam sancti, oninis aelas, et uterque sexus, cum hac gloria ad tricennalem ju- ventntemfin qua Christus Douiinus passus) transeant cum ipso Rege suo, quein impii non videbunt. CAPUT III. De nova Jerusalem. Promitsio implenda, et credenda prins. 3. Apocalyp^is dicit : Jerusalem novam vidi a Deo detcendentem, aptatam et exornalam, b ut sponsa ma- rito (Apoc. xxi. 2). Dicii el Paulus : Qum sursum est Jerusalem, libera est , qum est maler nostra (Gal. iv, 2«). In l.ac civitate non erii nox, nec iumen lucernm opus erit, non luctus, neque mor$% neque clamor, ted necdotor c nllus, quia priora abierunt (Apoc. xxu, 5; xxi,£>).Et liujuspalrite gloriamimpii nonvidebunt. CAPUT IV. De eo quod $ancti fulgebunt ut tol. Promissio implenda et credenda. 4. Dominus in Evangelio : Tunc% ait, jutli fulge- tuni ticut tol in contptctu Patrit $ui (Matth. xm, 43); quoniam erunt mqualet angelis Domini (Luc. xx, 36). Et lianc gloriam impii nou videbuut. CAPUT V. De $anctorum, ticui ttellarum in gloria differentia. Promissio impleuda, et credeuda. 5. Panlos aposiolus dicit : Stella a ttella differt in gloria , sic et resurrectio mortuorum ( I Cor. xv, 41 et 42). Quomodo alii pro d confestioue martyrii, alii pro integritate virginali, alii pro cotitineniia viduali, alii pro pudicitia conjugali , diversis bonoribus siuc invidia fulgeani, impii non videbunt. CAPUT VI. De virginitate sanctorum. Promissio implenda, et credenda. 6. Apocalypais Joannis dicit ; Ui sunt qui cum * Omnes tituli 13 capitum sequentium in ms. Re- migiano, bis duabus vocibus continentur, Promistio imnlenda. • Edit. postcriores, ut tpontam. B mulieribut te non coinquinaverunt , virginct enim per- manserunt. Hi sunt qui tequuntur Agnum quocumque ierit (Apoc. xiv, 4). Quo sequanlur virgines, quo eum sequi nequeant non virgines, irapii non vi- debuui. CAPUT VII. De inexplicabiti dono tanctorum. Promissio implenda et credenda. 7. Paulus diclt aposiolus : Quod oculut non vidii, el aurit non audivit , nec in cor hominU atcendit , qum prceparavit Deus diligentibus $e (\Cor. n, 9). Sancti cum haec acceperint, impii non videbunt. CAPUT VIII. De facie ad faciem videndo Deum. Promissio implenda. 8. Paulus dicit Apostolus : Videmus nunc pertpe- culum in amigmate, tune auttm (acie ad faciem (I Oor. xiii, 12). Quemadmodum sancti videant Deum Trini- tatem, Patrem in Filio, Filium in Palre, Spiritum sauciuui et in Patre et in Filio , impii non videbunt. CAPUT IX. De revelata facie tanctorum. C Promissio implenda, 9. Paulus dicit apostolus : No$9 ait , revelata faeie gloriam Domini $peculantet9 in eamdem imaginem trantformamur a gloria in gloriam tanquamaDomini $piritu (II Cor. in, 18). Et haec impii non vidcbunt. CAPUT X. De eo quod tradat Filius regnum Deo ei Patri. Promissio implenda. 10. Qtioroodo e tradat Filius regnum Deo et Patri, sicut Paulusdicit apostolus (I Cor. xv,24),impii non videbunt. CAPUT XI. De jugi cantico Alleluia. Promissio implenda. 11. Quomodo jugi cantico, ul Apocalypsis dicit, sancli cantent Alleluia sine defeclu.sine One ( Apoe. «v xix, 1, 3, 4, 6); impii necaudient, uec videbunl. CAPUT XII. De innovatione omnium. Promissio implenda. 12. Quomodoinnoventur omnia,utlsaiaspropbeta et Apocalypsis dicuni, permaneantque iu seternuin (l$a. xun, 19; Apoc. xxi, 5); et quomodo ex ligno vitae sive corruptione cibum sancti capiant, et de fonteChristo (Apoc. xxn, 14], non necassiute, sed potestate bibant, impii non videbunt. c Editi omnes, dolut. d Sic ms. Remig. At vero editi, pro coneemione. • Edili, tradidit. Ms. Remig., tradat. 853 AD OPERA 8. PROSPERI AOMTANl APPENDHL &!W CAPUT XIII. Quod Deut sit omnia in omnibus. Promissio implenda. 15. Qaomodo eril Deus omnia in ommbus (I Cor. xv, 28), utPaulusdicitapostolus, impiinonvidebunl: quia soli sancti el redempti bis voluptatibus et deli* ciis ccelestibtis perfruentur. H*c esl civitas, virtus (i salvaiio nostra. Ilaec est Jerusalem coelestis per- petua. Ilis in ea posiiis sanctis verus Deus Hex. Nec meUs rerutn. nec lempora ponit, lmperium sine fine dedit. (jBneid. if ver$. 278 et 287). 14. Hi sunl qui regnant cum rege Chriito, de quo dicit Dauiel : Reqnum ejut alteri populo non derelin- quetur (Dan. u, 44, et in, 400), quoniam regnabit In infiniu saecula, et regni ejut non erit finit (Luc. l, 53). CAPUT XIV. Peroratio • tancti Protperis et conclutio kujut fidtlis- timi utilittimique libii tui. 15. b Juvante gratia Dei , bunc conclusi librum, tribus ejus primis partibus quadragena capitula an- notando, velut quadragenos dies , quibus in hujus viue curriculis Moyses, Elias et Dominus Jesus jeju- nia celebrarunt. Ter enim quadragies docia centum viginti faciunt. Accedunt alia viginti, in dimidia par- te finis mundi, et sunt centum quadragiuta. Trede- cim quoque in gloria sanctorum superadduntur, et perficionl centum quinquaginu tria. In quo numero sacrali illi pisces reti veritatis incorrupio, post re- surrectionem Domini jussione capti sunt [Joan. xxi, II), miilia sanctorum signiflcantes, quos Dominus ex omni genere, tribu, et lingua, per omne tempus congregans, nobis infinitum sibi cognilum numerum cousecravit. Habes primam piscandi voluptatem, si liujus rei amator es, lectorspiriulis : praesertiin quia A ter apostolorumproplietaramqnedicta percurrentes. liabes et in campis pttram, refugium eryciis et lepori- bu* (Ps. cui, i£)f quos in simplicilaie cordis Chri. stus Dominus per suos caoes veualur, ut spinis ca- reant delictonim. Si spectandi voluptas est, habes bic aurigam spiriulem Cbristuro Lliam, aui curra igiieo usque ad metas pervectus est cceli (IV Reg. n, 41 ). currusque Pharaunis demersos in profundo (Exod. xiv, 25). Inmitnere habes Danielem sanctum, leonem non ferro, sed oratione vincentem (Dan. vit %t)% uriosque vexantes e»s qui Elisaeum prophetaui contumelhs lacesserant (IV Reg. u, 24). Habes quo» que in sancto spectacttlo non mimicas turpitudiues, sed Christo ^acratas virgines. Ilabes hCabaUisUruni loco, Kebeccae geminos mystice ludentes ( Cen. xxv, 22). Habes David coram arca saltantem (II Reg. viv 5), et nudatum in passione Christum , coram servis et ancillis suis, illaipsa saa historia exbibenlem. Ha- bes postremo ftetus planctusque Jeremias decantatos, non arte tragica, sed proplietica. 17. ifidificandi si est * affectus, habes febricasl B mundi, mensuras arca? (Gen. vi, 14), ambitum taber» naculi ( Exod. xxvi, 1, eic. ), fasiigium templi Salo- monis (III Reg. vi, 1 , elc. ), I ipsius per munduai membra Ecclesiae, quara illa omuia figurabant. Epo- laudi si esl delecutio ; habes hic Saprentiae paraua mensam (Prov. ix, 1, 2), in qua est panis angelicus, ei vituius saginaius, sobrieque inebrians poculum saluUre. Neque flores sancti desuut buic coovivio , lilia virginum, k contineuUum violae, et rosex coro- n» martyrum. ResUt, ut arbitror, musiconim vo- lupus; habesorganumex diversis fistolis sauctorum apostolorum, doctorumque omnium Ecctesiarum , apiatum quibusdam acceutibus, gravi, acolo et cir- cumfiexo, l quod musicus itle Dei Spiritus, per Yer- bum tangit, implet et resonat ; habes elatem DawUt qui claudit, et nemo aperit ; aperit et nemo claudil (Apoc. iii, 7) : chrismatis oieo et aqua baptismi cuncta coo- secrans ac decorans. Ad hujus organi suavtssimas et in hoc libro, ut existimo, omnes e voiuptates, om- £ dulcissimas voces pervenerunt principet conjuncti nesque affectiones invenies. Ingredere ergo huc, ado- lescens, et huc avocare, hic ludet et age conceptiones tuat (EccH. xxxii, 15). Nam si te fortassisUbulae lu- sus iuviut, * in asse uno duo et tria, quina et sena babes quibus numeris mensurae arcae consurguot (Gtn.vi, 15), trinse uniutis tesseras volvens ; calcu- los movens etiam in bonis operibus caudidos, in passione purpureos, * specunte ilio qui dicit : Vin- cenli dabo calculum, et per calculum nomen novum, quod nemo sctl, niti qui accipit (Apoc. n, 17;. In cal- culis eburneis nomina proconsulum conscripta Car- tbagini in foro coram populo a praesenti judice sub certis vocabults citabantur, et erat solemnis dies albi ciutio. Hi qui avaritiam superantes rempubli- cam Udeliter egerant f absqueflagitiis favoribusque, etiam absentes bonorabantur. Eos vero quos rapa- cius vicerat, populut conviciis sibilisque nolabat. 16. Habes igitur quid vincas, qui rempublicam gu- bernando ludis in sxcuio. Avaritiam vince, quae ra ptallentibuSy in medio adoletcentutarum tympanitlria- rum (Ps. lxvii, 26). Et quae siut bacc sequitur : In ecclettit benedicite Dominum. Hae adolescentulaeeccie- siae dum tympanum unguut, id est, pellem monui animantis extensam inligno, sciltcet Cbristum prav dicant crucifixum. Hujus tympani Um magnus sonas totius mundi jam mulcet auditus. 18. Nec decem chordarum psalterium (Pt. cxuu, 9) huic deest convivio, dummin conclusione cenuo quinquaginU psalmorum laudant sancti Dominum in tono tubcc, in ptalterioet ciihara, in lympanoetchoro, in chordit et organo^ in cymbalit bene tonmnlibus, iu cymbalit jubilationts, quoniam omnis spiritus laudat Dominum (Psal. cl, 5 seqq.). Haec in teraplo Dei mei prospiciens in quo omnis quisque dicit, Gloria (Psai. xxvm, 9; : quoniam adhuc passiones, quae per iegem sunt, operanlur in tnembris nostris (Rom. vii, 5), ut fructum fcrantmorti,mullisqueviliis implicati teuc- mur in hac vita quae toU tenUtio est (Job vn, 1). dix est omnium malorum ( 1 Tim. vi, 10) ; nec jam u sacrificium ex adipibus vituloruro, patriarcharum et terrenae, quae quocumque modo labuntur, sed coe- propheiarum, caprarum pinguium et arietum, apo- lestes oelernaeque s alliciant potestates. Si venandi stolorum ducum gregis, pro peccalo animss mess, ac est affeclio, babes montes altissimos, cervos veloci- mundatione totius hominis mei in hoc iibro et coo- • De Prospero nnlla hic mentio in codice ms. Re^ migtano-Remensi, sed ki editis Untum. Au vero cui- dam hujusce nomiuis tribui possir, eui Prospero Aquiunoomnino non debeat inbui hocopiis, vide in admonitrone pratvia huic libro. k Mt% Eemig., Jukentt gratia Dei m 1SQ cavitulis concluth • Ms. Remig., voluntaUt. ere, ut ejus quero baeresis Pra3destinatianae testem primarium a^sumpserat, fidem sarlamtectam ttieretur, Pithosum 1iac in reculpare coactus, confessusque est, abilloin Chronico suo scribi debuisse, Ab Augustino : ut postea a Pbilippo Labbeo editom habetur, in Bihliotbeca nova manusciiptorum (Lab. Bibl. nov. t. I, p. b&et 59; idern de Script. Eccl. I. II, pag. 2Q0); etsi ille (quod non facite credai, nisi qui legerit) dubitet adhuc numquid tale Cbronicon pro Prosperiano non sit agno- scendum. Nec desunt qui hoc operis Prosperiano nomini suppositum putent (Maug. t. II, p. 519), ut inde tum ipte> tom sanctus Augustinus in conteinpium el invidiara veoirent. Quae coujectura nec solidis fundamentis, nec probatioiiibus debitis inniti videtur. Umcmarus enim, quem observant de hoc Chronico tacuisse, aut illud fortassenonnoverat,aulcerie eo utialiisdecausis noluit.lgitur inagis pronum est credere, aut illud aProspera quodam sancti Prosperi grati» vindicis aemulo couciunatiiin ; aul, cum in primis exemplaribus cujusvis auctoris nomine careret, impositum ei postea fuisse nomen sancti Prosperi, qui Chronicon ejusdem auatis scripsisse palam noscebatur; aut denique a Semipelagiano quodam e Provincia, penes quem erat germanum lancti Prosperi Chronicon, illud pro libiio mntatum, diminutum, aut interpolatum fuisse : licet forte is hoino de ilio umquam in lucem emittendo non cogitaret. In hauc ultimam sententiam descenderunt tum Jos. An- telmius disserutione octava de veris Operibus sancturum Patrum Leonis et Prosperi, tum afectissimus (a) Sic legitur etiam in manuscripto codice aunorum riori vero. et charactere recentiori substitutnm est, ab fbrte 500, qui fuerat V. C Gaudii Joli pracentorls et cano- Augustini libris male intellectis. Idipsum quoque qaasi pro nici ecclesi® mctropolitaoa Parisieosts; poslea vero ex correctione notatum in margioe ms. sancti Vlctoris per •josdono tacius est venerabilis capitull ejusdem ecclesias. nos visi ; el simililer a mauu receutiori substitutum in co« ln hoc enim a prima maou habelur, ab AugusUno; a posie- dice Ojseliiano notat Ph. Labbeus, in Bibl. nov. utss. 859 AD OPERA S. PROSPERf AQUITANI APPENDIX. fctf auctor Bibliotheeas tuctorum ecclesiasticorum (Dupin.) tomo IV, io Prospero ; qooram judicio adhaerendum ms quoque facile credimus. CHRONICON ALTERUM SUB TIRONIS PROSPERI NOMINE VULGATUM, Qaod a quibusdam vocatur PSEUDOCHRONICON. A morte Valcntis imperatoris ad captam a Genserieo Urbcm, longe aliud ab eo quod hactenus B. Hieronymi Chronico tubjunctum cst ; ex edit. Pithai. I. * Igitur Valente a Gothis in Thracia concre- mato, Gralianus cum fratre Valentiniano regnat an- uos sex. Hic parvulum fratrein habens, regni con- aortem, probaiae .-vtaiis virum Theodosium in socie- latem regni asciscil. lltc Graiianus valde religioui Javens et Ecciesiis per oinnia promptus fuit. Martinus, Turouensiuin episcopus, apostolicis vir- tutinu* insiguis h *b*'tur. II. Theodosius io Orientis partibus lassaiu rempu- blicam reparavit. IH.Maximus lyrannus in Britannia a militibus im- perator coustituitur. IV. Iocursauies Pictos et Scotos Maximus strenue superavit. Priamus quidam regnat in Francia, quanlum altius coiligere potuimus. V. Ambrosius libros contra Arianorum perfidiam luctilentissiiiios ad Gratianum Augusium scribit. VI. Maximus in Gallias transfretavit et couflictu contra Gratianum habito, eumdem fugilantem Lug- duni interfecit. Theodosius annis xi. I. Maximus timens Orientalis imperit principem Tlieodosium cum Valenliniano fostius iniit. Apud Treveros Manichaei deprehensi, summo Ma- liroi studio exterminati. II. Justina roater Valentiniani Arianis favens, in Ambrosiura et omnem Mediolanensem Ecclesiam di- ▼« r*a injuriarum genera congerit. Reiiquiae Gervasii et Protbasii b martyrum, ab Ambrosio primuni Mediolani repertae. Uymni Ambrosii compositi, qui numquam ante in Ecclesiis Latinis modulis canebantur. III. Maximns indignum ducens contra Ecclesiae statum agi, locum irrurapendi quod cum Valenti- tiiano junxerat foedos, invenit. Valentinianus veritus Imminentem jam cervicibus suis tyrannum, ad Ttieo- dosium confugil. • [Honorius et Arcadins xxxn, cccc. Tneodosius et Joannes xxv et xxu. Yalentinianus et Mariianus m, cccc, xxv]. Augustinus Mediolani rbetoricain a^prime docens, omissis scholis, ad Mdem rectam conveniiur, cum ante Manichxus fuisset. IV. Theodosius cum exercitu ad Italiam transgre- diens, Maximum iuterfecit, el Valentinianum proprio regno reddidii. Justina, qua Ecclesias vexaverat, ne regnum cum filio reciperet, morte praevenia est. Immane TtiessaioniQae gestum facinus exstineti A populi, egregio poenitentiae exemplo imperator reli- giosus eluit. V. Haresis Apollinaristarum ab Apollinare coepta. Ariani, qui totum pene Orientem d atque Occi- dentem commaculaverant, edicto gloriosi principis Ecclesiis spoliantur, quae caibolicis deputatae sunt. VI. Joannes jEgyptius monachus, qui ob vita» pu- ritatem prophetiae gratiam a Domino meruit, instgnis babelur. Post Damasum Romanae Ecclesiae regimen xxxvi, Syricius * suscipit. VII. Apud Alexandriara, defunctoPetro, Timotbeos, tt post hunc Tbeopbilus episcopi cnnstituuntur. Jerosolymis post Cyrillum Joannes Ecclesiaro re- cipil. Apud Anliocbiara, defuncto Meletio, substituitur Flavianus. Ingens inter nostros contentio oborta, quod scili- cet episcopi qui ab haereticis depulsi fuerant nollent, n his ab imperatore dejectis, aiios quam se substitui 15 sacerdotes. Terribile in coetosignom columnse per omnta simile apparuit. VIII. Apud Alexandriam templa destructa, in qui- bus Serapis antiijuissimum el notissimum templum, quod quasi quaedam columua ruentem sustinebat ido- lolatriam. IX. X. Valeotinianus Viennae ab Arbogaste comite suo exiinguitur, in cujus locum tyrannidem Eugenius invadit. XI. Ad vindicaudumValentiniani interitum, et op- firimendam Eugenii tyrannidem, Theodosius In lia- iam transgreditur, aperto Dei favore conspirauiibus in idipsuro elemeniis. Eugenio superato, Theodosius xi regni sui aano ' diem obit. Areadms tl Bonorius xxxn annis. C I. Constantinopolis eminentem iram Dei, igne soper nubem terribiliter fulgente formidans, loto ad poeni- lentiam animo conversa subterfugit. Rufinus Bosphoritanus cum ad suromam militke pervenisset, preferri sibi Stiliconem non ferens, ab eodem interficitur, Huunorum, quo fulciebatur, pra> sidio * superato. IL Claudianus poeta admlratione dignus habetur. h Gildo Africanus in rebellione commota consueta Romanis siipendia subtraxit. Prudentius lyricus poeta noster, l Hispanos genere illustri, ingenii sui robur exercet. * In nas. Joliensi, liaec praefixa leguntur : Hucusque Bieronymus presbyter ordinem prcccedenlium digettit unnormm. Quce tequuntur Protper digettit. b Aberat vox ha*c, martyrum, ab edit. Pithoeana. • fi*c uucinis inclusa putantur translata ex roar- gine. d Desunt in ms. Victor. hxc verba, atque Qcci- D dentm. • Utcrque ms. Victor. et Jol., suuepit. ( Ms. Viclor., diem obiit. s Sic restituimiis ex mss. Victor. et Jol. Antea legebatur apud Pilhaeum, superatur. h In Biblioth. mss. Phii. Labbei non legitur, Gilde Africonut, sed Africa. 1 ln ms. Jol.f Hispanum genere, Utustre ingtnii sm\ etc. Sic et Bibl. Labbei. B6I CRRONICON ALTEIMJM S. PROSPERO ATTRIBUTUM. m III. Siilico magister militia» Gildonem MauriUniae interfecit, Africa ad pristinum jus redacta. Romanae Ecclesiae catbedram xxxvn Innocentiot lenet. IV. Toto orbe Romano autiqux superstitionis tera- pla destructa. Paulinus, Nolanus postmodum episcopus, admira- bili exemplo, vendilis omnibits, cum esset dominus innuraerabilium praediorum, religionem expeditus elegit. V. Joannes Constantinopoliles episcopus dictis factisque clarescit. Martinus post egregie actam vitam, corpore exui- tur. VI. Pelagius vesanus doctrina exsecrabili Ecclesias commaculare conatur. VII. Couientio ex doctrina Origenis synodum apud Alexandriam movit, cujus exstitit sententia, ut extra Ecclesiam Qeret, quicumque supradicti viri opera probavisset. ¥111. Solis facta defectio. Augustinus plurima libris * innnmeris disserit. IX. Severus ex disciplhia S. Martini ejus vitam tribos explicat libris. I. Saeva Iialiae barbarici motustempestasincubuit. Si quidem Radagaius rex Gothorom luliae limitero ▼asuturus transgreditur. Ex hoc Ariani, qui Romano procul b fuerant orbe fugati, barbararum nationum, ad quas se contulere, praesidio erigi coepere. XI. Multis ante vasutis orbibus, Radagaius occu- boit : cujus in tres partes per diversos principes di- ▼isus exercitus aliquam repugnandi Romanis aperuit facolutem. Insigni triumpho exercitum Uriiae partis bostium, circuroactis Hunnorum auxiliaribus, Slilico usque ad internecionem delevit. XII. Arohadius Orientis imperium ffubenans vi- tam explet, parvum admoduni Tbeodosium lilium imperii successorem relinquens. Coeiesiinus xxxvm Romanam Ecclesiam guber- navit. XIII. Diversarum gentium rabies Gallias dilacerare exorsa, immissu quam maxime Sliliconis, iudigne ferentis filio suo regnum negatum. XIV. Uticae in foro Trajani terra diebus septem xnugitum dedit. Inter alia multum reipublicae Stiliconis morte con- suttum est, qui saluti imperatoris tendebat insidias. Nestorius Consuntiuopolites episconus ad liae- resim quae in Christo Deum ab homine separat, vertiiur. Joannes comes Africae occisus est a populo. * XV. Procnlus Massiliensis episcopus clarus habe- tur, (juo annuente magna de suspecto adulterio Re- inedii episcopi qoaestio agiutur. Hac tempesute prae c valeiudine Romanorum, ▼ires funditus attenuatae Britanniae. XVI. Saxonom incorsione devasuuni Galliarum partem Wandali atque Alani vasUvere : quod reli- quum fuerat ConsUniinus tyraniius obsidebat. Hispaniarum partero maximam Suevi occupavere. Ipsa denique orbis caput Roma depradationi Go- tborum fcedissime patuit. XVII. Constantinus tyrannus occiditur. XVIit. Rursum alia praedatio Galliarum, Gothis, qui Alarico duce Romam ceperant, Alpes transgre- dienlibus A XIX. Jovinus tyrannidem post Constantinum in- vadit, d industria viri strenui, qui solus tyranuo non cessit, • Dardani. Auuolfus, qui post Alaricum Gothis imperiubat, a socieute Jovini avertiiur. Salustius quoque et Sebastianos occisi. Vaientia nobilissima Galliarum civius a Gothis ef- fringjtur, ad quam se fugiens Jovinus contulerai. XX. Iugens in Gailiis famcs. Aquitama Gotbis tradiU. Patroclus, Arelatensis episeopus, infami mercatu sacerdotia veudiiare ausus. Heraclianus, comes Africae, qui in Romanae urbis reparationem strenuum exhibuerat ministeriuin , uova quaedam molitus interimitur. XXI. Placidia, soror tmperatoris, diu captiva , postea etiam regis uxor, rege fraude sublato, > Cou- stantis connubio copulator. XXII. Gothi cum se iterum, AUuulfo perempto , » movissent, Constantis repellontur occursu. XXIU. Praedestinatorum hacresis, quae ab * Augu- stino accepiSie dicitur initiura, his temporibus ter- pere exorsa. XXIV. Tricesimus nouus Xistus Romanam Eccle- siam regit. XXV. Solis hoc anno facU defectio. XXVI. Fararaundus regnat in Francia. XXV II. Signum in ccelo mirabile-npparuit. Maximus tyrannus Hispaniarum dominaidm vi obtinet. XXVUI. Honoratus, Minervius, Castor, Jovianui singulorum monasteriorum Palres in Galliis florent. XXIX. ConsUntio dignitas imperii ab Ilonorio snoote delata, qua vix octo mensibus usus interiit, Valentiniano h octo annorum filio derelicto. XXX. Maiimus tyrannus de regno dejicitur, ae Ravennam perductus subiimem specuculorum pom* patn tricennalibus Honorii praebuit. XXXI. Placidia, eum insidias fratri lenderet, de- G prehensa est, et l Roroam exsilio relegau. XXXII. Honorius Ravennae defunctus. Nullo jure debitum Joannes ex primicerio nou- riorum regnum sumit, qui vulneralum multis cladi- bus reliquit imperium. Thodosius annos xxvn. I. Placidia ad Theodosium auxilium precatum mittii. Sigisvultdeus ad Africam contra Bonifaciom pro- peravit. II. In Galliis Exuperantius praefectus a militibus interficitur. Muro Carthago circumdaU, quae ex tempore quo velus illa destructa est, sanctione Romanorum, ne rebellioni esset, munimento murorum non est per- missa vallari. Joanne ab exercitn Orientis victo et perempto, Ra- venna depraedatioue vaslata est. n Aetius, Gaudentii comitis a militibus in Galiiis oc- u cisi fiiius, cum Chunnis Joanni opem laturus Italiam ingreditur. III. Valentinianus Romae imperator factus. IV. Areias a Gothis per Aetium iiberatur. V. Placidia Uudem illau oputo regno. Clodius regnat in Fraucia. VI. Cassianus comperus in iEgyplo i vius Pa- • Duo ross. Victor. el Jol., innumerabilibus. b In editione Pithoeana aberat hasc vox, (uerant. « Ms. viribus. Forte, invaieludine. d In Bibliotb. mss. Labbei statim a linea habe- tnr : lndustria viri strenui, qui solus tyranno non cessit, Vardani, Atauulfus, qui post, etc. • Consule nous Ph. Labbei ad Olympiodomm. f Bibiiotb. mss. Labbei hic et articulo sequenti. Con&tanlii. . s Pro his verbis,a6AM^uj/i/io, Pilhceut Scripsent, ab Augustini libris male intetlectis : qua de re vide ad- uionitionein praeviain huic opusculo. h Labb. in niarg., non octo. 4 Bibl. nov. ross Labb. , Roma in exsilium. I lia ms. Vicior. Editio Piihcaana veru vias Po* . . esponxt. 805 AD OPERA S. PROSPERI AQUITANI APPENDIX. *Ci tnim, doctrinasque et reguUs, iibris ad plurimos A datis exprimit. VII. Aetius Ihutungoram genlem • delere inlendiu VIII. Viginti ferme miilia miiiuim in Hispaniis contra Wandalos pugnantium caesa : Wandali in A- Iricam transfreUntes, ingentem, iaceraU omni pro- vincia, Romanis ciadem dedere. IX. Consulatu Aetius edito, b Bonifaciuro, qui ab Regina accitus ex ACrica fuerat deettnans, ad muni- tiora ascendit. Asperius nimii frigoris etiam saloti plurimorum pernicies exstitit. ttonifacius contra Aetiuro certamine habito e per- culsus, victor quidem, sed moriturus abscedit. X. tum ad Chunnorum geutem, cui luuc Rugila praerat, posl praelium se Aetius contulisset, impe- trato auxilio ad Romaiium solum d regreditur. Gothi ad ferendum auxiliura a Romanis acciti. Gennanus episcopns Antissiodori virtulibus et vitae distrietione clarescit. jj XI. Aetius in gratiam receplus. Rugila rex Chunnorum, cum quo pax Grmata, mo- ritur, cui Bleda succedit. XII. Gallia ulteriorTibatonem principem rebellionis secu;a, a Romana socieiate discedit, a quo tracto ini- tio, omnia pene Galliarum servilia in Bagaudatn conspiravere. XIII. Bellum contra Burgundiorum genlem me- morabile exarsit, quo universa peue gens cum rege • Peretio deleta. XIV. Capto Tibatone, etcaeteris seditionis partim principibus vinctis, parliui necatis, Bagaudarum commotio conquiescit. XV. Theodosianus liber, omoium legum legitimo- rum principum in unum collaUrum, boc primum anno editus. Siivius turbafce admodum menlis, post mililiae io palatio f exacta rounera, aiiquadereligionecooscri- bit. XVI. Eccleaiae Romanae xl Leo suscepit princi- C patum. XVII. Pacatts motibus Galliarum, Aetiusad luliam regreditur. Deserta Valciitinae tirbis rura Alanis, quibus Sam- bida praserat, partieuda traduntur. XVIII. Britmniae usque ad hoc lempus variis cla- dibus, eventibusque laccrats, in ditionem Saxonum rediguntur. XIX. Alani, qutbus terrae Galliae ulterioris cum incoiis dividendae a patritio Aeiio tradiiae fuerant, resistentes armis subigunt, et expuisis doiniuis ter- rae, possessionem vi adipiscuntur. XX. Sabaudia Burgundionum reliquiis datur, cum indigenis dividenda. XXI. Carthaso a Wandalis capta cum omni simul Africa lacrymabili clade et damno imperii Romani poientiam dejeciL Ex boc quippe a Wandalis pos- sidetur. XXII. Thracia Hunnorum incursione concutitur. j) XXIII. Bleda Chunnorum rex Attiiae fratris fraode perculitur. Cui ipse succedit. XXIV. Nova iterum Orienti consurgit ruina, qua sepiuaginu non minus civitates Chuunorum de- praedaiiojie vastatae , cum uulla ab Occidentaiibus lerrentur auxiiia. XXV. Meroveus regnat in Francia. Eudoxius arte mcdicus, pravi sed exerciuti inge- nii, in Bagauda id temporis mou delatus, ad Chun- nos ronfugii. XXVI. Eucherius Lugdunensis episcopus, et s Hi- iarius Arelatensis egregtam vium morte consum- mant. XXVII. Haeresis nefaria a quodam archimaodriu cominoU, cui favorem prsebens Tbeodosius obiit , septem super vigiuti anuis in impcho exactis. Cui Martianus substituiiur. Placidia quoque post irreprebensibilem h conver- sationem hoc anno vilam explevit, ilio vicesimum quintum annum * in imperio consummante. Valentinianus et Marlianm. I. Hac tempestate valde miserabilis reipublicae sU- tus apparuit, cum ne una quidem sit absque barbaro cultorc provincia; et iufanda Arianoruin haeresis, quae se nationibus barbaris rotscuit, catbolicae nomea fidei, i toto orbe diffusa. praesumat. Attila Gallias ingressus, quasi jure debium poscit uxorem ; ubi gravi ciade inflicta et accepta, ad pro- pria recedit. II. Plurima hoc anno signa apparuerunt. k In speraU in GaJIiis clade accepU, furiatus At- tila luliam petit, quam incolae metu solo territi prav sidio nudavere. III. Synodus Chalcedonensis, ubi Eutycbe Diosco- roque duinnatis, omnes qui se ab eis retraxerunt, io eoinmunionem recepti, conflnnata universaliter fide, quae de incarnatione Verbi, secundum evangelicam et apostoiicam doctrinam per sauctum papam Leo- nem pr.edicabatiir. Atiila in sedibus suis mortuo, magna primum in« tcr (ilios ipsius cerUmina deobtinendo regno esorta, deinde aliquot genlium, quae Hunnis parebant, de- feetus secuti, causas el occasiones bellis dederunt, quibus ferocissimi populi mutuis tncursibus conte- rentur. IV. Inter Valentintnnum Augustura et Aetium pa- tricium, post promissae invicem fldei sacramenta, posl pactum de coujunctione filiorum, dirae inimici- tiae convaluerunt : et unde fuit gratia charitatis ao- genda, inde exarstt fomes odiorum ; incentore, ut crediium est, Heraclio spadone, qoi iu sibi impera- toris animum in sincero fainulatu astrinxerat, ut eum facile* in quae vellet impelleret. Cum ergo Aetius placiu insUntius repelit, et causam filii * commu- nis agit, imperatoris manu et circumstantium gladiis crudeliter confectus est, Boetio praefecto praetorii simui perempto, qui ei mulla auiiciiia m copulatus erat. V. Mortem Aetii mors Valentiniani non longo post tempore consecuta est, tam imprudenter non decli- uata, ut interfecti Aetii amicos armigerosque ejus sibimel sociaret. Qui concepti facinoris opportunita- tem diasimulanter aucupames, efressum extra Ur- bem principem, et ludo gestatioms intentum inopi- natis ictibtts confoderunt, Heraclio siinul, ut erat proximus, interempto, et nullo ex multitudine regia ad ullionem tanti sceleris accenso. Utaulem hoc parricidiu.n perpelratam est, Maii- mus vir gemini cousulatus et patriciae dignitalis sumpsit imperium. Qui cum pericliunti reipublica profuturus per omnia crederetur, non sero doco- meuto quid aniroi haberet probavit : sic quidem, ut • Ms. Victor., deleri intendit. w Mss. Vict. et Jol. hic et aliis in locis, Bonifacium. lidemque poslea, conscendit. c Ms. Jol. et Bibi. Labb., percu9*u$. d Ita mss. Vict. et Jul. fcidiii, revertitur. e Bibliolh. ins. Labbci, per JEtium. 1 Ms. Jol., exacta munera. Sic et Labb. in Bibl. mss. s Vox hxc, llilarius, desideratur in edit. Pithosaua. b Ms. JoL, conversionem. 1 Cdit. Pitb., in ipso. i Ms. Jol., toto orbe di/fusce. Idem notatur a Labb. in margine Bibl. mss. k Ediiio Pithmana, Insperata Calliis. i Ms. JoL, cominu* agit. Labbeus in marg. Bibl. ms., cominus, aSias, commotius. K Ms. Vict., copulatu$ fuerat. m SYLLABUS CODICUM S. PROSPERI. 866 interfeciores Valenliniani non solura • noo plecteret, A sed eliam in amiciliam reciperei, uxoremque ejus Augusti amissionem viri lugere prohibitam, intra paucissimos dies in conjugium suum transire coge- ret. Sed bac incontinentia non diu potiius esl. Nain po»t alterum mensem , nuntiato ex Africa Genserici regis advenlu, mullisque nobilibus ac popularibus ex urbe fugientibus, cum ipse quoque, data cuuctis abeundi licentia, trepide vellet abscedere, a famulis reginae dilaniatus et membraiim dejecius in Tiberim, sepultura quoque caruit. Post hunc Maxiini exitum, confestim secota esl • Abest ab edit. Piihoeana particula non9 sed er- rore manifesto. b Ms. Vicior. et edit. Pilh. , Romana captivitas* JoL ins., Romce captivitas. e Haec verba, prout quique aut xtate, aut arte p/a- cucrunt, non leguutur in ms. Viciorino. d Ms. Victor., abduclisunt. • In ms. Joliensi in fine hujus operis subjungitur, sive ab ipso auclore, sive a scriba amanuensi, rubro multis di$na lacrymis b Romana captivilas, et Ur- bem omm praesidio vacuam Gensericus obtinuii, oc- currente sibi extra portas sancto Leone episcopo : cujus supplicatio iia eom , Deo sgente, lenivit, ut cam ornnia in potestate ipsius e>sent, iradiia sibi civitate, ab igne tamen et caede atque suppliciis ans- lineret. Per qnatuordecim igitur dies secura et li- bera scrulaiione omnibus opibus suis Roma vacuata jest; multaque millia captivorum, « prout quique aut setate, aut arte, placuerunt, cum regina et filiabus ejus Carthaginem d abducta sunt 6. charactere : Hucutque Prosperi Chronographia, in qua Dominiccs Incarnationis annos non annotavimusf quia in subsequenti Chronographia, eadem pene, et eo am- p/fai, quas a Prospero, a Sigeberto monacho sub annis Domini recitantur a ccclxxxi Dominicce Incarna- tionis incoepta, quo Jeronymus pretbyter Chronicorum suorum finem fecerat. In utroque vero manu&criplo, Joiiensi et Victorino, sequitur Cbronicon Sigeberti, monachi Gemblacensis. SYLLABUS CODICUM TAM EDITORUM QUAM MANHSCRIPTORUM. Ad qaos de novo rccognita et emendata fuerunt Opera sancti Prosperi Aqoitani, tam certa quam dubia, aul eidem hacteous supposita. Epistola S. Prosperi ad S. Augustinum de reliquiit Pelagiana hcereteot in Gallia subolescentibus, deyue hujusmodi hominum querelis adversus pmdtstina- tionit et grutice doctrinam, Augustini gpusculis , prcesertim libro de Correptione et Gratia explicatam. Recognita et emendaia est hac nova editione ad ediiiones Lov. seu Lovan., id est, Lovaniensem anni 1565, opera Joannis Sotelli Lovaniensis procuratam ; — Duac, id est, Duacensem, curis Joannis Olivarii auctam etcastigatam anno 1577; — Col. seu Colon., id est, Coloniensem, scilicet , Coloniae Agrippinae iternm excusam ad instar Duacensis editiouis anno Consuluimus etiam editionem Pansiensem Opernm 8. Augustini a HR. PP. Monachis ordiuis sancti Be- nedictt e Congrcgatione S. Mauri, ab anuo 1679 ad ■DDum 4ohj0 procuratam : ubi eadem epistola exhi- bttur, tam in tomo secundo quam in decimo. Ilem mss. duos bibliothecae regis Christianissimi, el alterum ms. bibliothecae Colbertinae. S. Prosperi Epistola ad Rufinum de Gratia et Libero Arbilrio. Emendata est ad ediiionem Ven. seu Venet., id est, Venetiis faclam auno 1538, aliquot S. Prosperi opusculorum de gralia ct libero arbilrio. ltem ad editionem Lugd. seu Lugdun. , id est, Lugdu- Beosein, omnium quaj integrae prodierunt Prosperi editionum antiquissimam, typis et cura Sebastiani Grjphii typographi Lugduneusis anno 1539. liem ad editioues Lovaniensem , Duaceusem , el Colonieusem, ac novissimam Operum S. Augustini, ubi haec epistola legitur in appeudice tonii decimi. ltera ad ms. codicem Remig., id est, Rcroigiano- Hemensem , abbatiae videiicet sancli Rcmigii apud Remos ordinis sancli Benedicti : unde ad nos pro sua humanitale variantes lectiones ejusdem inisit unus ex piissimis et doctissimis hujusce cccnobii in- coiis. liem ad ms. Jol. seu Joliens., idest, qui alias fue- ratviri clarissimi el eriidilissimiClaudii Jolipraicen- toris etcanonici ecclesiuj meiropohtanu: Parisiensis: postea vero ex ejus legato factus est venerabilis ca- pituli ejusdein ecclesiae : cujus a capite ad caicem kgcndi et, confereudi facta nobis est copia per flde- B lissimum ipsiusmet bibliothecae ecclesiae Parisiensi custodem. S. Prosperi de Ingratit carmen cum prafatioue ejusdem. Castigatum, quantum fieri pottiit, ad supra receo- sitas editionesLugdunensem, Lovaniensem, Duaceu- sem et Coloniensem. Ad eam quoque qua Parisiis anno 1646 idem Car- men prodiit io linguam Gallicanam, tam versibus quam oratione soluta translatuui. Insuper collatum est ad illud quod Lovanii exhi- buit Martinus Steyaert doctor Lovaniensis cura notis miscellanels, tomo terlio opusculorum suorum asino 4703editorum. In obtrectatorem S. Augustini epigramma utrumque ae epilaphium Ntttoriance et Pelagiance hcereseon. Ad eosdem libros recensuimus, ad quos supradi- ctum Carmen de Ingratis. C S. Prosperi pro Augustino responsioncs ad capitula objectianum Gallorum calumnianUum. His castigandis, praeter editiones Lngdunensem , Lovaniciisem, Duacensem, et Coloniensem , ac edi- tionem appendicis tomi decimi Operum S. Aogusiini novae editionis, consuluimus ins. Regium unuiu, ms. Joliensem, et ms. Remigiano-Remensis variantes le- ctiones. S. Prosperi pro Augustini doctrina responsiones ad capitula objectionum Vincentianarum. Emendavimus juxta editiones praecedenti articulo notatas. Tum etiam ad ms. Joliensem, ac ins. Remi- giano-Remensis lectiones variantes. Pro Augustino responsiones ai excerpta qum de Gc- nuensi civitate sunt missa. Contulimus cum editione Venela anni 4538, que rumdain S. Prospeh opusculorum, Lugdunensi, Lo- 0 vaniensi, Duacensi, et Coloniensi supra dictis, ac ms. Joliensi et Reraigiano Remen6is ms. lectionibus. Prateritorum sedis apostolicas episcoporum auetoritates de gratia Dei et libero voluntalts arbitrio. Recensuunus juxta supradictas editionesVenetam M7 AD OPERA S. PROSPER! APPENDIX. — SYLLABUS CODtCCM. 861 Lovaniensem. Duacensem 9 Coloniensem et Mogun- A linam anni 45S4. ltem juxia appendicem tomi decimi Operum eo- rnmdem S. Augustini novae editionis. Ac novissimam Dperum S. Leonis a Quesnellio emendaioram et il- lustraiorum Parisiis anuo 4675. De Gratia Dei et Libero Arbitrio liber eontra Collalorem. Recensitus est ad editiones ejnsdem libri Mognn- liuam anni 45i4, Venetam anni 4538, Lugdunensem, Lovaniensem , Duacensem et Coloniensem Operum S. Prosperi. Item ad editionem ejusdem libri in appendiee tomi decimi Operum S. Aopustini. Subsidio fuerunt euam ms. Joliensis per nos col- latus, et ms. Remigiano-Remensis variantes ad not iransmissae. Psalmorum a centesimo ad CL espositio. Emendata est , quatenus licuit, ex flde codicum ]g Lugdunensis,Lovaniensis, Duacensis et Coloniensis. Deficientibus nos manuscriptis,conjeciuras aliquot in locis, ex ipso S. Augustini opere, quod praeoculis tiabuerat Aucior noster, exposuimus. Senteniiarum ex operibus S. Augustini delibatarum liber unut. Exactus est ad editionem Coloniensem anni 4534, Lugdunensem , Lovaniensem , Duacensem et Colo- mensem anni 4630. Preterea ad eumdem librum, ut jacet iu appendice tomi decinii Operuni S. Augustini nova? editionis. Nec omisimus ros. Joliensem et ms. Remigiano- Remensis variantes lectiones. Exsententiis S. Auguttini Epigrammatum liber unus. A nobis collatus est cum editionibus Veneta quo- rnmdam opusculorum S. Prosperi anni 1838. Om- nium Operam ejusdemLugdunensi, Lovaniensi, Dua- censi, et Coloniensi anni 4630. C Consuluimus pariter ms. Regium unum ; ms. Col- bertinos tres: ms. Joliensem, et ms. Theodoricensis (sic nouti Theodor. seu Tbeodoric), id est, monaste- rii S. Tbeodorici prooe Remos, lectiones variautes » hinc ad nos missas beneflcio unius ex ejusdem coe- nobii monachis, et cum editione Duacensi anni 4577, ab eodem collati. S. Prosperi Chronicum integrum, in duas partu dislributum. Edidimus ex tomo primo Bibliothecae nov» mss. R. P. Pbilippi Labbei Soc. Jeeu. Collato cum eodem ut babetur in tomo VIII bibliothecse SS. Patrum Lugdunensi anni 1677, ac editione Cbronicorum Eu- sebii, Hfcronymi et Prosperi ab iUustrissinio Arnaldo* Pontaco episcopo Vasatensi emendata et noiit iiiu- strataanno 4604. Mecnon cum mss. qninqne bibliothecse Colherti- n« : in quorum duobus, Chronicis Eusebii et Hiero- nymi subtexitur Cbronicum verum S. Prosperi, quale edidimus in hoc opere; in tribos aliis annecti- turiisdemChronicum adulierinum, quod sub Pseudo* Chronici titulo damus in appendice. Confessio qum dieitur Prosperi Aquitani. Ediui est ex tomo VIII Bibliothecae SS. Patrum Lugdunensis, collataque ad ms. Joiiensem. Poema Conjugis ad Uxorem. Excusum est ut legitur in editionibus Veneta opu- acnlorum quorumdam S.Prosperi anni 1538,Lnado« nensi,Lovaniensi, DuacensietColoniensi, cum iisdenv que mss. comparatum qui Epigrammata exhibeat , quibus ante hac poema istud ubique annectebatur. De Providentia divina ineerti auctoris carmen. Huic recensendo adjnmentum praebnerunt , mss. deficientibus, editiones Lugdunenais, Lovaniensts, Duacensis et Coloniensis anni 1630. De Vocationeomnium Gentium ignoti auctoris likriduo. Emendati ope editionum Lovaniensis, Duacensis ei Coloniensis Prosperi Operum, ac novae editionis Ope- rum S. Leonis papae, quae cura P. Quesneliii prodiit. Additus est ms. Joliensis , non negiectis omnioo variantibus lectionibus quas in roaraine appotneront editores Duacenses, etqui hos secutisunt.atqueQue- snellius in Leone, ex ms. Camberonensi etTnoaneOw Concilium Arausicanum n dcGratia et Ubero Arbitrio. Collatnm est cum editionibns Lovaniensi, Dnacea- ai et Coloniensi , ac appendice tomi decimi novai edilionis Operum S. Augustini. Liber ineerti auetoris de Prommionibus et Preedictie- nibus Dei. Emendaii fuere juzta editiones Logdonensem, Lovaniensem, Duacensem et Colonienaem Prosperi Operum , junctis variantibus lectionibns qnas ad nos Eerhumaniter transraisit vir religiosisaimua e cceno- io S. Remigii Remensis: quas ille excerpseratems. quem testatus est 800 annos excedere : com scriptas videatur nono saeculo opera Leutberti et Adeloldi monachorum. Ckronicum alterum, quod et Pseudockronkcm ' nuncupatur. Exhihetur quale habeiur in editione Pithceana to- mo VIII bibliotbecse Patrum Lugdunensi 4677, et apud Labbeum tomo I Bibliothecae novae mas. p. 56 et sequentibus. Nec negleximus consulere ms. Victorinum, oods hauserat Pithoeus, et ms. Joliensem. 1DATIIS EHSCOPUS.— PROLEGOMENA. 8T0 AHNO DOMINI CCCCLX. IDATIUS, EPISCOPUS AQttEFLAVIENSIS. ( Ex GtllandU Bibl. Max. Tett. Palr. tom. X. ) PROLEGOMENA. Idatinm Lemicse provinciae Gallacci» urbe fuisse natum, ex ipso erudimur auclore (a). Ejus orium an. circitcr 388 illigat Floresius (M.qui gesta Ida- tiana salis diligemer digessit in erudito opere, quod inscriptum Etpanna tagradu quatuorque voluminibus distinctuin, ann. 1744-1749, Madrin evulgavit. In Orientem profectus Idalius adhuc infantulut, ibidem inier alios praestanles viros doctorein maximum se vidisse tesiatur (c) ad annuin tcrtium olympiadis 216,Chrisii 407.Legationcm antem ad Aetiuin ducem pro Gallaecis suscepit jam episcopus (d) olympiadis 302 anno tertio, Chrisii 431 , ul propterea fuerit ad hanc dignitatem evectus circa annum 427 aut 428. Et in Lemicam quidem civitate tummi prassul creatu$ oMcti fuerit ldatius, ut ipsemet in prooemio innuere videtor (e) : sed non ideo ex eo loco episcopus Le- tnicensis ille sutuendus cum Sigeberto Gemblacen- si (f) et Tritbemio (g) aliisque recentioribus utnim- qoe scriptorem sccutis, Mira5o,inquam(n),Vossio(i)f Pagio (;) , Ruinartio (k) , Fabricio (/) , caeteris. Nam ipse auctor otympiadis 310 anno secundo, Christi 46£, se in Aquccftavienti Ecctetia eaptum a Goihis V» kal. Auqusti, ac iribut mentibut captivitatit expfe- fis, mente Novembri rediitte ad Flavia tradit(m). Hinc igitnr Idatius ejusdem Ecclesiae AquaeQavietiftis epi- scopus fuisse jure intelligitur. Atque in hanc sen- leotiara abiere Caveus (t), Floresius (o) et postremi OperumS. Leonis editores (p). His itaque positis, pla- ne respuendura Rasnagii corameuluiu (q), inquiemis de Jdatii episcopatu dubitari apud eruditos, quia sedem suam non indical ipse. Quibus addas velim, ldatii nostri episcopi meminisse sanctum Leonem sub finem epistolae ad Turribium f raesulein Asturi- eensem (r) : ex qua viri docti arguunt ($) non solum antistitem Turribio antiquiorem fuisse ldaliuni, qoi A propterea ad annum 445 Turribio se ipsom nraeno- nit (/), verum etiam magno in pretio fuisse habitum ad eodem Leone pontifice, qui nimirom dignum euin duxerit qui Turribio juniori episcopo efflcaciorem utilioremque operam adjungeret, ut in Gallaeciae pro- vincia synodus adversus PriscillianisUs cogeretur. Haec porro de precipuis Idatii gestis. Quo aotem an- no po&thac e vivis excesserit, baud est omnino ex- ploratura. Aitonymus aucior libelli de XII ScriptorU but Ecclesiatticit qui Isidoro et lldefonsn stibjici so- let (n) : Decestit, inquii, tub Leone prineipe, ultima jam pene senectule; ttcut etiam prwfationis tuademon* etrat indici: Qua de re Cangii senlenliam ex Fastis Idatianis desumptam in rnedium adducere libet. Sic auiem ille (r) i Procedunt , »it hi Fasti ad secundum usque Ambemii consulatum, id est, ad ea tempora quibus vixit ldatius , cum decessisse legatur Leoue M. imperatore , in quae cadit secundus Anthemii consulatus, qui est anuus Christi vulgaris 408, quo n etiam, vel certe sequenti, ejusdem Idatii Chronicnn D rtnitur. > Hactenus Cangius ; cui Floresius quam proxime accedit (x) ; at Papius ei iis quae scribit Ida- tius (y) de Aspare degradato ejusque filio occiso, cum ea contigerint anno 471, concludit, eadem li«c ipso anno vel forsan tardius auctori nuntiata, fuisse ab eo deinceps suo Chronico addila (s) ; adeoque ulierius eum vitam produxisse, secus atque alii exi- Slitnarunt. II. Ad Idatii Chronicon qnod attinet, illud primum contexere sutuerat auctor ab anno primo Theodosii , ad annum tertiunt Valentiniani Piacidiae reginaefttii, til ex eodem intelligimus (aa) : quod postea fuisse ab eo perductum usque ad annum Leonis imperatoris ocuvum, sive ex ipso Idatio (bb), sive ab anonymo scriptore cujus modo meminunus , erudimur (cr). G (o) Flores. 1. c. pag. 306. (p) Ballerin. tom. II, pag. 1366, ediL Opp S. Leon. (q) Basnag. ad Thes. Canis. tom. II. pag. 150, 8 *• la) Idat. praefat. ad Cbronic. infra. (b) Flores. Espan. sagr. vol. IV, pag. 300. (c) Idat. praefat. ad Chronic. infra. (d) Id. in Chron. infra. le) ld. loc. cit. infra. u) Sigeb. Gembl. de Scriptor. Eccl. cap. 18. (g) Tritbem. de Scriptor. Eccl. cap. iiO. (k) Mir. Aucur. de Scriptor. Eccl. cap. 97. (i) Voss. de Hist. Lat. lib. II, cap.17, pag. 130. apud quem pag. 235, perperam dicitur in inscripuo- ne, Idaciut Lemovicemit. (t')Pagi. adann. 431, §61. (i) Ruinart. ad Victor. Vitens. Hist. perseeut. Vandai. part. n. cap. 2, pag. 413, edit. Paris. 1694. (/) Fabric. Bibl. Eccl. ad incert. auct. libell. pag. 70, et Bibl. Med. Latin. toin. IV, pag. 79, edit. tiamb. (m) Idat. Chron. infra. (n) Cav. Hist. Litier. tom. I, pag. 438. * Peractis Jam S. Prosperi operibus, cum aliquot Untum quaternionea complendo desssent volumuii, Idatium et Mar- eeJlinum padcis aunis suum praevertere ordinem voluimas, veniam pecoati cbronologici inde facile sperautef qvod e» iHorum Patrum opusculis uon solum hic lonms ad juslam mensuram coalesceret, sed etiam Prosperi Curonios oova. o| fita dicsm. accederet appendix. Edit. (r)Leon. epist. 15, om. I, pag. 711, edit. Balie- rin. (*) Ballerin. ad tom. I, edit. Leon. pag. 1475. (t) Idat. Chron. infra. (u) Anonym. de XII Script. Eccl. cap. 8, apud Fabric. Bibl. Eccl. pag. 69. (v) Cang. praefat. ad Chronic. Pasch. §. 40 pag. 31. (x) Flores. 1. c. pae. 305. (y) Idat. Chron. infra. U) Pagi. ad ann. 469, § 5, et ad ann. 470. § 2. (aa) Idat. praefat. ad Chronic. infra. (bb) Id. Chron. infra. (cc) Anon. de Xfl Script. Eccl. eap 8« IDATU EPISGOPK AQUiEFLAVIENSIS wi Neque enim audiendus S»geberlustqui praesulero no- A firum hujusmodi opusculumperduxisseusque ad an- num Cbristi 490 lilteris tradidit(o), ut posl Sirmon- dum (b) Vossius (e) et Pagius (d) observariwt. De Imjiis autem Idatiani Chronici pretio sic edisserit Sirmondus» (e) : c Quanti merito, inquit, esse debeat hfe libellus, lute, lector, slatim agnosces. Intelliges enim, non solum ab Iioc fonte hausta ea esse quae de Gothorum, Suevorum aliarumque gentium rebus in Hispania Gal- liaque per ea tempora gestis, apud Isidorum et alios scnptores, non aliis ferme qnam Chronici hnjus ver- bis contexta leguntur ; sed alia praeterea tum ad sa« cram, tum ad civilem historiam plurima hic doceri ; tpiae ut caeteris omnibus intacta qui etstant, ipsi nof etiam, nisi ab ldatio prodita essent, Ignorare coge- remur. i Et jure quidetn ha?c Sirmondus ad res quod pertinet : at de computo Idatiano secus censet Pagius (/); de quo etiam plura disserit Cointius (9),quem propterea consulere juverit. |» III. Chronicon eicipiunt Fasti consulares, de qui- bus Sirmondos (h) : i Fastos consutare», inquit, quoa. Chronico adjecimus, idatianos jam alibi noininavimus: non tam qnod in codice Metensi quo usi sumus in Chronico edendo , eidem Chronico subjiciebantur, quam quod rerum et verborum in utroque opere af- finiias et cognatio, epocharumque et temponim par nbservatio, eumdem utriusoue auciorem fuisse satis ostendant , tameui auctoris nomen nullum praeferat inseriptio, quae his verbis ibi concepla est, Deteriptio eontulum ex quo primum ordinati tunt. Etsi porro io exeroplari nosiro procedebant hi Fasti ad secunduin usque Anthemii consulatum, hoc est, ad ea tempora in quibus ldatii Chronicon desinit , atque a primis orsi consulibus, omnia exinde ad eum usque aununa paria consulum percensebant, nobis tamen, dutn aliud consilium dies proferat, satius in praesens visuin est, eam dumtaxat partem edi quae et ab antiquariis mi- nus fucrat depravata, et memorabilium rerum varie- tate atque fructu lectoribus acceptior jucundiorque G fore videbalur. i Huc usque Sirroondus. IV. t Quod vero, subdit Labbeus (i), summus ille vir u que ad obitum renuil , hoc ego plurimorum pulsatus precibus ac prope conviciis, puWicare ag- gressus sum , integrosque Fastos Idatianos capite pedibusque truncos, lectoribus ex eodem nostro co- dice ms. representavi, additis ad oram utriusque co- lumnae annis ab Urbe condita ex Varroniana suppu- tatione, ct castigaiis plerisque autiquariorum bive exscriptorum erroribus. Addidi quoque, sed diverso a caHeris charactere, omissos , interdum eoruindera antiquariorum potius quam Idatiiculpa consules gemi- nos, quia id a me postulare videbatur et argumenti ratio et lectorum inajor opporlunitas. i Haecille. Qui- bus addit Baiinius Sirmondianomm editor (;') : c Ut autem a nobis iidem Fasti aliquanto etiam ornatiores eiirent, praeter illa qtiae Labbeus omissa suppleve- rat, praeterque adjectas ab ipso sive emendationes, sive variantes lectiones, alia iiisuper generis ejusdem n non pauca ex Ciceronis libris aliisque veterum rnonu- nientr8 couquisita similiter ad uiriusque coinninae oram ascripsiraus . nec non breves aliquot aninjad- 87* versiones intexuimus, quibus aiiqiui Idatianse descri- ptionis errata notaremus : prarsertim cum id jam alii accurate praestiterint, atque inter caeteros Eromaiiuel Schelesiratius et Antonius Pagi, a quibus haud pri- dem eruditae de ea re lota dissertationes prodiere. i Ilaclenus cl. Bannius; cujus recensitam Idatii cum Chroniei, tum Fastoram editionem Sirmondiartam secuti sumus, aliquot in locis ad paginarum limbum pauculis nostris observationibus auctam. V. Verum illud hic baud praetereundum, Floresium nimirum quem superius memoravimua, Idatium Fa- siorum auctorem non agnoscere (k)t secus atque certatim censnere post Sirmondum eruditi viri quoi inter cl. Cangius (/) ; qui praeterea eosdem Fastos denuo coniulit curo ipso codice ouo usus est Labbeus, et quampJnra ex eo emendavit quae antea parum iida vel accurata manu fuerant descripta : quim qui- dem Fastorum editionem sic restilutam inter $eUtu qumdam ad illuttrationem Ckronki Pauhalit evulp- vit (m). Nonnulla vero in iisdem Fastis Idatiauis ca- stigata reperias apud Dodwellum (n). Ulod iesuaer monendum ducimus, laudatum Floresinm ex codke ms. qui Joannis Marianae fuit , com Complutensi ae Toletano collato, in lucera emisisse Idatii Chrooicoa minus, hactenus ineditum (o). VI. At vero hic demum operae protiufn fuerit Sir- mondi observationem iu medium proferre de Nmrno» rorum notit quce Ckronici ei Fattorum mmraimkm a/Uoc tunl. Sic igitur ille (■) : c In Gbronico Idatii, ait, prster olympiailas et singulorum imperaionum annos qui ordine digeruntur, duo praecipoe Dumeri annotantur. Unus major cujus initium dueitor ab Abrabamo, hoc est ab exordio Cbronici EuaebianL Nam eum Eusebii Chronicon continoarel Idatios, oonsetjuens erat ut illius etiam epochaa sectaj-etar. Hic iguur prior numerus est Eusebianua. Alier eat aerae nispanicse, quam in Fastis quoque ot Hoi paais usttatam et familiarein adjecit. Haec vero Christi na- Ulem 58 annis tantum autecedit, cum numenui Ba- sebianus prsecedat annis 2015. Quare , si asainata aera, Christi annum indagari piacet , deduceudi ab aera sunt anni 38. Verbi gratia, barbarorum in Hi- apanias ingressum in Chronico (q) et in Fastis (r) contigisse notat aera 447 ; deduc anuoe 58, reiifm fiunt 409. Is ergo Christi annus fuit, cum barbari ia Hispanias penetrarunU Quod saue coaGrmant reJiqni etiam characteres qui una ibidem coinparantur. Olympias enim 297, et consules Honorioa vm, et Theo- dosius m, et feria tertia iv kal. Octobris, omata eoo- gruunt atino Cliristi 409. Hursua prodigia quaedaiB in Gallaecia vi nonas Martiaa visa 9 eauiqoe Ceriasi aextaui fuisse oarrat in Chronieo (s) , awa quingea- tesima. Si de quingenlis tollantur 58, restaiit 46*. Aunus ergo Chrkti fuit46i, in quena et feria iitsi illa quadrat» et Severi Augusti qui Majoriaun suceet- sit, annus secundns eui hsec ascripf a sunt. Alque is hunc modum ratiocinari in eaeteria licebii, nisisi quando numeri suis locis antiquariorum cuipa moti, scrutantium industriani et conatum eludent. > Hxc ille. Cseterum de snrae Hispanicae ratione et origine Joannem Marianam consulcre praestat (I). Sed a» num de ubula. (a) Sigeb. Cbronic. ad ann. 490. (b) Sirmond. praefat. ad Idat. in Vet. Testim. (c) Voss. I. c. pag. 230. (d) Pagi. ad ann. 469, } 6. (e) Sirmond. I. c. (f) Pagi. ad ann. 465, § 6. (g) Coim. Annal. Eccl. Francor. adann. 468, { 1, tom. I, pag. 103. (h) Sirmond. praefat. ad Idal. (i) Labb. Syllab. Scriptor. tom. I Nov. Biblioth. «nss. tihror. pag. 2. (i) Baun. praefat. ad tom. II Opp. Sirmond.,§2. (k) Flores. 1. c. pag. 454. (l) Cang. pnefat. ad Cliron. Pasch. { 40, psg. 51. (m) 1d. ad Chron. Pasch. § 42, p»g. 544 seqq. (n) Dodvr. ad Opp. post. Pears. in Dissert. smgvl. cap. 7, § 10, pag. 101 seq. (o) Fltires. I. c. pag. 405. (p) Sirmond. praifat. ad Idat. (q) Idat. Chron. iufra. (r) Id. Fast. infra. (s) Id. Chron. infra. (() Marian. Hist. de Reh. Hisp. Jib. m, cap. ^ lo:i-. I, png. 101 se«iq. edit. Ilagae-Cookl. 1735. S73 CnROMCON. «57* IDATII EPISCOPI CHRONICON. fttMfatio. Idatias servns Domini nottri Jesu Christi nniversis fldelibas in Domino Jcsu Chrislo, < C ser- vientibas ei in verilate salutcm. Probatissimorum in omnibus virorum studia, quos A pnecipue in flde ca;holica el conversatione perfecta testes veritatis divini cultus docet asserlio,ut or- naotur decore dictorum, ita et commendantur ho- nore merilorum, ut mirain in omni opere suo ob- lineanl firmilatem. Verum Idatius provinciae Gallae- ciae natus in Lemica civitate, mage divino munere, qoam proprio merito, summi praesul creatus ofttcii, ul extremus plagae, ita extremus et vitas, pereii- guuin informatus studio saeculari, multo minus do- cilis sanctae lectionis volumine salutari ; sanctorum erudiiissimorum Pairum in precedenti opere suo9 pro capaciute proprii sensue aut verbi, ostensum ab bis secutus exemplar. Quorum primus Euscbius Cae- sariens'isepiscopus9qui ecclesiasticassui numeri libris icripslt historias9ab initio Nini regnantis Assyriis, B et sancti Abrahae pairiarcbae llebraeis, et reliquorum conlemporales his annos regum, in vicesimum Con- siantini augusti quo imperabit annum,Graci ser- inonis chronographix concludil historia. Post hunc successor syngrapheus perfec:us universis factoruin dietorumque rooniiiieniis , Hieronymus presbyter, idem Eusebius cognomento, de Graeco in Laiinum scriplure hujus interpres9 a vicesimo anno supra dicti imperatoris in quarium dccimum Valeniis au- gusii annum subdiiain lexit historiam. Esto ut in sanctis quibus deguit Hierosolymorum locis, a me- morato Valenlis anno in tempus quo in pracsenti vita duravit, forte quamplurima de his quas sunt insecuU subjecerit : quia haud uroqiiam, dum va- luit, a diverso slyli opere ces^avit. Quem quodam C lempore propri» peregrinationis iu supra dictis re- gionibus adhuc infantulus vidisse me certus sum. Qui post aliquot aunos beato ut erat mansit in corpore. Si tunc proprio operi quod subdidit aliqua subjuuxerii, apud eos ad quos scriptorum ejus omne opusvel summa pervenit, certa et plena cognitio est. Sed quoniam in cujusdam studii sui scriptura dixisse eum constat, debacchaniibus jam in Rornano solo barbaris, omnia haberi pennixta ttque confusa, opinamur ex hujus indicio sermonis, in hoc per se annorum volumine subdito de successione tempo- rum ab ipso nihii adjectum. Tamen quia ad nostri temporis cursum, ut superior lectio docet, descrip- tio defluxit annorum, cum membrana hujus historise curam coniigisset expertis , menlem monuit imperiti, ut de cogniiis, etsi in omnibus impari gressu, vei ve- stigiis se substerneret prapcessorum.Quae fldeli susci- pienscordis intuitu, partiinex&tudio scriptorum, par- timexcertoaliquantorum relatu, partiinexcognitione quam jam lacrymabile propriae vitae tempus ostendii, quae subsequuntur adjecimus. Quorum continemiam gestorum et temporum, qui legis itadiscernes: Abanno primo Theodosii augusti in aiinuor-tertiuin Valenti- niani augusti, Placidi* reginae filii, ex supra dicto a nobi« conscripta sunt studio, vel ex scriptoruru slylo, velexrelationibusindicaiitum.Exinimmeritoailectus ad episcopatus otflcium, non ignarus omnium mise- rabilis temporis aeruuuiarum, et conclusi in angustins imperii Romani metas subdidimus ruituras, et quod est luctuosiu?, intra extremain universi orbisGallse- ciam deformem ecclesiastici ordinis statum, crea- tionibus indiscretis honestae libertatis interitum, et universx propemodum in divina disciplina reli- gionis occasum ex furentium dominantem permixia iniquaruin perturbaiione nationum. Haec jam quidem inserta : sed posteris iu temporibus quibus offende- rint, reliquimu* consurnmanda. CHRONICON. Romanorum XXXiX, Theodosius per Gratianum in consortium regni assumptus, cum ipso, et Valen- tiniano juniore regnat annis xvu. I. Theodosius nalione Hispanus, de proviucia Gal- lxcia, civiute Cauca, a Gratiano augustus appel- latur. Inter Romanos et Gothos multa certamina conse- runtur. II. Theodosius ConsUntinopolim ingreditur in Pathol. LI. primo consuiatu suo, qucm cuin Gruliano agebatau- gusio. Alexandriae XXI habeturepiscopus Tlieophilus vir eruditissinius, insigois qui a primo conuUu The<>- dOMi augusti Laterculuro per centum aunos dige- stum de paschae observatione conscripsit. IU. ( Olymp. ccxc.) Athanaricus, rex Golhoriiin9 •apud Consuntiuopolim decimo qtiinto die ex quo 4 Theodosio fuerat susceptus, interiif . 28 875 1DATII EPISCOPI AQUjEFLAVIENSIS 871 IV. {ASr. Risp. cdxc.) Gothi infida Romanis pace A Romanonim XL, Arcadius et floHORHJS Theodotii se tradunt. Ambrosius in Italia Mediolani episcopus, Mar- linus in Galliis Turonis episcopus, et vitae me- ritis et patralis miraculis virtutum habeotur insigne». V. Theodosius Arcadium filium suum augustum appellans, regni facit sibi esse consortem. VI. (Eus. mmcd.) Honorius nascitur filius Theo- dosii. Legati Persarum ad Tbeodosium Constantinopo* lim veniunt. VII. (Olymp. ccxci.) Greothingorum gens a Theo* dosio superatur. Priscillianus declinans in haeresim Gnosticorum, per episcopos quos sibi in eadem pravitate colle- gerat , Abulae episcopus ordiuatur : qui aliquot B lio Ortigio episcopo qui Caelenis fuerat ordinatos, filii defuncio patre regnant annis xxx. I. II. (Olymp. ccxciv.) III. [Romanw Eccletice XXXVII habetur eplseopm Amastasius.] IV. V. In provincia Carthaginiensi in civitate Toleto •ynodus episcoporum contrahitur, in qua quod gestis continetur, Symphosius et Dictinius, et alii cum his Gallaeciae provinciae episcopi, Priscilliaai sectatores haeresem ejus blaspbemissimam cum as- sertore eodem professionis suae subscriptione con- demnant. Statuuntur quaedam etiam observanda ds Ecclesiae disciplina,communicante in eodem conci- episcoporum conciliis auditus, Italiam petit et Ro- mam. Ubi ne ad conspectum quidem sanctorum epi- scoporum Damasi et Ambrosii receptus, cum bis cum quibus iverat, redit ad Gallias. Inibi similiter a sancto Martino episcopo, et ab aliis episcopis haere- ticus judicatus, appellat ad Caesat ein quia in Galliis lits [Ms. bisdem] diebus potestatein tyrannus Maxi- mus obtinebat imperii. VIII. Arcadii quinquennalia celebrantur. Romanae Ecclesiae XXXVI habetur episcopus Sni- cius. IX. Priscillianus propter aupra dictam haeresem ab episcopatu depulsus 9 et cum ipso Latronianus laicus, aliquanlique secutores ejus apud Trevirim sub tyranno Maximo caeduntur. Exin in Gallaeciam G Priscillianistarum haeresis invasit. X. Maximus tyrannus occiditur per Theodosium tertio lapide ab Aquileia quinto kalendas Augustas : et eodein tempore vel ipso anno in Galliis per Arbo- gastcm [ Ms. Arvagastem ] comitem filius Maximi nomine Victor exstinctus est. Cynegius Theodosii prsefectus habetur illuslris, qui factis insiguibus praeditus et usque ad iEgyptum penetrans gentium simulacra subvertit. XI. (Olymp. ccxcn.) Theodosius cum Honorio filio auo Romam ingressus est. XII. XIU. XIV. Valentinianus junior apud Viennam scelere sed ageniibus Priscillianistis pro fide catholica pul- sus factionibus exsulabat. VI. (Olymp. ccxcv.) VII. VIII. Solis facta defectio tertio idua Novembris feria secuuda. Romanae Ecclesiae XXXVIII [Ms. XXXVII] habe- tur episcopus Inmocentius. IX. (Eus. mmccccix.) Theodosius Arcadii filios nascitur. X. (Otymp. ccxcvi.) Constantinopoli Joannes epi* scopus praedicatur insignis, qui ob fidem catoolicam Eudoxiam Arcadii uxorem infestissinajD patitor Arianam. XI. Xil. ilierosolymis Joannes, Caesarea Eulogius, Cypro Epiphanius, Alexandria Theophilus qui supra, episcopi habeniur insignes. Ilieronymus presbyterio praeditus, in Bethleeai Judae vicina consistens, praccipuus habetur in cuncUs. XIII. Post supra scriptos sane Arianos, qni Hie- rosolymis ante Joannem episcopi fuerini, Idatios qui haec scribit, scire non potuit. Hnnc vero san- ctum cum sanctis Eulogio, Theophilo et Hieronymo vidit, et infantulus et pupillus. XIV. (Olymp. ccxcvn.) XV. Alani, et Wandali, et Suevi Hispanias ingressi acra ccccxlvu, alii quarto kalendas, alii tertiu idus Octobris memorant die, tertia feria, Honorio vm et comitis Arbogasti [M s. Arvagasti] occiditur, et Eu- ^ Tbeodosio Arcadii filio iu consulibus. genius tyrannus efficitur. XV. (Olymp. ccxcui. Mr. Hisp. cdxxx.) XVI. (Em. mmcdx.) Eugenius a Tbeodosio au- gusto superaius occiditur. XVII. Tbeodosius invaletudine hydropis apud Me- diolanum defunctus est anuo regni sui xvn. Et bte annus, qui Theodosii xvn ipse Arcadii et Honorii in inilio regni eorum priums est : quod ideo indicatur ne olympiadem quinque annorum turbet adjectio, in hoc loco untum propter regnantum iuserta • prin- eiplum. • Principium, Cangius in praefatione ad Chronicoij pascbale pag.29, $17, iegit item principium cx cod. Alaricus , rex Goihorum, Romam ingressus, cd« intra et extra urbem caedes agerentur, omnibus in* dultum est qui ad sanctorum limina confugerunt Placidia Theodosii filia, Hooorii imperatoris so- ror, a Gothis in urbe capta. Alaricus moritur, cui Ataulfus succedil in regi>c Barbari qui in Hispanias ingressi fuerant, capde depraedantur bostili. Pestilentia soas partes non se- gnius operaiur. XVi. Debacchantibus per Hispanias barbaris,et saevienle nihilominus pestilentiae malo/opes et con* ms., non principum, ut esl in ediL §77 CHRONICON. dium in arbibus subsUntiam tyrannicus exactor A cedens Wallia in regno diripit, et miles exhaurit [M$. milites] : famea dira grassatur, adeo ut humanae cames ab bumano ge- nere vi famis fuerint devoraiae : matres quoque ne- catis vel coctis per sc natorum suorum sint pastaa corporibus. Bestiae occisorum giadio, fame, pestilen- tia, cadaveribus assuetae, quosque hominum furtio- res interimuni, eorumque carnibus pastae passim in humani generis efferantur interitum. Et iu quatuor plagia ferri, fainis, pestilentiae, bestiarum, ubique in toto orbe sievientibus, praedictae a Domino per prophetas suos anuuntiationes iroplentur. XVU. Subversis memorata plagarum grassatione Hispaniae provinciis, barbari ad pacem iueundam, Domino miserante conversi, sorle ad inbabiundum •ibi provinciarum dividunt regiones. Gallaeciam B Zosmos [M$.t Eulalius]. 878 cum patricio Constamio pace mox facta, Alanis et Wandalis Silingis, in Lu- j siUnia et Baetica sedentibus adversatur. Alexandrinae Ecclesiae post Theophilum quis prae- sederit, ignoravi haec scribens. Constantius Placidiam accepit uxorem. (Fredibalum, regem gentit Wandalorum, mne ullo eertamine ingeniou captum ad imperatorem Honorium de$tinat.) XXIII. Wallia, rex Gothorum , Homani nomhrs causa intra flispanias caedes magnas efficit barbu- rorum. XXIV. Solis facu defectiodie decimo quarto kal. Augusti, qui fuit quinta feria. Romanae Ecclesiae XXXIX praesidet episcopus Wandali occupant et Suevi, siUm in extremiute Oceani maris occidua. Alani LusiUniam et Cartha- giniensem provincias, et Wandali cognomine Silingi Baeticam sortiuntur. Hispani per civitaies et castella residni a plagis, barbarorum per provincias domi- naniium se subjiciunt servituti. ConsUntinus post triennium invasae lyrannidis ab Booorio duce Constantio intra Gallias occiditur. XVIII. (Olymp. ccxcmii.) Jovinus et Sebastianus fratres intra Galliam, et in Africa Heraclianos pari tyrannidis inflamur insania. Angustinns Hipponeregiensis episcopos habetur insignis, inter cujus studia magnifica, Donatisus ab eo Dei adjutorio superatos, probau fldes demon- strat auctorum. XIX. (Eus. mhccccxxx.) Jovinus et Sebastianus oppressi ab Houorii ducibus Narbona inlerfecti sunt. Gothi Narbonam ingressi vindemiae tempore. Heraclianus movens exerciium de Africa adver^us Bonoriom, Utriculo in Italia in conflictu superatus effugit in Africam, caesis in loco supra dicto l milli- tms armatorum. Ipse post Carthagine in aede Memo- riae per Honorium percussoribus missis occiditor. XX. Auulfus apud Narbonam Placidiamduxit uxo- rem, in quo prophetia Danielis putatur irapleU, qui ait filiam regis Austri sociandam regi Aquilonis, nullo umen ejos ex ea semine subsistente. XXI. Hierosolymis Joanne quo supra episcopo pnesidente, sanctus et primus [Jfs., praesidente san cto et primus] posl Christum Dominum martyr Ste- D facius.] Duranteepiscopoquosupra, gravissimo terraemntu sancta in Hierosolymis loca quassantur et caetera, de quibus in gestis ejusdem cpiscopi scripu deciarant. Wandali Siiingi in Baetica per Walliam regem omnes exstincti. Alani qui Wandalis et Suevis potentabantur, adeo caesi sunt a Gothis, ut exstincio Atace f Addace] rege ipsorum, pauci qoi soperfuerant, abolito regni no- niine,Gunderici, regis Wandalorum, qui in Gallaecia resederat, se patrocinio subjugarent. Gothi intermisso cerUmine quod agebant, per ConsUntium ad Gailins revocati, sedes in Aquita- nica a Tolosa osque ad Oceanom acceperont. Wnllia eorum rege defuncto, Theodoricus succe- C dit in regno. XXV. Inter Gundericum Vandalorum, et Herme- ricum Suevorum reges ceriamine orto, Suevi in Nervasi [M$.9 Nerbasis] montibus obsidentur a Wan- dalis. Valentinianus CousUntii et Placidiae filius na- acitur. In Gallicana regione, in civiute Biterris, roulu si- gna effecU terrifica, Paulini episcopi ejusdem civiu* tis epistola enarrat ubique dirccla. XXVI (Olymp. ccc.) Wandali Suevomm obsidione dimissa, insUnle Aslerio Uispahiaruin comite, sub vicario Maurocello, aliquautis Bracarae in exitu suo occisis, relicta Gallaecia ad Baticain transierunt. [Romana Ecclc$ia XL prasidet epi$copu$ Bow- phanus revelatur. Hieronymus, qui supra praecipuus in omnibus, ele- mentorum quoque peritissimus Hebraeorum, in lege Domini, quod scriptum est, diurna nocturnaque me- diutione contiiiuus, studia operis sui reliquit innu- mera. Ad ullimum Pelagianorum [Mt.f Pelagiani] seciam cum ejusdem auctore adamantino veritatis malleo eontriviL Adversum bos et adversum alios naereticos exsunt ejus probatissima monimenU. XXII. (Otymp. ccxcix.) Auulfus a patricio Con- Mantiopulsatus, ut relicU Narbona llispaniaspeteret, perqoemdamGothum apud Barcinonam [M$. Barce- I inter familiares fabulas jugqlatur. Cui suc- Honorius apud Ravennam Constantium consortem sibi facit in regno. XXVII. Consumius, imperator Ravennae, moritu* in soo tertio cousulatu. XXVIII. Castinus magister militum cum magna manu et auxiliis Gothorom, bellum in Rptica Wan- dalisiufert: qnos cum ad inopiam vi obsidionis ar- ctaret, adeo ot se tradere jam pararent, inconsulU publico cerUmine coufligens, auxiliorum fraude de- ceptus ad Tarraconam [ M$.% Terraconam ] victus effugit. Bonifacius palaiium deserens Africam invadit. XXIX. (Euj. hmccccxl.) 379 % 1DAT11 EP1SC0P?AQU;EFL\V1ENSIS SSO XXX. (Olymp. ccci.) Ifonorius actis tricennalibus A VII. Aetius, dui ulriusque militiae, Noros edowai mus Ravemiae obiil. rebellantes. P.ursum Suevi initam eum Gallaecis pa- Paulinus nobilissimus et eloqueotissimus, dudum conversione ad Deum nobilior factus, vir apostoli- cus, Nola Campaniae episcopus babetur insignis : ctii Therasia de conjuge ficla soror, testimonio vitae beatae aequatur et merito. Exstant operis ipsius egre- gii sludia praedicanda. Romanorum XLI, Tbeodosius Arcadii filius, ante aliquot annos regnans in partibus Orientis defuncto patre, post obitum Honorii patrui, monarcbiam te- iii*l imperii, cum esset annorum viginti sex. Joannes arripit tyrannidem. I. Theodosius Valentinianum, amitae suac Placidiae tilium, Constantinopoli Caesarem facit, et contra Joannem mittit: sub quo a ducibus qui cura eo per B vulnefe quo fuerat percussus interiit. Cui Sebastia- i libata sibi occasione conturbant. Obquorum de- praedationem Idatius episcopus ad Aelium docem qui expeditionem agebat in Galiiis, suscipit legatio- nem. Vetto, qui de Gotbis dolose ad Gallaeciam ve- nerat, sine aliquo effectu redit ad Gotbos. VIII. (Olymp. cccm.) Superatis per Aetium incer- tamine Francis et in pace susceptis, Censorios eo» mes legatus mittitur ad Suevos, supra dicto seeum Idatio redeunte, Bonifacius in aemulationem Aetii de Africa per Placidiam evocatus in Italiam ad palatium redit. Qui depulso Aetio in locum ejus succedens, paucti post mensibus, inito adversum Aetium conflictu, de Theodosium mis*i fuerant, apud Ravennam prirao anno invasae tyrannidis occiditur, et Felix patricius ordinatur ex magistro militum [Ifi., et magister mi- litum]. Valentinianus qui erat Caesar, Romae Augustus ap- pellatur. Wandali Balearicas insulas depraedantur : deinde Carthagine Spartaria, et Ilispali eversa et Hispaniis depraedatis, Mauriuniara invadunt. II. RomanaeEcclesiae XLI [Jft. XL] praesidet epi- SCOpilS COELESTINUS. III. IV. (Olymp. cccu.) Gundericus, rex Wandaloruro, capta Hispali, cum impie elatus manus in ecclesiam civitatis ipsius extendisset, moxDei judicio daemone C correptus interiit. Cui Gaisericus frater succedit in regno. Qui ut aliquorum relatio habet, effectus apo- staia de fide catholica in Arianam dictus est trans- iase perfidiam. V. Gaisericus, rex de Bseticae provinciae littore, cum Wandalis omnibus, eorumque familiis, mense Maio std Mauriuniam, et Africam reliciis transit Hispaniis. Qtii prius quam periransiret, admonitus Hermiga- ritim Soevuin vicinas in transitu suo proviucias de- praedari, recursu cum aliquantis suis facto, praedan- tcm in Lusitania conscquilur. Qui baud procul de Emerita, quam cum sancun martyris Eulaltae injuria spreverat multis per Gaisericum caesis, ex his quos secum habebat, arrepto, ut putavit, Euro velocius nus gener substitutus per Aetium de palatio sope» ratus expellitur, IX. (Eus. mmccccl.) Regresso Censorio ad pahv» tium, Hermericus pacem cum Gallaecis quos pneda- balur assidue, sub interventu episcopali datissibi w format obsidibus. Symphosius episcopus pcr eum ad comitatum I* gatus missus, rebus in cassum frustratur arreptis. In conventu Lucensi contra voluntatem Agrolii, Lucensis episcopi, Pastor et Syagrius episcopi ordi- nantur. Aetius,dux utriusquemilitiae.Patricios appellatnr. X. Sebastianus exsul et profugus effectus, navi* gal ad palatium Orienlis. Romanae Ecclesiae XLU [M$. XLI] babetur episco- pus Xystcs. XI. Hierosolymis Juvenalem episcopum praeside- re, Germani presbyteri Arabicae regionis exinde ad Gallaeciam veuientis, et aliorum Graccorom relatkrae comperimus, adjicientibus Consuntinnpolim eua cum aliis, etPalaestinae provinciae et Orieutis episeo- pis evocatum,sub praesentia Theodosii augusti, coa- tracto episcoporum iuterfuisse concilio ad destruen- dam HebioniUrum haeresiro, quam Nestorios [Ms.t Atticus] ejusdem urbis episcopus pravo stultissimas sectae resuscitabat iugenio. Quo vero tempore sancti Joannes, Hieron jmus et alii quos supra diximus, obierint, vel quis Joanni ante Juveualem successerit, sicut et fecisse cogoi- fugae subsidio, in flumine Ana divino brachio praeci- D tura est in brevi seniorem quemdam, referentuni piutus interiit. Quo iu exstiucto, mox quo coeperat sermo non edidit Gaisericus enavigavit. IV. Suevi sub llermerico rege medias partes Gal- laeciac depraedantes, per plebem quae casteila tutiora retinebat, acta suorum partim caede, parlimcaptivi- tate, pacem quam ruperant, familiarum quae tene- bintur, redhibitione resuorant. Per Autium comitem baud procul de Arelate quae- dain Gothorum manus exstinguitur, Anaolfo optimate eorum capto. Juthungi per eum simililer debelian- tur et Nori. Felix qui dicebatur Pjtricius Ravennae tumultu occidilur iuililah. XII. (Olymp. ccciv.) Narbona obsideri ccepu prr Gothos. Burgundiones qui rebellaverant, a Romanis dace Aetio debellantur. Uuo eodemque tempore Alexandriae Cyrillum epi- scopum praesidere, et ConsUntinopoli Nestorium haereticum Hebionaeum, Cyrilli ipsius ad eumden epistola, et baeresim destruentis et regulam fldei ei- ponentis ostendit. Haec cum aliis babentur alUta. XIII. Narbona obsidione liberator Aetio dnce et roagistro militum. Burgundionum caesa viginti mil- lia. 881 CHRONIGON. 889 Rursos Gensorius et Fretimundus legali mitluntur A nopoli fugit admonitui , et ad Theodorem regeui ad Suevos. XIV. Gothorum caesa octo roillia sub Aetio duce. Suevi cum parte plebii Gallaeciae cui adversaban- tur, pacis jura coufirmant. Hermericus rex morbo oppressus Rechilam fllium suum subaiituit in regnum : qui Andevotum cum sua quam babebat manu ad Singillionem Bjetican fluvium aperto marte prostravit, magnis ejus auri et argenti opibus occupatis. XV. Cartliagine fraude decepu die decimo quarto kalen. Novembris omnem Africam rex Gaisericus invadit. Bello Gotbico subTbeodorico rege apud Tolosam, Litorius Romanus dux inconsultius cum auxiliari Hu- Gothorum veniens , couquaesiUro sibi, qua potuit, Bareinonam bostis factus ingreditur. XXI. In Asturicensi urbe Gallacciae, quidam anta aliquot annos latentes Manicbaei gestis episcopalibus deteguntur ; quse ab Idatio et Turibio episcopis qui eos audierant ; ad Antoninum Emeritenscm episco- pum directa suni. Wandali navibus Turonio in littore Gallaeciae re- penie advecti, familias capiunt plurimorum. Sebastianus de Barcilone fugatus migrat ad Wan- dalos. Per episcopum Romae tunc prarstdentem getta de Manichftis per provincias diriguntur. XXII. Yitus magister utriusque militiae factus, ad norum manu irruens, caesis his, ipse vulueratus ca- B Hispanias missus, non eiiguae manus fultus auxilio, pilur, et post dies paucos occiditur. Inter Romanos et Gothos pax efflcitur. Gaisericus eiatus impie, episcopum clerumque Carthaginis depellit ex ea, et juxia prophetiam Da- nielis, demutatis ministeriis sanclorum, ecclesias ca- rholicas tradit [Jtfi., tradiditj Arianis. Recbila, rex Suevorum, Emerium ingreditur. XVI. (Olymp. cccv.)GaisericusvSiciliamdeprseda* tus, Pauormum diu obsedit: qui damnatia catnolicis episcopis Maximini, apud Siciliam Arianorum du- cis, adversum caibolicos prsecipiutur insiinctu, ut eosquoquo pacto in impieUtem cogeret Arianam: Bonnullis declinantibus, aliquanti durantes in catbo- lica fide consummavere martyrium. Censorius comes qui legatus missus fuerat ad Sue- C vos, residens Mirtyli [Manyli], obsessus a Rechila in paee se tradidit. XVII. Rex Suevorum, diuturno per annos sepiem •morbo afflictus, moritur Hermericus. Rex Rechila Hispali oblenu, Baeticam Ct Cartha- giniensem provincias in suam redigit potesutem. [RomatuE EccUiia XLIII pra$idet epiuopm Leo.] Sabino episcopo de Hispali factione depuiso, in locum ejus Epipbanius ordinatur fraude, non jure. Asturius,dux ntriusque militis, adHispaoias mis- sas9 Tarraconensium csedit muititudinem Bacau- daram. XVIII. Cometae sidus apparere incipit mense De- cembri; quod per menses aliquot visum, svbsequen- ti8 in pestilentia plagae quae fere in toto orbe diffusa D datur mense Februario. cum Carthaginienses vexaret et Baiticos, succeden- libus cum rege suo illic Suevis, superatis etiam in congressione qui ei ad depraedandum in adjutorium venerant, Gotbis, territus miserabili timore diffugit. Suevi exin illas provincias magna deprsedatione sub- vertunt. XXIII. Romanae Ecclesiae XUU [ Jfs. XUI] praesi- det episcopus Leo : bujos scripia per episcopi Turi- bii diaconem Pervincum contra Priscillianistas ad Hispanienses episcopos deferantur. Inter quae ad episcopum Turibium de observatione catholicae fidei et de haeresum blasphemiis dispuutio plena dirigk tur, quae ab aliquibus Gallascis subdolo probatur arbitrio. « Solis facu defectio die nono kal. Januarias, qui fuii tertia feria. XXIV. (Olymp. cccvu.) Rechila, rex Suevorum » Emeritae gentilis moritur mense Augusto : cui mox filius suus catholicus Rechiarios succedit in regnum, nonnullis quidem sibi de gente sna aemulis, sed laten- ter : obteiito Umen regno,«ine mora uiterioresregio- nes invadit ad praedam. Pascentium quemdam urbis Romae qoi de Asturic* diffugerat, Maufchaeum Anloninus episcopus Emeri- tae comprehendit, auditumque etiam de provincia Lusitania facit expelli. Per Agiulfum Hispali Censorius jugulator. XXV. Recbiarius accepia in conjugium Theodoris regis fiiia, auspicatus initium regui, Vasconias deprae- «s>t, praemisit ostentum. ConsUntinopoliunae ecclesiae depniso Nestorio praesidet episcopus Flavianus. XIX. (Eu$. mmcccclx.) Astorio magistro utriusque militiae,generipsius successor ipsi miitiiurJMerobau- dis, natu nobilis et eloquentiae merito, vel maxime io poematis studio veteribus coroparandus, testimo- mo etiam provebitur sutuarum. Brevi tempore po- tesutis suae Aracellitanorcm frangit insolentiam Ba- caudarom. Mox nonnullorum invidia perurgenle, ad nrbem Romam sacra praeceptione revocatur. XX. (Otymp. cccvi.) Sebastianus illicquo confu- gerat, deprebeusus sibi adversa moliri, e Consunu- Basiiius ob testimonium egregii ausus sui congre- gatis Bacaudis in ecclesia Tyriassone fcederaios oc- cidit : obi et Leo ejusdem ecclesiae episcopus, ab eisdem qui cum Basilio aderant, in eo loco obiit vul- neratus. Rechiarius mense Julio ad Theodorem socerum profectus, Caesaraugusunam regionem cum Basilio in reditu depraedatur. Irrupta per dolum Uerdensi urbe, acu est non parva captivius. XXVL Asturius vir illustris ad honorem provehi- tur consuiatus. Sebastianus exsul factus ad perniciosam sibi, sicul post exitus docuit, Gaiserici confugtt potesuiem : m IDATII EPISCOPI AQDiEFLAVIENSIS 884 pervo poft tempore quam venerat per eum jubelur A Fronto similiter comes, legati pro paee mitiontur et occidi. De Galliis epistolae deferuntorFlavianiepiscopi ad Leonem episcopum missae, cum scripiis Gyriili epi- ^seopi Alexandrini ad Neslorium GonsuntinopoliU- num de fiutychete Hebionila haeretico, et Leonis epi- scopi ad eumdem responsa, quse cum aliorum episco- poruin et gestis et scriplis per ecclesias dirigun- tur. XX VII. Tbeodosius imperator moriiur Gonstanti- nopoli anno aeutis suae quadragesimo ocUvo. Post quem XLIII statim apud Gonstaminopolim Marcianus a miiitibus et ab exercitu, instante sorore Theodosii Pulcheria regina, efficitur imperator. Qua sibi in conjugiumassumpta9regnat inpartibus Orien- tis. XXVIII. (Olymp. cccvtn.)Valentiniani imperatoris mater Piacidia moritur apud Romam. In Gallaecia terraemotus assidui, signa in coelo plurima ostenduntur. Nam pridie nonas Aprilis tcr- tia feria, post solis occasum, ab Aquiionis plaga coe- lum rubens sicut ignis aut sanguis efticitur, inter- minii per igneum ruborem lineis clarioribua in speciem hastarum rutilantium deformatis : a die clauso usque in horam noctis fere tertiam signi durat ostensio, quae mox ingenti exitu perdocetur. Gens Hunnorum pace rupta depraedatur provincias Galliarum : plurimae civitates effractae, in campis GaUlaunicis, haud longe de civiute quam effrege- ranl, Mertis, Aetio duci et regi Tbeodori, quibua obtinent conditiones injunctaa. Thorismo, rex Gothorum, spirans hostilia a Theu- dorieo et Frederico fratribus jugulatur : cni Tbeode- ricus auccedit in regno. XXX. Tertio regni anno principia Marciani regioa moritur Pulcheria mense Julio. Per Fredericum Theudorici regia fratrem Bs- caudae Tarraconenaea casduntor ex aactoriute Ro- mana. In Gallaecia terraemotus, et in sole signum inorto, quasi aitero secum concerUnte monstratur. Aetius dux et pairicius fraudulenter aingularis ac- citus intra palatium manu ipsius Valentiniani irope» ratoria occidiior. Et cum ipso per spaurium ejos B aliqui aingulariter intromissi jugulantur honorati. His gestis legatos Valentinianus mittit ad gentes, ex quibos ad Suevos venit Jostinianos. XXXI. Quarto regnl anno principis Marriani per duos barbaros Aetii familiarea Valenlinianns Rnas imperator occiditur in campo, exercitn circamsuu- te, anno aeutis suae xixvi, et regni xxxu Post qoem mox Maximus ex consulibus xi.ni Roraas Aogustos appellatur : qui cum imperator factus relicum Va- ientiniani sibi duxisset uxorem, et fllio suo ex priore conjuge Palladio quem Caesarem fecerat, Valenti- niani filiam in conjogium tradidisset, magnoram mo- tuum quos verebator, perturbatione distortus, et quia in occisorum per Valentinianum, et in ipsios interitnm Valentiniani, ambitu regni consttia sce- erat in pace socieUs, aperto marte confligens, divino G lesu patrau contulerat, eum imperium deserere caesa superatur auxilio : bellum nox inUmpesU di- remit. Rex illic Theodorea prostratus occubuit: ccc ferme millia hominum in eo cerUmine cecidisse memorantur. Mulu anuo signa procedunt. Quinto kal. Octobris a parte Orientis luna fuscatur. In diebua sequentis paschae visa quaedam in ccelo regionibus Galliarum, epistola de bis Eufronii Aogustodunensis episcopi ad Agrippinom comitem facta evidenter ostendit. Stella cometes a decimo quarto kal. Juiias apparere inci- pit, quae 111 kal. diluculo ab Oriente visa, post occa- sum solis ab occidua parte mox cernitur. Kalendis Augusti a parte occidentis apparet. Occiso Theodore Thorismo filius ejus succedit in regno. Hnnni cum rege suo Attila, relictis Galliis post cerUmen, Iuliam petunt. XXIX. (Eu$. mmcccclxi.) Secundo regni anno prin- cipis Marciani, Hunni qui Italiam praedabantor, ali- quantis etiam civiutibus irruptis, diyinitus partim fame, partim morbo quodam plagis coelestibus fe- riuntur : missis etiam per Marcianum principem Aetio duce caeduntur auxiliis; pariterque in sedibus suis et cceiestibus plagis, et per Marciani subiguntur exer- citum : et ita subacti, pace facU cum Romanis pro- pi ias universi repetunt sedes, ad quas rex eorum Attila mox reversns interiit. Ad Suctos Mansuctua comes Hispaniarum, et vellet et Romam, vix qoatnor regni soi mensibos expletis, in ipsa orbe tumnltu popoii et aeditione oc- ciditur miliUri. Ipso anno in Gailiis Avitus Gallos civis ab exerejtn Gallicano et ab honoralis, primum Tolosae, dehinc apud Arelatum Angustus appellatns, Romam pergtt et suscipitor. Usquead Valentinianum Theodosii generatio tenuit principatum. Romanorum XLUI, Maociaiios quario jam regui soi anno obtinet monarchiam. I. (Olymp. cccix.) Per Avitum, qoi n Romanb et evocatus et sosceptus foerat imperator, legali ad Marcianum pro unanimiUU mittuntur imperii. D Gaisericus soiliciutos a relicu Valentiniani, ot malum fama dispergit, prius quam Avitoaaogustos fierei, Romam ingreditur, direptisque opibus Roma- norum Carthaginem redit, relicum Valentiniani et flliaa duas, et Aetii filium Gaudentiom nomine, aecu ducens. Suevi Garthaginienses regiones quas Romania red^ diderant, depraedantur. Marcianus et Avitos coneordes principatu Romam ntuntur imperii. Per augustum Avitum Fronto comes legatus mlt* titur ad Suevos. Similiter et a rege Gothorum Then- dorico; quiafidos Romano esset imperio, legati ad eosdem millunlur, ut Ura secom quam cnm Ro toS CimOMCON. Imperio, qaia uno essent pacis fcedere copulati, ju- A Aiulfus deserens Gothos in Galiaecia residcL m rati fcederis promissa servarent. Remissis legatis utriusque ptrtis atque ouini juris ratione violaU, Suevi Tarraconensem provinciam quae Romano im- perio deserviebal, invadunt. De Erulorum gente septem navibus in Lucensi lit- tore aliquanti advecli, viri ferme cccc expediti, su- perventu mullitudinis congregatae duobus tantum ex suo numero effugantur occisis, qui ad sedes proprias redeuntes, Canubriarum et Vardulliarura loca mari- tima crudelissime depraedati sunl. Legati Goihorum rursum veniunt ad Suevos : post quorum adventum rex Suevorum Beehiarius cum magna suorum multitudine regiones provinciae Tar- raconensis invadit, acta illic depraedatione, et grandi ad Gallaeciem captivitate deducta. Mox Htspanias rex Gothorum Theudoricus cum ingenti exercitu suo, et cum volunlaie et ordinatione Aviti imperatoris ingreditur. Cui cura multitudine Suevorum rex Rechiarius occurrens duodecimo de Asturicensi urbe milliario, ad fluvium nomine Urbi- cum, tertio nonas Octobris diev sexta feria inito mox certamine superatur : caesis suorum agminibus, ali- quantis captis, plurimisque fugatis, ipse ad extre- mas sedes Gallaecise plagatus vix evadil ac profugus. Theudorico rege cum exercitu ad Bracaram extre- mam civiutem Gallaeciae penendeute, quinto kal. Novemb. die dominico, etsi incruenta, fit tamen satis mcasta et lacrymabilis ejusdem direptio civitatis. ftomanorum magna agitur eaptivitas captivorura, Suevi qui remanserant in extrema parte Galla> ciae, Massiliae filium nomine Maldram sibi regem constittiunt. Tbeudoricus Emeritam depraedari volens, beatae Eulaliae martyris terretur ostentis. III. Avitus terlio anno postea quam a Gallis ei a Gotltis factus fuerat imperaior9 caret imperio, Gotho- rum promisso destilutus auxilio, caret et vita. In Orientis partibus septimo anno imperii sui ino- ritur Marcianus. Romanorum XLIV, Majorunus in lialia, et Cou- sunlinopoli Lso augusti appdlantur. I. Theudoricus adversis sibi nuntiis territus, mox post dies paschae, quod fuit quinto kal. Aprilis, de B Emerita egreditur, et Gallias repetens partem ex ea quam habebat multitudine variae natiouis, cum du- cibus suis ad campos Gallaeciae dirigit : qui dolis et perjuriis insirucli, sicut eis fuerat imperatum, Aslu- ricam quam jam praedones ipsius sub specie Roma- nae ordinationis intraverant, mentientes ad Suevos qui reraanserant, jussam sibi expeditionem, ingre- diuntur pace fucata solitae arte perfidiae. Nec mora promiscui generis reperla illic caeditur multitudo, sanctae effringuntur ecciesiae, altaribus direptis et demolitis, sacer omnibus ornatus et usus aufertur. Duo iliic episcopi inventi cum omni cleco abducun- tur in eaptiviutem : invalidior promiscui sexus agi* tur miseranda captivitas; residuis et vacuis civitatis domibus datis incendio, camporum loca vasUotur. sanctorum basilicae effractae, altaria sublaU atque C Palentina civius simili quo Asiurica, per Golhos confracta, virgiues Dei exin qtiidem adductas9 sed iniegriute servaU, clerus usque ad nuditatem pu- doris exutus, promiscui sexus cum parvulis, de locis refugii sanctis populus omnis abstractus, jumento- rum, pecorum, camelorumque borrore locus sacer impletus, scripU super Jerusalem ex parte coelestis irae revocavit exempla. II. Reciiiarius ad locum qui Portucale appellatur, profugus regi Theudorico captivus adducitur : quo in custodiam redacto, caeteris qui de priore certa- mine superfuerant, tradentibus se Suevis, aiiquantis nihilominus interfectis, regnum destructum et fini- tum est Suevorum. Ilisdem diebus Rechimeris comitis circumvenlio- perit exitio. Unum Coviacense castrum tricesimo de Asturica milliario a Gothis diutino cerumine fatiga- tum, auxilio Dei, hostibus et obsistit et praevalet : quam plurimis ex eorum manu interfectis, reliqui revertuntur ad Gailias. Aiuifus dum regnum Suevorum spirat, Portucaie moritur mense Junio. Suevi in partes divisi pacem ambiunt Gallaecia- rum : e quibus pars Franunem, pars Mcldram re- gem appellat. Soiito more perfidiae Lusitaniain de- praedatur pars Suevorum Maldram sequens : acta illic Romanorum caede, praedisque contractis, civitas Uiyxippona sub specie pacis intratur. FranUnes moritur per Pascba et Pentecosteu. Ju- ne, magna multitudo Wandalorum, quae se de Car- D bente Maldra Suevi in solium perfidiam versi, re- thagine cum lx navibus ad Gallias vei ad Italiam moverat, regi Theudorico nuntiatur occisa per Avi- tum. Hesychius tribunus legatus ad Tbeudoricum cum sacris muneribus missus ad Gallaeciam venit, nun- tians ei id quod supra, in Corsica cassam multitudi- nem Wandalorum, et Avitum de liaiia ad Gallias Arelate successisse. Orlentalium naves Hispalim ve- nientes per Marciani exercitum caesas nuntiat. Occiso Rechiario mense Decembri, rex Theudori- cus de Gallaecia ad Lusiuniam succedit. In conventus parie Bracarensis latrocinantum dc- praedatio perpetralur. gtonem Gailaeciae adhaerentem flumini Durio deprae- dantur. Quinto idus Junias die, quaru feria, ab bora quaru in boram sexUm, ad speciem lunas quintae vel sextae, sol de lumine orbis sui minoratue apparuit. II. (O/ymp.cccx.) Gotbicusexercitusducesuo Cy- rila a Tbeudorico rege ad Hispanias missus mense Juiio succedit ad Baetioam. Legati Gothorum et Wandalorum pariter ad Stievos veniitnt, et rever- tuntur. IU. Theudoricus cum duce suo Sunierico exercitus sui aliquanum ad Baeticam dirigit manum : Cyriia revocatu* ad Gallias. Suevi nibilomious Lusiiaaia» S87 IDATII EPISCOPI AOU^FLAVIENSIS 8» partes com Maldra, alii cum Rechimundo Gallaeciam A Romanorom XLV, Siviaoa a senato Romae aa- depraedantnr. Eruli marilima conventos Lnceosis loca nonnulla crudelissime invadunt ad Baeticara pertendentes. Maldras germanum suum fratrem interflcit,et Por- ftucale castrum idem hostis invadiu Inter Suevos et Gallaecos interfectis aliquantis ho- tiestis naiu, maium hostile miscetor. Legaii a Nepotiano magistro militiae, et a Snnie- rico comite missi veniunt ad Gallaecios, nuntiantes Majorianum augustum et Theudoricum regem firmis- sima inter se pacis jura sanxisse, Gotbis in quodam certamine superatis. IV. (Eu*. mmcccclxxi.) Maldras in fine mensis Februarii jugulatos merito perit interito. Per Suevos Luco babitantes, in diebus paachae, B Romani aliquanti cum rectore soo honesto nato re« pentino secori de reverentia dierura occiduntur in- cursu. Mense Maio Majorianus Hispanias ingreditur im- perator : quo Carthaginiensem provineiam perten- denie, aliquantas naves quas sibi ad transitom ad- versum Wandalos praeparabat, de littore Cartbagi- iiiensi commoniti Wandali per proditores abripiunt. Majorianos ita soa ordinatione frustratus ad Italiam revertilur. Pars Goihici exercilus a Sonierico et Nepotiano comilibos ad Gallaeciam directa, Soevos apod Lu- cura depraedantur : quae Dictinio [Ms. Suevos apud Locom depraedatur habitantes, quae Dictinio], Spi- gustus appeliatur anno imperii Leonis qointo. VI. l.[Olymp. cccxi.) Sooiericua redit ad Gallias. Nepotianus Theodorico ordinante Arboriom accipit soccessorem. In provincia Gallaecia prodigiorora videntor signa diversa. iEra d, vi nonas Martias poliorom canta, ab occaso solis tona in sangoinem plena convertitor. Idem dies sexta feria foit. Antiochia major Isanriae [Forte, majoris Syriae] inobediens roonitis salutaribos, lerra debiscente de- mergitur, tantum ipsins civitatis aliqnantis qoi eom obaodientes limori Domini sont secuti, de interihi liberatis, tnrriom etiam solis cacuminibos exsunti- bus super terram. Gaisericus Valentiniani relictam Constantinopolim remittit. Fiiiae ipsius, una Gentoni Gaiserici filio, alia Olybrio senatori orbis Romae jore matrimonii eopulantur. Agrippinos Gallos et eomes et civis, iEgidio co- miii viro insigni inimicus, ut Gothorum mereretor auxilia, Narbonam tradidit Tbeudorico. Adversus JSgidium comitem otriosque militi*, virum, ut fama commendat, Deo bonis operibos complacentem, in Armoricana provincia Freliricos frater Tbeuderici regis insurgens, com his com qui- bus fuerat, superatus occidilur. Cum Palegorio viro nobiii Gallaeciae, qui ad sopra dictom foerat regem Cyrila iegatus, ad Galledam veniens, eontes ad eomdem regem iegaios obviat nione et Ascanio delatoribos , spargentibosqoe ad C Rechimundi : qui regressi in celeri , revertentem Cyriiam in Lucensi urbe suscipiunt. Post cojus moi egressum de Gallaecia, Suevi promissiooum suarom ot semper failaces et perfidi, diveru loca infelicis Gallaeciae solito depraedantor. Per Theodoricom ad Suevos Remismundus et Cy- riia cum aliquantis Gnthis qui prius venerant, remit* tuntur. Cyrila in Gallaecia reraanente, Remismondo mox recorrente ad regem, inter Gallaecos et Soevos indisciplinata pertorbatio dominator. Romanae Ecclesiae ILIV [M$. ILIII] praesidet epi- scopos Hilarus. VII. II. Nepolianos recedit e corpore. Frumario mortuo, Rechimundus omnibus Soevis in suam ditionem regaii jure revocatis, pacem refor- lerrorem propriae venena perfldiae, indicata recurrit nd suos : ac mox iisdem delatoribos quibos sopra, Frumarius cum manu Suevorum quam habebat im- pulsus, capio idaiio episcopo septimo kalend. Au- gusti in Ai|uaeflaviensi ecclesit, eumdem conventum grandi evertit excidio. Rechimundus vicinasibi pariter Auregensium loea, et Lucensis conventus maritima populatur. Inter Frumarium et Recbimundum oritur de regni potestate dissensio. Gailaeciorum et Suevorum pacis qoaedam umbra conscriiur. A Theudorico iegati ad Suevos veniont et recor- runt. Suniericus Scallabim cui adversabator, oblinet ^ mat elapsam. civitatem. Idatius qui supra, tribus mensibus captivitatis im- plelis, mense Novembri, miserantis Dei gralia, contra votum et ordinationein supra dictoroin delatorom redit ad Flavias. Derege Theodorico legati gentis perGdae rever- tuntur. Gaisericus rex a Majoriano imperatore per legatos poBtulat pacem. V. Majorianum de Galliis Romam redeuntem, et Romano imperio vei nomini res necessarias ordi- nantem, Rechimer livore percitusetinvidorom con- silio fultos, fraode interficit circomventom. Mense Maio sopra dicti viri ifigidii legati per Oceanum ad Vandalos transeont, qui eodem cnrsa Septembri mense revertuntur ad suos. Decimo tertio kalend. Augusti die, seeunda feria, in speciem lunae quiniae sol de lomine suo ab hora tertia in horam sexum cernitur minoratus. Legatos Remismondos mittit ad Theudoricom; qoi similiter soos ad Remismondom remitiit, com ar- morum adjectione vel munerum, directa et conjoge quam haberet. Vandali per Marcellinom in Sicilia caesi effngantut ex ea. iEgidius moritur, alii dicunt insidiis, alii veueas CDRONICON. 890 jrceptus. Qao desi»tente, mox Gollii regiones inva- A rura, habitatoribusque captis alque dispersU, ct dunt quas Romano nomini tuebatur Suevi Conimbricaro dolose ingressi, famHiam roV bilem Cantabri spoliant , et capiivam abductint niatrem cum ftliis. Legati eodem anno duabus vieibus a rege Suevo- rum mittuntur ad regem Theudoricum, ad quem et Arborius proficiscitur evocntus. [VIII. 111. j Reversi legaii Suevorum obiisse nun- liant Severura imperii sui anno quarto, qui supra remittuntur ad Conimbricam. Ajax natione Galata , effectus apostata et senior Arianus, inter Suevos regis sui auxilio hostis ca- iholicae fidei etdivinss Triuitatis emergit. Ad Galli- canam Gothorum habiiationem hoc peetiferum ini- mici hominis virus adveetum. Suevi adversum Aunonensem sarviunt plebem: qua de causa legati a Theuderico ad Remismnndum mittuntur incassum, spretique ab eo mox redeimt. De Constantinopoli a Leone augusto Authemius frater Procopii cum Marcelliuo, aliisque comitibus viris electis, et cum ingenti multitudine exercitus copiosi, ad Italiam Deo ordinante direclus ascen- dit. Roroanorum XLYI, AirrMimus ocuvo milliario de Roma Augustus appellatur, anno Leonis imperii oc- lavo, mense Augutto. IX. 1. Expeditio ad Africam adversus Wandajos ordinata metabularum commutatione et navigationis inopportunitate revocatur. Per Theudericum Salla legatus mittitur ad Re- ** mismunduin regem Suevorum, qui reversus ad Gal- lias eum a fratre suo Eurico [/» nu. Euverico] re- perit interfcctum. Euricus pari scelere quo frater, succedit in re- gnutn : qui honore provectus et crimine, legatos ad regem dirigit Suevorum, quibus sine mora a Remis- mundo remissis,cjusdem regis legati ad imperatorem, alii ad Wandalos, alii diriguntur ad Gothos. De Aunonensi plebe cui Suevorum adversabatur hostilitas, Opilio cum viris secum a rege profectis, et cum aliquantis qui cum ipso missi fuerant, re- vertitur. Goihi qui ad Wandalos missi fuerant, supra diclas regio desolatur et civitas. Legati de Gothico reversi portenta , in Galliis visa aliquanta, in conspectu similem ipsi de conti- duo paruisse solem alium visum solis occasn. Congregatis etiam quodam die concilii sui Gothis, tela quae habebant in manibus a parte ferri vel acie, alia viridi, alia roseo, alia croceo, alia nigro colore naturalem ferri speciem aliquamdiu non habnisse mutata. Medio Tolosae civitatis hisdem diebus e terra sanguinem erupisse, totoque diei fluxi>se curriculo. III. Legatorum Suevorum reditum aliquanta Go- thorum manus insequens Emeritam petit. 1'lyxippona a Suevis occupatur, cive suo qui illie praeerat, tradente Lusidio. Hac re cognita Gothi qui * venerant, invadunt et Suevos depraedantur, pariter et Romanosipsis in Lusitaniaeregionibusservienles. Legati qui ad imperatorem missi fuerant, redeunt, nuntiantes sub praesentia sui magnum valde exerci- tum cum tribus ducibus lectis adversum Wandalos a Leone imperatore descendisse, directo Marcellino pariter cum manu magna eidem per imperatorem Antbemium sociata. Recbimerum generum Anthemii imperatoris, et patricium factum : Asparem degra- datum ad privatam vitam, fllium ejus occisum, ad- versum Romanum imperium, sicut deteclique sunt, Wandalis consulentes. Hilaro deruncto sex sacerdotii sut annis expletis, XLV Romanae Ecclesiae Simplicius episcopus ordi- natur. Aunonenses pacem cum rege faciunt Suevoruro, qui et Lusitaniae et conventus Asturicensis qnaedam loca praedantes invadunt. Gothi circa eumdero conventum pari hostililate de- saeviunt, partes eiiam Lusitaniae depraedanlur. Lusidius per Remismundum cum suis hominibua Suevis ad imperatorem in legatione dirigitur. Durissimus extra solitum hoc eodem tempore an- nus hiberni, veris, aestatis, aufumni in aeris, et om- niura fructuum permutatione diffunditur. Signa etiam aliquanta et prodigia in locis Gallaeclaa pervidentur. In flumine Mlnio, de municipio Laia milliaro ferme quinto, capiuntur pisces quatuor novi visu et specie, sicut retulere qui cwperant Christiani expeditionis rumore perterriti revertuniurin celeri : n et religiosi, HebraeisetGraecis iitteris, Latinis autem pariter et Suevi, qui post legatos, more solito per diversa loca in prxdam dispersi fuerant, revocantur; sed paucis post mensibus ipse rex Suevorum ad Lu- i itaniam transit. > II. (Olymp. cccxn.) Conimbrica in pace decepta di- ripitur ; domus destruuntur cum aliqua parte moro- aerarum numeris insigniti, ita ccclxv anni circulum continenfes, pari roensiuro intervallo. Haud procul de supra dicto municipio fcn speciem lenticulae vir?- dissimorum ut herba quaedam forma granorum plena amaritudine defluxit e coelo, et multa alia osienta quae memorare prolixum est. 891 IDATII EPISGOPI AQUifcFLAVIGNSIS 899 IDATII EPISCOPI DESCRIPTIO CONSULUM EX QUO PRIMUM ORDINATI SUNT. Ex Codice ms. biblothecce colUgii Parisiensis boc. Jesu. Annos ab Urbe condita Yarronianos ad oram addidit Labbeus. 945 * Brato et CoIUtino. AS88 246 Publicola et Lucretio 289 247 Publicola netPublilio[A/. Pulvillo], 290 948 Ommi Lartius et Exquilinus. 291 249 Omiui Valerius et Tuberlus. 292 250 Publicola m et Lucretio n. 295 251 Menenio Agrippa et Poslomio. 294 252 Tricosto ct Vitellino [Al. Visceliino]. 295 253 Aurunco et Flavo. 296 254 Camerino et Longo (Cie. in Bruto n. 62). 297 255 Helva et Gemino. 298 256 Flavo et Sifulo [A/. Siculo]. 299 257 Atratino et Augurino. 500 258 Albo et Coelimonlano. 501 259 SabinoetPrisco. m 2C0 Coeiimontano n et Vitellino iu [AL Gemino u] . B 261 Aurunco u et Vitellino. 262 Macrino [A/. Macerino] et Augurino. 505 265 Augurino u et Atralino. 506 264 Gamerino et Flabio [AL FlavoJ. 507 265 Tullo [Al. Julo] et Ruffo. 508 His conss. Romani proceres dicli suot. 309 266 Nautio et Rufo [Al. Fuso vel Furio]. 267 Tusco et Sabino. 510 268 Rutilio [vel Rutilo] et Viscellino. 311 269 Fabio et Maluginense. 512 270 Mamerco et Fabio. 515 271 Fabio et Volesio [AL Valerio]. 514 272 Tertullo [Al. Julo] et Fabio n. 515 273 Sabino et Fuso. 274 Gincinnato et Fabio m. C 275 Rutilio et Fabio iv. 517 276 iEmilio u et JSsculino [AL Esquilino]. 518 277 Laenate et Publilio \AL Lanato et Puivillo]. 519 278 Omiui Tricostus et Structus. 520 279 Nautio et Publicola.. 280 Mallio [AL Manlio] et Furio. 281 iEmiiio et Julio. 523 282 Pinario et Fusco [AL Fuso]. 524 285 Sabino et Gapitolino. 525 284 ifimilio et Valerio. 526 285 Coslimontano et Prisco u. 527 286 Capitolino e( Prisco. 287 jfimilio u et Vibulano. Regilliano et Fusco \AL Prisco]. Omiui Capitolinus iu et Fabius u. Prisco [AL Fuso] et Albo. Omissi Priscus et Elva. Tricipilino et Veturio. Galio et Gamerino. Publicola ii et Sabino. Vibulano et Maluginense. Nautio et Atratino. Pubiiiio et Hilario [A/. Pulvillo et Augnrino]. Maximo et Virginio. Roco [Al. Romilio] et Veturio. Capitolino et Varo [AL iEternio vei Aterioj. Festo etQuintillo [AL Quinlilio]. Laenate et Gapitolino. His Conss. [Forte Sine conss.] deeemviri ereati priores et posteriores annis u. Barbaio et Potiio. Herminio et Tricosto. Macerino et Julio. Furio et Capitoiino. Genutio et Curtio. His conss. tribuni plebis facti tres anno i. Omissi Mugillanus et Airatinus. Macerino et Gapitolino. Vibulano et Helva. Pacilio [AL Pacilo] et Crasso, Omissi Macerinus et Lanatus. Mallio [AL Menenio] et Capitolino. His conss. [Forte Siue conss.] item tribuni plebb tres ann. u. Maeerino et Fidenate. Maluginense et Grasso. Julio et Virginio. Capitolino. et Camerino. His conss. [Forte Sine conss.] item tnbuni plebis tresann. u. Penno et Mentone. Crasso et Julio. Tricipitinoet Fidenate n. Cosso et Poeno [AL Penno]. Acbilla [AL Ahala] et Mugillano. His conss. [Forte Siue conss.] item tribuni plebis tres annistu. • llanc partem, osque ad annum Ghristi 270, oon edidit Sirmondus. Vide ipsius prasfationem. DESCRIPTK) CONSULUM. 8W 531 Atratino et Vibulano. 334 Capitolino ei Vibulano. His conss. [Fcrte Sine conss.] item tribuni plebis quatnor annis vm. 541 OmUti Cottut ei Meduttmue. 542 Omitti Ambuttut et Pacilut. 545 Mugillanoet Rulilio [A/. Ruiil »]. 544 iEniilio et Rustico [At. C. Yalerio]. 545 Cosso et Medullino. His conss. [Forte Sine conss.] item tribuni plebis iv, et ii9 et vi, annis xv. 561 Flavo et Camerino. 502 PolitoelCapitolino. His conss. [Forte Sine con>s.] item tribuni plebis ereati sunt annis xvm, postea annis iv ; A 429 Camillo et Bruto. His conss. [Forte sine conss.] tum dictator creatus Papyrius Cursor, et magister eqnitum Drusus. 431 Longo et Cerretano. 432 Cursore et Rullo [Al. Maz. Rulliano et Fulvio Curvo], 435 Calvino et Albino. 434 Cursore n et Pliilone. 435 Papirio et Cerretano. 436 Venoce et Flaccino [AL Vennone et Flacco]. 437 Barbula et Bubulco. 438 Rutilio et Laenate. 439 Cursore ui et Laenate [Al. Philone] ii. 440 Samnite [At. Poetelio]el Longo. nemo curulis magistratus fuit. ltem tribuni plc- B 44! Cursore rr et Bubulco n. bis vi. 581 Mamertino [AL Mamerco , *et Mamercino] et Laterano. 589 Genucio et Curtio, 590 Petico et Galva [At. Calvo]. 591 Mamertino n et Siila [At. GenucioJ. 392 Aliaia et Genucio, 593 Scoione el Petino [AL Fetico]. 394 Omi$$t Balbus el Ambuttut. 595 Libone [Al. Manlio. Yide Sigon.] et Laenate. 596 Ambusto et Proculo. 597 Rustico et Capitolino [Al. Rutiio]. 598 Ambusto u et Laenate. 599 Potito [AL. Petico] et Publicola. 400 Omitti Ambuttut m e% Capitolinu$. 401 Deeunt Petieut iv ei Poplicola n. 402 Detunt P. Pubticola et Rutilut n. 405 Roetico et Poeno [AL Petico et Penno]. 404 Scipione et Laenate u. 405 Camillo et Crasso. 406 Corvino et Laenate in. 407 Veneco [Al. Vennone] el Torquato. 408 Corvino n et Libone. 409 Bursone [Al. Dorsone] et Camerino. 410 Rutilo et Torquato n. 411 Corvino inetCosso. 412 Ahala et Rutilo u. 413 Venoce [AL Vennone] n et Mamenino. 414 Torquato m et Musone [At. Mure]. 415 Mamertino et Seleno [AL Philone]. 416 Camillo et Mcenio. 417 Festo [Al. Pano] et Longo. 418 Crasso et Dulillo [Al. DuillioJ. 419 Regulo et Corvino. 420 Aibino et Galbino [A/. Calvino]. Vide Sigon 421 Ann. i$te eo$$. nullot nabuit. 422 Galbino et Cosso. 425 Potito et Marceilo. 424 Crasso et Venoce [AL Vennone] 425 Mamertino u et Deciano. 426 Venoee u et Scipione. 427 Lentulo et Silone [Al. Philone]. 418 Ubonio [Al. Libooe] ct Cursore. 442 Maximo et Musone [Al. Mure]. 443 Bubulco ui et Barbula. 444 Rullo et Rutilio. His conss. [Forte Sine conss.] tum dictator Cursor, et magister equitum Bubulcus. 446 Musone [Al. Mure] n et Rullo u. 447 Appio Caeco et Violente [At. Volumnio]. 448 Tremuio et Albino [A/. Arvina]. 449 Metello [AL Megello] el Minutio. 450 SempronioetFaberiorA/. Saverrioneve/ Arer- rione]. 451 Lentulo et Abentesi [AL Avenlinensi]. 452 Dentone [Al. Dentre] et iEmilio. Hisconss. [ForU Sine conss.] Corvinos dicia- C tor, etiEmiliui magister equitum mensibusvl deinde fuerunt. 454 Corvino [Al. Corvo] et Pansa. 455 Paetico [At. Paetino vel Paeto] et Torquato. 456 Scipione et Maximo. 457 Ruiio iii et Musone m [AL Q. Fabio iv et P. Decio iii]. 458 Claudio et Violenie [AL Volumnio n]. Rullo it et Musone nr. ) Cbudio ii et Violente n. | ( Bl "** l,ll€r/l videntur.) 459 Rullo v et Musone v [AL iv]. 460 Metello [Al. Megello u] et Regulo. 461 Cursore et Maximo [AL (^arvilio]. 462 Maximo Gurgite et Braccho [AL BrutoJ. D 463 Meteilo n et Vulbo [AL Megello m et Bubulco]. 464 Omisst Rufinut et Dentatut. 465 Maximo [At. Corvino] et Noctua. 466 Tremulo et Aibino [Al. Arvina]. 467 Marcello et Rutilo. 468 Potito et Petito [At. Paeto]. 469 Lepido et C*cina [Al. Canina]. 470 Dacio el Dentone [At. Tucca et Dentre]. 471 Doiabella et Maximo [At. Domitio]. 472 Lucio [AL Luscino] et Papo. 473 Barbula et Philippo. 474 Lxvino et Coruncano. 475 Caverione et Musone [At. SaTerrioM et MureJ. 476 UcJnio [A/. Lucino] et Papo. 695 177 Rufino et Bubulco. 478 Gurgite el Clepyno [AL Ciepsina]. 479 DenUlo et Lentulo. 480 DenUlo u [Al. m] et Merenda. 481 Licinio el Cambia [AL CaniuaJ. 482 Cursore el Maiimo [AL Carvilio]. 483 Claudio el Clepsinale [A/. Clepsina]. 484 Omitsi Clepsina n et Blatio. 485 Gallo Sabino ei Pisone [A/. Pictore], 486 Semoronio Sapiente et Rufo. 487 Regulo et Libone. 488 Fabio Pictore et Poeta [Al. Pera]. 489 Maximo et Yilulo [AL Mure]. 590 Theudace [AL Caudice] et Flacco. 491 Maiimo et Crasso. 492 Albino [Al. L. Posiumio Megello] et Vtiulo. 493 Flacco n el Crasso. 494 Scipione Asina et Duillio. 495 Scipione et Fioro. 496 Catacoeno [Al. Calatino] et Paterculo. 497 Regulo et Blaeso [A/. Blasione]. 498 Yulsone et Decio [A/. Cxdicio], cui suffectus Reguius. 499 Paelino [AL Fulvio] et Paulo. 500 Scipione et Calatiuo. 501 Capitone [A/. Cxpione] et Blaeso. 502 Coiu el Gemino. 503 Metelio et Papo [AL Pacilo]. 504 Regulom.et Ytrfeene. 505 Pulchro ct Pullo. 506 Cotia n et Gemino u. 507 Metello et Buteone. 508 Crasso et Licinio. 509 Buteone u et Bullo [AL Balbo]. 510 Torqualo et Blaeso. 511 Fundulo et Galio Longo. 512 Calulo et Albino. 513 Torquaio et Catone [AL Cercone]. 514 Centone et Tudilano (Ck. in Bruto, 72). 515 Tuncino eC Falcone (A/. Turrino et Faltone]. 516 Graccho et Faltone. 517 Omitti Lentulus ei Flaccut. 518 Claudio Lentulo [Al. p. Corn. Lentulo Caudioo] et Yaro. 519 Torquato et Yolbo [AL Bulbo]. 520 Albino et Rogo [AL Carvilio]. 521 Maximo et Mathone. 522 Lepido et Balbulo [Al. MalIeolo[. 523 Malhone et Masone. 524 Barbula n et Pera. 525 Albino et Centumalo. 526 Burga et Maximo Yero [AL Q. Fab. Max. et jt Carvilio]. 527 Flacco et Regulo (Cic. de Senectute, 11). 528 Maximo Messala [A/. Yal. Mcssala] et Apustio. 529 Papo [A/. FlaceoJ et Regulo. 530 f orquato et Papo [AL Ftaeco]. 531 Flaminio et Philone [A/. Philo]. 532 Scipione et Marcello. IDATII EPISCOPI AQILEFLAYIENSIS SM A 533 Scipione Nasica [AL Asina] et Rufo. 554 Catulo et Philone. 855 Paulo et Salinatore. 536 Scipione et Longo. 537 Gemino et Flaminio, cui suffectus est Rogulos» 538 Paulo ii et Varone. 539 Fabio Maximo elGraccho. 540 Fabio Maximo u et Marcello. 541 Maximo ei Graccho. 542 Pulchro et Flacco. 543 Galba et Centumalo. 544 Lebyino [A/. Laevino] et Marcello. 545 Fabio et Flacco. 546 Marcello et Crispino. H 547 Nerone et Salinatore. 548 Metello et Philone (Cic. ibid., 57). 549 Scipione et Crasso diviie (Cic. ibid.f 77). 550 Cethego et Tuditano (Cic. ibid.t 58 et liO). 551 Cxpione et Servilio. 552 Nerone et Servilio. 553 Lentulo et Paelo. 554 Galba u et CoUa. 555 Lenlulo et Tappulo. 556 Fiaminio et Paelo. 557 Cethego et Rufo (Cic. ibid., 73). 558 Porphyrio [AL Purpureone] et Marcello. 559 Festo[A/. Catone] etFlacco. 5G0 Scipione Africano et Longo. 561 Merula et Thermo. q 562 Flaminio et Ahenobarbo. 563 Glabrione et Nasica. 564 Scipione et Laeiio. 565 Yulsone et Nobiliore. 566 Salinatore el Messala. 567 Lepido et Flaminio. 568 Albino et Philippo. 569 Pulchro et Tuditano (Cic. in Bruto, 60). 570 Pulchro n et Licinio. 571 Labeone et Marcello. 572 Pamfllio [AL Tamphylo] el Paulo. 573 Cethego et Pamfilio \AL Tampbylo]. 574 Albino et Pisone. 575 Acindyno [AL Acidino] et Flacco. 576 Bruto et Yulsone. D 577 Pulchro et Graccho. 578 Scipione et Petilio. 579 Lepido u et Scaevola. 580 Omiui Albinut et Sccevola. 581 Albino ct Laenate. 582 Laenate et AEIio. 583 Crasso et Longo [AL Longino]. 584 Macrino [AL Mancino] et Serrano. 585 Philippo el Caepione (Cic. in Bruto, 78). 586 Paulo et Crasso. 587 Paeto et Penno (Cic. ibid.f 109). 588 Gallo et Claudio. 589 Torquato et Octavio (Ibid. de Fin. 1. 19 14). 590 Torquato u et Longino. 501 Graccho et Thalua. 897 DESCFUPTIO CONSULUM. 8W 692 Scipione Nasica et Figulo. A 645 Melello Numidico et Silano (Cte. ibid.9 155). In horum locum, quia ▼itio ereati erant, 646 Sulpiiio etScauro. sufflciuntur Lentuius el Domitius» 503 Messala et Carbone [A/. Strabone]. 594 Gallo et Cethego. 595 Dolabella et Fulrio Nobiliore. 596 Lepido ei Laenaie n. 597 Caesare et Oreste. 598 Lentolo el Figulo (Cie. in Bruto, 79). 599 Nasica et Marcello. 600 Opimio et Albino. 601 Nobiliore et Lusco (Cic. ibid.). 602 Marcello n cl Flacco. 603 Lucullo el Albino (Cic. ibid.t 81). 604 Flaminio et Balbo. 605 Censorino et Manilio (Cic. m Bruto, 61). 606 Albino et Pisone. 607 Scipione jEmilii [AL iEmiliano] et Druso. 608 Lentulo et Numicio [A/. Mummio]. 609 Maximo iEmilii [A/. jEmiliano] et Mancino. 610 Galba etCotta (Cic. de Amicil. 96). 611 Claudio elMetello. 612 Meieilo u et Maximo (Cic. in Bruto, 161). 613 Omitti Ccepio el Rufut. 614 Caepione et Laeiio (Cic. ibid.t 85). 615 Lsnate et Pisone (Cic. ibid.9 106). 616 Nasica Scipione et Bruto. 617 Lepido Porcina el Mancino. 618 Philo el Senrilio [A/. Sex. Atilio]. 619 Flacco etPisone. 620 Scipione Africano et Flacco. 621 Scxvola el Calpurnio. 622 Laenate et Rutilio [A/. Rupilio]. 623 Crasso et Fiacco (Cic. de Amicitia, 37). 624 Lenttilo [A/. App. Claudio] et PernenuA. 625 Tudilano et Anulio \Cic. de l¥«u mtorum M AquilioJ. 626 Octavio el Rufo [A/. T. Annio]. 627 Longino et Cinna (Cic. ibid.f 109) 618 Lepido et Oreste. 629 Hypsaeo et Flacco. 630 Longino et Calvino. 631 Metello et Flaminino (Cic. pro Domo, 136). 632 Ahenobarbo et Fannio (Cic. in Bruto, 99). 633 Opimio el Maxiino iEmilii [Al. jEiniliano]. 634 Manilio [Al. ManlioJ et Carbone. 635 Metello et Cotu. 636 Catone et Marcio rege. 637 Metelio Diademato [Vel Dalmatico] et Mutio Scaerola. 658 Ceu et Maximo Serviliano. 639 Scauro et Metello. 640 Balbo et Catone. 641 Meteilo el Carbone. 642 Druso et Pisone. His conss. inilium belli Jugurthini. 643 Nasica Scipione et Beslia Caipurnio (Cic. in Bruto, 128). 644 Rufo et Albino, 647 Longino et Mario (Cic. ibid.t 161). 648 Serrano et Cacpione. His eonss. natus est Cicero die vm kalenda^ Maias [m Non. Jan. ad Ail. vn, 5]. 649 Rufo et Mallio [A/. Manilio]. 650 Mario u el Fimbria. 651 Mario iii et Oreste. 652 Mario iv et Caiulo. 653 Mario ▼ et Aquillio. 654 Mario vi et Flacco (Cic. pro Rabir., 20). 655 Antonioet Aibiuo (Cic. potiredil., ad Qitir., U). 656 Metello Nepote et Tito Didio. 657 Lentulo et Crasso. B 658 Ahenobarbo et Longino. 659 Crasso et Sc*vola (Cic. in Brulo, 229). 660 Giilva [Al. Caldo] el Ahenobarbo. 661 Flacco et Herennio. 662 Puithro et Perperna. 663 Philippo et Caesare [A/. Sex. Jul. Cas.]. 664 Caesare [A/. L. Jul. Cars. i] et Lupo. 665 Strabone et Catone (Cic. Dwin.f 4). 666 Sylla et Rufo (Cic.Zin RulL, 58). 667 Octavio el Ciuna (Ck. TutcuL, 55). 668 Mario vu et Cinna u. Ilis conss. natut est Sallustius die kalendas Octobr. 669 Cinna in et Carbone. 670 Carbone u et Scribonio [Al. Cinna iv]. C 671 Scipione et Norbano (Cic. pro Quintio, 24)« 672 Carbone iii et Mario (Cic.Zin Rull.t 7). 673 Decula et Dolabella (Cic. 2 m BuU., 35). 674 Sylla et Metello Pio (Cic. pro Plancio, 69). Cl* Vatia et Pulcbro. 676 Lepido et Catulo (Cic. pro Balbo, 31). 677 Bruto et Mamerco (Cic. in Bruio9 175). 678 Octavio et Curione (Cic. ibid., 217). <79 Ociavioet Cotta (Cic. i Verr.t 130). 680 Lucuiio el CotU. 681 Marco Lucullo et Cassio Longino (Cicero pro Cluent., 137). 682 Cn. Lentullo et Geliio (Cie. 4 Verr., 95). 683 P. Lentulo et Oreste. 684 Pompeio et Crasso (Cie. 5 Verr.f 123). D 685 Hortensio et Metello (Cic. pro Cluent ). His conss. naius est Virgilius die id. Octobr. 686 Marcio Rege et Metello (Cic. in Pit.f 8). 687 Pisone et Glabrione (Cie. 2 Philipp.) 688 Volcatio et Tullo. (Duot ex uno fecit. Voleath Tullo collega fuit jEmiliut Lepidue (Cie. t Catil. 15). 689 CotU el Torquato (Cic. 3 Catil.f 19). 690 L. Caesare et Figulo (Cic. pro Sylla, 56). t>91 Cicerone el Antonio. His conss. bellum Catilinae gestum est. 692 Silano et Murena (Cic. pro Flaceo, 50). 693 Pisone Frugi el Messala Nigro. 694 Afranio et Metelio Celere (Cie. ad Afi. \, 15> *Vt 1DATU EPISCOM AODiEFLAYlBNSIS 695 C. Cssare et Bibulo (Cic. tn PUcm., 5). A 751 OcUviano n et Pisone. 900 •96 Pisone ei Gabinio. 697 Lcnlulo el Metello Nepote (Cic. pott red. tn Sen. 5). 698 Marcellino et Philippo (Cic. ad Fam. i, 9)* 699 Pompeio u et Cra*so n. 700 Abenobarbo ei Pnlcliro. 70! Calfino et Messala. 702 Pompeio m et Meiello Scipione. 703 Ruto et Marcello. 7u4 Marcello et Paulo. 705 Lenlulo cl Marcello. 706 Csesare et Scrvilio Isaurico (Cic. in Bruto, 129). 707 Caleno et Vatinio (Cic.lPhilipp., 51). 708 Csesare m et Lepido. 709 Csesare if solo. 710 Caesare v et Antouio. 711 Pansa et Hirtio. His conss. obiit Cicero die iv kalend. Maias. (Obiit vii idut Decembret. Ita tettimonio Tironit prodidil auctor Dialogi de Oratoribut.) 71* LepidoetPlaneo. 713 Antonio Pietate et Isaorico. Hisconss. bellum Isaoricum gestum est,ct Julius Ccsar ex Senatus consilio deceptus in Curia occiditur a Casslo et Bruto. Post bunc Ocuvianus Caesar Augustus appel- latur. {Itta loconon tuo appotita hie eua taiit liquet. Cmtar occitut ett an. 710, idtbut Martiit. Augutli autem nomen Octaviano tributum anno 787, tetlibut Dione et Centorino.) 752 iEseroino et Aruntio. Celso et Hiburo. (Itti maU kie interti). 755 Lollio et Lepido. 754 Apuleio etNerva. 755 (JSr. Hitp. 20) Saturnino et Lucretio Cinna. 756 Duobus LentulU. nis conss. obiit Virgilius die xi kal. Oetnbr. (Obiil anno tuperiore proximof Saturnino et Lu- eretio contt. idibut Oet.) \ Lentulo et Coruelio. ( Hi tunl duo LentuH modo appetlati, nec ett aliut conaulatut.) 757 Fornicio \Al. Furnio] et SiUno. 738 Sdpione et Domitio Abenobarbo. 759 Libone et Pisone. B 740 Crasso et Lentulo. 741 Ncrone et Varo. 742 Messala et Quirino. RubeiUo et Saturnino. ( Temere interti.) 745 Maximo et Tuberone. 744 Africano [Al. Fab. M. Afric. et i Anlonio] et Maximo. 745 (jEr. Hitp. 30) Droso etCrispino. 746 Censorinoet Gailo. 747 Nerone n et Pisone u. 748 Balbo et Veiere. 749 Ocuviano xu et Sylla. 750 Sabinoet Ruflno [Al. Rufo]. 761 LentuioetMessalino. 752 OcUviano xm et Silano [AL Silvano]. 4 His eonss. natus est Cbristns die vm kal. Jao. 714 Calvino n et Pollione. 715 (jEree Hitp. 1) Rufo Censorino [AL L. Martlo Censorino] et Sabino. 716 Pulcbro et Flacco. His conss. obiii Sallustius die iii idus Maias. 717 AgrippaelGallo. 718 Publicola et Nerva Cocceio. 719 CorniAcioet PompeioMagno[Ai.Sex.Pompeio]. His conss. bellum Fugitivorum gestum est. 720 Antonio u et Libone. Uis conss. obiit Cicero interfectus die iv kal. Maias. (Expungenda hmc ette nemo non videt.) 721 Octaviano Augusto u et Paulo [Al. Tullo]. His conss. iEra prima cursus lunae inventus est. (Refcrendum id [uit ad annum 716.) D 722 Abenobarbo et Sosio. (Hi perperam potiti infra erant in mt.) «23 OcuvUno Aug. m el Corbilio [AL Corvino]. 7i4 Oclaviano iv ct Crasso. 725 ( ASr. Bitp. 10 ) OcUvuno v et Pu'cbro [ AL Apuleio]. 716 Ocuviano vi et Agrippa n. His conss. Carthago iibertatem a populo Ro- mano recepit. 727 Octaviano vn et Agrippa ra. 728 OcUviano vm et Tauro. 729 OcUvUno ix et Silano. 750 Ocuviano x et Fiacco. 755 Lentulo et Pisone. (jErm Chrittianm annot deincept intcribcnm margini quibus perpetua methodo additi anni 75S Urbit conditm annot exhibebunt.) 1 C. Caesare et Lucio Paulo. 2 (£r. Hitp. 40 ) Vindicio [AL Vinicio] et Varo. 5 Lamia et Servilio n niano [Sic mt.]. 4 Omitti jEliut Catut et Saturninut. 5 Magno Pompeio [At. Cinna Magno] et Valerio. 6 Lepidoet Aruntio. 7 Cretico et Nerva. 8 Camillo et Quintiliano. 9 Camerino etSabino. 10 Dolabella et Sabino [Al. Silano]. 11 Lepido et Tauro. 12 (jEr. Hitp. 50) Omim Germanieut CmtaretC. Fonteiut Capito. 13 Flacco et Silano [Al. Planco et Silio]. 14 Duobus Sextis Pompeio Magno et Apuleio. 15 Bruto [Al. Druso] et Flacco. 16 Tauro et Libone. 17 Crasso [A/. Flacco] et Rufo. 18 Tiberio Caesare u et Druso Germanico [Al.QtT- man. Caes.] u. 19 SiUno et Balbo. 20 Messala et Grato [Al. Coiu]. 21 Tiberio Cauare ui etDruso Germajiieo m \A*. Drus. Tib. fil. u]. toi DBSCRIPTIO CONSULUM. ttt 12 (jBr. Hitp. 60) Agrippa etGalba. A 63 25 Pollione et Vetere. 64 24 Cethego et Varo [Al. Varronc]. 65 25 Agrippa n et Leutulo Galva [Sie. m.]. 66 26 Getulico et Sabino. 67 27 Crasso et Pisone. 68 28 Silano et Nerva. 29 Rufo [Al. Fusio, vel FuGo et Rubellio] et Ru- 69 bellione. 70 His conss. passus est Cbrislus die decimoka- 71 lendas Aprilis, et resurrexit viu kalendas eas- 72 dem. *& [Hie in margine m$. hac leguntur : Cum Joan- ?* nis Evangelium doceat Salvatorem etDominum 75 nostrum tribus annis post baptismum docuisse, 76 ad qiiod venit tricesimo aetatis suae anno9 sicut B 77 in imperio Tiberii Csesaris habetur ascriplum. In hoc loco per consules error annorum est, nisi si de Rufo et Rubellione in tertium ordinem 78 consulum supputatio perlendat.] 79 50 Vinicio el Longino Cassio. 80 51 Tiberio Caesare iv solo [Al. et jElio Sejano]. 52 (jEr. Hisp. 70) Aruntio [Al. A. Vitellio] et 81 Ahenobarbo. 82 53 Galba libolo [Ai. Sulp. Galba] et Sylla. 85 54 Persico et Vitellio Pulo [At. L. Viteilio]. (1n nu. 84 assignatur anno 32.) 85 55 GalloetNoniano. 86 56 iEmiliano [Al. Galieno, vtl AUieno] et Plautio. 87 37 Procolo et Nigrino. 88 58 Juliano et Asprenate. C 89 59 Caesare [Al. Caio Caes.] n et Caesiano. 90 40 Caesare iu solo. 91 41 Caesare iv el Antonino [Al. Saturnino]. 92 42 (jEr. Hi$p. 80) Claudio u et Largo. 93 43 Claudio m et Vitellio u. 94 44 Crispo[A/. Crispino] n et Tauro. 95 45 Vinitio et Corvino. 46 Asiatico et Silano. 06 47 Claudio iv et Vitellio [Al. L. Vitellio] m. 48 Vitellio iv (Non iv : nam kie e$t A. Viiellius) et Publicola. 07 49 Verranio et Gailo. 98 50 Vetere et Nerviliano. 99 51 Claodio [Al. Claodio v] elOrfito. 100 52 (jEr. Hi$p. 90) Sylla et Catone [A/. Othone]. D 101 55 Silauoet Antonino. 102 54 Marcello et Avioia. 55 Nerone et Telere. 103 56 Saturnino et Scipione. 104 57 Nerone n etPisone. • 105 58 Nerone iii et Messala Corvino. 106 His conss. Petras et Paulus passi sunt die m 107 kal. Julias. 108 59 Aproniano et Capitone. f 09 60 Nerone ivet Lentulo. iiO 61 Lucio [Al. Paeto] et Turpiliano. 11 1 62 ( £>. Hitp. 100) Mario et Gallo. 112 His conss. Judaea capta est. Rufo et Regulo. Crasso et Rasso. Helva [Al. Nerva] et Vestino. Teilesino et Paulino. Capitone et Rufo. Italico el Trachalo. His conss. Nero non comparuit. Galba u et Tito Ruflno. Vespasiano u solo [Al. etTito Caesare i]. Vespasiano iu et Nerva. (jEr. Hi$p. 110) Vespasiano iv et Tito n. Domitiano n et Messalino. Vespasiano v et Tito m. Vespasiano vi et Tito iv. Vespasiano vn et Tito v. Vespasiano vm el Domitiano m [A/. Tito vi, cul Domitianus suffectus]. His couss. Judaei pervicii smil. Commodus el Pri$cu$ omim. Vespasiano ix et Tito i\ [Al. Tiio vn]. Tito Tiiet Domitiano i?[Ai. Tito vm et Dom. vii]. Galba [At. Silvano] et Pollione. (jEr. Bi$p. 120) Domitiano v et Fiavio Sabino. Domitiano vi et Rufo. Domitiano vn et Appio Sabinou. Domitiano vm et Fulvio. Domitiano ix et Dolabelia. Domitiano x et Saturnino. Domltiano xi el Rufo. Fulvioct Alralino. Domitiano xu et Nerva u. Glabrione et Trajano. (&r. Hi$p. 150) Domitiano xni et Saturnino. PompeianoetPrisciano [A/.Pompeio et Prisco]. Asprenate eiLaterano [Al. Arretino aemenie]. Domitiano iit et Clemente [A/. T. Fl. Clemen- tej. Valente et Vetere. His conss. exceuit Domitianus in palatio Ro~ mae. Nerva m et Rufo m. Nerva iv et Trajano n. Palma et Senecione \Al. add. n]. Trajano m et Pontino [Al. Frontone]. Trajano iv et Paeto. (jEr. Hisp. 140) Severiano et Syrio [ Al. Sene- cione m et Sura]. Trajano v et Maximo. Suburano [Al. Surano] n et Marcello Candido u et Quadrato. CoininodoetCereali. Syra m|A/. Sura ivj et Senecione n. Gallo et Dradua. Palma u et Tullo. Orfito et Prisciano \Al. Crispino]. Pisone et Juliano \Al. Bolano*. (jEr. Hi$p. 150) Trajano vi et Afrieano. His conss. [»ersecutio Cbristianorum. M6 IDATII EPISCOPI 113 Celsoii et Prisciano [Ai. Crispino] u. 114 Hasta el Yoluso [A/. Vopisco]. 115 Messala et Pedone. 116 jEliano et Vetere. Ii7 Aproniano et Nigro. 118 Hadriano [A/. add. n] el Salinatnre. 119 lladriano iv [A/. mj et Rustico. 120 Severo n et Fulvo. 121 Verou et Augure. 122 Mt Hhp. IfiO) Aviola el Pansa 123 Aproniano et Paupino [A/. Paetino]. 124 Glabrione el Torquato. 125 Asialico [Al. add. n] el Aquilino. 126 VeroiueiAmbibulo. 127 Tiiiano etGallicano. 128 Torquato et Libone. 129 Marcello [A/. Q. Jul. Balbo] et Celso. 130 Caiullino et Libone [Al. Apro]. 131 Pontiano et Rufo [A/. Rufluo]. 132 (JZr. Hitp. 170) Augurino et Sergiano [A/. Se- veriano. 133 Hibero et Sisenna. 134 Severo [Al. Servilio, vel Serviano] m ei Varo. 135 Ponliano et Aquilino Rufo [A/. Aciliano]. 156 Commodo et Pompeiano. 137 Caesare \AL jElio Caet.] u et Balbino. 138 Camerino et Nigro. 139 Antonino u et Praesente. 140 Antonino iu et Aurelio. 141 Severo et Silvano [Al. M. Paeduceo Priscinn]. 142 [JEr. Hitp. I8U Kulino et Quadraio. 145 Torqualo etHerode. 144 Avito et Maximo. 145 Antonino rv et Aurelio n. 146 Claro [A/. add. n] et Severo. 147 Largo et Messalino. 148 Torquato [AL add. ii]et Juliano. 149 Orfim ei Prisco. 150 Glabrione A/,G.illicano]ct Vetere. 151 Conpiano [A/. Gordiano] el Maximo. 152 (JEr. Hitp. 190 ) Glabrione n et Humili> [AL Oinullo Veriano]. 153 Praesente et Ruflno. 154 Commodo et Laterano. 155 Severo et Sabiniano. 156 Silvano et Augurino. 157 Barbaio [Vel Barbato] et Regulo. 158 Tullo [A/. Tertullo] et Sacerdote. 159 Quintillo et Prisco. 160 liradua et Vero [Al. Baro]. 161 Antonino v et Aurelio C«s. duobus Augustis. Ilis conss.orta persecuiione passi Polycarpus et Pionius. 162 (jEr. Uitp. 200) Ruflno [A/. Rustico] et Aquilino. 163 L. ifiliano et Pastore. 164 Macrino et Celso. 165 Orflto et Pudente. 166 Pudente et Pollione. 167 Vero m et Quadrato. AQUAPLAVIENSIS 904 A In Chronko his conts. passos legis ( Tanium hmc in tnt.). 168 Aproniano AL Montano] et Paulo. 169 Prlsco et Apollinare- 170 Ceihego ei Claro, 171 Sevcro et Hereimiano. 172 (,Er. llitp. 2f 0} O.flio et Maximo. 173 Severo ii et Pompeiano. 174 Gallo et Flacco. 175 Pi&oneet Juliano. 176 Pi.tTiniieei Anro. 177 Citmmodo ei Quiniillo. 178 Ui-riiii ei Rufu. 179 Commodo u et Vero. 180 Praesente [AL add. u] ei Condiano. B 181 Commodoiu etByrro [Sf p* Burrho]. 182 (JEr. Hitp. 220) Mauieriino et Rufo. 183 Commodo iv el Viciorino. 1,4 Marullo et iEliano. 1^5 M emo etGradua* 186 Cnmmudo v ♦ i GlaLriooe, 187 Crispino et ;fcliano. 188 Fusciano et Silano. 189 Duobus Silanis. 190 Commodo vi et Sepiimiano. 191 Aproniano el Bradua. 192 (JEr. Hitp. 230) Commodo vu et Peninarc.. 193 Flaccone [A/. Falcone] et Claro. 194 Severo n et Albino. 195 Teriullo et Clemente. C 196 Dextro et Prisco. 197 Laierano et Ruflno. 198 Salnrnino etGatlo. 199 Anulino et Frontone. 200 Severo n [Male n] ei Victorino. 201 Muciano et Fabiano. 202 (JEr. Hitp. 240) Severo ui et Antonino. 203 Plautiano n et Geia. 204 Cilone ei Libone. 205 Antonino n et Gela u. 206 Albino et 42miliano. 207 Apro et Maximo. 208 Amonino iii et Geta iu. 209 Pompeiano et Aviio. 210 Faustino et Rufino. D 211 Geniiano et Basso. 212 /Fr Hup, 250) Ouobus Aspris. 213 Antoniuo iv et Balbino. 214 Messala et Sabino. 215 Laeio et Cereale. 216 Sabino et Anulino. 217 Pra^ente et Extricato. 218 Antonino [AL Antonino Macrino] et Advenlo. His conss. inslrumenta debitoram flsco ia foro Romano arserunt per dies xxx. 219 Anlonino u [ A/. Antonino Elagabaloj etSa- cerdote. 210 Antonino m et Comazonte. 221 Grato et Seleuco., §05 222 (Mr. Hi$p. 260.) Antonino iv et Alexandro. 223 Maxioio u et jfcliano. 224 Fabiano [AL Juliano) et Crispino. 225 Fusciano [Al. Fusco, »e/ Rufo] ei Dextro. 226 Alexandro u et Marcello. 127 Albiuo \AL Balbino, al. Sabino] et Maiiuio. 228 Modesto et Probo. 229 Alexandro hi et Dione. 250 Agricola et Clemenie [Al. Clementino]. 251 Pompeiano et Peligniano. 232 (Mr. Hisp. 270.) Lupo el Maximo. 233 Maximo et Paierno. 234 Maximo u et Urbano. 235 Severo ei Quintiano. 236 Maximo ui [AL Maximino] el Africano. 237 Perpeloo et Corneliano. 238 Pio el Ponliano. 239 Gordiano el Aviola. 240 Albino [At. Sabino n] et Venuslo. 241 Gordiano u ei Pompeiano. 242 (Mr. Hi$p. 280.) AUico el Prxtextato. 243 Arriano et Papo. 244 Peregrino et iEmiliano. 245 Philippo et Tiliano. 246 Prasente ei Albino. 247 Philippo u el Pbilippo. 248 Omissi Pkilippus iii el Philippus u. 249 iEmiliano et Aquilino. 250 Decio u et Grato. 251 Decio ui et Decio Caesare. His conss. persecutio Clirisiianorum. 252 (Mr. Hup. 290.) Gailo n et Volusiaoo. 253 Volusiano u el Maximo. 254 Valeriano u et Gallieno. 255 Valeriano in et Gallieno n. 256 Maximo et Glabrione. 257 Valeriano iv et Gallieno m. 258 Tusco et Basto. His conss. passua esl Cyprianus die xvm kal. Octobris 259 iEmiliano ei Basso. 260 Saeculare et Donato. 261 Gallieno iv et Volusiano. Hic conss. hostes mulli irruerunt in Ro- mania. DE5CRIPTIO CONSOLUM. 90J A His conss. levatus AureUamB ioiperator. 271 Aureliano et Basso. His conss. ninri Urbis coepti fleri. 272 (Mr. Hi$p. 310. ) Quieto ei Valdumiano [Al. Voldumianoj. 273 Taciio et Placidiano. 274 Aureiiano u et Capiiolino. 275 Aureliano iii et Marcellino. His conss. occisus esi Aurelianus imper. Caenofrurio , et levatus est posi dies [Numerui dierum deesi in ms.] Taciius Ruma*. 276 Tacito u et iEmiliano. 277 Probo et Paulino. His conss. occisus est Tacilus Tyana. 278 Probo n ei Lupo. B 279 Probo iii et Paterno. 280 Messala et Grato. 281 Probo iv et Tiberiano. 282 (Mr. Bisp. 520.) Probo ▼ et Victoriuo. 283 Caro el Carino. His conss. occisus est Probus Sirmio. 284 Caro [Al. Carino] n el Numeriano. nis conss. magna fame« fuit. 285 Diocletiano n el Arhtobuio. Hit conss. occisus est Carinot Nargo, qui ipso anno cum Aristobulo consul proce*8s. occisus esl Julianus Aug. in bello Persico die yi kal. Juli - vatus est Valentinianus junior Aug. filius Ang. Valentiniani ab exercitu in tribunali die x kal.Decemb. in civiiate Acinco. 376 Valente Aug. v et Valenliniano juniore An- gusto. Ilis conss. victi et expulsi sunt Gothi a gente Hunorum , el suscepti sunt in Romania pro mi- sericordia jussione Aug. Valontis. Et ipso an- no introivit corpus Angusti Valenliniani Con* stanlinopolim, die v kal. Jan. 377 Gratiano iv et Merobaudc. Hisconss.gens Gothorum qtii pro miscricordja *9J1 IDATIl EPISCOPI AQILEFLAVIENSIS DESCRIPTIO CONSULUM. 912 suscepti sunt, rebellaverunt adversus Roma- A 387 Valerio [Al. Valentiniano] in ei Eufropio. His couss. Quinquennalia Arcadius Aug. pro- pria cum Theodosio Aug. patre suo editionibus nos : ad quos expugnandos raissi sunt cotnites cum miliiibns, et pugnaverunt cum Gothis. S78 Valente vi et Valentiniano n. His conss. ingressus est Valeni Aug. ab oriente Constantinopolim die iii kal. Jun. El ipso anno profectus est Valens Aug. ex urbe ad fossatum die 111 idus Junias : et pugna magna fuit cum Romanis et Guthis a milliaro xu ab Hadrianopoli, die v idus Augusti. Ex ea die Va- lens Augustus nusquam apparuit ; et tolo anno per "dioecesim Thraciarum, et Scylhise, et Moe- siae, Gothi habitaveruul simul , et eas praedave- runt ; deinde usque ad portas urbis Constanti- nopolitanae venerunt. £79 Ausonio el Olybrio. B His conss. levatus est Theodosius Aug. ab Augusto Graiiano die nv kal. Februar. in civi tue Sirmio. Ipso anno multa bella Romani cumGothis commiserunt. Deinde victoriae nun- liatx sunt adversus Gothos, Alanos atque Hu- nos die xv k*l. Decemb. [Ad oram codich no$tri m$. h(tc habentur a$cri- pta,quwSirmondu$ omi$it: HisconsulibusTheo- philus Alexandriae episcopus subjectum Later- cuium infra dePaschaeobservationeconacribit.] 580 Gratiano Aug. v et Theodosio Aug. His conss. victoria nuntiataB sunt amborum Augustorum. Et ipso anno ingressus est Theo- dosius Aug. Consiantinopolim die xvm kal. De- cemb. 581 Syagrio et Eucherio. His con&s. ingressus est Athanaricus rex Go- thorum Conslantinopolim die iii idus Jan. Eodem mense diem funcius idem Athanaricus viii kal. Febr. 582 {sEr. Hi$p. 420.) Antonio et Syagrio: His conss. Theodosius Aug. corpus Augusti Valentiniani in sarcophago deposuil die ix kal. MarL lpsoanno universagensGolhorum cum rege suo in Romaniam se t<-adideruntdie v non. Ociob. 3S3 Membaude u et Saturnino. His cousulibus levatus est Arcadius Aug. Con- stantinopoli, in milhario vn, in tribunali a Tbeo- ludisque celebravit die decimo septimo kalend. Februar. 588 Theodosio Aug. n et Cynegio. His conss. defuncius est Cynegius prefectus Orienlis in consulatu suo ConstantinopolL Hie universas provincias longi temporis Ube dece- ptas in statum pristinum revocavii, et usque ad iEgyptum penetravit , et simulacra gentium evertit. Unde cum magno fletu totius populi ci- viiatis deductum est corpus ejus ad Apostolos die xxv kal. April. Et post annum transtulit eum matrona ejus Achaiitia ad Hispanias pedestre. Et ipso anno occiditur hostis pubiicus Maximus tyrannus a Theodosio Aug. in miiliario in de Aquileia die v kal. Aug. Sed el filius ejus Viclor occidimr post paucos dies in Galiiis a comiie Theodosii Augusti. 589 Timasio et Promolo. His conss. iniroivit Theodosius Aug. in urbem Romam cum Honorio filio suo die iduum Junia- rum , et dedit congiarium Romanis. 590 Vaientiniano iv et Neuterio [Al. Neoterk)]. 591 Tatiano et Symmacho. 392 [&r. Hi$p. 450.] Arcadio Aug. n et Rufino. Hisconss. Valeutiniaiius junior apud Viennam est inierfectus, et levavit se Eugenius tyrannus. Postmodum Theodosius Aug. occidit Eugenium. ^ 595 Theodosio Aug. iu et Abundantio. 594 Arcadio Aug. ui et Honorio Aug. u. 595 Olybrio et Probino. His conss. recessitapud Mediolanum Theodo- sius Aug. 596 Arcadio Aug. iv et Honorio Aog. m. 597 Atlico et Cacsario. 598 Honorio Aug. iv et Eulychiano. His conss. Gildo occisus. 599 Manilio et Thcodoro [A/. Manlio Tkeodoro] v. c. His conss. templa gentilium demoliu sunt, Joviniano et Gaudentio comilibus. 400 Stilicone v. c. consule. 401 Vincentio el Fravito. dosio Aug. patre suo die xvn kal. Febr. Et ipso 402 (JEr. HUp. 440.) Arcadio v et Honorio v. anno ingressuin est Constantinopolim corpus Constantise fili* Augusii Constanlini die 11 idus Septemb. 534 Ricomere et Clearcho. His conss. introierunlConstantinopolim legati Persarum. lpso anno natus esl Honorius nob. in purpuris die v idus Septemb. 585 Arcadio Aug. et Bautone. 586 Honorio nob. et Evodio. His conss. victi atque expugnati , et in Ro- mania capiivi adducti gens Greothyngorum a nostris Theodosio et Arcadio : deinde cum vi- etoria el triumpho ingressi sunt Constantino- polim die iv idus Octob. His conss. solis facta defectio iu id. Novemb. 405 Theodosio ct Rumorido. 404 Honorio vi et Aristone [At. Aristxneto]. His conss. bellum civile fuit ex 111 kaleod. Sepieinbres. 405 Stilicone 11 el Anthemio. His conss. inter catbolicos et Donatistas u&>- t s facta. 406 Arcadio vi et Probo. 407 Hon rio vu et Theodosio Aug. n. 408 Bas 0 et Philippo. 409 lionorio vm et Theodosio m. His conss. barbari Hispanias ingresti. 410 Honorio w et Varari, quod fuit Tertullo. ~< »IS MARCELLDHJS COMES. 411 Theodosio Aug. iv» A 454 His conss. CoDStantini tyranni in conto caput 435 allatum est xiv kal. Ociob. 412 Honorio » et Theodosio v. 415 Post consulatum Uonoril ix et Theodosii v, Lucio cons. His conss. occisi sunt Jovianus , Sebastianus, Sallustius; et Heraclianus abolitus est. 414 Constantio v. c. 415 Honorio x et Theodosio vi. His conss. S. Stephanus primus martyr reve- latur sancto prcsbytero Luciano die vi, feria quae fuit tunc ui non. Dec. , in Hierosolymis sancto Joanne episcopo presidente : et exstant ex his gestis epistola supra dicti presbyteri et — PROLEGOMENA. 914 456 457 438 459 440 441 442 445 444 445 446 sancti Aviti presbyteri Bracarensis , qui tunc in B 447 Hierosolymis degebant. 4 < 8 416 Tbeodosio vn et Palladio. 449 417 Honorio xi et Gonstantino u. 450 418 Honorio xn et Theodosio vm. 451 419 Monaxio et Plenta. 452 His conss. sanctus Joannes Hierosolymorum episcopus qui supra, epistolam dirigil per Eccle- 455 sias orbis terrarum , quae habetur de signis ter- 454 roribusque divinitus perpetratis. 455 420 Theodosio ix et Constamio m. 456 421 Agricola et Eustathio. 457 422 [Mr. Hitp. 460.] Honorio xiu et Theodosio x. 458 423 Mariniano et Asclepiodoto. His conss. Honorius Aug. recessit Ravenna. 459 (Hactenue Sirmondi editio ; ccetera ex eodem C m$. eodice). 460 424 Castino et Victore. 461 425 Theodosio xi et Valentiniano Cass. 426 Theod. xn et Valentin. Aug. n. 427 Pierio et Artabu [A/. Hlerio et Ardabure]. 462 428 Felice et Tauro. 465 419 Florentio et Dionysio. 464 430 Tbeodosio xm et Valentin. m. 431 Basso et Antiocho. 432 (jEr. Hi$p. 470.) Aetio et Valerio. 435 Theodosio xiv et Maximo. 468 Aspare et Ariovindo. Theodosio xv et Valentiniano rv. lsidoro et Senatore. Aetio u et Segisvuldo. Theodo&io xvi et Fausto. Theodosio xvu et Festo. Valentiniano v et Anatolio. Cyro v. c. (Mr. Hitp. 480.) Dioscoro. (Omi$il Eudoxium.) Maximo u et Paterio [Al. Paterno]. Theodosio xvm et Albino. Valentiniano vi et Aetio m. ( Uie confunduntur «Jtm duotquorum prioreconu. fuere Valentima* nus vi et Nonius ; altero aulemp Aetius ui et Symmachus.) Gallepio et Ardabure. Postumiano el Zenone. Asturio et Protegene. Valentiniano vn et Avieno. Adelpbio et Marciano. ( jEt. Bi$p. 490. ) Herculano et Parracio [Al. Sporatio]. Opilioue. [Omi$it Vincomalum.] Aetio iv et Siudio. Valentiniano vu et Anlhemio. Aviio Augusto cons. [Ai. Joanne et Varane]. Omi$$i Con$tantinu$ et Rufu$. Recimere et [Patricio] qui de Oriente. (Bi per- tinent ad annum 459.) Majoriano Aug. et Ariovindo [At. Leone Aug.] (Hi ad annum 458.) Magno et Apollonio. Severiano et [Dagalaipho] qui de Oriente. His conss. Majoriauus occiditur , el Severus efficitur imperator. (AZr. Bi$p. 500.) Severo et Leone Augustis. Basilio et Gadaipho [Al. Viviano]. Dn. Olybrio [Al. et Rustico]. Severus Augustus obiit. Anthemius Romrc imperalor factus est. Adversum Vandalos gran- dis exercitus cum Marceliino duce dirigitur. Auguslo Anlhemio n consule. MARCELLINUS COMES V. C. ^Ex GaUandU Bibl. Max. Vett. Patr. tom. X.) PROLEGOMENA. 1. Pauca sunt admodum quae de Marcellini Comitis J) culo vi ineunte variis litterarum monimentis incla. v. c. gestis in promptu exstant. Eum fuisse natione ruit, quorum unus inter veteres meminit idem Cash Romanum tradit Anonymus MeUicensis (a). Comitem siodorius his verbis (c) : Marcellinus, inquit, qualuor autem Ulyricianum egisse, ac Jusliniani adhuc patri- librot de lemporum qualilatibut et po$itionibu$ loeorum cii cancellarium, ex Gassiodorio erudimur (b). Sae- puicherrima proprieiate con/icieng, itinem $ui tramitem (a) Anonym. Mellic. de Script. Eccl. cap. 56. (c) Id. ibid. (*) Cassiod. de Instit. Divin. Litter. cap. 17. 915 MARCELL1NI COMITIS M6 taudabilUer percurrit. Et alibi(a) :MarceUinutt*\lt pari A aliquot variantes annolavimus, ac nonnnllai ilem ex cura legendum est, qui ConttantinopoUtanam eivitatem et urbem Hierotolymorum minutittima narratione de- teriptit. Verum uirumque Comilis nostri memoratum opus vel prorsus intercidit, vel etiamnum alicubi dclitescil. PergitporroSenator (6): Chroniea qumtunt jmaginet hittoriarum brevittinueque commemorationet, tcriptit Grcece Eutebiut, quem trantlulit Hieronymut in Latinum, et utque ad tempora tua deduxit eximie. Hunc tubtecuiut ett tupra tcriptut Mareettinut lllyricianut, qui adhuc pairicii Justiniani fertur egitte cancellot; ud meliore conditione devotut, a tempore Theodotii prin- cipit utque ad [oret imperii triumphalis augutti Jutti- niani oput tuum Domino juvante perduxit : id est , ab annoTheodosii senioris primousquead quarium Justi- niani consulatum, qui est imperii ejus annus ociavos, B autem se habent : schedis viri docti atque in recensendis veteram scri- ptis exercitatissimi, Petri Francisci Chiffletii, quj Sirmondianam Chronici Marceilini editionem cum veteri codice Brugensi comparaverat. Praeter istas porro aliasque quas suis locis indicavimus, lectiones novas, postmodum et alias nobis Chronici ejusdem in Chifflelii schedis occurrerunt , quarum indiculum statim dabimus. i Has vero postcriores leetiones , quas sero detectas editioni suae Sirmondianae Bau- nius subjicere baud valuit , nos suis qtiasque locis apposuimus. Yerum cum aiias in idem Chronicon observationes longiores edideril in sua praefalione laudatus Baunius, eas hic opportunius, et apiiori quidem ordine digestas, proferendas duximus. Sic Christi 434, annorum nimirum 156 periodom perti- ciens, ut ipsemet auctnr in sua prafalione teslalur (c). 11. Porro Marcellini Cbronicon quod post primam Antonii Schonhovii canonici Brugensis editionem pluries prodiit, casti^atissimeomnium Parisiisevulga- vii Sirmondus anno 1619, qui de eo haec habel (d) : c De Chronici hujus auctore necessario monendus es , lector, non omnino Marcellini esse.quae in illo continenlur. Testatur enim praefatione sua Mar- cellinus se opus suum ab inilio principis Theodosii ad Magni usqtie consulaiuoi per annos 1 46 perduxisse; tum deinde alios tantum 16 annos adjecisse , a primo Juslini ad quartum usque Justiniani Augusli consu- htum, hoc est, ad annum Chrisli 534. Ullra hunc IV. i Quod annus 581 inscribitur Eucherio (sive Euchario) etEvagrio cott.t mendosum id esse, ac pro Evagrio scribendum esse Syagrio satis constat tum ex Idatii Fastis, tum ex aliis antiquis scriptoribus. Sed nimirum siinilitudine scripture factum est , ut primo apud Socratem (f) Ehxypioc pro 2v*ypwc, ac deinde apud Marcellinum Evagrio pro Syagrio scri- beretur, sicut notavit vir erudilissimus Joannes Bar- duinus (g). i Anno 397, Catario et Attieo eott. , ubi FlacciUa Archadio nata legitur; itemque anno 451, Antiocho et Batto cott.% ubi Flaccilla Theodosii Augusti filia vocatur ; Piaeillam utroque in ioco scribi debere con- tendit Petrus Lambecius (h) : pariterque emendari annnm igitur non processeral Marcellinus, nec plura G vuus. Ambrosii, Claudiani, Pauli Diaconi et Prosperi sane his fuerant in editione Antonii Schonhovii, qui Chronicon hoc in lucem primus dedit. Quae deinceps sequuutur ad finem usque principis Justiniani , ab alio posiea quopiam adjecta sunt, et a Panvinio pri- mum, deiude ab aliis nullo discrirnine pro Marcelli- nianis edita. Nos ex vetustissimo Tilianae bibiiothecae codice, tum Marcellini omnia muilo quara hactenus emendatiora, tum appendicem quae et ipsa perantiqui scriptoris est, multis partibus auctiorem damus : in- tegram daturi, nisi nos iacerum exemplar in septimo post Basilii consulaium anno destituisset. Quo facto iii reliquis ad iinem usque Panvinianam editionem sequi necesse fuerit, demptis annorum adcalcemepi- logismis; quos idcirco pra?termittendos eensuimus, locos, ubi videlicet pro Placitla nominari FtaccUlam putat : quippe Theodosii quidem filiam baud dubie Placillam dictam fuisse de nomine Pladdiae, sive Placillce , Antonii fili*, primae uxoris Theodosii ; ac deinde ad filiam quoque Arcadii, Theodosii neptem, illud nomen transiisse. Socrates quidem primam Theodosii uiorem nominal iftaxtf/r* , filiam autem Theodosii et Gallae uXxY.iZbr* (i) ; ac priorem Soso- menus Wkaxdloc*. At Henricus Valesius notat hanc ab Epiphanio Scholastico FlacciUam dici, et quidem rectius: sic enim in veteribus nummis appellari. Tum haec adjicit (j) : Sed mirum etl Grcecot in hoc nomine (ere hallucinari: tupra enim obtervavtmut iftftxtTOv dici a Soerate pro Flaccillo, qui fuit Anlio- quia nihil illos neque ad Marcellini Chronicon, neque " chentit epitcoput. Demum Joannes Hardoinus scite ad ejus Appendicem pertinere constabaui Hucusque Sirmondus. III. Interesse autem putamus his modo relatis ea subdere quae de eodem opere in litteras retulit Sirmondianorum editor Baunius. Sic igitur ille (e) : c Chronicon Marcellini Coinitis rursum contulimus cum mss. duobus , uno collegii nostri Parisiensis, altero bibliothecae Victorinae ; atque ex iis lectiones (a) Cassiod. de fnstit. Divin. Litl. cap. 25. (b) Id. ibid. cap. 17. c) Marcell. praefat. ad Chron. infra. d) Sirmond. praefat. ad Chron. Marcell. e) Baun. praefat. ad tom. li Opp. Sirmond. { 5. admodum monet , utcumque Graeci scripserint, de Latinae regina nomine fidem baberi potius Ambrosio aliisque Lalinis debere, qui uxorem Theodosii senic- ris Flacciilam vocant. c Ad annum 525, Philoxeno et Probo cott.y nbi sie legitur : Joannet R. E. papa li, anno a Petro... 475, Chifflelius ponit 485, codicem tamen nullum citans. Ac postea Schelestratius in Dittertationibut quibus f) Socrat. Hist. Eccl. lib. v, cap. 8. \g) liarduin. in notis ad orat. 16 ThemisliL h) Lamb. Bibi. Caes. iib. u, p^g. 585. (i) Socrat. lib. iv, cap. 31. (j) Vales. Adnot. ad Socrat. iib. iv, cap. 31 . 917 CHRONICON. 918 EecUsim anUquitatem illustravil, sic ad annum illura scripsil : Petrut pontificatum Itomanum iniit , juxta nostram chronologiam, atmo post mortem Chritti duo- decimo : a quo usque ad prasdictum consulatum tunt anni 485, unde decem anni detiderantur apud Marcel- Unum; fortan tabellariorum incuria, qui 475 pro 485 uripterunt. c Postremo ad annum 547, posl consulatum Batilii yi, monet Chiffletius, in codice regio 1690, Mir^el- 9ioi Cbronicon ibi desinere, post illa scilicet verba , (o) Lamb. Bibl. Caes. lib. u, p»g. 874. A Prauentale accepit magitterium. Alque id Petrus que. que Lambecius testatur (a) de veteri codice Ccsaree» qui olim Matthiae Corvini Hungari» regis fuit; in eo- que post verba modo memorata, in morem inscriptio- [ nis subjici, Collectio omnium annorum ; tum infra : ( lttiut Chronicos colliguntur omnet anni utque ad con- tulalum Valentis sextum, etc. i Haclenus cl. Biunius, cujus Sirmondianam editionetn recensitam typis ex- pressimus. At de his salis. MARGELLINI COMITIS V. c CHRONICON. pr«sus est. Terraemolus per dies plurimos fuit, coeluroqne ardere visum est. (A. C. 397.) Ind. x, Cmsario et Attico coss. His consulibus Flaccilla Archadio naia est filia. (A. C. 398.) Ind. xi, Honorio iv et Eutychiano coss. Romanae Ecclesiae Anastasius XXXVli epiacopw m cHRomcoit. m erdinatus viiit amu» quatuor. Ambrosius Mediola- A (A. C. 4W. ) Ind. iv, Archadio v et Honorio v eots. nensis, virtutum episcopus, arx fidei, orator catboli- eus, ad Christum Dominuro commigravil. Joannes Amiochiae natus, ibique a Meletio ejusdem civiutis episcopo, eodeiuque confessore, lector ecclesiae or- •inatus, per singulos officii gradus ascendit. (Jbi per qtv**quennium continuum diaconusmultos divinosque —***£•! libros; presbyter quoque factus per iu annos plures confecit. Tanta debinc opinione ubique me- rito propagatus, Conslanlinopoli in locum Neclarii pontifei suffectus est: ubi plurima dulciaque divina- rum Scripturaruro volumina suo operi catholico [Al. satholici*] addidit, hosque episcopos habuit inimi- eos, Theophilum Alexandrinum, Epiphaniura Cy- prium, Acacium Beroentiem, Antiochum Ptoloraen- Romanae Ecclesiae Innocentius XXXVIll creatut antistes, viiit annos iv. Tbeodosius junior in loco quo pater patruusque suus, Caesar ciealus est. Con- stantinopoli ingens terraemotus fuit. ( A. C. 403. ) Ind. i, Theodotio juniore et Rumorido cots. Marina patre Archadio nata iu idus Febr. Eudoiiaa Archadii uioris super porphyrelicam columnam ar- gentea stalua juxta ecclesiam posita hactenus sistil. Joanoem ConsUnlinopolitanae civitalis episcopum, cui supra dicii sei anlistites incassum aemuli fuere, aliosque triginta sibimet episcopos conscivere, no- lente Archadio principe, in Cucusum Armenise op- pidum eisulem miserunt, eumque post annum unum sem, Severianum Gabaleusem et Severum Cbalcedo- B |n fiiiam quae Comana in regioue Pontica dicilur, nensem. Gildo comes, idemque paganus, qui morluo Tbeodosio principe Africae praeerat, dum Archadio et Honorio adhuc pueris regnantibus invidet, Afrl- camque nititur obtinere, frater ejus Masceiel,cognita ejus vesania, rclictisque duobus apud Africam filiis, in Italiam remeat : Gildo utrumque fratris filium dolo trucidat. Masceiel, fratris scelere cognito, cum quinque millibus suorum conira Gildonem cum lxx millibus armatorum sibimet obviantein infestus acce- dit, Gildonemque parricidam jejuniis et orationibus suis [A/. dee$t suis], immo beati Ambrosii in somnis admonitu auiiliantibus, fugavit. Gildo fugiens pro- pria se manu strangulavit; sicque Mascezei sine btllo victoriam meruit, ac sine caede vindicum. ( A. C. 399. ) Ind. xn, Theodoro et Eutropio ( eunucho cou. Hic Eutropius omniom spadonum primus atque ultimus consul fuit, de quo Ciaudianus poeu : OoddU cesseruot Eunucho consule monstra. Pulcheria Arcadio altera filia nau est. Gaina co- apud ConsUntinopoiim ad praeparandum civile bellum barbaros suos occulte admonet ; ipse valetu- dinem simulans urbe digreditur : coepto adversus Byzantios praelio plurimi hoslium cadunt, caeteri fu- gientes ecciesiae nostrae succedunt, ibique retecto [Al. deiecto] ecclesiae culmine jactisque desuper ia- pidibus obruuntur. (A. C 400.) Ind. xin, Stilicone et Aureliano cots. Bellom navale contra Gainam lyrannum Intcr Cber- aonesum et Hellespontum gestum est : mulu millia Gothorum caesa, vel demersa sunt. Gaina comes de hoc bello fugiensevasit : ipso tamen anno occisus est mense Februario [Forte Decembrio]. ( A. C. 401. ) Ind. ii v, Vincentio et Fravita [Chiffl. Fravito] cost. Caput Gainx hastili praefixum Gonstantinopolim allatum est. Maris Pontici superficies ita g«*lu frenaU est, ut per triginta dies soluta tandem glacies insur montium per Propontidem superne poruu decurre- ret, Theodosius junior patre Archadio natus est iu \Ai. ivjidos Aprilet. de eisilio in eisilium relegarunt. Hunc ibidem mor- tuum religiosa orthodoiorum plebs in atrio Basiliscl episcopi sancti, idemque marlyris, ab eodem mar- tyre in somnisadmoniu,in novom moique reperlum sepulcrum recondidit. (A. C. 404.) Ind. u, Bonorio vi et Aristameto eoet. Ecclesiam Constantinopolitanam flamma ignis quae de beati Joanms throno quondam episcopi nata fuil, subito conflagravit, vicinamque ecclesiae urbis faciem serpens nibilominus eiussit. Eudoiia uior Archadii diem obiit. (A. C. 405.) Ind. m, Stilkone u et Anthemio coss. , Isauri per montem Tauri discursantes ingens dis- 1 pendium reipublicae importarunt, quibus Naibazai- cus legatus majus continuo rependit incominodum. (A. C. 406.) Ind. iv, Archadio vi et Probo coss. Theodosius junior quinquennaliadedit. Radagaisus paganus et Scytha cum ducentis millibus suorum totam Ilaliam inundavit. Huldin et Sarus [Chiff. Saurus] Hunnorum Gotborumque reges Radagaisum continuo devicerunt, ipsius capite amputato, capti- vos ejus singulis aureis distrahentes. (A. C. 407.) Ind. v, Bonorio vn et Theodosio juniore n coss. Cisterna maxima juiu porphyreticam ConsUn- tini imperatoris columnam in foro ejus sub plateae ry transitum construcu est. (A. C. 408.) Ind. vi, Batto et Philippo coss. Stilicho comes , cujus duae filiae Maria et Ther- mantia singulae uxores Honorii principis fuere, utra- que tamen virgo defuncta, spreto Honorio, regnum- que ejus inhians, Alanorum, Suevoruro, Wandalo- rumque gentes donis pecuniisque illecus contra regnum Hooorii excitavit, Eucherium filium suum paganum et adversum Christiauos insidias molientem cupiens Caesarem ordinare. Qui cum eoJem Euche- rio dolo suo detecto occisus est. Romae in foro pacis per dies septem terra mugitum dedil. Archadius imp. vius finem fecit : regnavit post obitum patris sui Theodosii annos xm. m MARCELLINI GOMITIS 924 (A. C.409.) Ind. vii, Honorio ymetTheodosio juniore A Ecclesiae Zosimus XXIII episcoous ordinatiis vtait annis ui. III coss. Apud Consuntinopolim raagna exarsit populi se- dilio, panis scillcet penuria sibimet ingruente. (A. C. 410. ) Ind. viii, Varane solo cos. Alaricu9 trepidam urbem Romam invasit, partem- queejus oreraavit incendio, sextoque die quam in- gressus fuerat, depraedau urbe egressusest, Placidia Honorti principis sorore abducta, quam postea Ataulfo propinquo suo tradidil uxorem. (A. C. 441.) Ind. ix. Honorio ix et Theodosio iv to$$. [Al. Theodot. ivio/o]. Theodosius junior decennalia, Honorius Romae vicennalia dedit. Constantinus apud Gallias invasit (A. C. 418.) Ind. i, Honorio xn et Theodotio viii co$$. Plinta comes, idemque rebelKum apud Palaestinam provinciam auctor deletus est. Solis defectio tacu est. Stella ab Oriente per septem menses surgens ardensque apparuit. (A. C. 419.) Ind. n, Monaxio et Plinla cos%. Valentinianus junior apud Ravennam patre Con- stantio et Placia*ia matre , v nonas Julias natus esL Multae Palaestinae civitates villaeque terraemotu colla- psae. Dominus noster Jesos Christus semper ubique praesens [AL totus] , et super montem Oliveti Hic- impehum, Oliuraque suum ex monacbo Cassarem g rosolymae vicinum sese de nube manifestavit. Mulfas fecit : ipse apud Arelatum civitatem occiditur : Con- stans filius apud Viennam capite plectitur. (A. C. 412.) Ind. x, Theodosio imp. v $olo co$. [Al. Honorio ix et Theodosio v]. Jovinus ac Sebasiianus in Galliis tyrannidem mo- lientes occisi sunl. Attalus in roari captus, atque Ho- norio exhibitus, truncata manu vitae relictus est. (A. C. 413.) Ind. xi, Lucio solo co$$. Heraclianus [ Chiffl. Heraclius] Africa comes cum septingentis navibus et tribus militum millibus ad urbero iendens, mox ad urbem Romam egressus est : occursu Marini comilis lerritus et in fugam ver- sus, arrepta uave solus Carthaginem rediit, ibique iilico interfectus est. (A. C. 414.) Ind. xn, Con$tantino et Constante coss. Polcheria Theodosii soror Augusta appellata est. Viilia rex Gothorum, facia cumHonorioprincipepace, Placidiam sororem ejus eidem viduam reddidit. (A. C. 415. ) Ind. xiii, Honorio x et Theodosio vi coss. Ecclesia Constantinopolitana dudum igni cremata, bis coss. restaurata dedicataque est, Attico episcopo famdem regente ecclesiam. Lucianus presbyter vir sanctus, cui revelavit, Deusliisconsulibus, locum se- pulcri et reliquiarum corporis sancti Stephani primi martyris, scripsit ipsam revelationem iu Graeco ser- mone ad omnium Ecclesiarum personas. (A. C. 416.) Ind. xiv, Thtodosio vu et Palladio coss. Orosius presbyler Hispanici generis seplem libros Historiarum descripsit. Missus ab Augustino episcopo idem Orosius pro discenda animae ratione ad Hiero- nymum presbyterum, reliquias beati Stephani tunc nuper inventas rediens primus intulit Occidenti. At- ticus Consiautinopolitanus episcopus scripsit ad re- gtnas, Archadii irap.filias, de Fide et Virginitate li- brum valde egregium, in quo praeveniens Nestoria- num dogma impugnat. (A. C. 417.) Ind. xv, Honorio xi et Constantio 11 coss. Tenebrae in die facta? sunt. Cybera Asiae civitas, allqosnuque praedia terraemotu demersa. Romanas tunc utriusque sexus vicinarum gentium natioues, tam visu quam auditu perterriiae atque credulae, s*~ cro Christi fonte ablutae sunt, omniumque baptiiato- rum in tunicis crux Christi salvatoris, diviniutis nutu, extemplo impressa refulsit. ( A. C. 420.) Ind. ui, Theodosio ix et Constanih 111 co$$. Romanae Ecclesiae Bonifacius IL episcopus ordn natus, vixit annis tribus. ln Oriente tumulium mili- tes excitarunt, ductoremque suum Maximinum no- mine exstinxerunt. In Perside in Christianos persa* cutio desaevit. (A. C. 421.) Ind. rv, Eustathio et Agricola cou. Tlieodosius irop. Eudoxiam Achivam duxit uxorem. ** Archadio patri sno in foro ejus, super immanem columnam, ingentem statuam idem Theodosius de- dicavit. Cisterna Aetii construcu est. Romani cum Persis conflixere. (A. C. 422.) Ind. v, Honorio xin et Theodo$io x coss. Theodosius imp. Eudoxiam filiam genuit. In tri- ceunalia Honorii, Maximus tyrannus et Jovinus ferro victi, adducti de Hispaniis atque interfecti sunt. Hunni Thraciam vastaverunl. Persae cum Romaois pacem pepigere. ( A. C. 423.) lnd. vi, Asdepiodoto et Mariniano coss. Coelestinus Romanae Ecclesiae XLI antistes creatos D est : vixit annos ix. Evagrius scripsit AltercationetQ Judaei Simonis et Theophili Christiani , quae pene omnibus nou est. Terraemotus multis in locis fuit, et frugum inedia subsecuu. Philippus et SallustkM philosophi morbo perierunt. Stella saepe ardentecri- nita Honorius imp. fatale munus implevit. (A. C. 424.) Ind. vn, Victore et Ca$tinocou. Placidia mater Valentiniani Augusta nuncupata est. Valentinianus Caesar creatus Theodosii imp. Eudoxiam filiam sibimet desponsaviu Joannes r* gnum OccidenUle Honorio defuncto invasit. (A. C. 425.) Ind. vm, Theodom xi et Volentinume Cce$are coss. Suprt iitus Joannes dolo potiui AitUburis et Aspt- 9*5 ris CHRONICON. 92* qoam virtule occidilur. Valentinianus junior A (A. C. 435.) Ind. i, Theodosio xiv et Maximo eoss. apud Ravennam factus est imperator. (A. C. 426.) Ind. u, Theodosio xu et VaUntiniano u C04I. Sisinnios vir sanctae simplicitatis et timplicis san- ctitatis, Constantinopolitanus episcopus factuieit. (A. C. 427.) Ind. \ , JSTimo ef Ardabure coss. Pannoniae, qoae per quinquaginta [Chiflt. sexaginta] annos ab Hunnis retinebantur , a Romanis receptaa sunt. Thermae Theodosianae dedicatae. (A. C. 428.) Ind. xi, Felice et Tanro coss. Nestorius Antiochia natus, vir salis quidem elo- qoentix, sapientiae vero parum habens, Constanti- nopolitanis admodum aduiteniibus , ex presbytero Maxima urbis regiae pars septentrionalis per tres dies continuos incensa , collapsaque est mense Au- gusto. (A. C. 454.) Ind. n, Ariobindo et Atpare coss. Honoria Valentiniani imp. soror ab Eugeuio pro- curatore suo stuprata concepit, palatioque expulsa, Theodosio principrde Italia transmissa, Atiilanem contra occidenlalem rempublicam concitabat [Aliqui eodd. transmissa, male enim contra occ. remp. cogi- tabatj. (A. C. 435.) Ind. iu, Theodosio xv et Valentiniano i? coss. Forum Theodosii imp. in loco qui Helianae dicilur episcopus ordinatus est. BeatissimiJoannis episcopi, n «dificatum est. Sebastianus Bonifacii quondam pa dodum malorum episcoporum invidia exsulati, apud eomitatum coepit memoria celebrari mense Septem- brio die xxvi [Chifll. nv]. ( A. C: 429.) Ind. xu, Florentino et Dionysio coss. Ortbodoxi nostri Macedonianorum ecclesiam extra muros urbis positam abstulerunt, quoniam iidem lfacedoniani Antoninum Germis catbolicum episco- pum interfecerunt. Beatissimus Augustinus Hippo- nensis Ecclesiae elegantissimus Christi sacerdos, do- ctorque praecipuus, morte placida quievit. (A. C. 450.) Ind. xux, Theodosio xm et Valentiniano III cott. Tbeodosius imp. tricennalia gessit. Felix apud Ravennam occiditur. Coelestinus Romanae arcis pon- lifex, Nestorio pravitatis episcopo per epistolam suam, Q datis eidem x dierum induciis, vel poenitenti veniam, vel dissentienii damnationem denuntiat. Idem Nesto- rius Ecclesise Constantinopolitanae perfidus antisies, a quo et Nestoriana perOdia pullulavit, apud Ephe- sum ducentorum sanctorum Patrum sententia in sy- nodo condemnatus est , Coeleslino Cyrillum Alexan- drinae civitatis episcopum pro tempore vicarium de- Duntiante : in locum Nestorii Maximianus episcopus est subrogatus. (A. C. 451.) Ind. xiv, Antiocho et Basso coss. Flacilla Theodosii Augusti filia extremum spiritum fudiu Barbari urbe augusta enutriti ad ecclesiam no- stram bostili ritu confluunt : ignem in ecclesiam ad tricii gener urbe Augusta fugit, atque fn Africa in- teremptus est. (A. C. 456.) Ind. iv, Isidoro et Senatore coss. Theodosius imp. Cyxicum civitatem navibus petit, multaque eidem civitati munificentia praestita, urbem Augustam renavigavit. (A. C. 457.) Ind. v, Aetio u et Sigisvuldo coss. Valentinianus imp. Roma digressus, ad copubn- dam sibi in matrimonium Eudoxiam Theodosii prin- cipis filiam quam dudum desponsaverat , Constanti- nopolim advenii, eaque sibi nupta, apud Thessaloni- cam ltaliam repetens biemavit. (A. C. 458.) Ind. vi, Theodosio xvi et Fausto coss. Cotradis [Chifll. Contradis] praedo cum piralis suis- que comitibus captus interfectusque est. Reliquia beatissimi Joannis, Augustae urbis quondam episco- pi, eidem redditae civiuti ibique sepultae, mense Ja- nuario die xxvm. Valentinianus imp. cum Eudoxia uxore Ravennam ingressus est. (A. C. 459.) Ind. vu , Theodosio xvu et Festo coss. Theodosius imp. oclava quinquennalia edidit. Eu- doxia uxor Theodosii principis ab Hierosolymis ur- bem regiam remeavit, beatissimi Stephani primi martyris reliquias quje in basilica sancti Laurentii positae veneranlur, secum deferens. Hoc tempore Gensericus rex Wandalorum Africae civitates, Car- thaginemque metropolim cum suis satellitibus occu- comburendum altare dum infesti jaciuni , invicem . . . M . . aese, resistente Deo. trucidant. Hoc tempore dum ad D P™1 X ka,end' No?cmbrls horrea puhlicaTbeodo»ius processum celebrat, tritici iu plebe ingruente penuria, imperator ab esuriente populo lapidibus impetitur. ( A. C. 452.) Ind. xv, Valerio el Aetio coss. Romanae Ecclesiae lystus XLII episcoptis ordina- tus, vixit annis viu. Placidiae matris Valentiniani imp. inslinctu , ingens bellum inter Ronifacium et Aeiium patricios gestum esl. Aetius longiore Ronifa- cii telo pridie sibimet praeparato , Bonifacium con- gredientem vulneravit illaesus ; tertioque mense Bo- nifacius vulnere quo sauciatus fuerat emoritur, Pela- giam uxorem suam valde locupletem, nulli alteri nisi Aetio ut nuberet exhortans. (A. C. 440.) Ind. vm, Valenlinianov et Anatolio coss. Paulinus magister officiorum in Cupsarea Cappa dociae, jubente Tbeodosio principe, interemptus est Romanae Ecclesiae Leo XLIII papa creatus, vixit ao* nos xxi. (A. C. 441.) Ind ix, Cyro solocos. Persae, Sarraceni, Zanni [Al. Tzanni], Isauri» Hunni, finibus suis egressi, Romanorum solavasta- runt. Missi sunt contra bos Anatolius et Aspar roa- gistri militiae, pacemque cum eis unius anni fece- runt. Joannes natione Wandalus, magisterque mili* tiae , Arnegiscli [Al. Aruitiscli. Corb. Argenisii] fraude in Thracia imeremptus est. Hunnoruui tegos nutre- 4*f MARCELUNI COMITIS ™ rosis suorura cura millibus io IUyricum irruerunt : A amoem, ab Attiia rege, viriltter pugnans, pluriraii Naisum, Singidinum, aliasque civiuies, oppidaque hoslium interemptis, occisus est. lllyrici plurima eiciderunt. (A. C. 442.) Ind. x, Eudoxio et Dioscoro cou. Slella quae crinita dicitur, per pturimum tempus ardens apparuil. Bleda et Attila, fratres, mulurum- que geutium reges, Ulyricum Tbraciamque depo- pulaii sunt. (A. C. 443.) Ind. xi Maximo n et Palerio [Seu Poler- no] cou. His consulibus Unta nix cecidit, ut per sex menses \ix liquessere poluerit : multa bominum et aniraa- lium millia frigoris rigore confecta perierunt. Theo- dosius imp. ex Asiana expeditione in urbem rediu Tbermarum quae Achilleae dicunlur, encaeniae factae. (A. C. 444.) Ind. xu, Theodosio xvm et Alberto cou. Theodosius princeps nona quinquennalia dedit. Archadia soror Tbeodosii vivendi flnem fecit. Ali- quanta Bithyniae oppida atque praedia continuarum \i longa pluviarum,et fluviorum inundatione crescen- tium , sublapsa dissolulaque perierunt. Severum presbyterum et Joannem diaconum Eudoxiae reginae apud ifitiam urbem ministrantes, missus ab imp. Theodosio Saiurninus comes domesticorum occidit. Eudoxia nescio quo excita dolore Saturniuum proti- nus obtruncavit : slatimque mariti imp. nutu, regiis spoliata rainistris apud iEiiam civitalem moritura remansit. (A. C. 445.) Ind. xiu, ValentinUmo vi et Nomo [Vel Nonio] coss. ( Bleda rex Hunnorum Attilae fratris sui insidiis in- terimitur. Apud Byzantium populari orU in circo seditione mulii sese invicem occiderunt, muluque iutrinsecus [Chiffl. extrinsecus] hominum pecudum- que morbo corpora perierunt. (A. C. 446.) Ind. xiv, Aetio iii et Symmacho fAI. Valentiniano vn et Aetio 111] cou. His consulibus magna fames ConsUntinopolim in- yasit, pestisque illico subsecuU. Templum regiae ci- viutis igne crematum. (A. C. 447.) Ind. xv, Ardabure et Callemo [Al. Ca- lipio] co$s. Ingenii terraemotu per loca varia imminente plu- rimi urbis augustae muri recenti adhuc reaedifica- (A. C. 448.) Ind. i, Zenone et Postumiano co%u Provincia Indta Theodosio principi pro munere ti- grim domitam misit. Utramque porticum Troaden- sem, turresque portaram utrasque ignis subitus ex- ussit : quarum ruina continuo repurgaU, Antiochus praefeclus pnetorio in pristinam erexit speciem, le- gatis Attilae a Theodosio despectas [A/. depacus] olim pecunias flagiunlibus. (A. C. 449.) lnd. n, Protogene et Asiurio cou. Marina Theodosii regis soror fati munus implevit. Flavianus episcopus in secunda apud Kphe*um sy- nodo, vi Dioscori Alexandrini episcopi et Satomini gspadonis in Epipam [Chiffl. etiam] exsuJatos est. Areobinda et Taurus patricii communi viu deJuncti sunt. (A. C. 4F0.) Ind. m, Valenliniano vu et Abieno cou. Theodosius imp. vivendi finem fecit : regnavit post mortem Archadii patris sui annos xui. Loco [At. Locum] ejus Marcianus imperium [Al. imperator] adeptus est. Crysapbius eunuchus, Pulcheriae Theo- dosii sororis nutu, sua cum avaritia interempuisest. (A. C. 454.) Ind. iv, Marciano Aug. et Adelfio coss. Leone ponlifice sedem beati Petri regenie, ncxxx Patrum sancu et universalis synodus conira Euly- chetem nefandissiroorum praesulem mouachorum, apud Chalcedonam in basilica sanctae Euphemiae fir- q mau est : solus Dioscorus Alexandrinae Ecclesus episcopus dissensit, sutimque ab iisdem catholicis Patribus sacerdotio abdicatus est. (A. C. 452.) lnd. v, Sporacio et Herculano cou. MarcianuB Aug. suis sutuit decretis ut hi qui con- sules fieri cupiebant, nihii aeris in populum sparge* rent, sed sutuUm pecuniam ad reparandum Urbis aquae ductum dependerent. Hoc tempore tres magni lapides e coelo in Thracia cecideruut. Aquiieia civi- Us ab Attiia Huunorum rege excisa est. (A. C. 453.) lnd. vi, Vincomalo et Opilicne cou. Joannes praecursor Domini et baplisu, caput sona quod olim Herodias impia nefandaque postubtiond ab humeris ampuutum et in disco positum accepit. tione constructi, cum lvii turribus corruerunt. Saxa ^ proculque a truncato ejus corpore sepelivit, duobus quoque ingentia in foro Tauri dudum super sese in aedificio posita , statuaeque plurimae sine ulliua vide- licet laesione collapsae sunt, plurimis nihilominus ci- viutibus collapsis : fames et aerum pestifer odor mulia inillia hominum jumentorumque delevit. In- gens bellum et priore majus per Attilam regem no- stris inflictum, pene totam Europam, excisis invasis- queciviutibus atque castellis, conrasit. Eodem anno, urbis augnsUe muri olim terrapmotu collapsi, intra tres menses, Conslantino prefecto praetorio operam dante. reanJificati sunt. Attila rex usque ad Thermo- po'im inleslu» advetiit. Arnegisclus [Chiffl. Argenis- lus| magister miliiiae in ripense Dacia, juxu Utum Orientalibus monachis ob adorandam apud Hieroso- lymam Cbristi Domini resurreciionem introeuntibus revelavit, ut ad Herodis quondam regis habiuculas accedentes admoniii requirerent, fideliterque huma cxtoilerent. Hoc ergo caput fide [Chiffl. fidei] repe^ tum, suaque hispida in mantica conditum, dum ad propria remeantes habiUcula perrehunt , quidasi Emiscnae flgulus civiutis, diutinam imminentemqta sibi fugiens pauperUlero, sese bis exhibuit comiiem : quique dum nescius peram sibi credium cum sacre capite porUt, ab eo cujus capul vehebat, noctu ad- monilus, utrumque comitem fugiens dereliquit, sis- timque Emisenam urbem cum sancto levique oaeri 929 CHRONICON. 050 introgressus est. Ibique dum adviiit, pracursoris A Lco eidem defunclo successit, cujus volunUte Mijo* Cbristi veueratus est caput, monensque sorori su» rerum nesciae signatum in vasculo tradidit recolen- dum [Fort. colendum]. Ula vero successori suo repositum, signatumque ut erat dereliquit. Porro Eustochius, quidam occultus Arianae periidiae presby- tcr, talem tantumque tbesaurum indignus obtinuit, gratiamque quam Christus Doroinus per Joannt m baptistam inGrmo populo tribuebat , is eam , ac si suam dumtaxat, in vulgo disseminabat. Hinc pravi- tate sua detecta , Emisena civitate expulsus est. Hoc deinde antrum in quo beatissimi Joannis caput in urnaro missum, sub terraque reconditum erat, qui- dam roonachi pro babiuculo habere coeperunt. Mar- rianus apud Ravennatn Csesar est ordiuaius. (A. C. 458.) Ind. n, Leone Aug. et Majoriano [Al. add. Aug] coss. Leo imp. pro tomo Chalcedonense per universum orbem singulis orthodoxorum episcopis, singulas consonantesque misit epistolas, quo sibi quid de eodem tomo sentirent cuncti suis rescriptionibus in- dicarent. Horum omnium episcoporum ita conspi- rantes suscepit epistoias, ut eas putares uno tempore unius viri eloquio fuisse dictatas. (A. C. 459.) Ind. iu, Patricio et Rkimere coss. Isaac Antiochenae Ecclesi» presbyier scripsit Syro sermone multa, praecipueque advertus Nestorianot cel us demum presbyter, tolitisque monasteru prae . « . . . » . * .• *u«~ i— ~ . , \ J ' . / . ..... : . . » et Eutychianos. Rmnam emm Antiochise elego car- sul, dum in eodem specu vita lrrepreheiisibili babi- » ^^ ^i__:, „„A.^A Ann> tvu.am ai.>»^„, lal, idem B. Joannes Christique pnecursor sese ei- dem suumque ostendit caput, ibidemque sepultum mullis praefulgens virtutibus patefecit. Hoc igitur venerabile caput sub Uranio memoratae episcopo ci- vitatis, per prafatum Marcellum presbyterum con- stat inventum Vincomalo et Opilione coss. mense Februario, die xxiv, media jejuniorum paschalium aeptimana, imperatoribus vero Valentiniano et Mar- ciano regnantibus. Pulcheria Augusta , Marciani principis uior, beati Laurenlii atrium inimiubili opere consummavit, beatumque vivendi linem fecit. (A. C. 454.) lnd. vn, Aetio et Studio cost. Attila rex Hunnorum Europss orbator provinciae noctu mulieris manu cullroque confoditur. Quidam q vero sanguinis rejectione necatum perhibent. Aetius patricius, magna OccidenUlis reipublica* salus, et regis Attilae terror, a Valentiniano imp. cum Boetio amico in paiatio trucidatur : atque cum ipso Hespe- rium cecidit regnum, nec hactenus valuit relevari. (A. C. 455.) Ind. vih, Valentiniano vui et Anlhemio COSS. Valentinianus princeps, dolo Maximi patricii , cu- jus etiam fraude Aetius perierat, in campo Martio per Optilam [Chiflt. Ostilam] et Traustilam Aetii sa- tellites, jam percusso Heraclio spadone, truncatus cst. ldem Maximus invasit imperium, lertioque ly- rannidis suse mense membratim Romae a Romanis iractus discerptusque est [Ai. discerptus est]. Gen roine planxit, quemadroodum Ephrem diaconus Ni- comediae lapsum. (A. C. 460.) Ind. xm, Apollonio et Magno cott. Cyzictis civitas terraemotu concussa, murorum- que suorum ambilu interrupio, sese suosque diu de- planxit. (A. C. 461.) Ind. xiv, Dagalaifo et Severino cois, Romanse Ecclesiae Hilarus XLIV poniifex factus, vixit annos vi. Majorianus Caesar apud Dertonam, juxU fluvium qui Hyra dicilur, ioteremptus est. Lo- cum ejus Severus invasit. (A. C. 462.) Ind. xv, Leone Aug. 11 $olo [Cassod. et Setero Aug.] cos. Jacobus natione Achtvus , religione paganus, me- dicinae artis peritia, tam ingenio quam litteratura perclaruii. Uic ob medendum Leonem Aug. febre defatigatum, sacrum palatii cubiculum vocatus in- travit, sutimque in sella juxta torum imperiaieni posita, sine ullo Augusti nutu consedit, sicque me- dicas adliibuit manus. Porro meridie ad eumdem sacrum pulvinar reversus, sublatum sui propter so- lium in quo matutinus resederat protinus intellexit, spondamque tori regiam intrepidus supersedit, v«- terumque studii sui repertorum praeceptionibus mo- nitum id sese gessisse, non temere praesumpsisse, spgrotantem docuit principem. (A. C. 465.) Ind. i, Vhiano et Felice cou. Prosper homo AquiUnicae regionis, aermone scho* scricus rei Wandalorum, ab Eudoxia Valentiniani u lasticuset a sertiouibus nervosus, mulU composuissc uxore epistolis inviutus,ex Africa Romam ingressus est, eaque urbe rebus omnibus spoliau, eamdem Eudoiiam cum duabus filiabus secum rediens ab- duxit. (A. C. 456. Ind. ix, Varane et Joanne cou. His consulibus innumera locustarum agmina fru- ctum Phrygiae vastaverunt. Eucherius Lugdunetisis Ecclesiae pontifex mulU scripsit, tam ecclesiasticis quain inonasticis studiis necessaria. (A. C. 457.) Ind. x, Constantino et Rufo cott. Marcianus imp. bonis principibus comparandus vltse spiritum amisit : imperavit annos vi, menses vi. dicitur. Epistolae quoque papae Leonis adversus Eu* tychem de vera Cbristi Incarnatione datae, ab isto dictat* creduntur. (A. C. 464.) Ind. 11, Rutticioei Olybriocott. Beorgor rex Alanorum a Ricimere rege occidilur. (A. C. 465.) Ind. 111, Basilisco et Herminerico cou. Consuntinopolis magno invasa incendio, facieque foedau deplanxit. Severus, qui Occidentis arripu&t principatum, Romae interiit. (A. C. 466.) Ind. iv, Leone Aug. 111 solo eos. ■ Theodoritus episcopns Cyri civitatis scripstt de Incarnstione Domini adversus Eutychem prcsbyie* m MARCELLINI COMITIS 93) ruin et Dioscorura Alexandrinae Ecclesiae episco- A iflliSiis circumventus, cum Ariadne uxore sua pro- pum, qui bumanam in Christo carnem fuisae dene- gant. (A. C 467.) Ind. ▼, Puseo et Joanne coss. Leo imp. Anlberoium patricium Romam misil, im- peratoremqoe conaiituit. Romanae Ecclesiae Sinipli- cius XLV pontifex creatus, vixil annos xv. Raven- nam civitatem lerraemotus deterruit. (A. C. 468.) Ind. vi, Anthemio Aug. u solo cos. Harcellinus Occidentis pairicitis, idemque paga- nus, dum Romanis contra Wandalos apod Canbagi- nem pugnantibus opem auxiliumque fert, »b iis- dero dolo confoditur pro quibus palam venerat pu- gnalurus. (A. C. 469.) Ind. vii, Zenone et Marciano coss. His coss. caput Denxicis Hunnorum regis Allilae filii Conslantinopolim allalum esl. (A. C. 470.) Ind. vm, Jordane et Severo coss. Gennadius Constantinopolitanae Ecclestae pontifex Danielem propbetam ex integro ad verbum commen- Utus est, el bomilias multas composuit, et Pauli Epi- stolas omnes exposuit. (A. C. 471.) Ind. ix, Leone Aug. iv et Frobiano cos$. Aspar primus patriciorum cum Ardabure et Pa- triciolo filiis, illo quidero olim patricio, boc autem Caesare generoque Leonis principis appellato, Aria- dus cum Ariana prole, spadonum ensibus in palatio vulneraius inleriit. (A. C. 472.) Ind. x, Marciano el Festo coss. C Vesuvius mons Campaniae torridus intestinis igni- bus sstuans exusta evomuit viscera, noctorntsque in die tenebris incumbentibus, omnem Europae fa- ciero minuto contexit ptilvere. Hujus metuendi me- moriam cineris Byzantii annue celebrant vm idus Novemb. Anthemius imp. Romae a Ricimere genero suo occiditur. Loco ejus Olybrius substitutus, sep- timo mense imperii sui vita defunclus est. In Asia aliquantae civitates vel oppida terraemotu collapsa sunt. (A. C. 473.) Ind. xi, Leone Aug. v solocos. Glycerius apud Ravennam plus praesumptione quam electione Caesar factus est. Constantinopoli seditione in circo orta, multi Isaurorum a populo j% interempti siint. (A. C. 474.) Ind. xu, Leonejuniore solo cos. Leo senior imp., Leone juniore a se jam Casare constituto, morbo periit, tam sui imperii annis quam bujus Leonis regni mensibus computatis, anno xvn, mense vi. Zenonem Leo junior, idemque filius im- perator principem regni constituit. Glycerius Caesar Romae imperium tenens, a Nepote, Marcellini quon- dam patricii sororis fllio, imperio expulsus, in portu urbis Romae ex Caesare episcopus ordinatus est, et obiit. (A. C. 475.) Ind. xm, Zenone Aug. n solo cos. Zeno imp. Verina socrus suae et Basilisci fratris ejus fugus in Isauriam lendit. Regnum Zenoni Basiliscts lyrannus invasit. Nepos, qol Glycerium regoo pepo- lerat, Romae elevatus est imperator. Nepote Orestes protinus effugalo, Augustulum filium suum in impe- rium collocavit. (A. C. 476.) Ind. xiv, Basilisco ef Arnsato cou. Basiliscus tyrannus Marco filio suo Caesare ftcto, dum contra Irdem catholicam Nestoriana [Potha Eutychianal perfidia lntumescens conatur assur gere, ante inflatus crepuit quam pcenitens slare po- tuerit. Basiliscus eum filio et Zenonida uxore sua, jam Zenone pristinum ad imperium remeante, ia exsilium missus est, atque in oppidulom quod Le- g minis in provincia Cappadociae dicitor, Irasus fam datus. ( A. G. 485.) Ind. vi, Fautto solo cos. Idem Theodoricus rex Gothorum Zenonis Aug. munificentiis pene pacatus, magisterque praesentis militiae faclus, consul quoque desiguatus, creditam sibi ripensis Daciae partem Moesi&que inferioris, cum suis sateliiiibus pro tempore tenuit. (A. G. 484.) Ind. vu, Theodorico et Venantio coss. IIlus natione Isaurus, dignitate magister officio- rum, ampuiata apud comitatum auricula, Orienlem Zenoni infestus invasit. Porro cum Leontio tyranni- dem arripuit. Totam namque per Africam crudelts Hunerici Wandalorum regis in nostros caibolicos persecutio importata est. Nam exsulatis diflfugatisque plus quam cccxxxim [Chifft. cccxxxui] orthodoxorum (A. C. 488.) Ind. xi, Dinamio et Sifidio coss. Leontius inierea rex ei Illus tyrannus, in Papyrio Isauriae castello capti, decollatique sunt. Capiia eo- rum Constantinopolim allata praefixa haslilibus ta- buere. Eodem anno Theodoricus rex omnium suo- rum multitudine assumpta Gothorum in ltaliam tendit. (A. C. 489.) Ind. xu, Eusebio et Probino cots. Idem Theodoricus rex Goihorum optatam occupa- vit ltaliam. Odoacer itidem rexGothorum metuTlieo- dorici perterritus» Ravennam ingressus est : porro ab eodem Theodorico perjuriis illeclus, interfectus- B que est. (A. C. 490.) Ind. xm, Longino n et Fausto coss. Zeno imp. Pelagii gulam in insula quae Panormum dicilur, laqueo frangi praecepit. (A. C. 491.) Ind. xiv, Olybriosolo cos. Zeno Augustus vita decessit, tam sui imperii annis quam Basilisci tyrannidis mensibus computatis, annos xvii, menses vi. Anastasius ex silentiario im- perator creatus est. Bellum plebeium inter Byzantios ortum, parsque urbis plurima atque circi igne com- busla. (A. C. 492.) Ind. xv, Anastasio Aug. et Rufo coss. Dum bellura paratur Isauricura, dumque Isauri imperium sibi vindicare nituntur, in Phrygia juxtar episcopis, ecclesiisque eorura clausis, plebs fidelium C Coliaum civitatem undique confluuni; ibique Lilin variis subacta suppliciis, beatum consummavit ago- nem. Nempe tunc idem rex Hunericus, unius catho- lici adolescentis vitam a nativitate sua sine ullo ser- mone ducenlis, linguam praecepit excidi, idemque mutus quod sine liumano auditu Christo credens nde didicerat, roox praecisa sibi lingua locutus est, gloriamque Deo in primo vocis suae exordio dedit. Denique ex hoc fidelium coniubernio aliquautos ego religiosissimos viros praecisis linguis, roanibns trun- catis, apud Byzantium integra voce conspexi lo- quentes. Haec Arianorum crudelitas in reiigiosos Christi cuhores supra scriptis coss. mense Februario coepit infligi. (A. C. 485.) Ind. vni, Symmacho solo cos. Longinus Zenonis frater Augusti, post decennalem ^ cusiodiam quam eidem Illusapud Isauriam inflixerat, ad germanum suum Conslantinopolim advenit. (A. G. 486.) Ind. ix, Longino solo cos. [Al. et Decio coss.] Joannes Antiochenae paroeciae ex grammatico pre- sbyter, scripsit adversum eos qui in una tantum sub- stantia adorandum asserunt Christum, nec acquie- •cunt duas in Christo confitendas esse naturas. (A. C. 487.) Ind. x, Boetio solo eos. Theodoricus rex Gothorum Zenonis Augusti num- qoam, beneficiis satiatus magna suorum manu usque ad regiam civitatem et Melentiadam oppidum infestus gis, segnis quidem pedes, sed eques in bello acerri- mus, a Romauis primus in praelio trucidatur, om- nesque siroul Isauri fugae dediti, per montana aspe- raque loca Isauriam repetunt. Hoc beilum Isauricum per sex annos tractum est. (A. C. 493.) lnd. i, Eusebio n et Albino coss. Bella civilia adversus Anastasii regnum apud Con- slantinopolim gesla sunt : statuae regis reginaeque funibus ligatae, aique per urbem tractae. Julianus magister militiae nocturno praelio pugnans, Scythico ferro in Thracia confossus interiit. (A. C. 494.) Ind. n, Asterio et Prmidio cou. D Anastasius imp. contra onhodoxorum fidei ma- jestatem intestina coepit praelia commovere : piacult sui perfidiam prius in Eufemium urbis episcopura, sibi pro orthodoxorum fide viriliter resultantem, profano manifestavit ingenio. Laodicea, Hierapolis etTripolis, atque Agathicum uno tempore unoque terraemotu collapsac sunt. Romana Ecclesiae XLVU Gelasius episcopus ordinatus vixit annos iv [Chiffl. iii]. (A. C. 495.) Ind. m, Viatore solo cos. Enfemius Augustae civitatis antistes de quo supe- rius fecirous mentionem, falso ab Anastasio princine accusatus atque damnatus, in exsilium ductus e»t. Locum Eufemii Maccdonius tenuit. 953 MARCELLINI COMITIS rj {k.C. 496.) Ind. iv, Paulo $olo eo$. A gladiisque, compressionibus ct aquis proscenis ana» AuguiUiico iuo duduro Anasiasius militibus prav ' **» «*• AogusU deflevit. stito, donalivuni quoque hoc fratre consule tribuit. Iudia Anasiasio principi elephantem, quem Plaulus poeia noster Lucabum [Id e$t Lucam bovem] nomine dicit, duasque camelopardalas pro munere misit. (A. C. 497.) Ind. v, Atuulauo Aug. [AI. u] $olo co$. Solis defectus apparuit : bellumque Isauricum hoc sexto anno sedatum. Athenodorus lsaurorum primus in Isauria captus decollatusque est. Caput ejus Tar- sum civiutem allatum pro portis hastill fixum exu» buit. (A. C. i9%.)Ind.v\,JoanneScythaetPaulinocou. Romanae Eccleslae XLVIII Anastasios pontifex or- (A. C. 502.) Ind. x, Prcbo et Atieno eou. Consueu gens Bulgarorum depraedatam ssepe Tta- ciam, nullo Romanorum milite resistente, itena devasuvit. Amidam opulentissimaui ciriuiem, me- nacborum ejus astuprodium, Cboadisrex PersanHS, quinto mense quam expugnare eam coeperat, irrapit, proditoresque ejus monachos oblruncavit. (A. C. 503.) Ind. xi, Dexicrate et Volusiano eem. Tres Romanorum ductores, Patricius, Hypatiusct Areobiuda, qui cum xv miilibus armatorum olua ia Persas missi fuerant pognaturi, juxta Syficum ca- stelium cum iisdem Persis sine audacia conflixerust, dinatus, vixit annos u. Longinus lsaurus cognomenio B multis tunc militum ductoribus de praelio fugieoii- Seiinunteus, apud Aniiochiam Isauriae eivitaiem a Frisco comite captus, Constantinopolim missus est, catenatusque peragentem circumductus Anasusio priticipi, et populo ingens spectaculum fuit : variis- que deinde cruciatibus apud Nicaeam Bithyniae civi- utem expensus est. Nummis quos Romani Teren- tianos [Forle Teruntios aut Teruntianos] vocant, Graeci follares, Anasusius princeps suo nomine figu- ratis, placibilem [Ai. placabilem] plebi commuUtio» nem distraxit. (A. C. 499.) Ind. vii, Joanne Cibbo $olo co$. Aristus Illyricianae ductor miiitias cuin xv roillibus armatorum, et cum dxx plaustris armis ad prselian- bus caesis. Immenso dehinc auri pondere bostiau dato, captam rebusque vacuam Amidam civiuten^ iidem nostri redemere ductores, jam Celere magi- siro offlciorum sibi cum duobos miilibus beUatemai in subsidium destiuaio. (A. C. 504.) Ind. xn, Ceihego $olo cos. Interea Celer magister officiorum per Callinicm MesopoUmiae civiutem armaium ducens militem, $4 devastanda Persarum rura discurrit, plurimos agre- stes rusticis intentos laboribus more peeudom tre> cidat, pastores diversoruui pecorum cum numerotis juroentis abducit, castella latere lotoque eomuruett invadit, usque ad Pontem Ferreum aie Bomine di- diun necessariis oncratis, contra Bulgares Thraclam ~ ctum, cuncU vastando progreditur, omaique pneda j . # . B_i, • ._ M ,^_ JfcM v« .... , . ... . devastantes profecius est. Bellum juxu ZurUm flu- vium consertum, ubi plus quam iv millia nostrorum, aut in fuga, aut in prarcipitio ripae fluminis inler- empta sunt. Ibique Illyriciana virtus militum periit, Nicostraio, lnnocentio et Aquilino comitibus inter- fectis. Uoc auno ingens teiraemotus Ponticam con- cussit provinciam. (A. C. 500.) Ind. viii, Patricio et Hypatio co$s. Romanae Ecclesiae ILIX Symmachus episcopus fa- ctus, vixit annos xv. Ana6Usius inip. donaiivum Ulyricianis miuiibus per Paulum tribunum noUrio- rum erogandum misit. (A. C 501.) Ind. ix, Pompeio et Avienocoss. Constantio pratfeclo urbis ludos theatrales meri- potitus ad communia castra ditato milite remeat, ali- qtiaoU dehincob percutiendum foedus cum Persis oe- liberat, iuisso ad se pro pepigendo foedere Armooio a secretis. (A. C. 505.) Ind. xui, Sabiniano et Tkeodoro eo$u Idem Sabinianus Sabiniani Magni filius, ductorqie militiae, deiegatus contra Mundonem Getam arma construxit, x millia armatorum sibimet ascitonua plaustraque armis aiqoe commeatibus onerau se- cuui trahens, pugnattdns aceessit : eommiasoque ai Horreo Margo [Fort. Ilorrea Margi] . praelio, multis suorum militibus in hoc conflictu perditis, et in Mar- go flumine enecatis, amissis praeterea plaosiri», ia casiellum quod Nato dicitur cum paucis fugit : un»a diano tempore specume, pars in eodem specuculo © in boc lamentabili bello spes militum eecldit, ot quantnm apudmoitales neqnaqnam potoeritreparari. (A. C. 506.) Ind. xivv Areobinim et Meuolrn cott. His coss. Anasu»ii principis statoa, in eodem k>- co quo dudum Theodosii Magni sieterat, soper im- manem columnamin foro Tanri sututa est. (A. C. 507.) Ind. xv, Anastasio Aug. ui [Cassied. st Venautio] co$. Seditio popuiaris iu circo bcta est ; miles et ar* matus obstitit. Gradus circi septentrionalis sua cusi forma ineensi collapsique sunt, Anastasio Caesare ia proeessibus commoraiito. (A. C. 50S.) /na*. i. CeUre et Venantio eo». Romanns coancs domestkorum et Rusticusi Cerealis parti diverae [Sirm. prave, cerealis parti di- verso] caeruleaeocculus praeparavit insidias. Nam en- ses saxaque in vasis inclusa ficiilibus, eademque ar- ma diversis pomis desuper cumulau, sub tbeatri por- ticu ritu vendentium statuit. Dum residente ConsUn- tio ex more civium concrepant voces, ante visa quam audiu arma exculiuntur, saxaque in incautos et d- ves insur imbrium jaciuntur, ensesque vibrantes in amicorum Inque vicinorum sanguine obliti, sois cum percussoribus debacchantur : nuut et eongemiseit thostricavea, et refugientium huc atque illuc suorom pedibus conculcau, occisorumque fosdata cruore de- pisngit. PIus eoim quam tria mlilia civium saxia. 037 GllRONlCOiN. 853 scholariorum, cum centum armatis uavibus, toti- A Pompeii succensi»v in circum ad Anastasium venicn- tes, ct anle suum solium consistentes, hymnumTrl- demque dromonibus, octo millia militum armatorum secum ferentibus, ad devastanda Iiali» iiitora pro- cesserunt, et usque ad Tarentum antiquissimam ci- vttatem aggressi suut, remensoque mari inhonestam victoriam quam piratico atlsu Romaui cx Romauis rapuerant, Auastasio Caesari reportarunt. (A. C. 509.) Ind. n, Opportuno [Sive lmportuno] solo cos. Orto aognsta urbe incendio utramque porticom a foro Constantini usque ad Perdiccae tenuissimam staluani ignis in pulverein redogit. Portas Juiiani, un- dissuis rotalibus machinis prius exhaustus, ccenoquc cffosso, purgatus est. (A. C. 510.) Ind. ro, Boelio solo cot. nitalis juxta moiem catholicorum concinentes. co- ruscansque evangeiium crucemque Christi ferentes, e foro plurimi convenerunt , Alarinum Platoneraque pravilatis ejus auctores feris subjici conclamanles. llos cives idem Anasiasius Gcsar solilis perjuriis simulatisque voc ibus, fese facturum cuncta promit- tens, tertio die quain in forum advenerant, sine ullo rerum cffeuu ad sua fecil habitacula repedare. Porro redimegrata Anastasius pravitate, infamem et irri- dendam synodum apud Sidoncm civitatem, cujusde nomine in ridiculis nortiina pracponuntur^Lixx fer- me perOdorum episcopis congregatis, adversum orthodoxorum episcopum [AL episcopos], fleri iinpe- Siroulacrum ameum in foro Stralegii super for- B ™h- Fltitanw Antiochte catholicu* patriarcha f et niccm rebidens, el cornu copiae fortuuae retineus in cendio proflammatum est, combustumque amisit bracbium, quod tamen statuarii continuo solidarunt. Appius patricius exsulatus est. Constantinus olim magister militiae episcopus Laodicex ordinatus. (A. C. 511.) Ind. iv, Secundinoet Felice cos$. M.icedonius Augusls urbis cpiscopus, licet olim Anasta»ii imperatoris dolis fallaciisque circumven- t.is, pravorumque testimoniis eidem Caesari accusa* tus, quoniam tomum sanctorum Putrum apud Cal- chedonam sancia dudum subscriptione roboratum cidem principi dare distultt, ab eodem Euchaita in eisilium deputatus est. Locum Macedonii Timotheos Joannes Paltensium oppidi pontifex , quoniam hune ccettim sacrilegum refetlerant, in castellum quod Petra dicitur, eisules missi sunt. lbi Fiavianus con- fessor Cliristi in Domino requievit : Joannem Juslinus Aug. mox impcrator factus, revocavit. lisdem ferma tempoi ibus solis dcfecius contigit. Gens Erulorum in lerras atque civitates Romanorum jussu Anastasii Carsaris introducta. (A. C. 513 ) Ind. vi, Clementino etProbo coss. Severus Eutychetis perfidtss cullor, Anastasio Cae- sare volenie, sedem Flaviani antistitis ex monacho factus episcopus occupavii. Dorotheus Ancyrae civi- tatis venerandus antistes, Anastasio principi propter meridianotemporeab AnasUaio Casare episcopus C unicam orthodworunl ?d.cm Ju«ller adversarius. finem vivendi quem sibunet misso contra se a ordinatus invasit. (A. C. 512.) Ind. v, Panlo et Musciano coss. S*pe r oelum a septemtrionali piaga ardere visum esL Die dorojnico, dum jubente Aiiasta*io Caesare per ftlarioum perque Plaionem in ecclcsicc pulpito consisentes, in bymnuin Trinitatis Deipassianorum quaternitas additur, multi orlhodoxorum pristina fuce psallentcs, perfidosque praecones clamoribus objurgantes, in ejusdem ecclesiae gremio cxsi sunt, ductique in carceres pcrierunt : altera nibilominus die in atrio sancti Theodori [Chifll. Theodosii] ma- jori caede catholici pro fide uuica perculsi sunt. Qua- propter commota orthodoioruin agmina die sequen- ti, id est, vui idus Novemb. (in quo die memoria cineris dudum lotam Europam tegentis apud Byzan- tios celebralur) in forum Consiantini undique con- fiuunt : quorum alii quidem, caeteris die noctuque hymnum Trinitatis ChrUto Deo psallcntibus, lotam peragrant civitatem, et Anastasii Caesaris monastico hubitu assentatores fcrro flammisque interimunt : alii claves portarum omniaque signa miiitaria , ad forum quo religionis castra metati fuerant, deferunt: ibique Anastasio Caesare in processibus degente, Areobindam sibi imperatorem fieri clamitant. Ima- ginibus deinde statuisque Anastasii in terram deje- ctls, Celcrem et Patricium senatores, ad se suppli- candi sibi vel satisfaciendi gratia missos, jactis plu- viac instar bpidibus repulerunt. DomUma Marini et Pateol. U. Caesare magistriano ipse praedixerat, in dicto tem- pore fecit. (A. C. 514.) Ind. vn, Senaiore iolo cos. Vilalianus Scyiha, assumptis Romanorum equitum pediiumque plusibusque meroit eonfir- mari , suaeque deiu patriae ineolomis reddi t obi major octogenario reqoiescit. (A. C. 517.) Ind. x, Anattatio et AgapUo cott. Olla illa qoae in ieremia vate ab aqoilone adver- sum nos nostraque deltcu saope succenditur, tela igniu fabricavit, maximainque partem Illyriei iis- dem jaculis vulneravit. Dua? tunc Macedonias, Thea- saliaque vasuia est, et osque Thermopylas veterem- que Epirum Geiae eqniies depra?dati sunt. Mille tunc iibrarum auri denarios per Paulum AnasUslus im- perator pro redimendis Romanornm captivis, ioanni D denegata Viulianus eonsul vn, mense coosolalos sui xvi, ▼olneribns confossus, in palatio com Ceieriano el Paulo sateUitibus suis interemptos eat. (A. C. 521.) Ind. xiv, Juttiniono et fetterio eoot. Famosissimom honc consuLilnm Justinianos con- aul omniora Orientalium consulatu profecto monifi- centior his liberaliutibus edidit. Nam ccliiitui millia soiidorum in populnm , inque specUcula'sive in specUcuiorura machinani distribuu , xx leones , xix pardos, eiceptis aiiis feris, in ampbhbealro si- mol eihlbuit. Numerosos praMerea pbaleratosque in circo cabailos jam donatis quoqoe impertivit aurigi<, una dumiaiat ultimaque mappa insaoienti popolo praefecto Illyrici misit : deficiente pretio, vel inclosi aois cum domonculis capiivi Roraani tenti sunt , vel pro muris ciausarum urbium trucidati. ( A. C. 518.) Ind. n , Uagno tolo [Al. et Florentio. AI. el Agapeto n] cot. In provincia Dardania assiduo terrae motu mv castella nno momento collapsa sunt. Quorum duo aois cum habitatoribos demersa , quatuor dimidia aedificiorum soorum homhiamqoe amissa parte de- slrocia, undecim tenia domoram totidemqoe po- puli clade dejecu , septem quarU tectorum suorom , Untaque plebis pirte depressa, vicina vero metu \Onupnr. vicinarum metu] ruinarom despecu sunt. ( A. C. 542.) Ind. xv, Symmacho et Boetio cott. (A. C 523.) Ind. i, Maximo tolo cos. Plerique lapidatorum , percussornm , orbisqoe de- populatorum , sua ob scelera depreliensi , ferro, igni , suapendioque eipensi snnt , gratom boois ci- vibos specucolom eihibentes. (A. C. 544.) Ind. n, Juttino Aug. n et OpiUone eott. Ilis consulibos inopia olei magnam penoriam ia populum imporuvit. ( A. C. 525.) Ind. ni , Filoxeno et Probo eou. ioannes Roraanae Ecclesiae papa Ll anno a Petro apostolorum pontificomqoe praesole cccclxkv sts» •41 CHRONICO& tltt eioois ejos, Tbeodorieo rege pro Arianorum tuonini A guli indigna ambitione exopubant, idiboa iannarlie. ca?remooiis reparandis laborante, solus dumtaxat Ro- manorum sibtmet decessorum,.urbe digressus Con- suntinopolim Tenil , miro booore ausceptus est. Dester deiirnm ecclesiae iosedit solium, diemqoe Domini nostri resurrcctionis plena vote Romaois precibos ceicbravit. (A. G. 526.) Ind. it, Olgbrio tolo eot. Totsm quidem Amiochiam Syriae civitatem repcns inter prandendum lcrrae motus invasit : alioquin occidu »m urbis magnam ejus partem, sinistris moi Tcntis undique flantibus, flammasque coquinarum pro tempore aesluantes ruentia in aedificia miscenti- I»us, dnplex torridumt|tie exilium imporiavit. Eu- jam pierisque nobiliom conjuratis, omnique seditio- sorum turba armis donisque miuistratis illecu, dolia invadere tentaverunt , atque per quinque continuo* dies urbem regiam rapinis, ferro igueque per scele- ratoscives, sine certo interrege discursantes, bo- stili impietate, ip>i se fideles reipublicae in palatio dissimulantcs, dcpopulati suut. Quinta vero hujus infandi sceleris dic, dum de foro Hypatius scelera- torum comitum roanibus torque redimitus aureo, et Pompeius comes ejus sua stib vcste Ioricalus, ad in- vadendum conscendunt palatium; uterque eorum ante fores palatii captus cst , sutimque piissimi principis nostri nutu cateuatus trucidnttisque poe- m . .. ro . . . , . ... nasluit, et ante imperium perdidit, quam liaberet, fr».»m quoque M,u, urb,s[0„,,pA. loc. lugusurb.i ^^ $jm .^ ^ J^ ^ emscopum .demplo ejus c»p.,e, combusto «rnul ^^ ^ ^.^ J^. ^^ ^ obruu Kpulcro . obehsco c.rc. «nerso ei bum. de- imaM BM >b ^^ Q rcDow! fosso. (A. C. 527.) Ind. v, Mabortio [Sif e Mavorlio] tolo co$. Anno regi» Urbis conditx cxcvn, Justinus impe- rator Jusiihia»um ex sorore sua nepotem , jamdo- dura a se nobtliasiiiium designatum, participem qnoqoo regni sui successoremque creavit kal. Apri- lia. Ipse yero quarto ab hoc mense Tita decesait , anno imperii ix , meuse u. (A. G. 528.) Ind. ti, Ju$iiniano Aug. tolo co$. Anno regiae Urbis conditae cxctiu , regiom vesti- buuni, priscumque iu co solium , ob aspicienda (A. C. 533.) Ind. u, Ju$tiniano Aug. ui cou Post diutornum immanemqne laborem cootra Me- dos Romanis gestum sudoribus , tandem per Rufft- num patricium, perque Hermogenem magislrum offlciorum , uirumque legatum a prineipe noatro mis- sum, pai cum Parthis depacu eat. Sponsiooem percussi fcederis ab utroque imperatore inTicem sibi munera in concordiam niis*a secuU suut. (A. C. 554.) lnd. mv Juttiniano Aug. it et Paulino cou- ProTincia Africa quae in divi*ione oroia terrarum probaudaque in circo cerumina structum, Ticior _ a plerisque in parte tertia posita esi, Tolente Deo JllCfiniflllll* (.NIIitaM AmSnAniZ..* .1..!....... _._-.—> ^* • ■• *m . ■ ... • Justinianus princeps, emincntius dariusque quam fuerat, ct utramque senaiorum ex more specUntium porticuin soliu magnanimitate redintegravit, bonia quidcm agiutoribus praeiuium , ignavis autcm scve- riutem iunuens. (A. C. 529.) Ind. vii , Decio tolo co$. Partbis bella moventibus arma Romanus paravit oxercitus, fiuesque soos rebellans tutatus est. Hsec expodiiio nostrorum pene per quinquennium tenuit, digretsaque Orieote Africam peiit , contra Wanda- los feliciter dimicatora. (A. C. 550.) Ind. tiii, Lampadio et Oreele cou. Mondo lllyricianae ntriusque militfcc ductor, du- dum Getis Illyricum discursaniibos primus omnium TindicaU est. Cartbago quoque civius ejus anno ex- cidionis soae icti, polsis devictisqne Wandalis, Galimero rege eorum capto, et Constantinopo.ini misso , quarto iustiniani principis consulatu ipsina moderalione recepu est, sua com patria firmiua quam dudum fuerat , redintcgrata. Quo temporo Tbeodiibadus rex Gothorum Antalasuen^bam reginaui creatricem suam de regno pulsain iii insula laci Bul- siniensis occidit. Cujus mortein impcrator Justinia- nus ut doluit , sic esi ultus [ Scal. sic et ultus est ]. [Huc utque Marceilinut comee.) (A. C. 555.) Ind. xm , B§H$ario tolo cot. Postquam Canbago Libyaqu* soo cnm rege Seli- mero per Belisariom est subjugata, de Roma lulia- Romanorum ducnm incuboit, eosque haud paocis D 1ue de|iberat imperator : iieramquo expeditio, ite- ipsorum ioteremptis fugavit. His autcm deinde coss. idem dox audaciae suae secundus in Thraciam quo- que advolans, praedantes eam Dulgares feliciore pu- gna cecidit , qoingemis eorum io praelio trucidatis (A. C 531.) Ind. ix , pott centulatum Lampadii ei Orettit. His coss. codex iustinianus [Cni$. iustiniani] orbi promulgatus est. (A. C. 532.) Ind. x , item post con$ulatum Lampadii et Orettit. Hypatius, Pompeius et Probus genere consobrini, diTique AnasUsii ncpotes, imperium quod sibi ain- rumque classis paratnr, idemque dnctor qni consnl eligitur, rectoque narigio Siciliam properat , CaU- nam et Syracusas sine mora , immo omnem perva- dit Trinacriam. Ibique comperiens quod in Africn ciTile nellum exoritur, et miles in proprium ducem insurgit , cum paucis ad Africam tendii , Solomont qui praeerat subvenit : exercitum vero partim bian- diendo, pirtim ulciscendo, inimicum tyrannum ef- fugando , rcipublicae consulit utiliuti , remensoquo navigio Trinacriam redit. Agapitoa Romanae urbis episcopus a Theodato rege Gotbor.um in legationeui directus Consuminopolim venit. Tzitta patricius iu Myaia cum hosto Bulgarum congrcdiens ad iatrum 043 MVRCELUNI COMITIS 9*1 superior invenitur. Epiphanius episeopus regi» nr- A nes magister mililum cam Balz*, Conone, Panlo bis ante adventiim Romatii prssulis moritur : cujus episcnpattim contra cnnones Anihimus Trapeion- lena Ecclesia relicta tnvadiL (A. C. 536.) Ind. xiv, po$t eomulatum Belisarii. Ebremud Theodati genere relicio eiercitu regio in Bruliis, ad Belisariuin in Siciliam convolavit. In Africu vero, Solomone itidem cum exercitu dUsi- denie , Germanus succcdit Solomonem remittens ad jrincipem. Belisarius Campaniam tranbiens Neapo- lim vasiat. Golhorum exercitus Theodahadum regem babens suspecium , Viligem in regnum asciscit : qui mox in campo barbarico reguum pcrvasit. Expedi- tione soluta Romam ingreditur, ubi jam Agapito Remaque illusiribus, magnoqne exercita apparato, ad Italiam properant, caslraque ad portum Roroaftnm collocant, laboranti Rom» subveniunt. Qaomm adrentum Vitiges cemens, trium mensium temporis eum Betisario pacta confirmat, suosque legatos ad imperatorem transmittit. In qua pace Bdiaarios Campaniam redit, annonae copiam Romae illaturns : reversusqne Campania coutrarium sibi de medio aufert Constantinum patricium. ioannes vero in portu quae posuerat castn descretis, Samnitcm re- gionemingressusest, Aternoquc oppido cxpugnato, Tremonem Gotbornm duccm cum suis prostemii. Ortonam qnoque similitcr invadit : Picenum depne- dans, Ariminum occupat. Quo audito Yitiges ab Cons.antinopoli defunclo, Theodahadu. r« Silve- „ ^ UrW, in ,dhuc t ,urbattm rium episcopatui subrogarat , ibi«|uc resideus dirigit Ravcnnam, Ibeodatum occidit, in loco qui dicilor Quintus , juxta fluvium Santernum : et ipse subse- quilur per Tusciam , omnes opcs Theodati diripiens, quas in Insula , vei in Urbevelus congregaverat. Ra- vennamque ingressus Matesuentbam nep*iem Tlieo- dorici sibi sociam in recno plus vi copulat, quam amore. Belisarius favente Domino ingreditur. Ger- manus in Africa felkiter administrat. Agapitus Con- stantinopolim , ut diximus , episcopus de Roma ad- vcniens , Anthimum mox Ecclesia pellit , dicens eum juxia ccclesiasticam rcgulam adulterum, qui sua Ecclesia dimissa ambierat alienam : in cujus locnm Hennam preslyierum episcopum ordinavit : et ipse consistebal, relicta Roma, per Clodue aggerem ct annonariam Tusciam transit Apenuinom, et in Ru- biconis fluminis ripa castra inetatus, Ariminum obsidet. Unde proturbatus a Narscte de Constanti- nopoli, et a Belisafio de Roma ▼enientibos, fugit Ravennam. Cujus nepos Oraio Mediolanom longa inedia deterit, Mundilam Patilnmqoe duces ibi po- sitos com suo milite obsidens. Narsete vero Arimino residcnte, Belisariusaccedens Roroam ad ezhicman- dum, deditione suscipit Urbinom, ei Urbemvetos, et insolam laci Bolsinensis. (A. C. 539.) Ind. ti, Appion* toio cos. Narses rcvertitur Constantinopolim. Bensarius cxtremom diem obiil in Domino : in nullo tamen , q obsidens Aoximum septimo mense ingreditor, simi- literque et Fesulam. Gothi Mediolanum ingressi muros dirount, praedamqoe potiti, omnes Romanos interllciunt. Mundilam Pauluraqtic duces abducunt Ravennam. Theudibertus Francorum rez cum ma- guo cxcrcitu adveniens, Liguriam totamqoe deprae- dat iEmiliam. Genuam oppidum in littore Tyrreni maris situm evertit ac pra?dat. Ezercitu dehinc suo morbq laborante , ut subveniat paciscens com Beli- sario/ad Gallias reverlitur. Germanus de Africa Constantinopolim evocatur. Solomon ibi rorsos dirigitur. Calluc magister militum cum Gepidis pri- mum feliciier dimicans, secondo iufeliciter ruii. (A. C. 510.) Ind. ni, Juttino jun. $oio co$. Parthi in Syriam ingressi molias orbes aohver- sicut ei a principe objiciebator, sentiens contra fldem. Ipso namque anno ob nimiam siccitatem pastura in Perside denegata , circiter quindecim millia Sarace- norum ab Atamundaro cum Chabo et flezido phy- larchis limites Euphratesiae ingressa sunL Ubi Bst- zas dnx eos parlim bianditiis, pariim djstractione [Vtl districtioMe] pacifica fovit,et inhianie* bellare repressit. (A. C. 537.) Ind. xv, iterum post eonsulatum Be- ImriL Titiges tyrannus exercitu aggregato Romam ob- s.det, cui tunc faventem papam Silverium Belisa- rius ab episcopato aabmovit , et loco ejus Vigiiium diaconum ordinavit. Temporeqoe longo Romam obsidentc Vitige, Belisarios intus inedia rigitiisque D lunl . conlra qu0i Germanos arma arripiens. Josti- laborans , auxilium ab imperatore deposcit. Coi di- recti sunt Martinus ct Valerianus, uterque magister mililix : nec sic lamen Vitiges obsidionem reliquit. In Africa Germaous rebelliones milites cura Stotza tyranno inter Manrorum desena bellando eflfugat. In Oriente quoque JomnesCoitistis arripiens lyran- nidem , ante quam adversi aliquid tcntaret, Daras ezstinctus est. Ecclesia major Constantinopoii ab imperatore Justiniano singulariter in mundo eon- strucia dedicatur die vi kal. Januarias. (A. C. 538.) /wL i, Jeanne $oto [Vel Votmiano et Joanne]eo$. . Adhuc Vitige in cbdidione Romx morante, Josh- dom num filiom, eumdemque consulem, in ipsia faacibos secum ducit. Antiochia magna depnadata demolitor a Persis. Belisarius Ravennam ingreditur, regem Vitigem et reginam, cunctasqoe opes Gothosqoe nobiliores tollens secum, ad imperatorem revertitor, evocantc sc Marcello comite. Solomon in Africa feliciter dimicans rebeiliones proturbat. Gotbi traos Padttm residentes, Oraio Vitigis nepote et fleldebado ductantibus, Vitigcm regcm com regina opibusqoe palatii, nec non et Gotbos audientes sedibus propriis pulsos, Orientemque per Belisarium abdoctos, re- bellare disponunt, regem sibi sutuentes Heldtba- contra quem debcllaturus Bessa palridas 945 CIIRONICON. 94« Placenliam a Ravenoa conscendtt, Constanlmo Ra- A evocatur, et Areobindas, nepte imperalorls accepta, ibi judex dirigitur vennara de Dalmatiis, ut praeessel exercilui, ab iinperatore directo. (A. G. 541.) lnd. rv, Basilio soio co$. Parlbis persisteniibus inimicis, Belisarius Orientis suscepit eipeditiooem, Germano regresso ad urbem regiam. Gotbi Heldibado occiso Erarium sibi ordi- nant regem. Solomon in Africa interficitur : Sergios loco ejus dux suecessit beili, moderatorque pro- vincise. (A. G. 542.) Ind. t, po$t consulatum Basilii. Milites clara Veronam ingressi, dum avaritia in- lilante de praeda eoncertant, a Gotbis egredientibus de latebris cum suo dedecore civitate pelluntur. Gothi Erarlo rege occiso Totilam in regnuin man- R eiparunt. Qni roalo Italiae mox Padum transit, et ad Faventiam JSmiliae civitatem Romauorum cxerciium snperat, duces effogat, Caesenam et Urbinum, Mon- lemfcrelris et Peiraperiusa occupat, huc illucqoe •tfscurrens devastat llaliam. Rursus in annonaria Tuscia ad Mucellos per Roderil, et Viliarid, Bledam- que duees suos Romanum exercitum superat. Quo praelio Beaaa patricius vulneralus evadil : caeteri vero fugientes per quaqua salvati sunt* (A. G. 545.) Ind. vi, post consulalum Basilii anno n. Totila devastat Carapaniam, urbesque muratas cverten*, per suos Tiburim obsidet. Mortalitas ma- goa halise solum devastat, Orienta jam et lllyrieo peraeque attritis. In Oriente Persisadbuc tenentibus eooflictoj) eum nosiris, Sergius in Africa inquietatur c a rebeUioaibus cum Stotxa et Mauris. (\. C. 544.) Ind. vn, post consulatum Basilii anno iii. Totila obsidet Firmum et Ascnlum , invasnmque Neapolim de«olal et Tibur. Roma vero obsideiur a longe, in qua prjeerat Joannes magister atilitum. In Oriente BelUario consiitulo , exsulatur Joanncs cx consule ordinario patricius afque prsefectus praetorio, et domus ejus datur Belisario. (A. C 545.) Ind. tiii, post consulatum BasHii anno iv. Totila Firmum et Asculum sub juramento in- gressus est : milite Romano cum rebus suis diinis o, crudelilatem suain in Romanos eiercuit, eosque omnes nudat et necat. In Africa Joannes irruens In Orieme cum Parthis fcedus initur per Gonstantianum magistrum militiae, et exercitus revertitur Gonstantinopolim. (A. C. 547.) Ind. x, post consulaium BasHii vi. Gotbi legationem mittont ad imperatorero per episcopum civitatis Asisiuatlum, nomine Aventium. Joannes magister militum ad Italiam properat. Be- lisarius a Ravenna cgrefsus venil Dyrrachiom : in- deqna directo Joanne Calabria, ipse per Siciliam lUMam perrexit. Papa Yigilius ingressus est Gon- stantinopolim vm kal. Febr. Totila dolo baurorum ingreditur Romam die xvi kal. Jauuarias, ac evertit muros, domos aliquanlas igui comburens, ac omnes Romanorum res in praedam accepit; hos ipcos Ko~ monos iu Campaniam captivos abduxit. Pust quam devastationem, xl aut ampiins dies Roma fuit ita desolata, ut nemo ibi bominum nisi hesline moraren- tor. Uinc veniens Bolisarius murorum partem re- staural, venienieque Totila ad pugnam resistit. Eo- demque anno de Africa ncplis imperatoris revertitur vidua, occiso Areobinda a Gunlliario lyranno, qni cum Stotza juniore tractans eum occiderat. Sed Ar* labanes ulrosque comprehensos Guntbarium occi- df i, Joanuem idem Stotzam juniorem viuctum trans« miitit ad principcm. Post aliquantos diea mittitur in Afrlcam Joanncs, ei Artabanea evocatus praesen- lale accepit magisleriuro. (A. G. 548.) Ind. xi , post consulatum Basilii vu. Joannes magisler militum in Campania prxdans Gotlios, oonnullos liberat scnatores : qui postea natitur noctornum Totilae superventum Bulgaruui suorum proditione (A. G. 549.) Ind. xn, post consulaium BasilH vm. (A. C. 550.) Ind. xm, post consulatum Basilii ix. (A. G. 551.) Ind. xiv, posl consulatnm Basiiii x. His temporibus in Africa Mauri per Joannem pa- triclom domiti sunt. (A. C. £52.) Ind. xv, post consulatum Basilii xi. Hoc tempore Justinianus Augustus Narscm eunu- chum chartularium et cubiculariuin suum principera militiae fecit, et in Iialiam misit. Qui commissa pugna Dei gratia victor Totilam occidii, et gentem super tyrannum Stoizam , interimit eum, et ipse ab Gothorum , auxiliamibus etiam Longobardis f in .; s.i. — .. i . :j« i D iui|a exterminavii. Per haec tempora, cum Bnc- eelinns comes cum sociis a Theodeberto rege Fran- cjus occiditur armigcro. In qua lyrannide Joannes quidam electus Stoizis junior vocitatur. Belisarius dc Oriente evocatus, in offcnsam periculumque in- currens grave, et invidiae subjarens, rursus remit- titur ad luliam. Qui veniens, Romam dirigit Bessam, Joannem mittit ad imperatorcm. Toiila vastato Piceno, pugnau^que ad Auximum vincit. Indeque discurrens per Tusciam, Spoietium destruit, et Asi- sium Qusiuraque oppida tenuil, et obsidei Perusiam. (A. G. 546.) Ind. ix, posl comulatum Basilii anno v. Yigilius papa ux [Forte lx] ab apostolo Pelro, evocatns ab imperatore Roma egreditur, et in Siei- liam venit. Totila occupata Lueaaia et Brntils Nea- rolim subvenii. Romam ofaaidet. D* Afriea Sergins corum dudura missus, per annos aliquot Italiam Siciliamque infestaret, et Jtomanum saepe exercitutn superaret, tandem exercitus ejus proflovio ventris attritus, a Narse pugna victus et profligaius, ipse dux oeciaus est. Nee multo post socius ejus Omni- rugos dux cum reliquis Golhorum quibus se junx/* pereroptus eat. (A. C. 553.) Ind. l, post consuiatum Basilii 9. e.m. . Theodebaldus Francorum rex moritur, et rcgnum ejas uxoremque Vanderadam lllotarius rex, pairis ejos Theodeberti patruus,accepit, qui jam xs.iv annii regnabat. Quo ipso anno Hlolarius ipse Saxones M7 INDCX IN OPERA S. rebellantes juxta Wiseram fluvium uiagua caede domult, et Thuringiam pervasam devastavit. (A. C. 554) Ind. n, post consulatum Basilii v. c. xiii. Vigilios papa , tandem ab imperatoribus Romanfs at a Narse de exsilio relaxatus, cum Romam redire oepisset, in Siciiia morbo calculi tactus decessit : moxque Romam perlatus, apud S. Marcellum in via Salaria sepuilus est. Pro quo ordinatus Pelagius papa lxii [Forte lxi] sedit annis xi, meosibus x. Qui a populo Romano factionis contra Yigiiium incusa- tus, celebratis una cum Narse litaniis, apud S. Pe- tram ambone ascenso , evangelioqae super caput suum potito, juramento se crimine purgavit. (A. G. 555.) Ind. m, post consuiatum BasUii v.c. xiv. Hoc tempore Savones iterum lllotario rebellan- tes, cum ab co peterentur hostiliter, eique pro aatisfactione dimidiuro rerum suarum offerrent, id- que exercitus Francorum refutans eo invito pugnas- •et , magna ab eis cxde protritus , f ugas praesidium petiit. (A. G. 556.) Ind. iv, post consulatum Basilii v. e. xv. Hisdiebut Hramnus palri suo llloiario, annuente patruo Hildeberlo rebellans, regnum Francorum seditione pcrtnrbat. Saxones factione llildeberti in PROSPCRI AQUITAM 94* A Fiancia predas egeront. Hildeher:as Rcmensem Gampaniam populatur. (A. C. 557.) Jnd. v, post consutalum Basiliiv. c. xvi. Iu Dritannia ilridus rex Pictorum eflldtur. llil- debertus rex Francorum circa baec tempora mori* tur, et Parisius in Basilica S. Viocentii a se coav structa aepelitur, regnomqoe ejos frater HkMarras assumens, toum paterni regni mooorcbiafli obtkMot. (A. C. 558.) Ind. vif post contutatum Bsmlst e. c. xur llramuus patrem Hlotariom qoem moltis mafis offenderatv hoc tempore in Briiaoniaoa fngleas, ia* seqoente eo ibidem cum Conoboro rega pogoa vi- ctus et captus , cum oxore et fllUboa tivos ioeeo»as est. Quo etiam lempore Turonis baailica S. Martini, rebellibus ad eam fugientibus, (gde crcmator. (A. C. 559.) Ind. vn, posteontulatum Basiln a. e. xvnu (A.C.160.) lnd.\m,post consulatum Basiluv.e.iu. (A. C. 561.) tnd.ix, post consulatum BasilH v. c. xx. (A. C. 562 } Ind. x9 posl consulatum BsmlH ». e. xxi. (A. C. 563.) Ind. xi, post consulatumBasiHi t . e. xxu. (A. C. 664.) Ind. xnf post eonsmiatmm Basilii ff. c. XXII. (A. C. 565.) Ind. xiu, post cons uiaium Basiiii 9. e. xxtv (A. C. 566.) Ind.tutpost eonsulatum Bamiii m.c. xxv B INDEX M OPERA S. PROSPERI AQUITANI. Numeri respondcnt numeris in textu crassiori charactere impressis *. AARe* primus pontifex Habnraram, 689. Akl justum cur Deus non senrarit ab insidiis fratris, 799, vers. 317 tt seq. Abcl cur Deus occidi a fraire permi- serii,900. Abia rex, 691 . Abiathar pontifex, 691. Abilics II Alexandriae opiscopus, 707. Adimelbch filius Gedeoms, 690. Abraham anno selatis 75 e terra sua exlre jussus, et pro- v issionem accipit, 687. Nouagenarius generat Ismael.ifrtd. Ahraham mandatum circumcisionis accipit, 687. Abrabam amio ctatis c g«Miuil Isaac ex libora, 887. Abraham moritur anno promissionis c, principatus Josepb xv , 688. Abraha fncta promisMO graiUe signum luculentius, cum posteritas «jus stellis coeli et arena comparabatur, 901. Abraham laudabili fide crvdebal per gcrmen unius filii (Christi) pa- trem se futurum lotius mundi, 901. Atirabam credentium pater in cunctis jam naliouibus, 490. Omnibus beneflciis Dei erga Israelilas fkJei Abrahae meriium commendabatur, 597. Abraliam olea cui inseritur oleaster, 41. Abraba pro- mlssl creduiit et obediuut. 859. Abundantia et prosperitas communis est et malis el boois;sed a roalis iu doxtera babetur, a bonis in sinisira reputalur, 517. Tam abundaulia quam iuopb roaleria pec- cati,958. Acauz rex, 092. Achaia a Roroanis subacU, 706. AcamxAS XVII episcopus Alexandrinus, 7S4. Actuum apoftolorum lectio celebris in Ecclesia, t5. Adaii et patriarcbe quo anno anatis genuerint, 685. Id- Sie Juxta LXX Intcrpretum ediiiooem, non secundum ebramm aut Vulgstam, ibid. in not. In Adam omnium bominum concreata natiira, in eodem tota periit, 518, 589. Ada lansus et fidelium conversio quomodo oppooantur, 575, 765. Ade exemplum non imttandum, qui se a &de Domini mala conscienita cooturbatus ahecondit, 515. Ma- fno oeccato periit Adam, et in illo omnes perierunt, 349. \§attn ssfiTk aeei. Deus dicens : eccm Adam sieut t slgniflcsfit potius qufd noo ftierit i perdidit primitus fldem, quaai omnea . pere, 145. In Adc posteros poaaan irinefcau etcutpaau 510. Adamo post peecatnm nlhil reasaaalt, niai qaod ad temporalem ? ium pertinet, 519. Posteri Adai oaania m Adamo perdiderunt, nec ipso Umore reliqoo, 529. Ab Adam totum genus humanum jugum snbiH servitntia, 471. Adum quomodo forma futuri dicatur, 993. Coaparatlo primi Adam et secondi, ibid. Adam coueatis terreai Ad» ruinam reparavit, 805 vers. 489 et teq. Ad Adam aut ai Chrislum omaes pertinere, 588. AdmiraUo. Nulla admlratio siue quadam formidi:ie, 400. Adriakus XII regnat , 709. Unde natos, ifrtrf . Adriaons tributa reLixat, 709. Judajns rebetlantes capit, Md. Coi- tra Sarmatas beilum gerit, ibid. Adrianus moritur, 711. Adulatloois nocumeutum, 561, MStpigr. 88. MeUor sc- vera justi misericordia , quam blanda adulatio peccatoris, Adultera a Christo et Teritate et graUa liberatur, 855. Adullera est anima, qu» snperbit de Del doois, 947. Adversa et prospera hujus vitss nou eareot teotationor 500, 501. Adversitas quomodo toleranda,785, «ers. 7 et seq. Adrer- siutes patienler ferendse, 569, 570. Justis petendem a Dro ne ad? ersauUbus tradantur, id est, ne ad fiicieoda uala persequcnlibus cedant, 456. ifigyptii iiiterpreUnttir, afllictio populi Dei, 488. >fioTpTios nseudopropheta populum decipiens, el ■agaa conattis a Felice opprimilur, de quo in AcUbos eap. xxi, 85,704. ^ iEgrptusidem quod terra Cham. 595. Mgjmtm\ «88. iCgyptns same flgura saKuU, 414. MgjpUm flt provineia, 700. iEoTPTUS Sylvius Lalmoruoi rex, 691. JRua condiu ab JKIio Adriano» 711. iGM.uAnus tvrannos brevl occidiiur, 719. i^MiuAjfus Dorostori martyr, 750» * Monitum Leclorom volumus, in hujus volumims prima editione, imprudentis bominis oscHantia, coi tunc 1 lngia typi* paranda demandabatur, factum ot ludex iste multa haberet ab bis qn» in volumine conUnentur afiena. Nunc, cum ad ediiionem novam accingimur, redundanlia loca ex stereotypicis tabulis resecaoda erant; quo Qt uthic i!lic vacua spatia apparcaut. 019 INDEX IN OPERA S. PROSPERI AQUITASI 930 jEreas Latinis regnai, 090. iEiccAS Sylvius Latioonim rcx, 090. ifiquitis omuig in Dei cl proximi dtleoUone posiU, 411. ' iEquiias inelior est quaiu saoitas, 566* ASteniius. Vera aeierniias el immorUlilas In Deo solo, 578.513,617. Altriv* liaeredilalis immensiias, 57 1. Atrrius magisler mililuin fll, 745. Aelius Felicera cum uxore et Grunnitoioterimit,744 Aetius,deposiU poleslaie insidias fugieos, ad Hunuos se cooferi, per quos amici- :iam priodpum et potestatem rccipit, 744. Aetius a Valen- tiuiaoo percussus, a rircumsiantibus conlectus, 752. Affectibus ad Deumaccedi,578 Oinnem recium affectum, cogiutum et sennonem oostrum esse a Deo, 950. Non so- luiat in tempore tribulatiouum, sed etiam iu pace, ibid. Affeciioois bumaoae. divcrsitas, ex diversiute voluoUtis, 564. Aflliciio malis posna esi crimtnis, bools corona virtutis, 821 , ters. 902 et seq. Conversis prodesf afllicikmis tole- raniia, 825, vers. 916 e% sea. Occultum formatur de bono- rum et nalorum penuixtioop, et omoibus afQictiooibus ?Hae tcmnoraJis . duin Cliristi differior adveolus, 502. Afriea iuier Vsleutiniaoum ei Geisericum divisa, 748. '■ Africana concilia coutra Petagiauos a Zusiiuo approbaU €t confirmata, 562. Agabi proplif tia expletur, 704. Agambmro, 690. Agere. Ilale agit qui non in Del gloriam agit, 852. Agl pltts cst quam regi, 590. Aggjkts prohheta, 093. Aggaras el Zacharias in Baby- lonia cum populo suo capti, reparalionem Jertisalem prae- dixerunt, 526. Agga?us etZacharias posi eaptiviiateiu pro- pheuiilesderelaxalione capti vilalis el reparattoue lerapli, quid prae*ignaverint, 420, 421. S. Agilki Martyris coeineterinm Carlhagini, 755. Agricola Pelagiano errore Britaunias inflcit, 745, 744. A Germauo Anlissiodorensi debellaiur, ibid. AcaipptKus IX Alexuudrioab Ecclesiae episcopus, 713. Alba condita, 090. Albtwus episcopus coocilio Araosicano n subscribit, 767. Alexahdeb nascilur, 691. Begnat, ibid. ei 095. Moritur, ibid. Alexander regunm Persarum subverlil et Aiexan- driam condit, 694. Alexaxder XXI rcgnat, 717. Occiditur, 719. Alexarde* V Rooub episcopus, 709. Albxarder Jerobolymurum episcopus marlyr moritur, 719. Albvardkr martyr, 716. Albxaxder XVIII Alexandriaepiscbpus, 725. Albxardra, quae el Selina, JerosolymU regnat, 098. Algelmordus primus rex Longobardorum, 736. Alure Dti duplex, visibile et iovisibile , quomodo ad ntrurnque perveniaiur, 570. Amare est velle, odisse oolle, 849. AuASUsreffoat, 692. Amator Det, amalor est sui, et non riHigen* Deum, non diligit proximum, quia non diligit se ipsiiiu, 599. Ambrosu scripta multa, 734. Ambrosii testimooium de la|«u Adae et totiushumaui g^neris, 529. Amici quomodo diiigeudi, 563. AmioiirexJuda, 692. Amor el iimor omne boniim aut malum producit, 578. Duo amores duas faciunt ch iutes, 574. Amor Dei. Sine eo nibil ad beaiiludiiiem iirodesi, nihil »1 Deum refertur, 850. Sine eo corrumpuutur dona Dei, 851. Nihil amaodum quam quod ex Deo esi, ei Deos amat, 917, 918. Amor Ihmius et nuVns. Utrumqu* io uno homine esso noiest.sedbvnumut illo proflciente, iste deficiat, 3f»2. Araor Dei non potesi sioe diaboli iuiiuicitiis obiineri, 9H. Amor mundi cbaritati conlrarius, 898. Amor sui quis ho- nus, 852. Amorc sui aguntur, qui non amore Dei, 851. Amor isiius vilae laqueus venauiium, 471. Pcrniciosum co.i*ilium quaereniis qua? sua suni, 402. Amorroai, amaricaiites, 493. Amos propheta, 692. Amph orr Thebaeoruiii rex, 689. Amuuus Sylvius rex Latinorom, 092 Akastasics XXXVII Rom« e piicopas, 738. Aratolius Laodtcetms eptseoiMis clarel, 721 . Anccs Martiosrex Roman. Ostiam condit, 693. Ardrooei mors, 691. Aroelos esse spiHins invisibiles uon dubit.tur, 381. AngclHs nomen esi oflkti, Spinlus nomen est naluras, ibid Angelos Verbum non deseruii com descendii ad uos. srd Mmul integer illls, Integer nobte, illosque pasdt per id «uiod Deu* cst, nos pcr id quod nos sumo* aduionet, 607. Angeli duo untcuique adhssrere cx Ussiaoo, 294. Aniarus Marco suecessor Alexsndri», 704. Anicbtus X Ecclesiae Romaoe episcopus, 712. . Animae duptex acreplio, 599. Aoima femuia). iuteUectus viro comparatur, 594. Animae natura presUt ei natura) do qua judicat, illi aulem praesut ea oaiura seeuudum quam judicai, et de qua judicare nulio modo potest, 609. Auima hum.ina in dlvinis , ex quilms peodei . ratiooibiis videl quidquid recti videt, ei faclum credere debel, 607. Si n«e ad tenrenj ordioanda raviooalis anirai vigerel ingeoium, non viliata essel, sed exstineta naiora, 333. Uec Umeu nibil ad justilicaiionem couferunt siuc cultu veri Dei, 335. Primum auimae vitium volunus ea facicndi au» vetai summaet intiina Veritas, 603. Anmue immorialius , 793, vers. 224 et seq. A solo Deo puniri potest, ibid. Auftma) unius dupUces acliones, 521 . Si bene spirittri servtt, bene . pra?sidel carni, ibid. Anim;c inordiuaiin, 554. Auima ipsa excelleniiore sui narte, ea quas in se miuorasunt ad laudes Dei incital, 521. Aniina pro adeptis habei quidqnid non dntiia spe patienter exspectat, 429. Anima et cornus eisi natura distent, mercede aol |uma juoguotor, 795, vers. 229 ei seq. Aniroa quomodo bene imperet corpori, 571. Anima rationalis ad spirilali i erigi debei, 584. Anim» ora- nes Christo nupUe vocatione sua, 917. AnimaB damna lu- geuda, magi& quam rerum exteriorum, 821, vers. 920 et seq. Aniina) posniieniis sabitaris coufusio, 770. Spes venia) **-qui debei, ibid. Nec pceniteoiia) laborcs deierrere, al- tciMJenti ignem gehennse, ibid. Qui 1 circa animas agttor a die mortis, 30. Animus non virlus, sed virlolis nabiiaculum : ex particf- l*atione sapieolia), noo aapientta, sed sapiens, 539. Animi raiionalis «griludo cnm bona superiora tmperfecte diliglt. 08S» Annus. Io qucm annum xv Tiberii ioddat, 702. Quo Chvistns baptixatus sut mortuus, ibid. Anni omncs ad xiv consubiom Theodosii, 745. ArtbrcsXVIII Romae episcopus, 718. AntbropomorphiU) qui et Audmani, 727. Artiocmia. Synndus Aotiocheoa an Maeedonio nfetit, 730, nof. Artiocmos Epipbanes e regione PlotonMSorum recedens in Judmam venit, ibiqoe pootilicatum pluribus iradit, 696. Uioc seditiooes ortse, ibid. Artiocmos rex Syria? Judssam somit, 096. Aoliochus ah Aogusto soperatiir, et io amiciliam ejus redii, 699. Antipater Herodis AscalooiUe fllius procurstor Palaestiaa;, 698. Artoriri» Titus, XIII, regnat cum flliis, 711. Antoni- nus Tbermas Roomb aediflrat, 7 17. Occiditur, 717. Au- toninus pater patria) appellatur, 711. Antonini Pii mors, 715. Artorirus Caracalla, XVIII, regnat, 716. Antooinus Ca- racalla iotcrflcitur, 717. M. Art- rirvs Verus, ei L. Aurelius Commodus, XIV, regnant, 713. Antonioi mors, 715. Artomu bellum adversus Augusium, 099. ARTORms monschus nasciiur, 719. Anionfi monachi mors, 729. Antonii discipuli insignes, 729. Aon judex quoi annos Jodicaveril, 689. Apocarypsis Joanni rcvelata in Pathmo, 707. Hanc Ire- na)na inLeriireUtur, iM. Ad Trajani lempora superstes Joaoocs, 708. A>oll rabis HierapoiiUnus episcopns, 715 ArouiRARis Laodicenus plura scribil : poslmodum baere- sim oondil, 731. AfouiRis Delphict tempbim, 688, 689. Asollorivs Tnyanous philosopbns, 707. Apologia) pro Christiaois a Quadrato el Arlstide flunt, 710. Apostou bonus odor Chrlsti snot, el iis qui pereunt, et iisqui salvi fiuni, 45. Apostoli praecipni arteles oviom Chrtsti, 512. Apostoli filit excussorum. id est, prophela- rum, quorum propbeiias illi excuilendo resersrunt, 475. Apostoli sagius) mhisi io uoiversos fines terra srco Domi. nica) jussionis, 475. Apostoli cum audirent verba Cbristi Jubeotis ut docerenl omnes gentes, virtute viventis verbi acceosa est io cordibos eorum fl.imma chariUtis, qua vol- leol Kvaoffelium Chrisli omnibus geniibus prcdicare, 337. In apostolorum cordibus in passiooe oox facU esl, 388. Hos umen licet rapere velleot daemones, non suni per- missi, 389. Antus Clandius clarct, daodiam aquam ducil , et viam Appiam slernit, 093. Aqtue mulU) popnli infideles sive foris oppugnante^, sive iutus insidiantes, 516. Aquarum pars quaklam rcrlo snpernosila, remoU ab aspectu, et fidei commendata, 2(0. Yis aquarom signiflcai populorum furorein, 471 851 INDEX IN OPERA S. PROSPERl AQUITANL S5* Aquila, depositls alis rostroque mutato, |d novas vires redivijo vigore juvcnescit, 379. Aram pater Moysi , 688. Arausica civitas, 759. Arbiirii libertas vera, 361. A Dco daU, sed amissa nisi a quo poiuil dari non potest reddi, ibid. Yid. Liberutn ar- bUrium. Arca Noe flgura Ecclesi©, 900. Arca ab alienigenis possessa, 690. Arcadus Augusins appellatur, 735. Arcadius, XLIV, reguat cum Honorio, 757, 738. Arcadius moriiur, 739. Abcaoius Hispanus martyr pro Nde, 746. Abchelaus Herodi succedit, 701. Archelaus Viennam re!egatur,701. Arcus versicolor mnltiformis grati» signum, 900. Abelas aGoibis oppuffnata,ab AcUo iiberatur, 742, 713. Abemulus Sylvius LatTnorum rcx, 692. AaoonAUTA, 690. ABinmus conditur, 699. Aristarchus tragicus, 09 i. Arishdes pbilosophus Apologiam pro Christiana reli- gione scribit, 710. Abistcwlus rex et poniifex Jodaeorura , 697. Abintob)lus Judaras et philosopbus comuieniarios iu Moyson ad Ptolemaeum scribil, 696. Aristotelbs Platonis auditor, 69 4. Arius bsresiarches, 725. fn Synodo Nicaena confuia- lor, ibid. Arianas haresi omnes fere Ecclesia sociantur, 730. Arma mililum Christi ex Apostolo, 514, 515. Abmces prinius Parthis imperat, 696. ABSisOchifilius,694. Artabarus regnat, 694. AaTAXEBXES,69i. Artaxebxes lluemon, ibid. Artaxerxes Ocbus, 614. Abtbmoh is liaeresis a Paulo Samosateno suscUatur , 720. Asa rex Jud.i, 69!. Asoairus Albam eondit, 690. Regnal Latinis, iWd. Ascendi quomodo dicatur in mare Rubrum, 399. Asclefiadbs IX Anliocbiae episcopus, 716. Astra aut nihil juris babent in actus hominum : aut si quid habent amiltere possunt, cum denlur bomini prsece- pta bene vivendi, 811, ver$. 644 el $eq. Hominum mores ex asirorum iufluxu suspendentes injusuun Deum faciunt, 811, ver$. 635 ei$eq. Ataulphus moritur, 740. Athahabicus Christianos persequitur, 731. Athanaricus oeciditur, 735. Athahasius XIX Alexandrise episcopus, 726. Alhanasius Alexandriamregreditur, 728. Athbiub coodit», 089. Unde dicUe, ibid. Atlas astrologus frater P.oinelhei, 688. Atreus Argis rcgnat, 690. Attalus occupaio recno statim destitutrs, 739. Atialus tvraiiuidein rcsumit, 740. Attalusab Honorio in triunii huui duclus, Liparae exsulat, 741. Attalus populum Romanum heeredem relinquit, 697. Atticus Consuiitiuopolitanus episcopus, 121 , vers. 53. Polaginnos subdol » irrepentes repellil, ibid. et seq Attila iu Romanura imperium incursiones,75t.Romani Gothis sihi junctis repugnant, et inumerabilium slrage utrimque facta, G>thi ad proprta redeunt, ibid. Attila ite- ruin Iuliam invadente, pax ab eo a Romanis poscitur, 751. Lco napa cum Avieno et Trigetioad Attilam dirigun- tur, 752. Attila Leouis prssentia gavisus ultra Danubium discedit, ibid. Altila Bledam inlerimit, 749. Altilas mors, 752. gux ttirbae inde inter suos secul», ibid. Auctoritas. lMures iu Ecclesia auctoritate nominum in senteutia teuentur, aut a seutetitia transferuntur, 17. Ma- gna furtitudo consousionis, cui ad scquendam veriutem auctorilas suflicit, etiam latcnte ratione, 888. AuctoriUtes epucoporum sedis ai>ostolic&, junctis Afri- canorum conciliorutn senteuliis, 271. Auo£u?,a qtio Audaxiui, qui cl Anthropomorphitae, 727. Auou»TiHUS\ir saucius 08. Sumums vir in Ecclesia, 99. Quan- tum laboraverit contra hseresps, et maxime Pelagianam, 88. Auguslini obtreciatores occulti, 88. Hnic paganorum cl Mahichaeorum ascribebaiur impieias, ibid. Augustioi obtrectalores ingeniose a Prospero irridentur, ibid. Non solum Romana et Atricana, sed omnes Ecclesiaj cum do- ctrina Augnstini, «icut in tota fide , ila in grstiae confes- sione congruunt, 8J. N«*c iu Galliis deerant ejus discipuli, ibid. Augustinus piaxipuus in doctriua Ecclesiastica vhr, 362. Pastoraiis specula valulissimi turris , ibid. Frustra impugnatur, nec nisi ab his qtii Pelagianorum et Juliani 'uaximd convicia rcpeUnt, 362. Aogusliui oblrecutores quomodo repellendi, 362. Aucustinus specialis flcM patro- nus, 1. Pro universis memliru Christi vigilans, et adver- sus haereses puguans, 1 . Augustini libris noo intelleetis oflensi llassilienses, aliquamdiu UrdiUtem suam eulpao- tes, quidam eorum ipsuoi consulere voluot, 1, 2. Librode Correptione et Gratia universis quiestiouibus in Gallia molis Augustinus saiistacit, 2. Augnslir.; doctrina In onraibcs li- hris eontra Pelagianos ubique sUii couseniiens, 364 et s% Librorum Au$uslini conlra Pelagianos ab exordk) eptsco- palus sui editoruin enumeratio, 364 el $ea. Augustinos abundanter probavit praKiicandara esse Ecclesia? prade- sUnationem, gratiam et pro^cienlbm, 255, 296. Cujus praxiicationis quisquis est imi)iignator, apenJssimus eai Pelagiana) elationis adjutor, ma. Augusluii ac doctriu» ipsius commendatio. 262. Augustinus ccncifiorum conlra Peladanos Ingenlum: ejus iaus, 125, ver$. 90 ei teq. Uni oranium Augustino vi- ctoriam de Pt lagianis praecipue deberi, 127, ver$. 99ei$tq. Prasstantia librortnn Augustiui pro Christi gntia, 127, ver$. 110 el $eq. Augusliui Ubri de Gralia contra crrorem Pelagiauum couditi a quibusdam reprehensi, 507. Augo- stini re|»reheusores Pelagianis siiftragantur, 307. Uade major necessitas oriatur eos refelleudi, 508. AugusUnum impetentes, in illo uno cuncUs, ac prapcipue apostoltca» sedis pomiflcibus iiijuriosi, 508. Unde sibi rt verentiam el fldem apud quosdam ooncilient, 508, 309. Augustlnus Pe- lagianos confutavit, 309. Augustiui contra Pelagianos de- reruntis doctrioa a quibusdara reprehensa, et ad pravos sensus detorla, 203. His responsum a Prospero ex etos- dem Augustini principiis, 204. Augusunus opinionem alias suam de initiu OJci ante ortum Pelagianae ha?resis rejecii, quara futuro errori amicam fore prsvidil, 244. Augustiuus eam qua3 sibi falso affingebalur odiosam pi^esuaationis praedicaiidse rationcm, a Prospero elHilario monitus, cor- rigit, 253, 251 el $eq. Caluoiuia in Augustinum de fato, duabus ualui is duabusque massis , 98. lliec ipse eopiosis- snne deslruxit In libris suis, ibid. AngusUnl reprehen* sores eisi convicti, lamen donec pcr Ecclesiae prinri|ies comprimantur, amandi el paciflce tolerandi, Deusque pro illis orandus, 369. Atigustiiii adversarios damnatione Pela- giauorum |)rostra\it luuocentius, Palsestina synodu*, Afh- caua concilia, Zosimus, Boniacius, CaelesUuus, 562. Au- gustini scieniia iucremenlorum profecUbus cdificata , an- norum studiis expolita, 245. Ab ipso mertto uotauturqui cuui cjus eruditione noiuut proiicere, 215. Anguslini exemplo docemor ad castigandas opralones nostras, si quas imprudenter iockJi- mus, 244. Legendus Augustluus his qul de qujestionibus grutiae instruidesideraut, 100. Ibi evangelica et aposto- lica habelur dorlrina, ibd. Augustini repr^ hensores bel* lum contra Pelagianos confecliim renovant, 310. Augu- stini adversariis uon um di^puuiionibus quam auctoriute resistendum,365. Augustini duclu calholica acies Pebgia- nos vicit, 309. AugusUnus prsssUntissimus minister gra»i» 98. Augustini opus contra Julianum in ipso dierum Bue ompositum , 744. Augustlnl opusculum contra Pori4it- nom , 33. AugusUnus moritur, 74 i. Augustus monarchiam rccusat, 700. Angustns Caiuni Agrippam adoptal, ihid. Augustus Juliam Gliaiu daiuuat exsilio, Tiberium ct Agrip|>am adoput, 701. Auhel anus, XXIX, regual, 721. Aurelianus Gallias r*. ctftit, tbtd. Aureliatius niota persecutioiie adversus Chri- stianos, nou mullo post occiditur, 711. Aureuus CarUiaginensis episcopus concilio Africano con* tra Pelagianos prasfuit, 125, ver$. 90. M. Aurelus Antooinus, XX, regnal, 717. Aurum. lu auro et argento ntntt aliud qntcn terra, Austcritas. Deus per austera remedia ad vitam nos to- cat, ut dnlcU sint flagella patris, ne sit amar judicis,500. Auxehtio Uodem mortuo, Ambrosiuj M^wrf^ni < pus coostituilur4 731 953 INDfiX 1N OPERA S. PROSPEIU AQIITANI. 954 Auxilium geoerale omnibus prebitum ande invali- dum, 906. Cessatio auxilli Dei pro absentia accipitur, 939. Avemti*r> Sylvius Lalinoruin rex, 692. i prophela occklilur, 691. Azajuas, qui el Ochosias, rex, 691. B Babtlax Anliochenus martyr, 719. Babyloo est vita temporalis, flumina Babylonis Ulecebrae temporales, in quibus faihil drmuip.seU omnia fluida ei iu prorunda maris ducentia, 49 i. Babylon s»culum hoc agit nobiscum ut por varias opinioncs et diabolicas arles thvenis implicemur erroribus, 496. Babylonis fllia eadem et maier, 496. Ligna Babylouis fluminibus rigau et nullum fructum aflerentia, homines virtutum steriles , iucapaces praeceptorum Dei, 49*. Orones prirao ortti Babvlonis Ulii : ab hoc generali malo Del gratia eruit, 496. Segregavit dos Deos ex utero matris nostrae Babyloni», in novam vi- tam regenerando,50l. Bacbuus Asiauus episcopus, 716. Baptlsmus Christi mare Rubrum. 405. Baptlsmus Infcn- tium, 769. Immerito celeritas haptismi violatae regenera- tioois excusatioaffertur, ib. Baptismi praerogativg, ib. Ba- ptisini violati descriptio, to.Baptismusqui truditurin remis- sionem peccaloruin falsus est in iis qui nullum habent oin- nino peccatum,37. Baplismi effectus. 913. Batitismi effectus remissio peci atorum et gratia? collalio, 380. Baplismus san- ctus etiam iu hls quiejiisdouanou servant,592. Bapttemi ef- fectus remissio quorumcumque peccatorum. 206. Eiain in relapsuris peccaU purgantur, ibid et 219- Origo verae vit» versuue justiiia iu baptismo, 871. Baptismo fiunt re- rum divisiones, qui Rubro mari comparatur, 493. Virtus etforma baptismatis disUnguuntur, ibid. Baptisiui necessi- tas, 329. Baptizatis quomodo vivendum , 592. Baptizatos omnes posse,Si volueriat, Christo suxiliante et coope* rante, ea qiue ad salulem pertinent, adimplere, 766. Barach et Debbora. Y. Debbora. Barba signiflcantur apostoll et martyres , 485. Barbari apud Romanos fidem conci|»iuut, 9*0 Barcocbssas dax rebellionis Jud»is faclos, 711 Dbel- latur, et exinde Juchels liceutia inlroeuodi Jerusalcm *u- fertur, ibid. Bardbsahrs baereticus, 714. Basan, coofubio, 488. Bkilrus Amasiae Ponli episcnpus martyr, 725. Basilidbs barelicus, 710. Kjus errores, ibid. Beau viu gaudium de vorilale, 569. Beatitudo vera qnae sit «- 552. Propior beatitodini v#- lunus recta non adepU quod capit, quam prava adepU quod concurivit, 552. 619, epigr. 63. Beatitudo jusli a ti- more incipit et proficit in desiderium mandatorum Dei, 461. Beatiiudiuis anoslolica) particeps qui eadem qu© illi coiicupiscil, 475. Beatitudo sanctorum et de munef e mise- ricordlne, el de rctributione jusliliae, 460, 547. Saeculo huic auLe scparationem animas a carne morientes, nec in his cupidiutibus inveutl, quas sola superat dileciio Dei, ad beaiituilinem perveniunt, 600 Omnia ad ccelestem beati- tudiuem creaU, id oiDcii susceperutil, ul in Dei laudalione permaneant, 529. Quam iniquum mundi judicium de bea- titudine, 819, vert. 855 ei seq. Beali qui siut, 435. Vauiute pleni et flde vacui beatnm dicunt cui sunt temporalia hona, 517. Impius seusu% qui pulat beatiorem esse hominem cui Deus nihil dederit, quam cni universa conlulerit, 360. Bellnm Trojanum, 690. Bellum in Gallia adversum Go- thos,7l6. Bellum coiitra Vandalos susceplum cuncutione uialc cedit, 478. Bellum servile in Sicilia, 697. Beiluui ci- vile iuter Caesarem et Pompeium , 699. Benedictio perseverans nulla retributionum Dei ohlivio, 379. Benedictio qtiara Judaei uoluerunl transivit ad gentes, 412. Omnes propnelae et apostoli et sancti beue viveuti- bus benedixerunt in nomine Domini, nou in suo, 478. Bexevkhtum cooslruitar, 695. B nigni hominis est iuimicitias non solum non exciure nec augere, sed exstinguere, 569. Benignius Domini in populo suo, 531. Duo benignilatia . officia, remittere peccata, et largiri beneficia, Deo acce- plum faciunt, et omoia opera pieutis contiaeiit, 421. Bbrillus episcopus Arabia Bostreuus scriptor clarus, Bobthios pnefectus pretorio cum Aetio amico suo inter- fectus, 752, 753. RomPAcnjs comes a Cassino IrriUtus in Africam se re- cipit, 742. Booifacio bellum indicitur, 743. Bouifacius Aeiium superat. et moritur, 744. Bomipacius XL Romanae Ecclesi» prspficitur, 741. Boni- bcius papa imperatorum edictis usus adversus Pelagiauos, 362, 363. Boutfaclos papa cum esset doctlsstmu*, adversni libros umen Petagianorum bcatl Aoguslini episeopi res- ponsa poscebat, 362, 363. Bonifacius episcopus Cartbaginensis ordinatur, 756. Bonitas vera quousque exiewialnr, 555, f61 , ejdgr. 79. Booi occulti sunt,571. Bonos Dcus eruditper malos, 577. Nemo per semetipsum bouus, nisi parlicipaliotie ejus qui solus est bonus, 272. Nemo bonus, nisi ex mulo, 565. Nullus per se bonus, 272. Bonum summum et summum malom quld, 565. Bonam nostrum uade sit, et quod remunerandum, 560. Nihil me- lius eo bono qao bomo flt bunas, 457. Bona omnia , et maxime quae salutem provebuiit, a Deo, 857. Multa bona a Deo fieri in bomine qnae nou facit homo, nulla ab ho- mine quae noo faciat Deus, 590. 764. B»na omoia magna et parva ex Deo, 606. Boni superioris amissi malum noo sen- titor, dum habetor quod amatnm est iuferius bonom, 583. Omnia booa ex 83terna Dei volunute, 882. Bona om- nia Chrislo operante insunt, noa ex merito, sed ad meri- lom, 106 vert. 9 el 10. Bonum quoddam dilftens anima peccat, quia infra illam ordiuatum est, 608, 609. Omnia boiia nec desiderari nec perflci a nobis sine Dei auxilk), 287. Deus solus boni froctos auctor, 892. Bonura omne a Deo, 876, 879 el uq.\ 882 et seq;9b0et teq. Omnla bona quibus Deo placetur sunt Dei dona , el ab eo petenda , 882. Omnia bona Dei dooa , 883. Quae oorrumpuntur boua sunt, sed non summa, 568. Bona temporalia Dei dona sunt, 517. Bonis quomodo uteudum, 779, vers. 1C8. Bo:ia temporalia dona suut Dei, non ea umeo spondet pioprie sanclis, qu» co.umuuiter largitur et reprobis, 476. Bonum vere bene facere, id est, non mali carnalis for- midine, sed boni spiriulis delecutione t 52. Deus solus bonum cr< aturae, 562. Omne bouum Dei et hominis est, 852. Bona ftilura, non nrssentia quaerens, non lurbatur de malorum feliciute,4s2. Bonum cum ^audio faciendum, 599. Bonum non ab invito aut ex timore faciendiiro, 567, 568.Bona anm inviU noo amfttunt,572, 669, epigr.n. De praeseulibus muneribus accipist moitalis viia solatium, et futura «terniiaiis bona patienter exspectet, 448. Schol» Grmem et Romana elot|ueotU circa Inveniendum summum bonum iaboranio nihii egerunt; quia ad coKnoscendam veriUlem seraetipsis ducibus utebantur, 337, 338. BuaGUioHOWBS partem Galliae occupant, 740. Gociuus poeU comicus, 696 Cjbsar Augustus a quo Au^usti dicti, 699. Cjbarius episcopus concilio Arausicano u subscribit, 766. Cair Deusa scclere quod me*liubalur revocare non ab« stinuiU 799, vert. 511 Csln s Deo admonilus post pccca- tum, 899. PosteriUli ejus. etsi mores parentis imitsretur, bonius divloa se non uegavit, 900. Oin a Deo monitus, 899. Neglig nlke reus in opere b^no. ibid. Quis sufficiens medendi modus ei oblatus. 899, »00. Oblatio Cain cnr Deo ingrau, 899. Cain falsa religionis specie Deum non fefellit, 797, vert 308 et teq. Cain fratricidae posteritas noo compuUU cum Dei po- pulo, 686. Caius Caesar CUligula IV regnat, 703- Caligula suiuaui suam Jerosolymis et allbi sUtui jubet, arasque sibi, ut doo consecrari, 703. Plurimos interficit, ibid. Occiiitur, ibid. Caius XXVII episcopus Romae, 721 Calix anreus Babylonis. 398. Calustus XV Romas episcopas, 717. Camillus Gallas superat, 694. Camillus presbytvr Genuensis cum Theodoro Item io eadem urbe presbytero excerpU quaedam librorum tle Praxlest. et de Dono Perseverantiae ad Prosperum mittit, 211. Cajitabri oppriraonlur, 700. Canticum uuum sanctorum omnium, tam qul pei icula tribulationum evaserunt, quam qui iisdem adhuc atteruu- tur, 470. Canticum novum quid, 516. Perfecta est in cha. riute canutio, ibid. Canticum novum et vetus quid, 555. Canticum novum cantant non in vetusUle carnis, sed in noviute spiritos viventes, 530. Canlus ratiooalis cujus toU ln fllde et charitate mo- dulatio, 530 Quomodo uUtur psalterio et tvmpano, Urid. Capts Sylvius rex Latiuorum, 691. Capilolium construitor, 707. Captivitas regni Israelitiei. 692. Cabausrjs Brlunnias invadit,.722. Carbones ignisqui fldeles illustrant, paniont peccalores, 505. Carbones spiriules salatifere desolantes, 465. Carcer angustiae, et coriioris iuhabiUlio, 511. Nou a 955 INDEX IK OPERA S. PROSPERI AQUITA2IL m eorpore, sed i eorruptloiie corporls aniinam edud opU- bai David dicens : Bducde eutiodiaanimam meanu 51 1. Camatuo vir iUustris coocilio Arausicauo n interest et subscribit, 768. ^ ^ t f t>ro Chrtsti quibus sil viU, 596. Quis carnem Christl mauducet et sanguiuem bil>ai, 6. Ab esu carnis nullus re- ualorum fldelium exripitur, 493. Cur Dci sapientia per caruem ad homines venerit, 580. Carnis dcsideria castiganda, no;i Impleoda, com spe certa retributiouis mternse, cujus pignus in Christi glori- flcatiooe habetur, qui qu» prsceptt , auxilio grali* pra> veuiente ucit impleri, «75, epigr. 102. Carmina quasdain tristiti* coovenientia, 78), vert. 5. Cautuaoo aTvriiscondUa. fOO. Carthago in diliooeni Ro- manoram redoclt, 697 . Cartbago a Geiserico in vaditur,747. Carthaginense condlium, 733. _ Camts cum Qliit XXXII regnat, 732. Hornm mors, 723. Cassiajiu* pr«sbjUT audor collatioois XIII eootra gra- tiam Dei, 311. Pladta Cassiani de gratia et libero arbilrio horreatonl evangellc» apostolicaque doctrina disdputi, 356. Casaiani poiissimum definltiooes cur aggrediatur S.Protper,3IO.Lassiauus nec cumCstholicis neccum Pela- gianis plene coucordat, 514 et seqq. In Ulud damnatum vel invitus iocidere coovincitur : Gratkm M $ecmndum me- rUanotlra dari% Zti. Cassiani iirima definitio catholica,au» et gratiam Dei bo- norum omntiiro princlpium esse agnovit, et liberum arbltriuai illa nooaulerridocuil,3llef sfaoM5l2.(>*siauusQuo sensu providentiam Dei hominis comitem dixerit, 512. Cassianns iusententia iiistabilis,3l5.Cas*iauus deflniiionis prima) obli- tus, docet probarcque contendit cogiutiooes sanctas, nulia Dei inspirallone conceptas, de naturali posse prodire sa- pientia, 535, 336. Locusab coadductus a penrerso sensu vin- dicatur, 336 et $eqq Cassiani fraus : cathoficaui sentenliam de gratiain disputatiouis priucipfo prssdicat.et eamdem postea imptignat, 345. Ad prssclpilla Pelagiana gradatim decurrit, 345, 316 «I teqq. Cassianus dubitando disputat an iiberum arbitrium ex gratia pendeat, an gratia ex iibero arbitrio, 291,292 et teqq. Exempla ad utramque partem conduceulia affert, 292 ei $eqq. Quomodo graliam cum libero arbilrio conriliet, 291 Vocaliones diversas inducit, 29&Quibus ex capacilate uniuscujusque gratiain impertiri docet , 299 H teqq. Casslanus tamen grattam secundum merila dari dam- uare se profitelur, 500 et teqq. Defluitio Cassiani est, libe- rum arbilnum el gratiam pariter susiipi debere, id est, ita ul pari uiodo coiiferre ad salulem credantur, 225. Ten- tationis vicloriam libero arbitrio, uon gratis) tribuebat, 297, 298. Quas p.Tles Deo tribuat iu teutationum vicloria, 298. Probare nitilur exem,.lis providenti» Dei erga Israe- litas, et nutricis erga parvulum suum, 298. Cassianus om- nia sauctorum meriu iu ad Deum referri nolrbat, ut ni- hil nUi quod matum est buman» nnturae ascriberetur, 294 et teqq.ue virtulum seininibus naturalibus quid senserit, 29l.QuomoJo Deumomtiia in otitnibus operan doceat, 503. Hoc tamen quomodo cum libero arbitrio coodlietur ad plenum moo posse comprehendi, 504 Error Cassiaoi, alkM pcr gratiam satvari, alios per legem et naturam justi- ucari, 315. Cassianus simul et libero arbitrio infeusus. et gratia? ingratus, 327. Cassiauo Deus salutem humani generis diversis modis procurat, qiiosdam volentes juvans, alios iuvilos coumellens , 501, 302. Chnslus hissalvator, illis adjutor, ibia. Summaro salnlis non operom mcrito, sed ccclesli gratia? deputaudam fateiur, 502 Deum plura iribuere quaui peuntur probal Cassianus, 500 et teqq. 301. Cassianus oontrarias defluitiones confundens, exemplis colorare nititur quod intendit, hoc posse quosdam per li- berum arhitrium, quod quidam nisi Deo cooperante non possint, 322. 323. Cassiauus docens simul suscipicndas esse scotentias coutrarias, el iltam qua) bonam voiuntaiem nasci ex gratia, et illam quae ex bona voluntate gratiatu nen- dere dicit , refellitur ex summis pontitkibus et conciliis, 317,518, 519, 320. Error Cassiani, per naluraa bonnm aliquando bonariuu voluntatum prodire prindpia , refelii- lor, ex prima ejus definHione et ex Apostolo, 316, 517. Cassiaui doctrina meriium assignat libero arbilrio, quo Mrsveoiatur gratia, 327. IIoc damnatum in episcoporum Pataestin® tynodo, 528. Ex Cassiano aliquando gratia prae- vetiit voluntalcm , aliquamio volunus gratiam, 295 et teqq. Gratia Umeu seincer graluita t>ei« tverat, 295, 296. Cis- sianus iiberum arhitriuui a parte quadam generis humani aufert, et in quadam t»arte constituil, 525. Si Cassiani di- atioctio sutcipiatur, noliis reci|4endum quod docent Pela- giani, et Pelagtanis qiiod docemue, et hoc modo nou Um BU eruut Catholici, quam nos Peiagiani,555 Caatianns er- roris irttuit Pclagianos narlter atque catbolicos, 518, 319. Ouomooo nerverse couciliare conetur uiroaque, 518. Cas- siauus deflnit natur» liumanaB noo id solum aacrihendom quod Djahitn cst. Kefellilur. 534« 335. Caasianus tantum homioi tribult ante gratlam , quantom ei fiructUoaissimtmi est babere per gratiam , 544. Yigorem liberi arWtrii de» monstrare aggreditur, 314. Cassiauus iu homineni propris discreliooi oonunissum vuit, utci non plus a Deo pneskHi, quam a diaiwlo sit periculi, 541. Ex Caasiano enaetitai fuit Matthsdi conversio, voluuuria fldes ZachaBi et latroots, 346 Cassiani error,virtutem re&ta<*ndi habuissc Jol> ei libero arbitno, uon ex gratia, 549. (Juomodo melius loquereiur, ut patieiitla Job et D> i adjutorio, et libero bominis ascri- l»eretur arbitrio, 549. Ex Cassiano confliaus Job cum dia- bolo Deusnou coo|MTator, scd Untum apectator, 549. Uuam fadle ex Cassian; optnione inferalur in levioribus tenutkmibos dari gratiam ul (acilius impleatur per gra- tiam quod sine illa possel impleri, 550. Cassianos ineoo- venieotia miacere cooaiur, et fideles in duo genera divldft, quibus eontraria accommodet,35i. Deum aliis salTatoma, aliis Untum auaceptoreui defiuit,554, 555. Quoadaas prssire. alios adjuvare, tWd. Ex Cassiano Deua leatis patieutiai Job noo auxiiialor fuit, 360. Cissianns siMmetiDSt o riusadjuvat eos qui dicuni : Grattam Dettecmndmm merUa nottra dari : quos Umen profanas opinionis eaae profl- tetur, 352, 555 et teqq. Cassianus uno ¥erbo pene tobuu Pelagianum dogma coufinual , dicens : Mullius laudis easa ac meriti, si ln centurione Christus quod lpae doeaverat prsstulisset, 550. Casaiaous elisaruin ai^mesiUtioBum arma col Igit, 521. Recapitulal S. Prosper duodedm Caasiani de- finitiones, ut pateat quid de gratia sentirent oui gratias de- fensorilHis obioquebaotur, et pacem Ecdesie inquitUbaMV 557 et scqq. Cassibs Juda?am capit, templum spoliat, 699. Castigatio justi uon savilia, sed roedldna, 507. CAsnifos dux contra Vandalos, mlssus Dooibdiim comi- tem exacerbat, 142. Casthius exsilio mulcUlur, 741. Casus justorum et impiorum dinerunt, «50. Castiutis virtus inter omnes auxiuo Dei maxime iodiget, 286. Cataka condiU, 692. Cauphrvgarum error, 715. Uode sic dklus, 714. El qua- lis sit, ibid. Cktitam farinora quo tempore contlgerinl, 696 Cbcbofs rex in Atlica, 689. Ccladior VIII Alexandriad episcopus,712. Census a Quirino in Jmlaea racluf, 701. Cenlurionis fiJes a ChrUto daU et laudaU, 550. Ontu- rionis uMein a Christo probaum et laudatam, aed Dei do- num non fuisse docetCassianus, 297. Idemque de Abta- haroo sentil, ibid. Ceibissi flovii inundalio, 709. Cbsdo Alexandria) cpiscoiMis, 708. Ckudo hcresiarches, et ejus doginaU, 711, 712. Cervix peccatorum superbia, 477. (talceoonensi* sroodus Eulydien damnat, et fidem de Incarnatlone catnolicam coufirmat. 752. Chaldei ex aatris futura coujicieliant, 809, vers. 627 d CnariUa perfeda el imperfecU. 898 ef aaf . Insnperabi- les fadt, 884, 898. Ejiis cum humilitate nexus, 949. Sioe ea csBterss virtutes non iirosiint, 9i8ef $eq. Sioe ea per- eunt, 898. Est pars hiimilitatis, et vlciasitn, 949. Siae cha- riuie ex At^toio othil prosunt caetera, 92, 95. StaM caa- riute habent csetera pietatis similitodioem, mtm Teriu- tem, 93. Nemo dignos dono charitalis ioventus, ssral. Boaa qualibet sine diariute posauol perire , non poaauat aiue charitate proiiesse. 398. ChariUs omnium sumaadono- rum , et cjuaxlnm vtta virtuium, 598. Ad hanc cssiera refe- runtur, ibtd. Siue cbariute, duas non qussrit quss soa aunt, nihil prodesse, 948 ef $eq. Sine chariute nullum prodcst liooum, per banc cmne deletur peccatum, 951. Cbaritaui perfecia efflcacin, 598. Sine chariute booa concU non prosunt, 543. Cliaritas legis plenitudo, 574. Charius im- perfecta invenitur imerdum cum fide et IntelligeuUai vi- gore, 898. Charitas ex Deo et Deus est, 598. Praeceptutn chariUlis super omnes libros esl. citi miliut omnis lingua et osanis doctrina sanctorum , 585. Duo pnscepU chariUlis dua) pennae, quibns aninue ad Deum tendunt, 584. Chariutem 2oa diligirnus cnm diflfundit Deus in eordibus nostris, 384. barius sola vlrtus protiria et sfiedalis piorum atque san- ctorum, 585, 544, 610. epigr. 7. Cbarius Dei muudum iinpiorum vicit, 904. Superiora ccdl Scriptune charius, 2ua nihil aublimius in eloquils et prsKeptisdiviais,283. lignus est amittcre inutilem fldem, qui nou exereuerit charilalem : ex servo cul ablatum ulenUam inatiHter aer- vatum, 894. Charius et fldes dooa Dd, 92 lectio. 584. Noo solum lex. sod magis EiaugeUuai st !£7 LNDEX IN OPERA S. PKOSPEIU AQUITANI. 9&8 cliaritatis preceptis conlinetur 582. Charitas ex Del mu- nere,5i3. Chariutis nccessltas, 893. Charitas Del semen, pecca- tum non fccit, 951. Cbblcus pontifex, 093. Cliori nomine conrordia significatur laudanlium,530. Chbysaphius inleriinilur, 731. Christhuus cur ita vocetur, 596. Christianos popolos vcrus Israel, 424. Christianos cogitabat Deus, cum Atirabss genus innunierum promiUeret, 799, vers. 346 et seq Ghri- stiani spirital s sedent soper mundi flumioa , borom cursu noa trahuntur, 494. Chiistiani tanto beatiores, quanto pauciora habiierint qoa? ipsorum sunt, et quanto plora qiUB Dei sunt, 336. Totus popolns Christisiius sacerdotalis esl. Yerom plenius rectores plebis, qui tpecialius summi poulificls el inodiatoris personam gerunt, 484. Qusa dicta de exitu |*opuH Israel ex ASgypto, magis conveuiont Chri- stianorum libertati, 424 et seq. Cbr sti uomeu a chrismate, id est unclione, 996. Cnri- stos Patri «qualia et ininor Patre, Deos et bonio Chrislus unns, 597. In Christo duplex forrna seu natora, 413. Pater adjuvat Filium, inquantum Deus hominem, propter formam servi, 413. Quomodo plenitudo diviniutis habitet in Chrlslo corporaliter, 387. Christus secuudum Deiiatem Dominus crcalorque Da\ld, secundum carnem Qlius David, non du- plex persnna, sed onus Christus, 517. Christiis Filius et Dominus David, 415 el seqq. Post resuTeclionem et ascensionem etiam eo ipso quo erat fil us David factus est Dominus David, 415. Christo omnes suh]icientur aut per condemnation»m, aul per correclionem, 416. In Cbristo ulraque natura confitenda, divina et bumana , 803 vers. 473 el seqq. Utraque saluti human» necessaria, ibid. vert. 480. CbrisU incarnatio quo tempore completa, 902 Christus Deusmanensfithomo, 803, vers. 463 rt seq Christus fru- ctus ventris, quia secundum carnem Virginls matris fitius, non per viriKm coitum conceptus, sed per Spiritum san- ctum, 483. Chrislus venit ut legem vet ris Te&Umenli nova lege evangclicae veritatis impleret, 479. Ex iueff^bili Dei humilitate, qua homo et miser fieri diguatus est, ut homiuem redimeret, agnoscat homo captivus quo carcere clausin, quo morbo obsessus fueril, 181, vers. 889 et scfiq. Cui eripieudo notinisi morte medici succurri potuit, ibid.t 903 el 90 4. Christus non Dpus Untum, sed etiani liuino confiteiidus, sub quo periculo , 600. Christus de Yirgine natus novim principimn hominibus fecit, 805,vers. 492 et seq. Ctirtsti iucarnatio et passio propter homiiiem, nec Deo utilis,sed hotniui, 777,«ers. 79 ef seq. Cbristus descen- d -ndo »1 uos per nos, ad se per se fecit ascensom, 486. Christi incarnaiioneui certo fbtoram sperabaot patriercha, annouUabant propheUe, 803 vers. W&etseq. Christus vere incarnatus , 653 epigr. 66. Christos factus paoper et men- dicos, 412. Christi adfentus tempus, cum peccaloresdissj- passcul legcm Dei, 457. Christus nascilur, 701. Laus CbrisU vera et maxima, qua hoc ipsum quod est, unlgenitus Dei Filins prssdicatiir, 408. Christus caput nostrum nunc in se, nunc in cor|>ore suo loquilur, quia duo sunt in carne una, 501. Chribtus quomono reliquerit Patrem Deum el matrem synagogara, 593. Christus secundum Divlnitatem creator est David et omnium, secunduro carnem fil.us David , 503. Christns pauper nostra indutus paupertate, 573. Chrislus in per- »ona membrorum orat in Psalmis, 575. Et gcmit, 574. Christus uoa petra, mulu verba Dei mult» petra, de qui- bus dant vocem quorum disputaUonibus consonant tesU- mouia Scrtpturarum, 387. Quibus nativitas Christi vel niors prosii, 213, 214. Christus sacerdos ul homo, non ut Djus, cujus sacerdotium non finitur, 417. Secundum ordl- nem Melcbisedech , • id est, secundum mysteria per eum declaraU, 417. Chrlstus solus qui dicerel, Non est inventa in me iniquiias. 512. Quomodo Cbristus ei utero ante lu- ciferum geniius, Um ex Patre, quam ex Matre virgine, 417. Chrislus horam nativiuUs et mortis elegil, 604. Cbri- stus cur |>ost lam longa tempora venerit, 35, 34. De fiiri- sti incarnaUone errores Manichasoram, Pbotinianorum et ApolliuarisUrum, 81. Christos pr«dicat, 701, 702. Christom verom Deom et hominem confiteri cujus necessiutls sit, 997. Qu» Cnri- stus nostra pro salute fecerit aot passus sit, 805 vers. 516 tt seq. Quamvis volonUria csset Christo passio, maximum tamen persequentiuro erat crimen, quod mala pro bonis reddebant, 409. Christus et pro apostolis ante passionem orabal, et pro crucifigenlibus in cruce. 409. Trislilia Christi noslr» natur» crat, 512. Pro omnibus Impiis mor- tuus Cbristus, 90 4. Quod Christus pro totius mundi redem- plione sit crucifixus, possit tamen aliquo sensu dici pro his Untum crucithus ouibus mors ejusprofuit, 215, 214 el seaq t 215. 230, 231. Cbristus pro omnihus wortuus, 904, 905 et seq. Cbristus dans exemplum paUendi, contulit do- num, 430. Christus in cruce patieuUam erga iuimicos do- cuit, 409. Christi latus lancea percussuin, ul profluant sa- cramenta quibus formetur Ecclesia, 575. Cbristos auii- liom a Patre orat , et pro se pmpter formam servi, et pro corpore soo, protiter servos, 414. Christoa aolus sine pec- cato subiit poenam peccaU, 590. Christus janua inlrantium Dei regnum , 475. A cujos ingresso arcentur qoi pnBdicaUonl veriutis contradicnut, 475. Neiuo ad Cbristum, nisl attrahatur veult, 525. Chri- aius digito scribens in Usrra quid doceat, 855, 856. Chri- slum impii persequHntes, nescientes quid facerent , dul- ciorem fecemnt, 432. Quomodo Christus socios passiottis non bsbueril, 509 Chrisii descensio, ascensio et regnom, 581. Christus lapis angularis morte sna factus, non a qui- bus passus est, sed a Domino, 454. Chriatus verus David, 511. Christus petra spirttalis doctriiiani suaro, quss prius dura et rigida videliatur, misso Spiritu sancto fecit pota- bilem, 425. Cbristus etspiriuliuro et simplicium refugium, 388. Christus sacerdos et victima, propitiator et propiUa- tio, 484. Christos voluntate passus et roortuus, 588. ln Chrino altare propiUath>nis, et arca sacrificii. et arca dtictrin», 482. Christos solus est qui possit dicere , Con~ vertuntur ad me timentes fe, etc, 449 Qiristuin iniinici gratis oderunt duobus modls. 409. Quomodo Christus ultos est persequrntes, 432. Christus Yerilas, et omnia in Cliri- sto vera, 593 Christi sessio et exallalio, 499. Christna satuUre Dei , 598. Cbristos caput Ecclesisa , cujus oratio non separalur a capite, quod Ecclesiain orare lacit, 506 Christus pclil cor; ori suo, quod est Ecclesia, et in eodeui corpore suo indigentiam i^Ulur, per id quod membria suis est necessariuro, 448. Cbristi dilectio duplex erga diligentes se, 601. Nunc ut credamus , tuoc ut videamus , et ipsam visionem merce- dem fidei capiamus, ibid. Sicut vilis palmllibus vitam subministrat, non sumit ab eis; slc manere in Christo dis- cipuiis prodest. non Christo, 601, 602, 765. Christus viU, lumen et justitia confitendus, 92. Christus ab iuitioge- neris humani j»r®dicari non desiilit, 33. Christus et Ec- clesia, unus liomo, unua Christus, 476 Christus via ad Deum , 580. Omnium qui salvantur Cbristos aalvator est, 555,556. Cicno nascitur. 697. Cicero occiditur, 689. Cubbj juxU Rhodanum a C Mario et Catulo eoperaB* tur, 697. Orcomclslo cor pracepta , et quid significaret : cor die oriavo, 587, 588. Circumcisio cor mandau Abraha*, 901. Propter Christom inandata, ibid. Circumcisionis roanda- tom Abraha3 datom, 687. U*qoe ad Chrlstom |tromistionis corporeom signum, ibid. In sj»iriUle signuin vera) circum- cisiouis cordis transilt, ibid. Circumcisio Christiana et spi-. ritalis Dei douum, 286. Cives terrcna; civiutis et coelestis «joid faciat 565. Civitas una ex angrlis et hominibus ad eamdem socie- latem tendentibus, 550. Mierasd civiutis ssterna gaudia, 476. 549, 035 epigr. 57. Clamor rordis magna cogiutionis intentio, 459. Clamor ad Deum dileaionis flagrantia, 557. Clauduhus poeU, 737. Claodius Y rognat, 703 Clandius moritnr, 704. Claudios IXVllI regnat, 720. Hujus victoria), ibid. El mors, ibid. Climen* III Roma3 episcopus, 707. (xiiuofs Alexandrinus presbyter, 715. Mulu scrlbil, 716. Cleopatea regnat, 698. Cleopatra urbem ingreditur, 699. CleopatraeetAntonilmors, 700. Qerici Aquileienses eximia) virtutis , 732. Clerici Ro- manl perjorii rei cum Felice antipapa ejlciuulur, 728. Clitus II Romans Ecclesiaa eplscopus, 706. Closius Albioos, qui se Osarem fecerat, intcrflcitoi, 716. Cnosson coodiu, 689. Conamnjs XLI Romse epiaeopm, 741 Coetestiima pon tifex ad Ecclesia) pra)sidium roulU grati» dona aceeperat9 563. folesiiuiii audU ntiam poatulanteni totius Italla fl I- bus eitrudi jussit, ibid. Ab errore Pelagiano Vri annias Hberavit, ordiuato Palladio, ibid. Orieutales Kcclesias a Pelagiana et Nestoriana peste liberavit, ilrid. Reiceben- sorus sancU Augustiui intra Galliu repressit , ibiti. Quo 959 INDBX IN OPERA S. PROSPERI AQUITAM. 960 etogto decoraveril tum Aagustinum , tam ejas doctriuam, tbtd. Quorumdam adversus Coeleslini teslimoniam cavilla- tio refellitur, 564 et $eqq. Ga»lestinus Germannm Anlissio- dorensem in Briunnias contra Pelagianos dirlgit, 741. Oflestinns Palladiuro primum Scotis epujcopum ordiuat, 744. Cuslestious Nesiono resislit , 743. C03U et tcrr» polcbritodo paginae qtuedam auctorera suum non taceiites, 939. Frustra louuuutur, nisi Deus ipse 0|»erelur, 9&0. Ccell quomodo facti in intellectu, 492. Coe- lum et terra quoinodo in oratione Dotuiuica acci|iiantur, 51. Goell et terra veterasceot et peribunt, uon ot nou lint, sed ut allter sint, 378. Coeliim iilud habiUlio Dei ooa qood videlur, sed Jerusalera qu» aediticatur iu san* ctoram augekmim et horoinuiii giorificalione, 4(19. Cogiuito Dei qufd sit, 565. Cogiutio bona Dei donnm, 881. Cogiutiones nisi a Deo insiu* rect» esse nou pos- suot, 930. Cogitationem salutarem el conseusum praedi- cationi evaogelic» non fieri sine inspiratione Spiritas saocti est de fide, 761, 762. Cogiutiooes pias ex libero arbitrto sine Dei iospiratione non oriri, 336. Cogitationes boo» vox ad Deum, nec mala opera pariuot, 555. Omnia opera, vel bona vel mala, a cogitatione proceduut, 455. CegiUtiones bomioum morte pereunt, 522. Cognoscere. Non cognoscere est non probare, 372. Cognitio Dei est a Deo, 881 . Cognitio Dei salus esl co- gnili, 509. Eum noo cognosrit io quo opera sua rt dona oon invenit, ibid. Qui accedant ad cogoitionem Dei , aut ab ea repeliantur, 524, 525. Collationes Cassiani contrariae Aujrustioo, 90. Centeois Aiurastini voluminibus refutandae, ibtd. Golossus Rbodo ooncussa ruit, 696. Columna Ignis et nubis dux itineris per diem et noctem populo Israel per dcsertum gradienU , 801 vers. 393 et consors Imperii, 714. Ejus cum patre victo- ria, 714, 715. CouimodusXV regnat, 715. CommoUi vaui- tas et crudelilas, 715. Occiditur, ibid. Commuuio bonorum operum inter fideles \*er chariu- tem,480. Compartus Sylvtiis Latinorum rex, 691. Compuoctio cordis ex peccato noo convenit ChrUto in se, scd in membris, 412. Gonciiiora Nic«uum Photinianos baptizjri constituit, 720. Concilia Atricaoa de gratis, 319. Concilia Africana con- tra Pelagianos, 125 ver$. 76 et $eag. V. notas ibid. Concilii ccw episcoporum epistola ad Zosimum pontificem, de Pelagii et CeelcsUi damnatione, 520. Concilium Cartbagi- neuse de Donatistis, 759. Coocilium Carlnagineose cootra Pelagianos, 741. Concilium Epliesmum Nestorium cnm multis Pelagianis damnat, 74i. Conciliura Epbesi coogre- gatum in causa Eutychetis, 750. Dioscori Alexaudriui lacltoiie in eo omula turbautur, ibid. Concilium Chalcedo- nense in causa Eutychetis conctum, 751. Concilium Arau- oicaoum n de gr^lia et libero arbitrio, 759 et $eg. Concilii Arausicaui n definitiones laicis ctiam utiles , 766. Ideo a •viris iltuslribus cl toicis subseriptx, 766. Coucupiscenti» mal» languores anim», 379. Concu- piscentia caruis adversus spirituin minui, ct splritus a»l- versus carncm augcri postulatur, 440. Concupiscentia superna obumbratione sedatur, ne in laqucum mal» vo- luntatis iucidalur, 503. Concupiscenli» est delectari pec- calo, 556. Cum ea ooo pax sed bellum esse debet, tbid. Concupiscentia ad agonem et huniiiiatioiieiii relicta , 856. A quo victoria concupiscenti» et volnptatis, ab illo etiam robur patieuti», 456. Propler coucupiscentiam rebcl- lantem iu bac vita uoudum Dcus est ouiuia io omnibus, 950. Condescensr.s erga iufirmos, 591. Condonatio mntua peccatorum quam oecessarla, 599, 600. Benigna coudiiio, dimitlendo aliena peccau, diluere sua, 600. Coufessio peccatorum est, et confessio laudis, 418. G nlessionon pcenilenUum, sed laudantium, 431. Confes- sio veritalis quomudo non penitus auf ralur, 4i5 Coufes- sio peccatorum decus est recte factorutn , 582 Confessio peccatorum el justilicatio opus Domini, 419. Confessioueiu peccalorum semper necessariam esse Cbristi voce agno- scimus, 507. Confessio qti&dam laudis divioe, non ituqui- tatis humana), 497. Coufessio pcccatorum laudat Deum, 897. Confessio peccaii quaudo ulilis, 557. Pcr humilem confessionem homo iodicat se sci< nti Deo, et se iodicat homini nescieoii Deus, 591. In lacum a~tern» miseriae descenduiit qui per contumacem superbiam remedia con- festionfe pomiteati» perdidcmat , 513. Coofessiouis fru- etus. 577. Coojugibus oon caro solom esdem, sed mcos et spiritiis, 779 rers. 121, 122. Coojagium spiriule quo Christo Ecclesia coonectitur, mullis nomiitibus designalur, 476. CoiiscieuUje mjl» pcena maxinui est, 570. CoHSTins provehitur ad regnum , 726. CoosUotis nors, et turtae iude natas, 728. ConsTANS CoosUuUoi lyraool fflJus i Gerontio ootldilur, 7S9 CoHaTARTiims XIX VI regnat, 724. Pax Ecdesiss reddita a ConsUntiuo , 724. ConsUntinus awl Antouiuin scribit, 726. Constantiul baptisma, 727. Ao ad Ariauos declinarit, ibid. not. Constantini mors, 727. GoRSTAifTUTUs filius ConsUoUoi Cesar, 725. ConstanU- nus, Consuntius, et Consians XXIV 11 reguant, 727. Coo- sUnUni junioris mors, 727. Corstaiitikus tyrannus, 739. CoosUolioas victns et captus, 739. Coostantino(K)1eos incendium, 745. CoosUiitinopoliUna syoodus cootra Macedooium , 755. CoifSTAKTius el Galerfus Maiiroianus a DiocleUano asso- mnotur in regnum, et aSuitate coniunguutur ipsi et Iler- culio, 722. Constantius moritur, 724. Constaktius ConsUnUui ttlius Csttar, 725. CoosUntius Ariauis faveos* catbciicos vexat. 727. CodsUoUus moritur, 730. CoiisTAifTius ab Honorio in consortium regnl assomitur, 741. Constantius moritur, 741. CoRSTAirnus a Pelagiauis mulU patitur, 741. CoRSTARTius episcopus coocilio Arausicano u subscribit, 767. Conlinentia est donum Dei, 880. Couturbatio Christi voiaotaria fuit, 512. Conversio ooo differeoda, 553, 657 ejngr. 74. Cum homo ad Deuin convertitur, Dei gratise ol prindpio, |iotins quam libero arbitrio haoc ascribeodam mutationem, 183 vers. 911 ex $eq. Cooversioois faculus a Deo, 429. Conver- siooem siue hsesiuUone obedieotium, non mioosquam diu re pugDaotiura Deus operatur. 322. Cooversio houiiois licet oon sine ipso, non umeu ab ipso incipit, 338. Coo- versiocor is dooum Dei, 881. Quid agatur io corde homi- ois cum cooverUlur ad Deum, 850. Cnnversionis ioitium, redire ad cor, et Scrlpluras legere, 770. lo homine cum convertitur non alia subsUnlia creaiur, sed eadem repa- ratur, nec aliud ab eo auferttir oisi viuum, 853, 854. Coo- versio omnis a Deo iucipit, 855. Consules regibus succedunt apod Romaaos, 605. " Cor bominis duo maxime pubaut, amor et timor : qui- bus gemiois motilms aninios aut aperitur, aut daudiiur, slve diabolo sive Deo, 509. Corde mlgrat qui anVctuni mutat, 596 Parum esi in corde habere Christum, nisi quod corde credimus, ore |iroflteamur, 443. Cordis dilata- tio veriutis dilecUo, ut Dro uon timore.sed amore servb- tur, 441. inclinatio cordis simul et divioi muoeris et pro- priae volunutis, 454. Cur iuuuaculatum quomodo fial per S^aiiam Dti, 449. Cor muodum locus oratioui aptus, et ei templum, ubi Deus exaudit, quia ibi habiut, 594. G»r sarsura haberc quomodo opoi teai , 564. Rectum cor cum Deo, 577. Perfectio cordis divini est muneris, 502. CoRRELius non sine aliqua fide orabat et donabat, 30. Cornolii centurionis exemplura a Semipebgianis aliatum. 91. Omnis prsparaUo Cornelii per Dei gratiam collau, 91. Novas vocaUouis ejus exoraium per iodida praxe- dentium studiorum Deum consUbat operatom, 91. Corwklus XX Ronuo ei iscopus, martyr moritur 1 719. ConRnuslV Anliocbiaj episcopus, 710. Corpus aotea uobis ornamentum , postea cmnpedes u- ctum, 55i. Corpus posse niuUri iu corpus aliud, nuuiquaiu io aoimam rationalem, ex Deo instituU sua ooo cnovel- leote, 385. Nemo est io hac vita cujus animsm corrupii- bile corpus non aggravet, 440, 516, 625«epiar. 18. Ad compagem corpori* Christi uonuisi |»er humllttateni et oratiouem, per geiuitus el lacrymas perveoitur, 376. Cor* pus abseuutiir loco, anima peregrinator affectu, 466. Corpora nostra Deo non perire, 573. Cornu aUitudiuem significat, 484. Correclio. Nemioi Dcus correctlonis vhm adimit. oec quemquam booi possibiliute dispoiiat, sed peccator ct velie et posse bouum sibi sustulit, 258. Corruptibilitas cor|ioris et concopisceotia non est natura homiuis, sed poena, 589. Corinthus condiu, alias Ephvre, 689. Coturnix a Deo concessa ad petittonem elecloruro, ad caroalium murmura comprimenda, 397. Grassus cousol capitor, 698. Cratirbs cotnicus, 694. Creatio eorum qui boni, et eorura qui mali flbturi sont, 586. Gur hi creentar qui «tems) viuo psriicipes m %i INOF.X IN OPERA S. PROSPERI AQUlTANi. 961 eront, 216, 217 «I Mtf. Nulla cutpa Crcatoris, ibid. Quod taies et mufklum ornent, f t sanctorum profectibtis ser- viant, ibid. Probatur ex tnorte Chrisli, et martyrum, et apostolo, ibid.t 222. Deus angelum vel hominem, quera uialum futurum pnesderat, cur creaverit, 862. Deus solus Creator : non angeli , eisi operationem suara rebus qus3 gignuntur in mundo adhibeant. 563. - Creatura Creatori adhaerendo fit major et melior, non s ille, 552. De creaturarum conditione tria inlimari oportuit, a qno, per quid, et qoare bct» sint, 562. Creaturarum consklcratk>neinleiligi'ur uuiversitaUs auctor.utde his quae viderc possibile est, ot in quibus tanta adinirationum materia est, ea qtia cernl nequeunt a&timentur, 518. Omnes creauiras Deu* fecit, ut saluti nutlrae , non ut per- niciei inservircnl. 20 ,vcrt. 603 el $eq Quomodo sancti iis u»i ut Deum uuum coWent, ibid ,ters. 606 el $eq llla creatura melior quam nihil delcctal iliicitum : eliain illa bona qtue illicitam delectaiionem potest cobibere. , et de hac couibitione laetari, 586. Creauiris non inuaerendum, scd ex his ad Creaiorem asceudenduui, 551. Creaturae Dei proprie Cbrisiiaui, 389. Credere meritum, videre praemium, 601. Cae*cehs cynicu* Jusuni persecutor et accusator, 712. Caispvs et Coiislautiiius filii ConstanUni, et Licinius Caesarcs appellantur, 725. Crispus et Uciniua interfecti, 725. Crnx Christi mundi sapientibus stultitia, quo magis do« ctriuis saecularibus iiii tumeot, 855. Etiam a Judais in lege doctis reprohala, ibid. Culius Dei. Deus amore summo eoli debet, 577. Deura gralis coleudura doceut Scriptur», 442. Quid sitgraUs 00- lere Deum, ibid., 5i6, 627 ept#r. 20. Culpa. Patet eulpa ubi non latet paena, et societas pec- cati eonvindtur de communiooe supplicii , 320. Cujidilas et cuariias, 558. Cupiditates porl* iuferi, 561. Cnrae. Qui indignis curis non implicari cnpit, quid vitet, quid sectelur, 677, epigr. 107. Cumtbs et Corybautcs , 68». Cnossum conduut, et aal- talionis geuus quoddam reperiunl, ibid. Custodia circa nos Dei non carnaliter accipienda, quia simul custodiunt Pater et Filius et Splritus sanctus. 604, 605. Custodit parvulos Dominus, quos vult esse per- fectos, 429. Cycii primi initium , 703. Cycli primi finis et sequentia exordium, 710. Cycli secundi ttnis, el tertii iuitium, 717. Cydi terlii finis quarlique prindpiuin, 725. Ctmllus XXII episcopus Antiocbenus. 722. Cyrillos Alexandrinus Nestorio resisut, 743. Cypmakus eplscopns et marlyr, 719. Cypriani libcr de Morialitxte multis ac pene omnibus qui ecclesiasticas iiltc- ras amaot laudabilitcr nolus, 37. Tractatus de Oratione Dominica. 53. S Cypriani iitlera) ad Ludum et Stepha- uuin potitifices Roniauos, 719. Ctpauhus episcopus condiio Arausicano 11 subscribif, 767. Ctzcus condita, 690. D Damoiibs rectores tenebrarum, kl est, hominnm cnabolo subditorum , 432. DaBmones nihil nexie inferre possont, nisi Deus permiserit, 589. Dei judicto iiomo inimicis suii aut castigandus traaitur, aut proltandus , 589. Daemones etsi ad persequendos Cbristianos impiorum animos inci- lenl, in Ecclesiam saevire non audeul, sed iotra iofideiium corda cohibentur, 389. Elsi multorum hontinum talis est malitia qualis et daamonom, hoc distat Uiter utrosque, quod hominibus superest, si Deus misereatur, recood- llatio, daeraonibns nulla est senrati cnnversio, 233, 234. Dalmatius Caesar factns, 726. Dalmatius ocddilur, 727. Diiusus XXXV Romana) Ecdesiae episcopos, 731. Damnationis causa peccatum originale in parvulis qui sine hapiismate moriuntur, non facta quie facturi erant si viverent, 60, 61. Daw iel et socii , 695. Darius rex Persarum, 693- Daeius Nothus, 694. Darius Arsami filius, 694. David rex , 691. In David persona Christi et Ecdesi», 485. David mansnetndinis observanUssimos fuit, 481. Christl et Ecclesi» figura , 481. In hoc fldei ferror, iaid. David propbeta cum templum sBdiflcare eoncupisceret, noo igoorabat vemra perfectumqoe tetnpluni a Christo condendnm, 336. Cur ad constrncUooem templi nou David rxe mplo prototur hoc nolle atiquando Deum ficri qnod homines Deo voiente voluerunt, 557. DiMinbulare in iatiludine animae quis posslt, 571. D bita nostra Christus reslituit, qui nihil dcbet, 498. Debbora et Barach iudices ex qua tribu , et qnot anms rexorint populum, 889, 890. Decehtiuh Magnentii frator laqueo perit, 729. Dscius XXIV regnat, 718. Occiditur, 719. Dedicalur Constantinopoli aposlolorum martyrium, 7*2. Dedicatio basilics a Libeno patricio consu-ucue , 759. Episcopi dedicationem celebrantos Arausicss collationem spiritalem habeot, 759. Capitula ab a|»ostoIica sede trans- missa proferunt, et subscribunt, ibtd. Quibus quid de fpatia et libero arbitrio sentiendum secundum fidem calbo- icam defiuiunt, ibid. Defectus bonus in dosiderio boni nondum adepti, sed avidlssiine concu[)ili, 449. Quidquid form® cu]usuiam rei deflcienti remanei, ex illa forma estquss uescit deficere, motusque ipsos rerum deflcientium excedere numerorum suorum leges non sinit, 606. Defensio. Ad defensionem alicujus defloitionls, ea pro- menda sunt qu» alteri iuteliectui non cedant, et regulam cul sunt aptata non deserant, 90. Delectatio boni magnum Dei donum, 446. Quis delecle- lur in Christo, 437. Periculum cum nec in leclione, nec in oratlone esl delectatio, 405, 545. Deliciaa et Iribulationes tem|)Oralcs, quomodo contem- nantur aut sustlneanlur, 575. Demetriarus Alexandria3 episcopos, 515. Demetriawus XIV Antiochia) ep&copus, 719. Damosthk5es claret, 694. Deodatus vir illnstris condlio Arausicano n interfuit, el subscripsit, 768. Descensio oculonim per effusionem lacrymarnm , humi- litas poeuilenlb, 458. Desiderium boni a Dco, 854. Ipsnrn desiderium bonum a Dco indurl, 520. Desideriorom justorum impletio nbl et quibus continget, 600. Desiderii aestu qui vindlur, traditur peccatori, et advers» subjidtur potesuii, 505. Desperanthi de Deo et de se prs?sumentis miseria, 555. Detractio Judaeorum io Christum pcjor taterfecttone, 409. Deum esse, et cnnctorum anctorem omnibus semper innotuit : ouodque omnia ut voluit sapienter oisposuit , 789 ver$. 104 et seq. Dens solus vere est, eiqne adlueren- dnm, C2t,ep/ar. 11. Deus id est quod habet.602. Ouidde Deo seutieudum , 675 epigr. 103. Dens si secundum id qnod est semper quaerere pauds possibile, s^oundum mi- rabilia ot beneficia sua quaerendus, 39i, 593. Omnium rationos in Deo selerna et imimnablles, 920 Solns Deus f ere aeternus, 509. Deus quomodo omnia sit que recte desiderantur , 594. Dei excellenUa non etoqoio tantum, sed et intelligcntia omnl snperior : utiliter tamen lattda- tur ab hominihus, 6i9,ept^r. 61. Deo essentia et scieutia unum est,602. In natura Deitatis nnlla formi corporea sentiatur, 448. De Deo parnm digne senlit, qul putat suf* fleere quod dc illo intelligit, 518. Deus sotus vere simplex, 602. Dens tneffabllis et incom- prebensibilis, 552. Non | arnm nos. itur, si scialur quld non sit, 552, 649, epigr. 61. Dous bonus non ut caelera bona, sed prae Ulis, 486. Iiide dlcitur solus bonus, ibid. Ab illo cs3tera bona , ibid. Omnia simul Dcns intuetur, 91U Deus immulabilis, 378. Dei omnipoteutia omnia conservari et subsislere, 583. Deus solus maximus et omninotens , 524. Deus omnia novit ab sHerno, 549, 637, eptgr. 40. iEterna) Dei sapientla) nihil novnm, 551, 647, epigr. 57. Deus misericors et justus. 519. Deus in coelo quoroodo, 426. Dei praesentia homo illuminalur, 585. Nulius sine Deo iocus, 500, 576. Deus misericors et justus in retribu- Uooe, 421. Ejus voluntas de omnium salnte, 863. De hac vox Apostoli pleoe accipienda, ibid. Cnr aliqoa hominum notitiae subtraxerit, 866. JUerua ejns volunlas omnis boui eausa, 882. Nullum fideiium non discedeniem rellnqult, 898. Nnllins ruinam diS}>osuit, ibid. EJus pnescientia omuU tempora amplectilor, nullo tenetur, 921. Non necessitat volonutem, 922. Dco nuilnm nonum imposslbile» nnlltim malnm insanabile, 589. Omnia Deus in gloriam snam dis* pensau 647. epigr. 58. Deus qnantom sil bonnm apparet, quia nnlli ab eo recedenti bene est : cnm omnis voluptas electus, seJ fiUus David , 8M. Ex Deo eralboc velle Da- Umore turbatur ; ant si non senlitur. major jnlseria wjf ▼W. et ex Deo erat hoclicere Salomooem, 386. Hoc 586. Deum meminisse Tcrbi sui est ipsam taptert pro- ttt IXDEl W OMHIA 8. I'ROSPER! AQUITAM. 164 soum, 444. Deos paUens, qula omuipoteus esi ei anernus, 817 wn. 703 et seq. Dei srienlia praneriu, |>r.esentia, et futura comple- etitur, 921. Nec ulia nos urgfi necessitate peccandi, 92*. Del misericordiam noc ab iis quibtis negata est, nec ab iis quibus coticessa, reprehendi, 165, vers. 678 el seq. Sed ab iis solls qui graiiaui quantum licct subruunt, primam discriminis causam ititcr bonos ct inalos libero arbitrio tribueutes, ibid vers 684. Deus cognoscit cum aliis uo- tuni racit, 499. Dcus non vigilautibus dormiUre vide- tur, 466. Dcus ncc vacatiooe nec opere afflcitur, 565. peus lerrae providet per coelum, parrulis per majores, 4i7. Deus qnoinodo miscricordia noslra dicatur, 515. Quo- modo a Deo petiiur ut m"minerit,38l. Deusin omnibus laudaudus, 779. vers. 113 et 114. Deus quod promiuit ipsefavit,550,fol,eptOT.45. H V Deus solus inUnitus et aeternus. 791, vers. HSetseq. Recordatio el oblivio quomododicantur dj D*;o, 558. Deus, ?ui ubique est, iti onmi loco a quareute iuveuiri MMesL 70. Deus ideo casiigat utparcat, 521. Deus quibus proxi- mos. quibus tonginquus, 498. Mira circa bomioes booitas et diledio Dei, 515. Omnia Deo prasentia, 512. Deusma- lis operlbus bominum bene utitur, cum bomiops bona opera Dei ad instrumeotum malitis siue transferant, 994. Dei maguificentia in gratuita remissioue peccatorum, Deus mundum qoem condidit absque bligatiooe regit. 791, vers. 151 et sea. Nec de illius, ut de bominum regi- nnno Judicandiim, tbid.rers .159 etseq. Deus gloria po. ihiIi stit, 40J. Deus personam patris erga nos suscepil, et Ideo omnia misehcorditer dispensal, 390. Deus omuium nlasrnator, 499. Dcus videndus per fldcm, ut pnstea vi- . deatur per speciem, 466. Dei |>rima et poateriora, 466. Ueus refugium, susceplor, liberalor quomodo, 513. Deus neminem mdebile damnat, nemiuem debite liberat. 887. In Deo mhil nova dlspositione agilur , 401 A Deo non lo- corum intervallis, sed voluntatis aversione disceditur, 585. ioen Pa««0^ Doi, qoanu sit, el ad quem fluem lenJat, 380, 543, 617, eptgr. 4. Deus retribuit boni pro malis, 430. Deo sitire debel se toto hotno, quia Deus totum pas- cil • elfecit, 573, 574. Neininpm a Deo non discedentera reiinqu^neque cojusquam ruinam esse ex Dei conslitu- liooe, 898. Bonitas Dei non defuit impils antedituviura, «W. Deus habiutores Pentapoleos antequam perderet, causas venia quarens non invenit, 799, vers. 350 et seq. S?r5£Del.c*UMB '«cogniliBUl aliquateuus uoscanlur, w, 667, eptgr. 91. Deus tolerat malos propter bonoa, 899. Deo qjrsublecUor. perfectior, 952. Dettsomnia io ommbus, 930. Judicia ejus inscruiabiiia, 863, 865,868, w et seq. Omnia Deus pr»ce|>to et volunute fecit, 487. **"* JJ?PTlliuslon,rn Deus, cum Deus sit etiam malo- ram» W4. A Deo ad Deum confugieodum, 576. Del consjlia ab&coodita, 866. Detisqumrendus. quoraodo. et quo fructu, 392, 544, 545, 612. epigr. 9. Ad Deura at> ceditur non fccis, sed moribos, 560. Omnla Doi opera oonleraplau booitatls et misericordUB Dei manifesunt Sftteriiitatein. 491. Opera Dei omnia um naturalia qtiam irlialia mfanda, &89. Utraque in Christo facta, liWd. nnia opera Dei lestimonia maJcsuUs el boniutis ejus, XS;J?.nUSiS2mmovll ^«"t Ctt,n l,l«r* «l toerlia corda convertlt, 425. Cur Deus temporaliter irascatur, 580, 544, E^*p,3T- 5- De°non wcU» •«> •ctionibuf prozimi aot J^"^»0"»». W8, «3, epior. 81. Qaomodo cor iEgyp- ttorum Deus converUt ut odisseot pppulum suuni, 395. SmStfn ?eS^,SSlDere dlcalur' *°^ ** t«oq«i«iiUte SSS^PS1» ^?9» *«. W3, ^. «• DeusPater Christo •Ti fir??IUU8 ^ **ler ^01™1* Dcl» Dominus formaa •ervi, 439. Deus priusquam dcseratur neminem deserit, et Mulu>s desertores sxpe coovertit, »4, «35. i: ^eSrum nomen »n bono positum secundum graliam intel- ligendumest,nonsecundumnaturam,49l. .JH?Zl n no,n»nis amor Dei, et eorum quae Deo sociaut appetiius ; et hujus dester» manus, potesus qnara dedit £S!?i.5rede?Hbl?. fll108 Del neri» ^66- Dextera est illis iniquiias, qui iu his qu» iniusla suot gaudent, et pravts 2m'«uam f«ctis laeuntur, 516. Dextera sunt quas Dei sunt !!:.i^ 5« P1"00"*» perducunt, 510. Deitera operalur quldquid fit propter vium sdteraam : slnlstrum est quid- W* propter gaudia traositoria, 495. Unicuique. sire in ferT'405 * m mja0' ^00 fiel dextrum ^uod omnlbM PW- Diabolus fugiendus, non sequendus, 561. Utilius eum S?*k,Khibare ?Mm Ppinc*P«m. U>id> Diabolus dracof •ui naoet nocendi cupidiutem, nemini tamen plus tenta- uonum pptest inferre quam sinitur, 590. Esca ejus lerre- nu cupidiuUbus acUbusque dediti, 590. Vincilur diabolus ■o nis tuam qoosautea Ticerat, si spem ponant in Chrlslo, et Tlncendi virtutein a Christo. qui diabolum f icit, peunt# 8SS, vers Wiet seq. Dtai>oTi InTnlta adverm |»riraum, 793, vers. i79 Dtaliolus iuottis anif norum obaer- vat, ut Inde tentet, 819, rers. 668 et seq. Diaholi svperhia hominera perdidil. Christi bumilitas hominem reparavit , 53i , 649, epigr. 62. Diabolus comedit eos qui sapiunt se- ' cuodum caruem, 400. Diabolus l|>te elsi criinloitms d.-le- cUtur, ? im criminum non inferl, 235, 236. Iu fl^gttiis ille- cebrarom adjutor, non volunUtum generator% 256. Subla- tutu diabo'0 non proprium, sed alienum, 575. Diabolos rector iniquoruro, Cbrislus fideliuui, 511. Diaholus manet ad (Kirsequ^ndum corptis ChrisU, nec Judas deest in Cibis frairlbtis, 512. QukJ in^endat oniuls a«1versarius, 512? Dmmus Ale\andrinus cssctis etaitcior, 752. Dies hominis qui , 428. Dies virtutis ChrisU proprie aiernitas,4l6. DiflVrenliarum qu» suntlnter bomines causa abscon- dita, 910,911. Difficut ates boni. Cur Deus non praeveniat difficulutes qoss imiunlur fldeles ad bene agendum, 404. DilecUo Dei sa?pe ex mondi dilectione maruescit ,898.Quid diligendum , et quomodo, 568. Nihil diligere, ni*i cpmd ex Dco est, 947. Ha* vera anima» puritas, ibirt. et 948. Di- lectlo inbssrens Dt*o, i|«a eril vox laudaiionis aHerns, non strepitus verborum, 435. Christus coiiimcodaits dile- ctionem suam in eos quibos daturus erat iudebiuiu vium, paU pro eis voluit indebitam mortem, 591. Cuui tria ddi- geoda sinl, cur duo Uotum prascepta chariutls, 506. Di- lectio booorotn aHereorum aut temporalioui qunamdo dlf^ f rat, 581. Diligere Deom dooum Dei, qui non dtfctns di- lexit, 625,763. Qui Deum dUigtt io sui diledione noo • errat, et proximoad diiigendum Deum coosuiit, 966. Qoo- modo diligendi homines mali, S72. 545, 618. Duplex di* lectio ntistra ad Deom. nunc credendo, luuc vkiendo quod credidimus, 601. Quio diligendum et non diligendum , et quomodo, 580. Dilectio vera mias sit, 599. Dooa sua iu no- bis diligit Deus, 551, 6i5, epiar. 56. Vere se diliyit qui, ut Deum diligat, non se diligit. 605. Quales nus diligat Deus, 763. Deus prior dilexit, ut dilifferetur, 458. Dilectio veri- UUs consuntem facit , 464. Quid rccte diligatur, 580. Dt- lectio Dei perfecta, 503. Diluvium quamdiu dilatum, et quando Undem factom, 899. Diluvium obqum homlnum peccau ludoctom, 806. Diluvium ob conoubmm maximae partis bonomm eum alie- nigeni«, 686 Impiis ante diluvium Deus noo defult, 899 et seq Deus hoinines ante diluvium pnemoouit ut |«eni- temiam agerent, 799, vers. 529 et seq. Populus Dei ante diluvium spiritu Dei regebatur, 899. DiocLiTiAifus XXXIV regnat, 722. Herculium Maiimia- num cousortem assumit, toid. Dtocletiani sopefiiia, 72i. Dioclctianus et Naxltuiauus triurapbaot de rarthb, 723. Purpurara def>oount, ibid. Diocleliani mors, 725. Diooiifis sentenUa parom podica, 986. Diomrsrt» XIII Alexandri» episcopos, 718. Diohtsius XXIV Romauae EcclesiaB prasftcilur, 720. Diomrsms Siciliae tyraunus, 694. DionTKitrs Corinthiorum episcopus, 713. Diosconus Alexandritios entscopus in concilio Epbestoo onmia turbal , Eutychetem absolvit, FlavUnumqut dam- nat,450. Dtplois pallium duplex, 414. Discere. Tutius est discere qoara docere, propter temta- tioneio van» glorise, 509. Ad diacendom nccemrio du- drour aucioritate et ratione, 609. Tein|>ore auctoriua, re aulem ralio prior est, 610. Dlscipuli f ur ignem de cuJo in orbem Cbrtstom aooeV pere recusantem oon obUnuerint. 813, vers 686 ef seo. Discretio homitium ooo meritis asaibeoda probsAar, 868. Quod Detis quosdam fccinorosos convertat ia ipso tiujj exitu, aliis minus malis derelktis, iuscmUMio, 870. Ab- horret a ratione ut qui sola Dei benigniute liberoU sont, ettm accusent quod non omnibus pariter reis eamdem be- nignitalem pnestiterit, 166, veru 167 ef eeqq Cottsidera- tione jtist» hifidelium dereliclionis, pios ac fldeles Det servos exritari ad impetrandam eis humili prece libera- Uonem el iiiisericordUm, cum eam iusi peccaioret aoo Susrant, et miseria sua etiam delectentur, 166, vtTS. 72 et seqq. Discretionis electorum a non electb eausa et ratio supra faculutem humanai cognitioois inqoirUur, et sine fldei diminutiooe nestitur, 95. Scrotatidum uoo esse cur ex tolo geuere huroano pars una eiigatur, al- tera rejecta , licet eadem caosa omnes implicet. 167. vees. 705 et seq. Cor id ignorare non obsit, ibid. vers. 789 et seqq. Sicot nec oberat olim nescireomnes gentesfbre ad Titam tocandas, 167, ttri. 712 et *eqq. Nec nooc quando mundus Hnietur, ibia. niri.,718 et seqq. Vei quae sil lant» in genere humano varieUUs causa, ut liret sit eadem om- nittm natura, unos regoet, alter senriat, etc., tottf.,Mra. 721 et nqq. Cum tot varietatam aunifesuruin cauam k- 96S INDEX IN OPERA S. PROSPERI AQU1TAN1. m »«ant, nemo tamcn arguit earnm auctorem Deum, 169, ven. 740 et teqq. Discretiouis Di»i causam nou esse scru- laixJa ii, 874. Qu» Deus ocrulta esse voluife, non sunt scrulanda ; quse autem manifesia fecit, non sunl negli- genda , 874. Occulta istius iniequalitatis ratio, 895. In discretione bonorum a malis nou faliitur Dei justitia, 571. Qtuereulibus de discreliooe Dei respondetor in evangelio operariorum vine» et apud Apostolum Xom.ix,22,870,871 Cur Dutis a conrnuoibus causis quaxlam excipiat, 890. Discreiionis parvulorum causa profunduni mvsterfum, 908, 909. Quomodo aliquatenus cognosci queat , 909. Quid eruditionis elici queat ex hoc judicio circa parvulos, 909. Discretio bonorum et malorum sol us Dei cst, 571. Intcr fiJeles varios gradus Dei munerum esse, non ex meritis, sed ex occulto et Justo Dei judicio, 919. lnscrutabililas discretionis bonorum a malis, 886. Ex discretione |tarvu- lorum , non esse justam querelam , sed roagnam diviua) •justitiae et gratim commendalionem, 912. Cur Deus quo- •' rumdam misereatur, et quorumdam noo misereatur occol* tum esL 868. Discretioois ralio latet, non lalet discretk), 868. Divites sunt pauperura procoratores, 9S8. Divites Cbri- stiani qui sint, et quas divitlas ambiaut, 576. Divites mundi non de opulentia arguuntur, sed de perverso rerum amis- sibiltum amore, 517. Dives pauper quis sit, 578. Divitia) iniqnitatLs egentes faciunt : vera* dititia ubi sint. 555, 659, epigr. 78. Divitiarum conteinptus quando pmectus, 591 # .193. Ibi cavenda elatio. ibid. Terrena opu- lentia melius lenetur quara superbe relinquUur, 592. Docere. Cur non omnes docet Pater ut ad Cliristum ve- msot, 31. Scbola Dei Patris valde occulia, 51. Elsi gratia gratuita sil, exhortatio lamen est neressaria, 73. Paucisai- mis donatmn ut sine bominla ullius miuisterio doctrinam saiulis acciperent, 75. Deus docet per Yerbum incarna- tumf 595. Deus docet facere volunlatem suam, cuin per grauain eam implet in nuhis, 51 i. Doctrina Dei qua quod jubet fieri, auxiiiatur ut Oal, 464. Doctrina spiritalis secernilur a prevaricjtione docloris, 473. Omnis doctrina hujus tem|>oris transit, 386. Doctrinae mensora qua^dam universis horoiiiibus semper adbibila, 901. Qu» etsi parcioris el occiiltioris grati», suflkit qui- busdum ad remedium, quibusdam ad testimonium , ibid. et 901 Doclriua apostolica omuibus instruendis accommodala» 386, r44, 621, epior. 8. Dolus quo JEgyplii ab Hebraeis decepli, non ad pracep- tum Dei, sed ad permissiouem referendus: elsi allquid jusliti» habuisse putari possit, 596. Doli iuiquorum rettet diiiuiliir, 504. Dominum nosse paucorum est, 439.546. Deos verus Dominus nibii jubel quud sibi prosit, 549, 637, epigr. 59. Quls rerum suarum vere sit Dominns, 571. Dominus ut bonus medicus servos suos opportune salubribus eibis re- ficii , sive aspera sive blaoda adhibenda censuerit, 520. Domitumus IX regnat, 706. Uxor ejus Augusta, ibid. Eunuchos fieri probibet, ibid. Matbematicos Roma pellit, senatores plurimos in exsilinm mlttit, 707. De Dacis et Germanis triumphat, 707. Domilianus vites seri In urbibus prohihet, 707. Domitiani superbla, 707. Crudelitas, ibid. Domilianus Dominum se et Deum appellari jubet, 707. Domiliani furor confundiiur glorioso martyrnm fine, 904. Omnia Domitiani statuta a senalu irritantur, 708. Doamus XIV Antiochiae episeopua, 720. Domus Dei interior, 434, 435. Domus Dei a Spiritu Del sdiflcalur et custoditor. 474,549 Domus Dei qui habi- tant perseverauter in Domino, 48*. Dowattjs, a quo Donastil», primo schismatici, deinde bsretici, 726. Rebaptiiant calholicos, ibid. Doha Dei. Non equales fuerunt omni tempore super omnes generatiooes aut homines donorum Dei mensur», 895.0muis doni causa Dei misericordia, 514. Bonus re- rum osus donum Dei. 880. Naturalium donorum subtractio ad correptionem inale ulentium, 896. In ]udicio damoa- bontur qui donum Dei nonauxerint, Ucet servaverint, 894. •Dausi mors. 702. Duodocim Tabalarum inltinm, 694. E Ecclema tota domos David , 468. In Ecclesia spiriUln so» meu Abrahae, 406. Kcrletia nsque in ttnem seculi mansura, 577. Ecclesia non solum ex Judais, sed etiam ex gentibiis cougregatur, 2t5.Toto orbe dllalanda, 221. Ecciesia super Chnstum fundata, 581. Ecciesia est Jerusalem, In omnium compage sanctorum un& do nus, unum templum, et una ci- vitas, qu» a Domino sdificatur usque in flnem mundi, 474. Ec lesia abysso perseculionum circumtegenda, ut etiam suuer eminentissimos Moctortm attotteada sit oppressio porsequcntium, 585. Ecciesia totoorbe trrrarum in lu- mine est, 589. Crescit quotidic E« desia in tem|>Iuin Dei, 576. Tanta pax in Ecclesia, m nou possit rsse nibi ooi- nium quod fueril singuioruin, 938. lu «rca Noe et disro iu visione Petro apnarente omuU generis hom:nes in nni- tate Ecciesia congregaodos, 386. Ecclesia eorpvs Qiristi et roater omnium patriim, omuiumque filiorum, 378. Ec- clesia in electis non minuilur, sed in rcprobis, 407, 545, 621, epigr. II. Ecclesia corpus Christi, et unus hoiuo, cu- jus in una fide unum cor el aniina uua est , 582. Ecc-lesia Deo dante victoriam passiooibus suis crt* vii , 464. Inter procellas *?t Ouclus mundi , guberuanle Chnsto, Ect lesia- mm lutus est cursus, 590. Ecclesia tota ex diversi ordioit hominibus, unum cort>us, et unam Deum laudandijiabet materiam, 529, 530. Omnes filii Ecclesiae iu prssenti vita quadam se vinctos captivilate coguoscnnt, et consolaiio- nem de spe fulure libertaiis accipiuut. 5i6. Exira Eccle- siam nec beoedictio nec saiiciilicaiio, 526. Cbrislus in Ecclesia ex piuribus unuro fecil , 486. Christus Ectleaiam inter iiersecuiiooes protexit, 435. Ecclesia Sion, Sion Jerasalem ccelcstls, el civitas Dei, cujus meiior pars seroper cum aoctore sno mausit el aliam exspecUt, 483. Ecclesia3 perpetuitas, 451- Ecclesla ab inilio geuerishumani exorta, nullis geoersiliouibas defuit, 461. Apud Ecclesiam m nuitur qui aon ejus profectibut laborat, sed honorem proprium iu ea qiuerit, 469. Christns praesens in E clesla usque ad fiuem sa^culi, 414. Quomodo io meilio multorum Deum laudet, Und. Eci-lesia tota cum Christo iiiius homo, cujus pmprium est in omnl tempore benedicore Doiniuum, 578. Ex Judaeis et genti- bus unus poi ulus, concurrens in unum gregem, ad unum pastorem, 432. Eccicsiam quantum Deus amet, et quam gratis amet . 483. Ecclesia dispersioncro Bahylonicatn in suam revocat unitatem,90l. Ejus preces pro omuibus ex traditione a|>ostolica, 275. E- clesiae imrementa in ps. gxiii propbetata, 427. Ecclcsia mortuo Christo, ut Eva kdm dormieiiti, fit de iatere, 593. Ecclesia ab iuilio ab impiis oppugnata , numquam victa , cut |>er passiones et mortes suorum coronae triumphique" crcveruut, 477. In solis justis Jam in praesenti tempore esse Ecclesiam doce- bant Pelagiani, 55. E--clesia universalis quacumque novi* tat« pui*atur, 262. Ecclcsia vidua3 formam gerit, 483. Ec- desiam oderunt qui Dei praecepta contemuunL, 477. Itt Ecclesia lapides et pulvis, 576 Terra Dei, ager Dei, Kc- elesia D*i, 411. Virlus Ecclesi» cbaritas, hac magna t*t, inde augetur, 468. Ecclesia diem adventus Christi exspe- cians, 450. Non est locus adoraudi nisi in Ecciesia catho- lica , 481 Ecclesia adhuc timet, sed sperat, 448. Ecclesii toto orbe dilatanda, 96. luimici Kcclesiae diver*i ejus pa- tieutiam, aul sapientiam exerceut, et benevolentiam, 565. R^jlesiaS. Agilei,756. Eleazar pontilex Uebrseorum. 680. Elbazar rraler Siinonis ttt pontlfex, 695. Electi omnos Jaoob et Israel , omuia Dei judicla justa esse discunt, 528. Electoram nomen In bonis ct in malis usurpator, 507. 42. CaHeri popnli in comparationem electorum videntur abjecti, sed numquam sunt a manifestis occultisque be- neflciis abdicati, 891. Loco Actonm demoostratur, ibid. Ratio operandi in electis, cum etiam ad hoc ut opereotur electi sint, 922. Promisbionem Dei de electis aol ndh im- pleri, aut ab alio quam »b eo qui promisit Impleri nemo dixerit. 873. Electos solos promissioues attitieul qu» om- nibos fiunt et toti populo, 861 et teq. Yeracem Dcum si- gnaut, 851. Pientludo et universitas eleclorum , 860 el Electio boni est a Deo, 879. ElectioDei uon vacillat, 917 et teq. Non orandl el opc- randi solliciiudinem tollil, 9il et $ q. Electio gentium futura olim iatebat, et uostmodum innoluit, 97. El ciionem salvandorum non posse refundi in merita voluntatis huinan» manifeslum est in parvuli^» 875. Nec fortuito casui ascribi posse, ibid. Nulios aote vitai finem de electione sccurus , nec uuius desperanda repa- ratio, 924. Electio salvandorum facta ab «teruo, 921. Eieemosynarum fructus etemus, 475. Boc solum noo amiltitur, quod operi pieutu lmpeoditur, 556. M7 INDEI IN OPERA S. FROSPEM AQUITANL Euacb» seu Ellftsib pontifei, 694. Elus pluviam prohibuit, ignemque e coelo deeeendere fecit,8l9,wri toetteq. Eloqnentis sine sapientift cavenda est, 380. Eloquiura Dei subile flt in corde cum flt quod jube- tur, 442. Eloquium iingu» nosirui eet Jerusak m canticuw, 495. Empxdocles philosophos, 694. KncratiUrum error, 714. A quoortum habuit, ibid. Ebnius poeU, 696. Noritur et honoriflce se|»eHlur, 697. Ephesina pseudo-synodusdamnatur, 751. Epicurei, providentiam negantes eo qnod honi bic ad- versa patiantur, mali prospera omnia experiantur, refel- luntnr, 815, vert. 721 et %eq. Epidaubus condita, 688. Episcoporum nflicium eat docere, 960, 26!.Notantor quidam episeopi e sUtu Uicall eitius eveeti jura et offlcia stia nescientes, 461. Episcoporum Afrorum ad Zosimum epistola, 5)0. Quomodo liberlatem cum grati» ausllio ibi- clem ooncilient, 520, 5ii. Episeopi Pelagtani depulsi epft- aeojjatu et excommunicati, 509. Epitaphium. Nestorianas et Pelftgiftos* hareseon EpiU* phium, 197. Nestoriana hasresis Pelagiaeae fllia , et tauien mftter, ittd. Eadem sententia utraque damuatur, 199. Utriusque reos qui gratiam secundum meriU Cbriato da- tam fuisse, aut Cliristlanis dari contenderit, 199. Ebjsicbtbob templum Apolliois Delphici fabricat, 689. Eboh Antiochi» episcopus post Ignatium, 708. Error. Tantum nocet error, ut jnvcl errare , 165, vert. 675 et 676. Interest quantum ei io qoibus erretur, et 3uam fadle quisque eorrigat, vel quanu pertiuacia stram efendere cooetur errorem, 76. Errores in Cassiani defl-» nitionibus contenti tummatim colliguntur, 562 * teqq. Ksau, qui et Edom, a quo Idumvi, 688. EsaoKJodex,690. Escam vit» qui accipiant, 596. Esbbas sacerdos, 694. Essecum Deo,552, 651, epigr. 64. Eucharistia sumptio quotidiana,55. Separallo ab Eodtft- ristia intercedente allquo graviore dellcto, tM. Eucbbrius episcopus coociKo Arausicftuo u tubscribit, 767. Alius Eucherius episcopos concilk) Arausicano sub- scribit, 767. EucBOctA Prisciiliani errorisrea plectitur. 756. Epd >xijk suiua, 759. Eudoxm moritur, ibid. Eufhatbs philosophus, 707. EuGcmus tyraonidem Hsurpat, 757. Kugcnius a Tbeodo* sio viucitur et perimltur, 757. Eugbbiu* Carlhaginensis episeopos, 756. Ab exsiliu re- vocatur, ibid. Eulauus Antipapa tertii scliismatis auctor, 741. Ejicitur per Honorium, tbid. EuBBRKS VI episcopus Alexsndrim, 710. EuifOMA Nazarii fllia eloqueits, 726. EuNOnros, a quo baeresis Etinoinlaua, 752 Ecripides ciaret, 695. Eusbbtus Laodicenus epUcopus, 711. Eusebius Pampbili coutuberualis, quousque historiam pcrdiixerit, 725. Eusebius XXIX Romie episcopus, 7S5. Eusbdius Vercellensis episcopus, 727. Eusebii reditus de exsitio, 730. Eusehius Vercelleiisis moritur, 752. Eustatbius XXI II AotiochhB episcopus, 726. lu exsi- liutn p«HKur ab Arianis, ibid. Eustatbius ConsUntino))oliUnus presbvter, 726. Eutycbbs hseresiarches crrorem seminat CousUntino- poli.749,750. Ecttchtahus XXVI Rom» episcopus, 722. Euttcbius Hispauus msrtyr pro flde, 746. Eutbofius consut honore et viU mox privatur, 758. Evaohus monachus sanctiute insignis, 758. Evangelium ab omnibus genlibus audieudum, 96. Ad omnes prorsus homines missum est Evangeliutn crucis Christi, 888. Evangeliura veriutis nulla persecutiooe su- perandum, 508. Quod Evangeliom nondum omnibus fuerH praedicatum, ex judicio Dei facturo, sed iooomprehensibili, 215. Evangelii pwedicatio tuhae sonus, 552. Evangeliura ubique pnedicandum, 498. Evangeiic» praedicatiouis gra- tia quibusdam negata, 95. Adversariorum effugium, cur mult» gentes nondum factae Evangelicm graliae participes, pnecluuitur, 96. Evabjsios IV Roms episcopus, 708. Evomus 1 Antiocbiae ejpfecopus, 705. Exiguum omne quod flnitur et transit, 577. Exorcismorum usus in Ecclesia, 276. Exerdsmi et exsufllatlones in baptisrao, 276. Exstasls pavor mentis et cum aliqua insplratione assu- laltur, 450 ttttf ExsulUtio sanctorum in conscientla bona,qoani noa tibi sed Dei gralim ascribunt, non in diritiis, ete.9 551. Exbcxuas rex Juda, 692. Fadaku3 XIX epbcopos Romss, 718. Fabianus martyrio coronatur, 719. Fabius Antloclila» Babyle succedit, 719 Fabrire terren» et ccelestis fundameolum diversum, 557,558. Fabu^ vftnarum opinionum ab iniquis narrat», 450. St d nihil in kIs utile, sicut in lege Domiui, 450. Fades pro prssenUft ponilur, 592. Famae Ixmss pretium, 580. Faracs, ex inedia contracu pernicies , 594. Qtomodo ToeaU a Deo, itrid. Ffttum etiam a multls non Christianis refsUtom , 205. Fato bantixari parvolos nec PelagUni dixeruut, 875. Nen fito quioquam gerl, sed omnia Dei judteto, 98. FiaccUfa Arcadii fllia, 758. Fellcius uumquam secura, 571. Nee felidtfts saeeuh bujus nos beatos facit, nee adversitas mineros, si vera bona diligftmos, 581. Cur inftli feliees pute*tor, et ules esse permUUntur, 596. Nihil infelieius felidute peecau* Uum, 519, 659, etfgr. 42. Fbux XXV Romm episeopus, 721. Fbux Anti|»apa in locum Liberii ab Arianls substiCBHnr, 728. Fblix maglster militum , 745. EJus juasn Patroclo< rt Titus diaconus occisi , iM. Felix palrtcius fft , 7(5. Fclix cum uxore et Grunuito diacouo ab Aetio periuiiiur, 741. FxxHas IV pai« lempora, 759. Feniun Scrtptura etiam segetes appeilat, 506. Ferrum tribulatio dune necessitatis, 594. Fbstus successor Felicis , ftpud qnem Pftulos rationefli reddens Romam vinctus mitiitur, 704. Fides donum est prorsns gratoiluni : nivrae est ex me- rito, cum ex illa sit omne meritnm, 147,fers. 410 * aef. Quod probat quia Chri>tus venit sanare «tgros, non saoos, et qnia multos antea flagitiosissiuios instante ofilui snsec- rtus haptlsrous ad coclum miserit, 147 ver$. 415 ei asf.9 49 ver$. 426 ef teqq. Unum hoc in ejusmodi homBiibus merlto ascribi posse, quod bapUsnram dt-sUerariul, sed hoc desiderium ex nde, fidem vero ex gratla ortum do- cere,149,veri. 441 et seqq. Fidem,qu» radlx est omnina raeritorum, ex merilo esse non pesse : quod ab UU noo flt, non bene 0t, 149 vert. 445 ei seoq. Gratlam fuBditos evertit qui existimat . vel merilum ullum aole fldeni esw posse, vel fidem ex libertate ortum dueere , oon ex mero Del dono, ibid., vert. 452 et teqq. Errorum istorum patro- nos nullum aliud Deo ascribere principium reparBtkttts hnmanae, qnam quod per legem et praBdicatores nomftBsi insinuet votunuil qua? facere eam oporteat, 149 Brrs. 459 et teqq. Verum ex hae sententia, vowotas graUani prs> currit, estqne greUft insUr moHiiie nec gratiae, sed legis 969 INDEX IN OPERV S. PROSPERI AQOITANI. 970 f fce fungitur t jubeodo taotum , non dooaodo , craod jubet I5t»vm. 47(1 tt $eqq. Qnaotum haecdoctiina Pelagianam haeresim oorroboret, docendo initium salutis, sf u voluuta- Um credendi esse ex naturali arbitrii libertale, ibid., vers. 479 et seqq. Gratiam vero nibil aiiud esse quam le- gem et doctrinam, ez illa doctrina sequi liberum arbi- trium ptccato fcesum non fui*se, 151 vers. 485 et stqq. Et quidquid praelerea docebat Pelagius, cujusmodi est, Ho- minem prnpria justiiia salutem consequi, et coelum mereri posse , iirid., t#rs 493 et seqq. Multos propria virtute ab origine ruundi Deo idacuisse sine Dei gratia, datam fuisse legem cum corruptiores essent homiuuin mores, ol eos solo terrore proposito converUret, et per eam prsestitum, quod prssUtur per gratum , 153 vers. 498 el seqq. Inva- lescentibus viiiis, gratiain superadditam legi : non quasi sine ea salulero natura consequi non posset, sed ut faciiius posset, 505 et seq. Infanles insontes esse, et corpore, non auimo, per baptismnm ahlui , ibid. 513 el sea. Neiuo cre- dit, nisi qui audivit a Patre , et oinuis qui audivit et didicit venit, 31. Credere Evangelio donum Dei est, 32. Et cre- dcre. et honum operari per Spiritum saoctum datur, et simul nostrum est, 27. Cur iilis datum sit ut credaut, aiiis oon datum, inscruiabile est Dei judicium, 68. Posse aut doo posse credere non prodest aut obest, nisi habita ra- tione prsdestinallonis, 66, 67. Etst qutdam uaturaliter apti sint ad credendum, si vel dicta vel facta qusstiam adhiberentur, nou adbibeuiur tameo, si non sunt ez prae- destinatis, 66. Non profuit Tyriis posse credere, quia nou erant prsdestinali : oou obtuissel Judaeis non posse cre- dere, si fuissenl prsedestinati, 66, 67. Tyriis quoniam non erat datum ut credereul, etiam unde crederent est nega- tum, 66. Tyriis non profuit quod poterant credere , quii Sraedestinati non erant ab eo, cujus ioscrutabilia sunt ju- icia et iuvestigabiles vi«B. 66. Tyrii etsi acturi fuissent poenitentiam , si factae fufcsent apud eos virtutes qiue lact» sunt in Corozaim ct Bcthsaida . punientur lamen in die judicii. mitius tameo quam illae civitates, 60. Fides doiium Dri, quia Kcclesia pro non credentibns orat, 247. El Aposiolus gratias agilDeo pro his qui Evan- geiium receperum, ibid. Fideique paceiu et cuaritatem jungit, quas proinde de proprio babere se dicere convin- cuntur b&relici, ibid. Nec non csetera bona inferiora, 248. Fidem quam acceperunt qui hlestis,25l. Quie absurda seqnantur fldem libero arbitrio tribuentes, 251. Qui salutis ssdiflcium a se ipsis volunt se incboare, totam electionem suam solubili aren», et succiduo cineri superponunt, 251. Fidem unde incipiunt omnia bona uie- rita donum Dei, ne gratia non sit gratia, si aliquid eam propter quod tribuatur antevenit, 244. Iuilium hdei et creduiitatis affectus per gratiae donum, et non naturaiiter inest nobis, 761. Si fides naturaliter habeiur, cmnes ab Ecclesia alieni erunt fideles, ibid. Fides Chrisii quse, el a quo uon apprebend.itur, 598. Fides bonaB voliintati* et just* actionis geuitrix, 876. F> d»s AUraliae, 901. Nisi fldes ipsa ex Dei dono sii, uihil Jistabit inter iegem et gratiam, 855. Fidei Christiauae vitf or passione, resurrer.lione et ascensione Christi initia- tur, 5i2. Fidem nou vult Pelaglus donatam, ut graliam persuadeat debitam, 2i5 Fides principium omnis merili, 879. Ipsa ex Dei munere habelur, ibid. Datur non pelila, ut ipsius petitionibus caetera conscquanlur, ibid. Fides prin< ipium oratioois et meriti, 344. Fides eorum quae non videniur, 601. Per unam fidem uterque populus accepit jnstiflcationem, 576, 577, 378. Quod audivimus in libris Judaeorum, manifestuin est in Hde genlium, 482. Per fidem incedeudum, ut perveniatur ad speciem, 600. FiJes visionem praeveuit, 598. Fides est, credere quod non vi- des, 598. Fidem st non perdidisset Adam, caHeris bonis doo caruisset, 244. Fidem iu Adamo perditam non recu- perari, nisi per gratiam Dei, 244. Fide Ecclesia vivit, 1. Fides meniem tergit, ut imagine Christi resulendeat, 803 vers. 460 et seq Humana ratio non suflScit ad fidem et di- lectionem Dei, 854, 855 tt seq. Fides et veritas victrix in sauctis inartyribus, 903. Ex dilectione quam Spiritus san- ctus accenderat, quae Ipsos perseculores S33pe converte* bat, 903. Fidem Pauli donum Dei fuisse aguitum est ab Ecclesia^ primitivis, 856, 857. Qui audito Evangelio non crediderunt iuexcusabiliores facli sunt, hi tamen apnd praescicnliam Dei Abrahae filii non erani , 859. F.des uon est ex huniana sapientia , s»'d ex inspiratione divina, 878. Unitas et consensio reclae fidei a Deo, 878. Fides et con- - versio ex Deo, 92. Fides , opera, et in eis perseverautia ex Deo9 218. Fides iu omnibus sanctisgratia donum, tam in iis qui ante Christi adventum , quam in his qui postea Patrol. LI. vixernnt, 765. Probatur ex Scriptura, 766. Fides • Deo est, 876. Bons voluolatis et bons actionis est genitrix, ibid. Non in divers tatem ingenii referenda, 901, 902. Fides qua venilur ad Christum inspiratur a Deo, 914. Fi- des sanrti «diticii fundamentum, 49 Hanc persecutores tubvertere voluerunt, ibid Fides est initium booi, 87t. Fides couvincitur e?se ex gratia , 353. Aute fidem omnes mb peccato, et filii ir», 81, 872. Unde spiritus fldei in homine, 877. Fides secundum mensuram -datur pro arbi- trio largientis, 878. Fides initialis imperfrcta In aliauibns, 897. Fidef et gra- ti» incrementum posiulandum , 438. Qui sunt in fide san- ctorum palrum in tolo mundo, ipsi in booore numeraolur hsredum, 483. Captivi dominos suos trabuot ad fldem, 920. Fidelis. Pauci fideles inter genliles lempore legis ve- teris : infideles inexcusabiles, 901. Fideli terra sordet, ccelum patet, 777 vers 6i ei seq. Fidelium tou salus toia patieolia ad Deum referenda a quo sunt, 470, 548, 635 ejngr. 53. Fiducia sperantium misericordia Dei, qui nihil dono- rum suoruin correctis negat, 479, 480. Fiducia io Deo solo, ftiamsi per angelos aut homines juvet, 432. Fiuus Dei a Palre geuijus, Patrique cousubstantialis omnia cum Patre agit , ti>n,epigr. 105. Filius vitam habet sicut Pater, non participando sed nascendo. 595, 677 epiqr. 105. Filium a Patre doctum idem qund geniium, 452, 598. Facilius secundum formam servi a Patre didicisse iuieili- gitur, 452. Filius, et non Pater dicitur fudicaturus, quit solus in forma hominis apparebit omnibus, 595. Quare Fi- lium dicat in ps. cvui, Fae mecum , nec plura addantur, 413 Filius quomodo etiam in futuro subjeclus erit Palri. «06. Filii Abraha?, filii promisstoots, in toto muodo, 393. Filii promissionis, nierces fidei, et spiritale semeo AbraluB omnino salvantor, 857, 858. De bis Scriptur» te^limonia, 858 et seq. Agnitiooem Dei summi erudiioris magisterio accipiunt, xbid. Filii Ecclesi» utero fldei concepti, 474 In Ecclesia elerti et reprobi, post roortem discernendi, 474. Noo in hominum, sed in Dei potestate est, ut babeaot homines potestatem filios Dei fleri , 59. Filii mortificato- rum, filii martyrum qui, 577. Filii justorum qui meliua io- telligunlur, 581. Finis boni el mali, 565. Fims liomlnis iu hac vita mereri vitam steroam. 775 vers. iietseq Finisfidelium Christus, 572. Flagella Dei spem non auferont sed augent, 445. Fla- g^lla Deiquid prosiut : el cur justi pariter ac iojusti flagei- lentur a Deo, 582. Flavijb Domitilla? exsilium, 707. Flavuhvs Constantinopohtanus episcopus ab Eutychla- nis occisus, 749. Flayianus iu exsilium aaus ab Euiytbianis in via occidilur, 750. Flere. Tempus flendi tempus est seminandi, 475. Floeiaiids XXXI regiiat, 721. Iiiterficitur, ibid. Fosderis Romanorum et Athenieusium com Judeis de- cretum mittitur, 699. Fortitudo est a Deo, 879. In Deo fortitudo et laudatio, ne cadamus, 433. Tera auimi fortiludo in «rumnis, 551, 645 epigr. 5i. Forlitudo genlilium cupiditas, Christiano- rum charilas, quae esl a Deo, 587, 763, 764. Fortuna. Nihil fortuitum , sed omnia Dei legibus ser- viunt, 529. Fiuifci ab Aelio e Galliis f>ulsi, 745. Fuga in persecutionibus liclta, 510. Perit ab eo raga, Sni niavult omnein saBvitiam tolerare, quam cedere, M0. 'ugienda bominum perversita*, non homines, 559. Fuues peccatorum, impedimenta inimicorum sive spirl- talium, sive carnalium, 446. Galba imperium arripit, et panlo post ioterflcitur, 705. Galbrius XXXV imperat, 725. Ejus mors, 724. Galliae a Yaodalis el Getis vasUta?, 787 vers. 27 ei seqq. Galli Seoones Romam occupaot, 694. Gallorom 40000 1 Romauis caesa, 696. Galuenhs pacem reddit Christianis, 720. Gallieni lasdvia variis oatiouibns proviucias Romaoas vasUndi flt locus. 720. Gallus fit tesar, 729. Gallus Cassar Constantii do*«o perit, 729. Gallus et Volusianus XXVI regnaut, 719. Gallus et Vo- lusianus occisi, 719. Gaudium verum et »teruum Christus, 555, 556, 661 epigr. 81. Cbristiano qua? gaudiorum causa, elquisusas. temporalium 558, W,epigr. 60. Secut^s^v^vK^svx^ Wl INDEX 1M OPERA S. PROSPKRI AQGITANI. m oommutabilium, 526. GiodioiB, quod proprie animi est, oris dicitur cum ore promilur, 472. In ScripturU dicu flde- libus promissioouDj Dei cupidis causa gaudti, 467. Nuilus noQ habet, de quibus oemo oou gaudet, 481. Gbdkoh quot annis judux, 690. GnLAium apud Vandatos tyranous, et ejus scelera, 736. Gussmicu* rei Vandalorum caiboUoos ia Africa vexat, 746- Geisericus quatuor Hispanossibi cbaros pro fide per- sequilur et iuterimit , 746. Geisericus Cartbagioem dolo invadit, el rasUl nobiliuti et religioni iofensus, 747. Quo Romse condiUB aooo, ibid. Geisericus Siciliam affligeos Sebastiaoi metu Carlhagiuem redit, 748. Geisericus mul- tos suorum io se conspirantes perdit, ibid. Geisericns Romam capit, 754. A S. Leone delinitus, a cssde et sup- pliciis abstiuet, direptione contentus. ibid. Captivos innu- meros cum regiua et flliabus ejus Carthaginem abducit, 734. Gtaaiius presbyter Alexandrinus, 717. Gemitus spiriulium vivehtium inter carnales , 465* Ge- niilus omois fidelis de habiutione terrena, 494. Etiam lempore pacis boui gemuut, mali praevalent, 787, vert. 60 etteqq. 788 vert. 77 et teqq. Geueratio et generatio omne humanum genus signifi- cal, 518. Generaiionis repelitio et prssens ssculum indi- cat et futurum, 510. Geoeratio hoiuioum alia qua nascun- Uir nuiodo, alia qua renascuutur Deo, 489. lu utraque sub altiasirao judicio Dei, et opus naiur» impietur el grati», ibid. Gentes in Scripturis s»pe indicatse nomiue bestiarum, 586. Promissio benedictionis omiiiiim gentium iu comple- tur qootidie, ut nec pereuntibus sit excusatio jusU, nec salvatis de sua justilia gloriatio, 917. Gentium mentes silvis similes, 482. Vicissitudo illuminationis aut desertio- nis geutium et Judaaorum inscruubilis, 874, 875. De gentibus sine lege fadentibus qtue legis suot, 532. Ex omnibus geutibus una gens se ab aeterna perditione, oon suis merilis, sed Dei gralia iutelligit liberari, 528. Gaoneio ocdso a populo, Athaoasius sedi suae redditur, 750. Geamihus Antissidorensis episcopus Pelagianos ln Bri- tanniis expugnat, 744. Gladlus veriutls totum mundum percutit, 493. Gladius beoigous, et malignus, 516. Gloriatio. Noo 10 meritis, sed In Deo gloriandom, 58, 943. Qui in Domino non gloriatur, nou dubilo dicere, alia ausecumque nabet, inaoiter babet, 80. In Deo solum glo- isndum esse ipsa oratio Domioica ostendil, 57. Quidquid in creatura laudabile reperitur ad illius recurrit gloriam, qui omnia in omnibu8operaturv518. Omoia exDeoha- beri, ideo io nullo giorlandum nisi in Deo, 570* 765. Gnoslici uode dicti, 710. Cceuosi ei Borborit» dicti ob turpliudinem, ibid. Golus diabolnm flgurat, David Cbristum etiam in cor- pore suo quod est Ecclesia, 514, 516. Gratia. Sententia catholica de graiia, 58. De gralU quid tenendum. 80. An omnes doceat, necne, 51, 52. Quod promiiiilDeus homloes esse lacturos ipse facit, 54. Divin» gralt» potentia et energia, 51. Gratia vis et efficacia unde, 52, 45. Nos volumus, sed Deus in nobis operatur velle; nos operamur . sed Deus operaiur in nobis et 0|»e- rari, 65. Gratia i nullo duro corde respuitur, 15. Ideo iri- bnitur, ut duritia cordls auferatur. ibxd. Gratia tollit cor Upideum, id esL durissimam volunutem, et adversus Deura omnino ioflexibilem, 51. Gratia Dei ea proprie est, qu» bouos a malis discernit, 29. Grati» natura et vis ex oralione dignoscitur, 38. Ad solam nuuc Dei gratiam per- tinet, ut ad Deum accedamus, et ab eo non recedamus, 57. Veram Dei gratiam defendi posse, etiam si nullum csset, ut volebat Pelagius, originale peccatum, 63. Cum agitur de Gratia, totum Deo tribuendum est, 86, 57. Tutiores vivimus , si totuin Deo damus , non autem nos illi ex parte et nobis ex parte commitllmus, 56. Gratfam ex meritis dari damnavit et Pelagius m syaodo PaUsstioa, negaodo gratiam secundum meriia dari. 25, 64. Pelagius in episcopali judicio Palaastino eos qui dicuni gratiam secundum meriu dari, ne ipse damnaretur. dam- nare compolsus esl, 76. Quidam nisi aliquid sibi assignent quod priores deot ut retribuatur eis, ab omni studio pie- Utisreprimi se puunt, 36. Gratia gratis datur, 58. Gratia non datur secundum meriU, 59, 65, 77, 79. Gratia et in- cnoandi, et usque in finem oerseverandi noo datur secun- dum nieriU,65. Gratia eflWus misericordi» Dei, non merces voluulatis hominis, 61. Gratiam mp.rita noo pr»ce- dunt, 27. Gratiam secuodum meriU dari dicere estgra- Uaui negare, 75. Gralia sine meritis defeoditur, etiamsi nuilum esset peccatum originale , 63. Nec gratiam secun- dum mcriU dari, nec quemquam uisi suis lueritis puniri ex parvolis optime infertor, 62. Eadem gratia qna factnj est Christus, flt homo Christianus, 40. Gratiae ac praedesti- nationis exempla |>r»clara in parvulis et in Christo, 56. Gratia quam secreta et a sensibus remcia , 31. Gratia cnr non omoibus datur, 52. Cur cum gratia gratis detur, noa omnibos detur, 63. Non falo fieri, ut ionotibos aliis sobve nutnr, aliis nou subveniaiur, 64. InscruUbilU Dei jodicia in grali» distributione, 36. 63, 64. InscruUbile cnr unnm pounsquam alterum aut lil>erel aut puniat Deus, 58. Non Injastus Deus qui non onmibos, et uni polias quant aJUii donat gratiam, 58. GratU secundom placitum volonutis Dei datur, 65. Qusdsliones de gratU difficiies ante PeU- gium transeunter attigerunt tractatores Saipturanun 58. Cur de gratia, pr»destinatiooe, etc., uon egerit Au- gustiousin Hbris de libero arbttrio, 62. De libris de libero arbitrio frostra prssscribitur Augustino hi qassstione de graiU, 64. Objectioni ex libris de libero arbitrio l|«e satistacit Augustinus, 64. Quod gratia operetur ooo Un- tum docendo, sed efficaciter mentem immuundo, ibid., vert. 5.VS H teq. Quod prsestare non potest nec lex , nec predicaiio, nec natura sibi dimissa, ibtd., vert. 354 et teq. Gratiam eflScere ot fldes radicem agat in cordlbos, ut ger- minet, ut crescat, ot maturescat, ut conservetnr ac perse- verel usque in flnem, ibid. vert. 547 ei teqq. Filius boml- nis non venit Jnstos ebgere, sed peccatores et impios salvos facere, 527. ^ Gratia Dei Um potens est, ut etiam annosam oordium gUciem superoo igne frciat fervescere, 527. Exeoipluin In Paulo qui ex persecntore praxiicator factos est Evan- gelii, ibid. Gratia Dei praveniens omnU mertta nostra non aufert tibertatem, sed sanat, 276. OmnU bona dlvini operis esse probant gratiarum actiones pro omnibus, 275, 276. Si quid Uudandum, si quid tetandum ab homine agi- tor, opus Dei esl etmuous grati» ejos, 381. Gratiam oonfltetur qui Deum laudat io sanctis, cnjus habent san- ctihcaiione quod sancti sunt, 532. In his quas agontnr U toto muudi corpore Dei nutu et arbitrio, iotelhgeodum est quas operetur in ipsis hominibus, 487. Omnb sancu cogi- Utio, et motus pt» volunutis ex Deo, per quem aUquid boni possumus, sine quo nihil possumus, probatur ex loeo Zosimi pape, 274. Gratia oleuro. 387. Jnstitise opera noa ex natura, sed ex gratia, 215. Omnis qni audivil a Patre et didicit veoit ad Cbristum, 52. Legem Christos dedit per servum, cum graiia ipse descendit, 592. ln conditi bomi- nis erat viribus non discedere a Deo, 57. Ad solam nunc Dei gratiam pertinet ut acsedamus ad Deam et ab eo non recedainus, 957. OpituUtiooes divin» gratiae, sUbUimeuta sunt voluuutis buman», 556 Agricol» exemplo cujus labor omnU iuutilis est, nisi Deus opituletnr, omntnm ac- tuum et cogiutionum a Deo esse priocipium, 284, 285. lujusU adversus Deum querela, quod non oinnes per gra- tiam liberet a perditiooe iu omnibus debita, ut Jure po- tuerit nemioem liberare . 165 vert. 199. Aoctoritates pro necessiute gratiae, 91. Nihil in homine amore mgnum quod non sit ex Deo, 647, epigr. 56. Virtus piorum noa ideo minoris facienda, quod eam totam a Cnrbtoacd- £iaot : sicut nec coeiestis gioria sanctorum, quam totam a >eo habent, qui omnia in illis omnibus est, 185 vert. 964 el teqq. Multo minus gravari 0|*>rtet agnoscere nos ia hac fletus valle nihU boni, oisi per gratiaui posse, nec ea re tollitur libertas, sed restituitur ac rediinitur : ut quidqokl recte agil noo ipsi acceptum referatur, sed gratis» Chnsti, 187 ven . 975 el teqq. Gratia omnimodo gratuiU maxlme elncet in ptrvnlis post baptismum decedentibus, 94, 95. Gratia Dei tota re- peUitur, uisi u>U suscipilur, 939. Qoomodo nostrum est, quod in nobis operatur Spirtius sanaos, 945 et teq. Per grati» prsdicationem Tirtutis studiom non resoUitor, ut objidebant Semipebg. Coutra sine gratia oullum est vir- tutis opos, solaque grati» vi ldonei flunt et aocenjhxntur animi hominum ad recle viveudum,187, vert. 980 et seqq. Iniroici grati» snm qui nisi ad relributioneui referatur quod gratis dator, adnniquiutem volunt pertinere quod redditur, 247. Gratia nullis saeculis subtracta, 892. Gratns necessiias ad omnia bona, 215. Ex episcopornm cnostitu- tione, quam totos muodus amplexus esl, 213. Hale obji» eilur, per Dei gratiam deatrui libemm arbltrtum, 97 af teqq. Incipit a Cassiano introduci definitio qua docetar, multos adgratiam venire sine gratia, 515. Grati» necessiias ad superandas tenutiooes, 272. Deo auxilUnte vincimus, sioeillo vincimur, 273. Gratia anV ctum credeudi et volendi in libero arbitrio generat, 91. Quantum viri fideles ab hostibus gratirn sibi cavere de- beant, 171, ver$. 767 et teqq. Gratia initialto SemipeU- giauis natura ipsa, 4. Qui aliquos per liberum arbitriusi ad gratiam baptismi posse venire contendit, a recu fide est alienus, 762. Quotidie quod aiii per merilom perdont, alii per graii» munus accipiunt, 489. lanumera Scripts- 975 INDE\ IN OPERA S. PROSPERV AQUITANI. rarum testiroomagratiani probant, 766. Prima Del gratia e*f ut ctoceat nos hnmilitatem, 537. Duo gratiae dooa seu offida, 561. Dei iiianus recta cogitatio et Bona acUo, 445, 547, 629, epigr. 22, 762. Gratia ad invocatiooem oon da- tur, sed ips* Tacit ut invocetur,'760. Non tantnm boni ope- ris fructus Deus largitur per gratlam, sed etiam operandi voluntatem et cotf fatiooem , teumque pi» vlt»seriem, 187, t*rs.982 4 teqq. Gratia in pneteritts saecolis de omni mundo eruit paucos. nunc de uoiverso hominum geoere salvat iniiumeros, 249. GraUa agit ut mandata Dei dile- cliooe impleantur, qo» impleri limore non poteraut. 477. Causam varieutis grati» Del ad altitudiuem divitlarum sapientia* Dei suspendit Apostofos, 865, 866. Qui a graUa refbruiati se noo |niunt lndigere in pbrenesim transiere, sed si promissionissunt fflii sanabuntur, 522. Gratia Dei valet et ad remissiooem prasteritorom pecca- torumv et ad auxiiium ne commituntur in futurum. 274. Nod sohim ut sciamus quid bciamus, sed ettam ut id bcere diligamus, 274. Slne gratla Dei oihil possumus, nedum faciliiis facere, 275. Gratia ei invito voientem facit, 514. Grall» effectus in anima sine tesione UberUtls, 314. Deus bonum velle et operari operatur io oobfs, ut cooperatores simus graltffl ejus, 276. Quidara calhoDco oomine glorian- tes, licet Pelagium et CoelesUum damnareot , sanctis do- ctoribus grati» defeosoribus excessum exprobrabant, 271. Gratia Christi ooo perdimtts, sed recipimus pristioom nator» bonorem • ea graUa meritorum io oobis est prin- cipium, qu» eo magis erescuut, qoo iilam humilius acd- pimus, et acdpiendo angemus, 161, vert. 607, et seqq. Dei gratia ex bonorum operum qualiute ainiosceoda, 515. Deus consuotiam dat noo timentf, et fiducram reparat formidaoti, 450. Relicu Deo arcaoorum suorum conscien- tia, agnoscatur unns cunctorum auctor bonorum, usque ad minimom bon» voluutatis initiutu, 169, vers. 754 efseg. Uni Christo nos debere, si quid rectisapimus et volumus, 165, vert. 694 ei seqq. Gratia justiOcans non ex bonis me- liores, sed ex nialis bonos facit, 95. Gratiam non dari ex meritis ostenditur ex impiis qui in extremis cooversi sal- vanlur, 869. Quod sufficil ad desideranduiu, non suffidt ad obediendum, nisi augeatur, 438. Graii» cujuslibet causa volunus Dei, 871. Scriptur» qu» afferunlur ad manifes» Utionem grali» eludi ulia arte nequeunt, 888. A Christo dividi qui Christum io se uon fatetur operari, 944. Aposlo* lus cum de grati» potentia dispuUret, iis quae impossibile erat enarrare suocubuit, 865 et teq. Deus subiidt sibi per gratiamsuam quos vull, 886. Occasio errorls degratia, borror praedestinationis fix» et graloilae, 94. Defiuitum oumerum praedestioatorum negare, impium et graUae con- trarium, 94. Quod Scrlpiura gratiam Dei et liberutem uo- stri arbitrii dedaret, 290 et seqq. Gratia datur elecUs non ut otientur, vel a nuilo boste impeUntur, sed ut bene operentur, et hostem vincant, 9zz,9i3. Omnia quae ad vitam aeternam pertinent sine graiia Dei nec inchoari, nec augeri, nec perfici, 886. Om- nis bona cogiutio et actio donum Dei, 879, 880. Tanto qnisque beatior Deoqiie coojuncUor. quanto plus in eo fuerii graiiae divinae, quam acUonis ournan», 952. Gratia non est lex, nec natura, sed ner gratiam lex impletur, et natura reparalur, 591,764. Primum grati» munus est,ni- bii sibi boni, sed graUae tribuere, 939 GraUae differentia pro diversis temporilius, 891. Ex Deo intellectns et sclen- lia, verbum bonum et opos sanctum, 945. In uullo gratiae 2>eraiionem ab humana voiunUte praavenirL 945 et teq. ratiagloria Dei, 532. Gratia omnino gratutu est,cum nemo bene agat, nisi cui donat bene agere : et ne quidem desiderari possit, nisi cum se ipsa desiderari fadt, 157, twri. 557. ef 1*7. Ut Matthaei et Pauli, stcZaccbaei et la- tronis in cruce conversio pariter ex gratia, 525, 524, 766. Nec desiderium saniUtis haberi sine gratia, 516. Gratiae necessitas, cui jungenda industria liberi trbl- trii» 210. Gratta quanlum praestet volunutibus exprimit Apostolus per vocem , aguntur, 590. Quidquid nasciUir boni in agro cordis de opere et munere est coelestis agri- colae, 487. Necessitas graUae, 852. Gratia qu» libero arbi- trio praestet, 97, 98. Gratia Del quotidie atlraheus humi- liter subsequeoda, 285. Ad omnes pertioet, Non vm me eicgittU, ted ego eiegi vos, 555. Kt alia Scriptur» loca de grali» prsveutloDe, 355 et teq. Twslimonia Scriptur» irre- fragabilta, quibus probatur, nibil boni nominem posse tine gratia, 944. Gratiam secuudum meriu dari simuiau et in- sincera grati» confessio Semip4»lagianorum , 941 Refel- luotur, ibid. Quldquld veriUUs et charitaUs sancti habeot Ui hac viU a Deo habent : quooiam et io eoeto quldquid habituri suot ab illo erit : ab iilo ponio, a quo erit pleni« tudo, 950 ef teq. GraUa gratuiu probator, cum impii Justi- flcaotur, et mious noceoles superbi a jiH>Uficatioois dono alieni sunt, 869, 870. GraU» inscruubilem profunditatem frustra per libenim arbilrium aperire cooantur aliqoi, 97« 875. Sine Christi operantis auxilio niliil boni nos agere : nec ita auferri iiberum arbitrium , sed juvari , 944 ei teq. SI graUa esset ex meritis, vilesceret redemptio sanguiois Christi, nec misericordi» Dei humanorum operom piae- rogaliva sureumberet, 869. Graiia mutabilitatem volun- tatis non aufert, 915 el teq. Uude vigiiandum et orandum moouil Doniiuus, ibid. Cur utrumque, ibid. Graliam ne- gat, qui earo comitem dicit human» voiunutJs, noo du- cem, 848. Gratia geoeralU ad verum Deum agnosceodum,9i5. Gratia specialis nou est omnilms f-ouimunis, ibid. El licet nunc copiosiusquam aute praestetur, causae umen ejussoli Deonot», ibid. GraUa geoeralis omnibus dau, speciahs dau electis, 918, 919. Pro veritale mori donum srati», 451. Gralia Dei omne hominis meritum pr»venit, 605. Gratia datur, ut per eam nova dona impetreutur, 895. Gratia spccialis Evangelie» praedicaiionis omnibus jam oommunis, 910. GraUa Dei voluntas humana flt spiritalis, 849. Grati» profcctus diversi, 914. Divioae auctoriiates de ffratia, 525, 526. Efficacia grati» io rebellibus sibi sub* deudis, 903. Gratia specialis prater generalem, Uio in majoribus quam io parvulis, 911. De grati» profuikJiute disputantibus tribus definitionibos innitendum, 918 Orati* officium et efficacia, 915. YoIooUs ei siibjon- gltur et conjuogitur, ibid. Voluntas receptrix et faiuula gratiae, 914. Gratia Dei prophetis revelata, geutibus ab- seondita, 906, 907 ef 908. Gratia homioem eUam per ipsum sanat, 854. Inltium bon» volooutis a gratia , 528. Grati» dona et opera iooumerabiliter variantur, 897. Gralia orin- cipinm omnis meriti, 871. Quid gratia homiui conlerat, 879. Noo datur ut oUemur, sed de virtute io virlutem pro- ficiamus, ibid. Uumana etlam dlligentia et cooperaUo Del mujius,949. Gratiaest principalis causameriU,9t9. CaUio- lic» Eccle si» oraUones ad Deum graUani Christi resonant, 275.Grati» auxilium ad custodienda mandaU necessariunw 456. Semper uecessarium, ibid. Ad promfssiooes Dei, nfiai ejus auxilionon venitur,255.Gratia non priusdeseritquam deseratnr,220.Doctrioa sana de grati» omnimoda neceasi- Ute,519. GraUam exprimit qui poscit in Dei Justitia exau- diri,5U.Quhlqoid auxilii per mioistros veuit.Dei est,471. Gratia oou tolut potesUtem dedioaodi ad vitia , 896. Noa omuibus etiam nunc eadem mensura graU» coofertur, W2. Grati» praedicatione liberum arbitrium negari immerito objiciiur,848.GraUa Dei eo manifestior.quoduriores suni quossibi subjicit, 902. Prima semioa grali» interdum per- fecu, 897. Mensora graU», 881. GraUa Pelagiana, 88. Doctoris ac iegisvices agens erga omnes, nt qui voluerinl, merito volunUtis jtiauncentur, ibid. Gratia si meritts redditur, et non ipsa est bonorum creatrix, frustra graUa nominatur, 88. Quam graUam praxiicarent Pelaclanf, 244. GraUa saUandi iigna campi et cedri Libani, id est, humiles etsublimes, 388. Gratlarum actio grallae testuuouium , 55. Irrisoria est graUarom acUo, si ob hoc grari» aguntur Deo, quod non donavit ipse nec fecit, ibid. Si homini gradas ageret homo pro eo quod iilum vel potaret non pr»sUtisse vel nosset, adulatio vel irrisio verius qoam grauarum actio dlceretor# 44. Gratiarum actio de omnibosboois Deo debetur, 551. Gratiarom actiones tesUrooula graU»v552. Giatiahi ortus, 739. GraUaoos lmperator factus, 751. Gralianus Alamanoos vincit, 752. Gratianus cum Yalenti- niano regnat, 752. GraUanus cum Yaleotiniaoo fralre ILI resoat, 753. GraUanus superatur et oetiditur, 735. Gakoobjos Nazianxenus, 74. Gregorius Naxianzenus obiit, 735. Gorduwus XXIII regoat , 718. Occiditur a Pbilippo. ibid. ' Gothi abHuoois vasUti et a Romanis soscepti rebellant, 733. Romaoos superaut et Thraciaro iiivaduot, ibid. Ubl Uerum certamioe cum Romanisinito.Romani caeduntur, et Yalens sagitu saucius in casam deporutus ciim ea in- cendiiur, 735, 754. Gothi luliam iiigressl , 738. Gothi in Gallias iugressi, 739. Gothi pacem non servantes, Uunois auxiliantibus hnpuguantur, 746. Pax iteram cum Gothis facu, 747. GoTflouA regnat, 691 . GoTnoioiL Judex Hebrsorum, 689. Quot annis, iMd. GcmDicAnms rex Burgundionum ab Aetio victus : postea ab Hunnis cum sUrpe deletus, 745. Goktaiiuhwjs rex Yandalotum , 755. Catuolids favet. tM.ef756. H Habitatio Dei ln ierosalem, Id est, in eordibtts fidelium, 496. llAnoif rex in Thessalia, 688. • llaereses quid boni per occasionem £w^w6«.>RRr«sa»% 375 75. Hareses Arii el Sabellii duobos verbis detruncaiitur, cum dicit Christus : Ego et Paier unum sumus, 597. Haretici idolis similes tacli omnia rationatis viue officia perdiderunt, 490. £x ipjis niutantur quoiidie, ibid. H»re- tlci et schismatiri ab Ecclesia reprobali , quia principes esse volueruut, 4Q7. Hajretici et schismatici percutiuutur in flde, qus dum a eharitate Eccleslae desciscit, exstiugui- tur, 488. Halleluki, Laudate Dominum, 392. Harkuul a Ronunis dt iicil, 696. Hcbkr tempore linguarum conlusio, ob lurris Babylo- nic» exstructionem, 687. Ilebreorum profectio. quo terapore causa folandi fuit ifigypliis. 396. Inter Hebraeos cum proficiscerenlur ei jfi- gypto uullus corpore infirmus, 306. Regoi Hebraaorum di- visio,69t. Helenjk raplus , 690. Hei.eha maier Cnnstanlini quo sensu concubina Constan- tii vocetur ab Hierouyino et Prospero, 724 not. Helenopous, qus alias Drepaoa, a ConsUniino instau- raitir,723. Heu sacerdos, 690. Hklvius Pertioj* XVI regnat jam senex, 715. Heraclas XII Alexandriae episcopus, 717. Heracl us spado qui Vatentiniani animum sibi astrinxe- rat, 752. Hunc in Aetii necem commovet , itrid. Inimiciti» iuier Valentinianum et Aetiuin incentore Heraclio spa- done, 752. Heraclius simul cum Valentiniano consuditur, 753. Heracuus episcopus concilio Arausicano u subscribit, 767. Heracuanus consul honore et viu privatus, 740. Heraclitus pbilosopbus, 694. Hercules Antasum superat, 689. Herculis tempora, 690. Herculius Maxiraianus Diocletiani consors imperii Ba- eaudas opprimit, Galliis pacem reddil, 722. Occiditur, 724. Hermogenes Constanlinopoli a nopulo necatus, 727 Hermon. flumen exaltatum, Christus intelligitur, 485. Hbhmoh XXXVIII Jerosolymis episcopus, 723. Hjcrodes alienigeua Judxorum prim ipatum accipit, 699. Prouhett» Jacob et Danietis implentur, ibid. Herodes Ti- benadein et Libladr.m condil, 701. Herodes Sebastem et Panion exstruit, et Tnrrfm Stratonis Caasaream vocat, 700. Herodes Hyrcanum et alios interflcit , 700, 701. He- rodes parvuios interlicit, et biennio posl misere, sed digne morilur, 701. Herodotus historicus, 694. Heaos V episcopus Antiochenus, 712. Heaos Arelalensis episcopus a sede pulsus, 739. Hibrohtmus nascitur, 726. Ejus libri contra Pelagium, 121, vers. 55 el seq. Hebraeo Graeco et Latino eloquio ve- nustus, ibid. vers. 54. Hieronymus conlra Pelagianos Dia- logorum tibros scTipsit, 121, vers. 58. Hieronyraus pre- sbyter Eusebii bistoriam continuavit, 725. Hieronymus in Bethleeiu secedit, 735, 736. Hierouymus moritur, 741. Hilarius Pictaviensis episcopus ab Arianis pulsus in Phrygiam, 729. Libros de religione componll, ibid. Hila- rius redit in Gallias, 730. Gallia impietatem Arianam Hila- rii curis damnat, 730. Hilarius moritur, 751. Hilabjus Arclatensisepiscopus, 8. Hilarius diaconus exsut pro fidc, 729. Hllarius diaconus a Leone pa|>a legatus ad Ephesinam syuodum, 450. Omuibus episcopis basresi conseutientibus contradicit, et fugit, ibid. Hilorix rex Vandalorum, 756. Catholicos fovet, ibid. Hippocratbs medicus, 694. Hippolytus scriptor ciarus, 717. Historicx actiones in Psalmis narratas foruue sunt rerum spiritalium, 514. Homebus poeta, 601. Homo imago Dei , sed obnoxia vanitali , 557. Dei opus non solum primus homo, sed et singuli quotidie homines, 448, 583. Primus homo creatus absque vitio , et potens in bono perseverare si vellet, libero arbitrio discescila bono, 328. Primus bomo Adam, et quomodo secundus dicatnr Christus, 588. lu primo et secundo homine quid patueril, 578. Houiitiis institutio bona est, etsi nascatur peccato obuoxius, 589. Hominis dignitas magna, 515. in quo dinV- raui a primo parente homiues post lapsum, 793, vers. 267 tlstq. Hoiuo ad quid sibf sufliciat, 559. Hominem ab ho- mutt) uatura non discemiu sed gratta fideleui ab infldeli, 1ND£X 1N OPERA S. PROSPERl AQUITANL 976 246. Hominum diversitas voluntaria ex cujusqne slodlo, alia ex conditione, 857. Non ascribenda fato autsideribu», sed Dei voluntali , qui hujus rei causam innotescere no- luit, quia nou O|iortuit, ibid. Kx Scripturis istud probatur, ibid. Ilomo carnalis lerra aliena, sacri seminis iocapax, 495. Qus3 homo a se ipSo habeat, quid a Deo, 592, 764. Horoo miser et inter prosperitates el inter adveraiutes saecuii . quia illa premunt, ista deciplunt, 428. Horoo na- turalem possihilitalem per Adam perdidit, 271. Homiuis caosa omnia roodila, homo ipse propter Deuro , 795, vers. 258 et seq. Quam parvi facienda qu« homini post casuni supersuni, i8i, vers. 905 et seqg.vade et quousque deje- ctus homo per peccatum, 606. Hominiim originales diffe- rentias ordinat Deus occolto judicio, 866. Hominis creatio, 793,vm. 218 ei seq. Homini nec superbiendum, nec de- aperandum, 381. Homo cum alterius sit, de ae pacisci non potest, 770. Uonor debitus potestatibos, 471, 472. Nisi a Dei cul:u •vertaut, ibid. Honor mutuus dilectionem roborat, 935. Hovomus nascitur, 735. Honorius princeps consUtuitur, 737. Honorius cum Theodosio XLV reguat, 739. Honorii triumphusde Attalo, 741. Honorius rooriuir, 742. Hora passionis Domini non fato, sed Dei ordioatione venit, 604. Horatius Flaccus nascitur, 698. Humamae natursB excellentia, quod Deo adhaerere possit et sine ipso non nisi male illi esse possit, 585. Humaux naturae excetlentia ab eo stalu aestimanda in quo fuii Adam ante peccatum, 795, vers. 267 et seq. Humilis. Verum humilein gloriam et opes saecnli fasti- dire , 936. Humiles sapientia proflciunt et intelligenua, 936. Humililas vera qn® sit, 555. Humilitas numqoam sine fonte graliaB est, 385. Humiiitas potus iactis materui, 480. Quaro necessaria, ibid. Chrislus conquassat capita, dum e superbis humiles facit, 418. Omnes sanctos Ecclesise filios atiis relms dl^*- res, humilitate pares eflBci. 938. Exaltaudi suut qui fuerint humiliati, et iu lacrymis iribulalionis temjKJS vitae praeseo- lis exegehnt, 474. Humilitatls confessione potens fit qui non deficit in tributattoue, 509. Per humiliutero ad sn- bliniia gradus est, 610. QuomodoDeus justos doceat bumi- liari, 390, 591. Humilitatis utitiias, 407, 408. Chrituu forma desceusionis omnibus fideltbus , 465. Humilitas in vinutibus omnibus sectanda, 480. Per humilitatem perve- uitur ad gloriam, 474. Humilius jKEnalis paralur superbis, 488. Hurerix Vandalorum rex, 755. Ejus persecutk) in ra- tholicos, ibid. Hunui in Oriente debellantur, 748. Hvoinus VIII Ecctesias RoraanaB pra?est, 711. Htmekaus XXXV II Jerosolyuiorum episcopus, 720. gyperbolicos dicla, 396. ymnus est canticum quo laudatur Deos. 550. Hoc utuin tur sancti oinnes qui sunt verus Israel, ibid. Hyrcanus ad Piotomieum pergens honoi ifice susdpitur, 696. guai occask) magnarum calamitatum Judsis, unsl Hyrcanus ponlifex JudaBorum • Cn. Pompeio couslituuis» I Idola coientes corvis similes, 525. Pulli corvorum De«m invocantes : parentibus non invocanlibus Deum credidit posteritas quod ignoravit antiquilas, 526. Idolorum culto- res somniantibus similes, 573. Omues verum Deum ne- scientes, et ChrisU Evangelio resistentes, idoioruui cuue- res stinl , 489. . . Ighatius 11 Antiochiae episcopus, 705. Ignatii Antiocneoi mari>rium. 708. 977 INDEX IN OPEIU S. PROSPERl AQUiTANI. 978 Ignis qn« m Dominus venit miitere iu lerram dilectio Dei esi, 851. Ignorantia vel peccatum est, vel poena peccaU, 590. Quomodo ignoranUa uon excuset a peccato, 590. Ilium ab llo conditum , 090. Iuiago Dei iu animo homtnis, 595. lmiUlio ChrisU ln quo sectaoda, 558. Imperant qui consulunt, obediuut quibus consulilur, 566. Impieus est ut quemquam putemus meriUs suis erui de potestaie tenebrarum , 249. Iinpiorum multitudo nec indecora est mundo, nec inu* Ults Dei regno, 2i2. Impunius peccantium poena gravissima, etsi dilata, 555. 561, 661 epigr. 80. Iracbus rex Argivorum, 688. Ejus fliia Io seu Isis, ilrid. Incarnatio Yerbi Ineflabilis, 40. Iiicarnaiionis Verbi mysteriom et fructus, 552,651 epigr. 65. Incaruationis Chrlsli necessitas ei fructus, 446. Incarualio CbrisU quanta spondeat bomini, 793. Iocrepatio. Potentia Dei in mari increpaUo dicta, 599. Ineffabilia quomodo narrentur, 519. Intantes ante rationis usum cur in malis publicis Irapli- centur, 787 vers. 43 # 44. Cur sacra ipsa et viri sanctl I>u- biicas calamitates non effugiant, 787 vers. 45 et seq. lnfan- tes el fatui sine ullius sue voluntalis arbitrio gratiam Dei aut acciplunt aut amittunt, 342. Infelicitas. Quem non Irangat infelicitas, 578. lufldeles t-lemenU pro lege habuerunt, 851. Eisdem providenUa non defuit, ibid. Infideliuni vita tota peccattim, et falsa virtus eorum, 557, 663 epigr. 83. Infldelium opera qualia, 853 el seq.9 871 ei seq. lntirmitas. Cur plerumque fortes infirman sinantur, 443. Ingenium. Bona ingenia in verbis disserenUum quid quaeraut, 580. lugrati grati» adversarii superbi el ingrati, 103 Quos ingratorum nomine designet S. Prosper Carm. de Iugra- Us, 303 not. Carminis de Tngralis argumenlum , unde orl- ginera sumant bona voluntas et fides, 103. Causa scriptio- nis carniinis de Ingratis, 115 vers. 1 etseq. Inimici bonorum soli mali, cur permiitantur : pro his oraudum, quare, 572. Quomodo perfeclis pax sil cum pacis inimicis, 466, 547, 548, 63l,ept#r. 29. Inimici ca- veodi diabolus et angeli ejus, 513. Inimicus iusidiosior qui iu lahiis portat bona, et in peneiralibus anirai occultt mala, 5o4. Scrpentibus comparaiur, ibid. Iniquitas non est substaniia, sed vitium natur» id apne- teutis, qnod non est ordinis sui, 671 epigr. 07. luiqiiiua ap ru minus noxia quam lecta, 504. Profunditas tnitjui- tatis, peccati defensio. 575. luiquilas et impietas omuis tiuem bsbet, 556. Nulia iuiquitas tiraeuda accedeuti ad Deurn, tanluiu ut toto corde accedat, et uiala agere et velle desisut, 480. lulquis odiosam esse juslitiam, 568. lujustitia male utitur malis el bonis, jusUlia bene bonU et uialis, 564. Injustus prior Iseditur sua iniqoiute, 561. Convenlen- lius dolet injustus in supplicio, quam lauaiuj est in deli- cio, 56. Inobedientia. Quid per inobedleotiam perdidit bomo, 579. Innocens non est qui etsl aliis non noceat, quolibet modo sibi nocet, 503. lnuocentia vera qu® sit. 371 , 543. 613. In*ocehtius XXXVIII Romao» Ecclesi» prssest, 738. Innocentii I papae laus. et testimonium de gratia et libero arbitrio,3i9. Innoceniii I epistola ad Carthagiuense con- cilium, 272. Ad Mileviunum concilium, 273. Intellectus non aliud est quod anima , aed obtutns qoi- dam occultus animse, 594. Iutellectus petendus, ut intel- ligatur quam cootemnendnm quod auferri potest sperantt vium anernam, 459. Intellectushominispeccatocorrnptus et gratue munere reformandus, 448 Intellectum et me- moriam redarguit Scriptura , 398. Intellectui fides viam aperit, infideliUs claudit . 560. Quomodo intellectum sibi dari postu.let propheu, 448. Intellectus boous, intellecU tacere, 430, 445, 623, epigr. 13. Intelugenlia bumanas egestre, 509. Natorahs intelli- gentia aot usus beneficiorum Dei neo antiquls , nec nobis ad vitam aneruam sufficii,94. Super doctores Intellexit quem Pater docuit, 452. Semper superest quod inteiligi possit et sciri, etiam iutelligenlibus et doctis« 456, 547, 63l,epfor. 27. Inteulio non recta in bonis operibus. cum non amore sommi boni, sed praesenlis utllilaUs et latidis fiuiit , 442. lutentionem hominis nemo cognoscit praeter Deum, 510. Invldenlia, odium felicilatis alienae, 586. Invideutia ex superbia nascitur, non superbia ex iuvtdentta , 586, 587. Invidia Cain in fratrem dona ejus reprobari fecit a Deo, 797 vers. 308, 309. Invidta numquam nisi maligna , et ma- Us nou satiatur alienis, 572. Invocare in veritate Deum quid slt, 521. Si hnmioes coucupiscant quod praacipit justus el bonus Dens, propiu- quus omnino est his quae inspiravit affectibus, ioid. lo seu Isis filia Iuachi, quam /Egyplli divino bouore coluerunt, 688. Ipbitus Olympiadum auctor, 692. Ira cilo coliihenda, ne vergat in odiom, 592, 673, epigr. 100. Ira peccatoris quando sera et infructuosa , 422. lra in Deo quomodo intelligatur, 402, 565. Verba quaedam psal- morom iracundi» et odli esse videntur, qua? suut pr»ci- pu» cbariiatis, 591. Nemo iram Dei fugit, nisi qui ad ira- tum confugit, 500, 576. Irenjbus Lugdunensis episcopus claret, 715. Iris signum multiformis grati», 900. Isaac generat Esau et Jacob, 688. Isaac moritur, 688. Isaac Christi et vocationis gentium figura, 897. Isaias propheU, 692. Isiiael fllius Abrabaj ex ancilla, a auo IsmaeliUe, qui et Agareui, postea Saraceni dictisunt, 687. Israsl videns Deum, 466 , 472: Israel idem qui Jacob, 395. Israelita? Christi dicti ante osum chrismatis quare, 394. Popuius lsrael cur redemptus dicatur de uianu inimico- rum, 399. Figura erat baptismi, ubi redimimur pretio sanguinis Chrtsti, ibid. Israelita) magis concupierunt botta prasentia quam futura,: ciun de tantts erga se Dei beue- ficiis debuerint intelHgere quod ad aliquam sine fine bea- titudiuem vocareuiur, 399. Israelitas et Jerusalem omnes ?;entes et omues populi, qui per imitationem ffdei filii acti sunt Abrabaa, 431. Israelit» ipsi nisi misericordb Dei succurrisset, in eamdem impieutem in quam aliae natio- nes transissent,85l. Deus gentis Israelnicae curam sibi reservavit, caHerarum angelis deputavit, 487. Non omne Israeliticum genus periil, propter faanus impiorum, 481 Inde euim aposloli, inde doctores. inde tot martvres et primogeoiii totius adoptiouis, ibid. Pro quibus Christus orabat in cruce, ibid. iTHAaos episcopus aocusator Priscillanl excommunica- tus, 736. Jacob I«aaci filius qui et Israel, a quo IsraeHtai, qui nunc Juda?i, 688. Jacob descendit io Ifesopoiaiiiiam, ser- vitque vu annis 688 Generat Joseph, ibid. Jacob ingres- sus iu i£gyplum, 688. Jacob moritur, 688. Prophelans de Christo et vocatioue gentium, ibid. Jacob persouam gerunt omnes filii promissionis , Esau vero nomine toU pars inli- delium figuratur, 496. Inter utrosque lucU perpetua, ibid* In Jacob ostensum est quid homiui dooarelur, in Esau, quid deberetur, 244. Jacobcs primus Jerosolymorum episcopns, 703. Jacobus frater Domiui a JudaBis lapidatur, 704. Jacobds Nisibenus, 727. Ejus sancUUs, ibid. Jaddos pontifex Judasorum, 694. jAim Judex. 690. JAim/BUs Alexander rex et pontifex crudeHasime praeat Judasis. 696. JacBOiiiAS rex Juda, 693. E]«s captifiUs, ibid. JapHTEJudex, 690. Jebemias propheta , 695. Jejioboam rex inSamaria,691. JrausALEM , visio pacis, 431 , 472. Jerusalem eoelestls sauciorum omnium mater, 467. Hnjus fllii de bonis futuria gaudent, propter spem firmam eorum, 467. Jerusaiem coelesti» non moie saxorum , sed virtutum solidltate con- surgit , et socieUle sanctorum , 467. De cdiflcationo elern» Jerusalem nihil debet camale sentlrL 468. Ad coelestis Jerusalem consortium aseendit, qui confitetor non proprii operis, sed divini esse muneris,qnod ascendit, 468, 548, 635, epigr 51. Jerusalem mater etfilia, 497. Je- rosolymis 1100000 pereunt, alia 100000 captivorum publice venundanlur , 705. Quomodo tanta mullitudo Jerosoljrais reperU, 705. Post Philippum Jerosolymis episcopus X Se- Meca, XI Justus, XII Levi, XIII Ephres, XIY Joseph , XV et uliimus ex circumcisione ante evcrsaai ab. Adriano J» 979 INDEX W OPERA S. PROSPERI AOUUANI. rusalem, Jndas, 710. Detnde XVI Marcus, XVII Cassianus, XVIIf Poblios, XIX Maximas, XX Joliaooa , XXI Graia- nus, XXII Symmachus, XXIII Carus, XXIV Juliaous, XXV Canilo, 711, 715. XXVI Mormius, XXVII Aoloniuus, XXVIII Valens, XXIX Dacbianus, XXX Narcissus, XXXI Dios, XXXII Germaolo, XXXIII Gordius, XXXIV aUus Nsrcissus, 715. XXXV Alexaoder, viveote Narcisso, 716. Jbsus fllius Josedech pooUfex, 093. Jisus filios Siracb Sapientiae libri auctor, 696. Joacbaz rex Juda, 695. JoACHiM,aui et Eliacbjm, 695. Hojus aono zxx Judsea capitur a Nabuchodonosore , et Joachitn Iributarius Ht, JoAmnts prius sentit initia graU», quam naturae , 897. Joannes praedicat, 702. Joimfis apostolos exsulat in Paibmum, 707. S. Joannis reditus de exsilio Ephesum, 708. JoAimss Hircanus unde sic dictus, 697. Komanorum amj- cus, ibid. Samariam soloaequat, ibid. JoAifms episcopus ConsUnUnopolitanus a Theopbilo op- pressus, 758. JoimnES Cassianus claret, 745. Vide Casslanus. Joarhbs monachus et prophela, 757. Joakms reguum occnpat, 742. Africam reposcit, sed io- firmior faclus est , ibid. A Placidia et Valentlniano oppri- miiur, ibid. Joas rex, 691. Joathah rex, 693. Joa patientia nibil illustrius inter sanctorum palmas, 5i7. Dominus in sancto Job fecit, qood In Aposlolis et martyribus suis spopondit esse facturum, 348. Noo dese- roerat Dominus Job, sed corabat et purificabat, 548. Job de incarnaiione ac resurrectione Christi, acspe redemptio- nls quae in ipso reposiu est omnibus sanctis prophetavit, 348. Job suis viribus vicisse diaboium non Dei auxilio, nisi quatenus Deus non majorem tentalori dedit potesu- tem, quam illi noverat inesse virtutem, ez Gassiano, 544, 545. Job in conflictu cuin diabolo sua ipsiua virtute vicisse putat Cassianus, 547. Job cum daeroone propria virtute, non Dei aolius gratia protegente coogressom aocet Cassia- nns, i95, 297. Probatur Job virisse auzifio Del,347, 548. Joiaoa quot annos vizerit, 691. Joiiaoab fllius Recbab, 691. Joii as propheta, 692. Joratbas Judaeorum pontifez occiditur, 697. Jobam rex,691. JosAPBAT rex Juda, 691. Josbpb quo patris anno natus, 688. Joseph veoditur i fratribos , 688. Joseph vir tantus et unius veri Dei cultor non alendis tantummodo ASgypliorum corporibus, sed et animis erudiendis prospezit, 595. Josepb Dux iEgvpti, 688. Morilur, ibid. Joseph in omoibus quae illi contige- ruiit, Dei providenliam cogitabat omnia juste dispooen- tem, 799 vers. 556 et seq. Josepbus vir oobilis ioter Judaeos legatus id PtoiomaHim regem ab eo honoratur, 695, 696. Josias rex Joda, 693. Occiditur, ibid. Josue successor Moysi, 689. Jovianus XXXIX regnat, 750. Moritur, 751. Jovirus et Sebastiauus lyranni occisi, 740. Jubere. Deus facit ut bomines faciant qo» jubet ut fiant, 55. Vide Mandata, Prscepu. Jubo.atio quid sit, 552, 553. Judju unde non potenmt credere, 66. Jiidssi Jerosoly- mis captis, Romanorum vectigales tacti', 698. Juda?i pluri- bus in locis Cbristianis infesti, 709. Alezandrise rebellantes reprimuntur, ibid. Judaei Salaminam subvertunt, 709. Ju- daeorum Christum crncifigentium insania, 902. Etiam testes resurrectionis ejus persecuti, 902. ObsUoalio Jodaeorum in adventu Christi, 902. Qusb in Judam dicia sunt in ps. cviu etiam in Judasorum populum propheuu intelligun- tor, 410 et seqq. Judaeoruin regnum noh diu mansit post crucem Cbristi, 411. Judaeis nuilius peccaU fit remiasio, quia illum respuerunt, in quo solum est aboliUo peccato- nim, 411. Non babent qui eorum misereatur, non ad tem- poralem, sed ad aternam vitam, 411. Jodaai sacramenlis et sacrificio privati ad humilitatem gentium transierunt» 406. Judsi in Paia^stioa s&viunt, et reprimuntur, 710. Juuaei propbetiam psalmf cv ad regnum suum visibile per- tinere pulant, ideo ab Aoticbristo seducendi, 405. Judas Macoabssus, dux et pontifex Judseorum, 697. Fojdus Jungit cum Romanis, et duces Antiochi e Judaea * expeliit, templumque emundat, ibid. Occiditur, ibid. Jmus Galilaeus, 701. Judas quomodo pro peccato patris et matris puoitus, 410- Non omnia psalmi cvm de uuo Juda tradilore intelli- genda, sed quaed.nn ad onnie genus inimicorum Chrisli, quasdam ad ipsum Judam proprie pertiuent, 408. Judidum Del magis ioscruUrhife In clecUone gratav. quam in retributiooe josUUae , 886. Jodidom Dei inseru' tabile in diacretione parvuloram, 868, 869. Nlbil inhis invenit quod disceroat homana jostitia, sed babet quoil eligat inenarrabilis gratia Dei , 869. Judicari parvulos se- cuodum ea quss praesdti suot facturi si viverent, dieere compuisi sunt Semipelagiani, 64. Qui uoomquemque judi- cari putant secundum merita praescita, adversantor sen- JenUae catbolicss de origiiiali peccato. 37. Favent Pela- «ianis, 57. Jodicari qdemquam secundum paeriu quaj abiturus fuisset si dioUos vixissel absurdum est dicere, 56, 60. Ipsi Pelagiani viderunt falsitm esse bominem jodi» cari seeuodum merita praesdta, 57. Noo Judicat qoemquain Deus,ob eaquae facturus fuisset, si diuUus visisset, sed ob facta tantum, 56, 39, 61. Judidom Dei jam factum io plpbem Jodaeorum, 489. SeparaU inde justi , remaoseruot mjusU, ibid. Io omoibos geotibus erunl bomines Israeli- tieae digoitatis, cum Jodaei ez maxuna sui parte erunt imnii, et veritatis inimid, 489. Judida Dei quam inscrulabilla, 58. Exempla judicioruin Dei inscrulabilium, 59 et seq. Judida Def consolaUnoem pariooi, 444. Judicium Dei nec dici oec comprehendi po- test,821 ver$. Wletseq. Dei judicia ab operibus discer- nenda, 589. Non posse D< i judicium non ease aequum, quamvis occiiltnm sit, cum omuibus merUum ad mortem suppetat, vel ex unoorigioati p^ccato; nullom ad vitam, nisi quod gratia donarkt, 171, vers. 763 H seqq Judicia justitiae Dei sunt, quibus pronuntistur (n aeternum vita justo, pcena impio, 462. Judiciorum Del secreU nulli per- spiciia, aut diviliae sapienUae Dei, 528. Judida Del semper justa, nec hominum judidis comparanda, 588, 673 emqr. 99. Judida Dei non patent superbis et prmvaricatoribus, 500. Judidum Dei atne miseraUone non erit soper justos 461. Judidum temerarinm. Occulta cordia alleni ncjn temere Judicanda, 442, 546, 627 emr. 21 . ^^ Jugum Cbriatl superbis grave yldetur, leve humilibus, 775»er*.45st»efl. ^^ Jdoubtba a Romanis victos et caplus, 697. Julianus Caesar api>ellatur, 729. Juliaoiis txxvtii, regoat 750. Idololatra efflfitur, et Cbristlanos dolose perseqni- lur, 730. Julianua Christianos vetat liberalium artium esse doctores, 730. Juliaui interitus, 730. Julianus jurisperiiu* cujus scelere Pertisax occidilur, a Severo iaterfectus, 715. Juuarus X Alexandriae episcopus, 715. Juliarus Pelagiauus dolo conatus in sedoni amissam et communionem Ecclesiae irrepere,aXisto Leonis diacoai hortatu repellitur, 747. Juliarus Amartolus episcopus coocilio Arausicano a subscribit, 767. C. Julius Csssar primns singularia Imperat apud Roma- nos, ex quo tesares. 698. Germanos fasUL Gallos sub- igit, ibid. Orciditur, 699. Julius XXXIII Rorne episcoptis, 726. Juuus Puleolanus eplscopus Ephesi legatus S. Leonis, 750. *' Jumenta et pecora dicuntur in Scripturis in Ecclesia simpliciter smbulantes, sed uUliler, non muttum docti, aed fide pleni, 406, 407. Junior censetur omnis qul qualibet aeUle per pceniteo- Uam reoovatur, 437. Juramentum appellatur quod sutuit mens etiam sine sa- cramento : quia fixa esse debet in cnstodiendis Dei ma»- datis, 453. Jorameotum tn Deo est ooost|tuUp moommuia- bilia verUatis, 4W. JusU pcena ejos qui voIuoUte amlstt. quod amare deboit, ut amilUl cum dolore quod amavil, 5^5. JusUficatus grstuito dooo, eodem aequlrit meritum, 210. Justus si a sua justitia recesserit, In qua diu vixlt, et in ea fuerit impieUte defunctns, in qua oon dioo unum an- num,sed iinum diem vizeril, iu pcenas ioiquis dfebitas ibit, oihil sibi prsrterita justitia proratura, 37. Justos non est cui defuent gr^tia„ aut quem infldverit super- bia, ^S9. JusU nou ^olum frncLitius latioris sui , sed eUaav ipso illo. qub ad fructum imdiim laliore pascuulur : dom flt eis iolerantia? imof fninr* |>bniii volui>utis* 475, 476. JusU quolibel t^m^ore lam ei (topulo Israel» quara ex qoibuscomque ri^iionilms qui Dpo pfaeuere, ^intu gratiai Dei discretl, 892. Juslos peccata veuialia »b aeterua vjU noo impediunt, oec impiis aiiijua hon* ooera pmunt ad mteroam salotem , 5S0 641>epijr. 46 Justorum nexuo dae laboribus ac molesliis in bac viia, y-ii.i. Domimi^ diligb justos : quoniam ipae e?,i justit ia eoruju, 515. Justi aliqui qualibrt huukII a-inte, TU7 icn ^>j ei uq MulU justi aut uon habueruot filios, et qui babuerunt ooa omoes aut in omuibub sunt giorlati, 381. Justi ccelom viu- §6r HTOEX IN OPERA 9. PftOSPERI AQUITANI. btti eicenentlus , 497. Corda et opera justorum in maou Dei, 880. Jostorum nativhas ex Deo renascendo, 888. Justi qukJ In atternum (actiiri, 521. Deos jnstuni eliam to adversitate non deserit,556. Justi semperiiberi, iniqui sempcr servi, 551, 645 epigr. 5. Deussors josioruio, 471. Justus niuiis qois ceuseatur , 603. lusti qoi imperant ser- viunt eis quibus vidcntur Hnperare, 566. Justi ditigentis Deum remuueratio est Ipse dilectus9 451. JusTiifus pbilosophos martyr moritar , 713. Jostial pblio- sopfai Apologia pro Christiania, 71i. Juatitia et judicium similia, et pro altero quodlibet eo- ruin ponitur, 396. Differunt tamen atiquatenus , toid. Ma- !?na Dei justitia pcena peccatori decernKur, et poeniienti ustiticatio non negatur, 458. iustitia in quo consutat, 556. oter adversa servanda . ibid. Justilia bominis vera non uis| per Cbrislum , 92. Jusiitia praterita etiam diuturna nibil prodcst, si in impietate vel unius diei quis moriatur, 57. Justitia bujus vitae etsi vera , magis remissione pecca- torum cousut, quam perfectione virtutum, 567, 667,ef*9r. 90. Justitia hujus vitae etiam perfecta parra est au iUam magnam alterius, 590. Minor ilia fac* merituro, major ha;c focit praemiuin, 590. Justitia vera et perfecta qum sit, 590. Justitia infidelium falsa, 91. Deusetiam in hoc muudo evideulissima justitis suae documeuta edit, 817, vers. 805 et seq. Quorum Deus non est malus auctor, justus est ui- tor, 607. Pcena animae justliiam deserentis, 574. Justus a Tiberiade Judne spes sternitatis accipilur, 518. Non ab operibus vox, nec a voce opera debent dissonare, et laus quas voce promitur, de bona conscientia profera- tur, 524. Omnia Dei opera laodant veri laudatores, et sie omnla facta miranlur, ut mirabilior sit ipse qui fecil, 518. Omnia etiam irratiooabilia et sensu carentia etsi propria confesslone Deum laudare non possiint , sua natora poten- tiam sui protestator auctoris,518. Deus semper iaudandus, quia omni laude semper esl major, 518. Praxhcanda mise- ricordia Dei et jusiitia, regnum aeternum et ignis perpe- tuus, 519, 553, 657>eptar. 73. Dei laus vere continuatur, si sine cessatione bene vivitur, 582. Quod ore promitur et quod opere agitur, in laudem Dei dicendum est atque fa- eiendum, 398. Laudatur Deus m hoc saeculo, et inulto ma> gis laudabitur in futuro, 518. Laus auctoris quidquid in uuiversttaie iaudabiie est,. 550. Laudaiio Dei io prasenti tempore contrananda, qose io «ternitate minsora est, 517. Deos laudandus, slvehetuu de secundis, sive iristfs de adversis ducatur dies, 518, Palsi laudatores Ghristi in occisionem ipsms conspirarunt. 575. Deus sine pertculo se iaudat, et no» soo bono, sed no- stro, 599. Dens vita semper laodaodus, 554. Quare aupe- riora ab inferioribus monentur Deum laudare, 529. Deus ubique dowinatur, ideo ubique laudandus, 581, 381. Semper invocationero debet praeire taudatio, 391. Laus et praemium fidei, 579, 680. Falsa laudatio non amanda, Lbo diaconus inter Aetium et Albinum amlcitias redin- tegrat, 748. Leo XLHI Roman» Ecclesiae episcopos, 748. Leo papa contra Eutvchem mittit tegatos, qni iniuriam pa- tiuiHur, 749. Leo a Tfaeodosio accitus in causa Eotychetis, a populo tre prohibetur, sed tegatos mittit, 749, 750. Leo papa ad Attilam pacis causa profectus, rem feltelter perfl- cit, 751. iALon dxs Origenis pster martyr, 716. LBoirnus diaconus epistolas a Prospeio ad Augustinum, et ab Augustino ad Prosperum defert, 1, 18. Lbsboh oandita, 689. Lex et prophetaj Christiim annuntiaront, 863 vert. 467 etuq. Legis el gratias differentia, 515, 591 Altiiudinesa etproranditatem iegis nemo penetrat, nisi qni mtettectan acceperit : ille vero legem intelligit qui exsequitor, perfectamque legis scientlam habet qui charftatem ha- bet, 441. Lex Dei paois, 374. Lex observatu fadlis Kr gratiam Christi, qui quod prsxepit prior I pse fecit, 5, ver$. 510 et uqq. Lex psadagogos ad petendum ca- stum timorem perdoctt, 456. Magnum mysterium Movsl et veris Israelitis revelatum : lex data ut aboodaret deii- ctum, ot soperabundaret gratia, 380. Lex qoe non poaset vivittcare data , ut gratia auaereretur, 457. Hoc secretum gratis), nfsi bnmilibus innrmisque reseratnr, itnd. Lex ln paradiso data, naturaliter iosiu, et lilteris promuigata pravaricatores fecit, 455. Lex Cbristi sanguine scribilur • Spiritu sancto in coadi- bus, 805» vert. 511 ei eeq. Deus legem in corde sctlbit, ut eum non tamquam servi sine amore metuamus, sed tam quam fliii casto amore diligamus, 451. Lex fldei qu» per dUeciionem operatoi gratiam promeretor, 451. Lex Sm- mobiliter flxa, ut oronis qui *e exaltat humiUetur, et om- nis qui se numilist exattetur, 461. Lex non juvat votun- tatem, 855. Lex impletur per cnariutem, non per Umo- rem, 574. Legis naturalis argumentum, neminem quod agit velle pati, 801, veru 412 el $eq. Deus porlio custo- di» ntis legein ipsius, 445. Lex quomodo natoratiter flat, 579. Qoomodo lex diligentl eam scandalom non sit 465. Lex perpetuo custodienda cnarHas, que est plenitudo le- gis, et cessantibus eaeteris mandatis sola permanet in anernum, 443. Dissipare legem est prcvaricaiionis iuiqui- tate integritatem ejus non custodire, 457. Lex factorum et lex fldei, 440. Legis et grutfcB flnes di- ▼erai, 550, 639. epigr. 44. Lex non suo vitio non imple- batur, 550. Qui diligit legem, etiam quod in ea non intel- ligit honorat, 465. Nec eam ex mutabilibus bomkium mo- ribus pendit, ibid. Etiarosi bomlnes sancti proposjtum. suum deserant, justitia legis perseverat, ibid. Lex nova perfectio charitatis, 479, 549. 645, epigr. 38. Sine gratla lex impleri non potest, 855. Lex Dei mirabilior omnibus aliis ejus opertbus, 457. Fiuis legis Christus quomodo». 570. Legis meditatio nutrtt et lirmat desiderium adventus Christi, 494. Lex veritas, per quam coffnUlo peccati, el quae teslimoniuni perbibet justiti» Dei, 4?S9. Legis inutili- tas, si gratia desU, 549, 639, epigr. 43. Lex siae gratia, quid pnestet, 579. Liberari a corpore mortis quid, 590. Luunms XXXlY Roma: episcopus, 728. In exsilium tru- ditur ot> fidem ac deinde restiluitur, ibid. Liberius exsulat. 7W. Libertas arbkrii sob causa peccati, 811. ver$. 651 e*$tq. An libertas ex se aequaiiter se babeat ad bonnm aut ma- lum, 342, 343 et $eqq. Libertas votuntalis in illius prlmae conditionis praBSiantia quid valuerit apparet in AjtgHis qul steterunt, 57. Ubero arbilrio homo potuk cadere, non ita resurgere, 62. Libertas a peccato, 59. Libri de li- bero arbitrio quo fine, et contra quos scripti, 62. H $eq. Nemo servlt, nisi cum aHqua Ubertate, et nemo liber est, nisi cum aliqua servitute, 551. Mala libertas ex votuit- tatis defectu, bona nonoisi ex suxilio gratiae, 351. Hanel vobinlas libera post lapsum, sed non bona. Quocumqoe fertur, ruit et iabltur, 159, ver$. 368 et*$eq. Divini mslia- ctus cum libertate concordia 273. Libertas arMtrfl j ' bominem decepit, 173. Llbertas sob gratia, 898. Liberum arbitrium, 795, ver$. 238 el $eq. Posse omne a Deo sibi esse humiliter agiioscat , ibid. LroeroH arbitrium per peccatum, nisi gratia prjeveniatur, ad nul- M INDKI IN OPERA S. PROSPERl AQUITANI. M4 loaa booM vflcere, 76B.Liberom arbitrinro noo perdil Mbo cujd Spiritu Dei agilur, nec cum diabolo volunUle se dedit, 854. Liberum arbitriuro bibil omnium vitiorum venenom ei totaui oalurain bominis intemperanli* su» ebrieute madefecU, 329. Noo sicut potuit Deo nou iro|»el- lente corruere, iu potest Deo 0011 erigente consurgere, 550. Liberum arbilrium peccalo laesum, 530. Nec iu sa- n«m in Ad» posteris, quam iu Adaiu fnil ante peccaiuin, afrio*. Absurde dici liberum arbilnum toili cum sanatur et Uberatur per graUam, 161, ver$. 583 et $eq. H*c cogilaiio ex eadera superbia nascitur, qu» Adamum pcrdidil, tbid. ver$. 596 et $eqq. Non liberi arbitrii faculute posse sanari Uberum arbitrium, sed gratia Christl, quae est arbor \i- ta, etc, ilrid. ver$.QWel $eqq. Quod homo libero arbiirio nimium tribuat, ex illa superlna proflciscitur, quam diabo- loa prtois parentibus inspiravit, 185, ver$. 915 el $eq. Plurtmos inde errores oriri, ibid. ver$. 919. Quos pii oui- nesaversari debenl, ibid. ver$. 932 el $eqq. Qui cum mem- bra sint Chrisii, a capite suo vim oinnem hauriunt, 185, v$r$. 959 ei $eqq. Liberuin arbiirium nou peremptum, sed renatum, 97. Solum quid valeat, ibid Spem suam in me- dico collocare debet. 97. Homo in libero arbilrio bonus ei nalus, aed per se malus, per Deum bonus, ibid. Liberum arbitrium esse, sed ante tidem in tenebris agere, 209. Quale sit ante gratiam , et quomodo gratia ei medeatur, »9, 210. ^ . u Liberum arbitriom non aufertur per graUam Dei, sed formatur, regitur, ordiuatur, 321. Desipiuol qui Paulo ipsi insrruUbilem , cur bi potius quam ilU liberentur per gratiam, quaesiionera per liberi arbitrii veile et noJle se aolvere posse opiuanlur, 169 , vers. 757 ei $eqq. Liberum arbitrium quod numano spirilu agitur, ei quod a Deo re- gitur quale sit describit S. Jacobus. cap. m, 14, 98. Contra omneiu elationem de libero arbitrio gloriantem renititur lenteniia Apostoli dicentis : Quis er&m U di$cernti,1 elc, 886. InepU querimonia superbientium, bberium arbitrium auferri, si et priucipia, et profectus, et perseveranlia in bouis usque in ttuem Dri dona esse dicantur, 556; Libcri arbilrii lapsus et impotentia ex lapsu ex Innoceniio , 519. Liberum arbitrium nec voiunUiem boni, uec possibiliu- tem nabel, nisi per gratiam,334. Post gratiam liberum arbiirium manet in natura, sed qualiute et conditione iiiuuta per Chrislura, 356, 557. Omnia ad Deum referri li- herum arbitrium non destruit, 944. Liberum arbilrium non ex toto deletum, sed lapsum, et alligatum ad malum, 159» vers. 586 et $eqq. Libero arbitrio nemo sine gratia bene utiiur, 273. Per ejus velle et nolle non solvitur dif- ficultas in materia gratiae , 886. Libcrum arbitrium et ejus infirtnius ex Scripturis, 291 ei seqq. Liberum arbiiriiun stoe gratianulk) modo idoueum a«i eligendumbonum, 32*J. Libenun arbitrium in omnibtu» vitiatum, 762. Liberum ar- bitrium est rei sibi placite S| ouUneus appetitus, 329. I.ibero arbitrio quanus vires tribuat Cassiauus, 347. Libe- rum arbitrium sinc Deo, aut cum Deo quale, 93. Libri quinque Moysis uuot annos coniinoant, 689. Liber Sapientis Jesu tilii Sirach Pauareton dictus, 696. SapienUa iibrum rejiciunt Massilieuses, 15, 37. Liber Sa- iiiemiae auctoriuiem Scripiurs? canonicae habet, 38, 39. jbri SapienUaB auctoriute usi sunl niagni et docii viii, qui longe ante AugusUnum eloquia diviua tracUrunt , 70. Liber Pastoris a Cassiano ciutus, 294. Liber Pastoris nullius auctoriutis, 342. Libiorum de vocalione omn. gent argumentum. Quo- modo volunUs Dei erga saluiein omnium bominum iiu- pieatur, 847. Lictifius imperator factus. 721. Licinius Christianos pel- lit, 725. Licimus occiditur, 725. Licimus Liciuii tilius Caesar, 725. Lioinii jiiuioris mors, 725. Linguarum confusio in Babel, 901. Conftisio linguarum, 904. Ex una lxxii factae sunl,900. Quo misericordis Dei coosilio, 901. Liuguosus vir non capit scientiam veriutis, 506. Linus I Petri successor iu Romana sede, 705. LiTToatus imprudeuter cum Golbis puguam conserens canitur, 746, 747. Locus superior etsi adroiuistrandos ut decet, iudecenter appeUlur, 566, 567. Locust» et bruchi una ;>laga : quia altera est parens, aitera fetus, 396. Locustarum iiomine tideles propter molUtudinem, vej quod transieruut de loco in locum, 413. Loogsevitas ex Deo est, nec causa peccali, 207, 220. Non peccatum est diu vivere, sed male vivere, ibid. Loboobardi e sedibus egressi Vandalos vincuut, 753. Loogum. Etiam quod subvenienii bieve e&t, longum videtur opUnti, 450. Loqoacitas imperiu mavutt docere, quam discert, 506, Lotb solus servau* io qolnqoe dviUtibusi qoia solus justus repertus, 799, ver$. 353« teq. Lucirea Calaritanus. 729. Lucifer de exsilio rediens Pao- linum AuiiochUe episcopum facit, 750. Luciferi Caiariuai roors, 732. De eo judiaum, ilnd. Luaus imperator moritur, 713. Lucius IXI RomaB episcopus, 719- Lucamus poeta, 098. EJus mors, ibid. . Lunas cursus apud Romanos inveuitur, 70C. LcpEmaAHUS episcopos concilio Arausicaoo u nbscribit, 768. Lycia et alias provioci» sobacue, 706. Ltsias Quietus ob repressos Judaeos rebellantes, procn- rator Judxae denuutiatur, 709. M Macedohius, a quo Macedoniana bsresis, Paulo ia aede GooslanUoop. snbrogatur ab Arianis. 728. MACHABJBOmuM hisioria unde re»fnuin Gnecomm suppn. tet, 695 Libri Machabaaorum ab Hebr»is noo recipiuntur, ibid. Machaeus XXXIX episcopus Jerosolymorum, 724. Machakius S. Antnuii discipulus, 729. MACBimts XIX regnat, 717. Ocddiiur, ibid. Maqnsntius occupato imperio, superatur, 728, 729. M* gneutius seipsum interimit, 729. Magni sermonem suum propler parvulos temperant, 454. In comparaUooem Dei nihil vere magnum, nihil vcre dicitur potens, et in illo vera est magoitudo , el magna virtus, 524. Magnincare. Quomodo Deus magniucetur, 381 M.igniludo Dei ut pra3di« anda, 519. Malachias propheu. 695. Maledictio. Vana maledicUo homlnum : Deus autea cum henedicil, fac.il quod dicil, 414. Mali bonorum usibus commodati, 562. Malorum intentie ul booos similes sui faciant : quod cum non obtinent, ca- lumniis onerant. 477. Pcrfeciorum est lales paUenter us- que iu fiuem tolerare, nec cedere, 477. Deus maits uUtur ad emeniJationem bonorum, ut bonus pater, 433. Mali om- ues sollicile fufiendi et cavendi, 504. Quare uec nulos hic puniri , nec Donos hic reniunerari oponeat , 815, ver$. 146ei$eq. Tolerandi mali a justis in hac viU quantumli- bet ss3viant, 556, 557. Malorum temposomne eiiguum, 556. Malitia iniqui bonis prodest, 559. Aperlior malitia ma- lum se ostenianlis, 412. M.ilum « inue iu bono, quia natura omnis bona est in quanluiu naiura , 587, 588. Nulla mali uatura , quu omuis naiura per Verbum facta est, iniquiUs vero per ipsum fa- cu non est, 671, epigr. 97. Niillam esse mali subsuntiam, 568. Nulla mali substantia, 608. Quomodo Dpus cnstodiat ab omni malo, 467, 548. 631, epigr. 50. Malis |iereunt iufustl, 506 Mala hujus viiaa po?riaB sunl juslas, paUeuter- que toleranda, ut salularia, 667, epigr. 95. De duobos malis unum fieribonum non potest, unam vlrtutem duo viiia ooo gigounl, unura verum duo falaa non facioul, 518. Malum a quo Hberari peiimus, 505. Manassis rex Juda, 692. Manassbs Juda3oruin pontifex, 695. Maodaium Dei quando bene tiat, 579. Mandata Dei su- per aururo ei topazion diliguntur, cum in oiiservauUa eo- ruin non temjwale praemium quaeritur, sed jusUUa, 457. Mandata Dei scrulari ul perfecttus facieudo cognoscaoiur, 447, 547, 629, epigr. 24. MaodaU Dei qais non oblivisca- tur, 581. Mandala Dci semitae justoruui, 50 i. JuxU cas scandalum nouuut qui veris verisimilia adjungunl, 504. Mandau Evangelica tidei non dura, sed |iossibilia, 775, ver$. 59 ei $eq. Mandata Dei pene neminem latent, et ah impiis possuut sciri , 439 Quomodo a se ea non abscondi posiulel propheu, 439. Quomodo homo non repeilatur a niaudatis Dei , 457. Scruiauda mandaU Dei in quiete, 454, 547, 62», epigr. 26. Mandaia Dei valde mandantur, el valde cuslodienda, 436. Deus ipse facit ut bomiues faciaut quie pra3cepitv 34. Maudata Dei taciendo discere, el ope- raudi noiitia coiiipreheii- reseos quam pernicios», 6. Inter Massi- lieoses multi virtutum studio egregii, 2. Quidam episcopi, 6. De retiquis eorum dogmatis. Vid. Fides, Gratia, Prsdesliuatio, Perseverautia , et Epist. Prosperi et Hilarii, ieiseq. Massilienses contrarium putanl Patrum opinioni et ecclesiastico sensui quidqukl Aug. in libris suis adversos Pelagfianos de Vocatiooe eie- ciorum secuodum Dei propositum disputavit, 1. Massiliensium sententia de peccato origi- nali et de gratia regeneratiouis, 5, 13. De pr»desiina- tione, 5, De eiplicaiione Epistohe B. Pauli ad Ko- inanos, 5, 4. De proposito vocanlis grati», 4, De vo- luntate salvandi omoes, 4, De iibertate horainis ad hooum et malum faciendum, 4. De etectione ex praevisis bonis aut malis quae parvuli si diutius vixisseut perpelra- turi erant, 4, 5. De morte Cbxisti pro uniirerso humauo genere. 5. De numero prjBdestinalorum, 6, De duobus quae saiutem huaianani opjrautur, gratia et hominis obedieutia, 6. Prosper imparem se dicit ad agendum contra Massl- lienses, 6. Augustinum rogat ut respondeat, ibid. Qua?- stiones proponit quibus velit respouderi, 7. In reliquiis Pelagian» praviutis non mediocris viruleuti» flbra uu- iritur, 6. Matutinum Ecclesis, 460. Maxentius Auguatus appellatur, 724. Maxentius occidi- tur, ibid. MAXiiaifus XXII regoat, 718. Seitam persecutionem niovet, ibid. Occiditur a Pupieno, ibid. Maximinus et Severus Clesares facti, 724. Maximinus moritur. ibid. ' MAXiM:nusTreverorum episco, ns Athanasiumfugientem honorifi e excipit, 728. Maximus XIV Alexandriae episcopus, 720. MaximusXL Jerosolyraorum episcopus, 728. Maximus imperator nt, 735. Victorem filium regno so- ciat, ibid. Maximus imperium sumit, 753. Valentiniani interfecto- res ooii piectii, sed in amicitiam reripti , uxoremjoe ejus sibi nubere cogit, 753. Brevi inf erflcttur, ibid. et 734. Maxim), lyraunide accepta, inoxque ablata, viti conce- ditur, 739. Maxiinus tyrauuus capite daiunatur, 736. Et Victor eius fllius, ibid. Maximus episcopus concilio Arausicano u subscribit. 767. * Mazabanus Alexandri successor io calbedra Jerosolymi- tana, 719. Medba Colchis, 699. Medicus uuster etiam boc dooat morbidis , ut veram de- sid *rent sanitatem, 358. Summus Medicus diversa reme- dia misericorditer et scienter appouit, quia multarum eli- sionum non estcuratio una, 521. Meditaiio non obliviscendi est perseverantia operandi, td quam postiilandain Dei auxilium, 438. Meditatio legt» quaB utilis, 449, 5i7 Mblcb.adbs XXX Romaa episcopus, 725. Mblito Asianus episcopus Apologeticum fldei tradil An- toniuo, 713 Membra Chrisii nrca sancliflcationis, sive per incarnatio- nis veritatem, sive per graii» electionem, 482. Metnohale D-i, quia etfi:it oinniuo quod spopondit, Mendacium laboriosum, non ita vcrius, 555, 6559 epigr. 68. Mendacio proteguui se v.Tiuii» inimici , 505. Meliut est fjlli, quam mentiri, 581. Mendaciuno, ut far*ilius obre» pat, colorem sibi veritatis assumii, 488. De mendarii facili- tate, 578. Non omnis qui verum celat mentitur, ibid. Menelaus, 690. Mens summa pars animaa, 521. Mens speculum q iod flde« tersit, 805, vers. 460. Meusa Dominica Sacramenlor>im et doc.rina?, 4*6. Mensura miseriaruin unicui |ue a De ) oniinata, 910. Mensis Quiutilis Julius dicilur decreto Autooini , 699. Menses duo, September Germanicus, et October Domi- tianus appellanlur, 707. Mensis Septembris a ixMnmodo di- ctus Coromodus, 715. Merces debeiur bonis operibus si fiant, gratia IndebiU datur uttiant,587,76t. Meritum uude hominl, 916. Esl donum Dei, 276. Datur unicuique sine merito unde tendat ad meritum, 894. Datur ante ullum laborem unde quisque mercedem accipiat se cundum suum Iaborem, ib. Probatur ex parabola Evange- lica, Mauh. xxv, 14 et 15, ibid. Omne l>onum meritum clonum esse divlnum ostenditur, 876 el seq Kt primo de fide, ib. Tum de aliis donis, 878, 879. Differmtia inerito- rum in Deum reiundenda, nec de eorum waequaliUte que- rela movenda, 893- Deus his quos el<>gii sine meritls, dai uude ornentur et nieriiis, 922. Nulla merita iiona siae S*alia, 871. Si, ut Cassianus vult, siue merito est quem eus semper adjuverit, consequens erit in Dei muneribus uullum meritum esse,aut saltem merita acquiri posss pro- pria facultate, nostjue ideo in aliqu bus adjuvari, ut possi- btlius fiat per gratiam quod uon eral impossibile per naiu- ram, 335. Pidei et bouis operibus laudem ac meritum trilmi sine prseiudtcio grati», 551. Laoi et meritum per gratiam non aufertur, 351. Nec laulem uec m»ritum na- bent. in quibus non inveniuniur quas nisi Dominus dederit iioo habeulur, 551. Procul abjiciendi <|ui exisUmant san- c is auferri causam obtinen-to coronue , oisi bumaua in eii meriia reperianiur, 185, vers. 9i5 el $eqq. Omuis laudis ac uieriti cau>a in D o, 352. Omue saocioruno meritmn ad 9*7 iNoex im «oraRA S. MttfSPERI aquitami. 9tS Deum rcterendum, 532. MeriU nostra sunt Dei dons, et pro hisrecipimus anerna praemia, 276. M ritis nullus locus anie gratiaoi, 514. Merits hominum uulla, nisi ex gratia, S34. Omnia sanctorum merila dona siuit Dei, 27d Siue •more Dei nullum est verum meritum, 859. Omiie meritum ei Ueo, 511. Mbssala Corvinus orator, 701 Mbssan a coodiu, 688. Meta sudaus erigitur, 707. Mille generationes pro omuibus, 393. Hunc nomerexn constat njc ab Adam usque in fluem .mundi pegbe cem- plerir ibid. Muiotaubj bbula, 690. Mwutius Pundanus Asiae procontul , 710. Epistolam eb Adriaoo, ne Cbristiaui temere daioaareutur, accipit, ib. Mirabilia quaj Deus solus fecerit, 401, 492. Noa Utnen sioe Filio et Spirijui saocto aliquid feeit Pater, 492. Aliqua per angelos aut bomiuea, 491 Mirabiiia Dei videot quibus prosuui,558 Mimcula Dei quotidiana, licet magna, consoetudo aon miratur, i«Wo per iuusiuu el nov» buaaka excitatur in- teutio, et utilis timor nutrilur, 741. Miracula visikMlia et invisibHia, 561. A visibilibus adinvblbilia transeundem, ibid Miracula ooo sunt contra oatoram, etti Ua oehis esse videatur, 584. Miracuia gratiae csusagaudii et formidiuU. 501. Miracula Christi cur a|Mid credtturos doii faeU, apud ooo credtturos vero facU sint ioscruubile, 252 et *eq. Miseriae humana? non de institutione Creatoris, sed de xelrihutioae jodicis. 320. An niiserie viveotium eosterorum ad po*nam morlui pertineant, 410. Misericordia Dei et veritas pnedieanda : qoia ooo aliae saot viae quibus ad oos veait, aut quibus nos ad se prove- hit, 497. MisericordiB et veriUs in sanctis solis indivisae, in omnibes facilius distiugiiuoUir, 460, 547, 631, epigr. 28. Misericordia et judicia Dei Pelagianorain eUtioni pe- aetrabilia videolur, quibus non latet coosilium Dei, si gratia, ut et ira, de merito est,247. MUericordia et veritas ln Scripturis pene semper }uncU, 426. Iu novisstmo maui- fesUbuotur, 426 Per eauidein misericordiam dautur coron® pteriiarum, per quam dala sunt uierila corooarum, 579. Fideliuiu unusqulsque minuter mbericordiae Dei erga aiios, 528. Misericordiae Dei dispensatio , non taoium ad Israeliticum genus, sed ad omuium quoque gentium pro- pasioem pertiuet, 525. Misericordia praecedu judicium, 460. Abundarent eliam circa iustos causae ultionum, nisi Deus jostiliam suam miserieordia temperaret, 518. Miseri- tordU Dei non confertur orantibus credentibus, etc., sed ut oremus credamus, etc., conferlor pergratiam, 761. Qoi digni et qui indigni uiisericordia, 607. Deus prospicit in terramcum misericordiam suam bomuiibus tribtut, 577. MUericordia est gratuiu, judiciuin vero debitum, 37. Mi- sericordiam nullum ineritum priscedit, judicium merita supponit, 30. Infldeles misericordiam Salvatoris opprobrio depuunt , dicentes spem remissionis fomitem esse pec- candi. 375. Mlsericordia Dei quomodo sHerna iu sanctos, 491. Misericordia quae quaBratur, 498. Misericordia Dei eorporibus et animis juvandis semper adfuit, 896. Mlseri- oordi» pomini viscera ad omnium nationum salutem, 872, 873. DeusUmen dat sui notitiam qnibus voluerit, ibid. Deus quos vult ad fldem addutit, 873. Miscricordia l)ei nullis limquam sieculis, nullis generalionibus deluit, 891. Miserioordia Dei major iu geutiles post adventum Christi, minorin Judaeos, 895. Misericordia 'Dei pra3voniente lilie- rari boroinem a quavis miseria . 763. Misericordia et ve- riUs non sepsrandae in judiclis, 558. Missio Verbi, ejus apparitio et incarnatio : flde credenda, quia rito noo capilur, 597. MoifTAnus erroris Cataphrvgarum auctor, 713. Mootes propbet», apostolt , et oinnes prasdicatores veri- tatis, aquibus omnis spiritalis cibuui sumit et requiem, 386. lidem montes et convalles diverso seusu, 385. Montes Ipsi diviua graUa irriganlur, 587. Montes apostoli et evan- Splists, et ducesgregum, oolles qui ab his reguntur, 425. [ontes prsedicatores veriutis de supernis acci|HUut, et in inferiora diffunduot, 471. Montes sublimiores quique, 525. Mootes Uimidi, Ungente Dei gratia confltentur, 516. Mores perversos tolerare labor maguus, qui bis oon of- fenditur parum proficit, 559. Mors ex peccato primi bominis invecU, multiplicatis homioum crimiuibns aucu J97v vers. ?88 et $eq. Mors ne- mini citius vel Urdius sccidit, quaro Dcus voluerit ,207. Morset omnia mala ex peccato, 233. Homo unde omnl momeuto morti obnoxius, 909. Causs diverssB mortis. et cur diversa aeute, igool», 910 et teq. Morlein Deus non fecit, et Umeo niors a Deo est, quomodo intelli^atur, 588, 589 Piima et secunda corpoihs raors, 563. Prima et se- cuuda mors quo difleranl, et in quo eoovenianl, 567. «HMS «t Mors Christi peeeni psmedium yotet •€ 229. Quo sensu omaes bsc redeaspti . et jmm redemplioois ^Mioprieias, 250. MorsDomini et •: servis profutura , non Doossit etiam nou orantibus dare , 57. Etsi Deus sciat quid nobis sit necessarium, non propteroa non orandum, 69. Quomodo petamus qua? acceplmus,54. Orare Deum , gratia) spiritalis munus, 79. Deus justus saepe postulata noo tribuit quaa postnlare donavit, 337. Ouantumlibet proficialur, semper donum Dei ad majorem profectum postulari debet, donec |>erfectiini sit gaudium sine pericufo amittendi, 441, 442. Orationi locus aptus ror inundum, 504. Oralio donotn Dei, 373. Semper orandum. etiam cum Deus exaudii rit, 506. Deua incestanter orari debet, qui oranli adjutor est et testis, 509. V«*locitPr exaudiri pelit qui quaB Deusdocuit peti concupiscit, 497. Orationps sanctorum odor incensi adDeum tendentis, 507. In cordis secreto qui oral, in ronspectu Dei orat, 509. Male usurus eo quod petit, Deo miserante non accipii, 601. Metuendum ne Deus quod possit non dare propitius, det iratus, 60M. Deus supplicantes pro oecessiutibus hujua vitaa misericorditer audit, et non audit; postulantes quse nraecipit aut promittit semper audit , 573, 669, epipr. 95. Peti a Deo debet quod ei placet , 882. Ecclesia pro omni- bns orat, 864. Deos vult pro omnibus orari, ibid. Quod preces Ecclesi® non exauoiantur pro omnibus, ad occulta Dei judicia referendum, 865 eX teq. Nihil boui esse a 00- bis, quando nec ipsa recU oratio, 94», 950. Qnid contra so petant qui Dei voluiiutcm noo facieotes dicunt in orationa Dominica, Fiat voltmlat lm% 239, 240. Deo secundum ipsios pra?ceptum Muotidie pro oinuibus suppbcatur, 890. Oratio praBdeslioationis rertiludine nop loilitur, 923, Quando Deus irascatur mala poscenti , 578. Orandum pro bmpibus in Ecclesia, nec ab obsecrattnnihus umquam cea- sandiiip, 924. Cito obtineotur preces qnae hoc pelunt quod vult ille qtii petitur, 575. Oratio Christi io cruce sacrificium vespertinum, 506, 507. Oralio Christi quam docuit, elqua qootidie ioterpel- lat pro nobis, 508. Christus ex persona suorum mulu po- scit persouas suae non convenientia, 507. Oaietans claret, 717. Perversa qua^dam libris admlscet. ibid.etl\S. Oaosins historicus claret, 738. ORPuusThra i,690. Os cprdis, unde sumunt verba ipsa principium, exaqdi* tur, 4^7. Os invisibile hominis interioris affectus , 475. Os carualia loquens mutum est : quia Inde delectatur, undo copfunditur, 496. Osu propheU, 692. Osus regoat, 691. Ossa cur dicantur in Ciirisli corpore fortiores, 574 Ossa Andreae et Luc«, 729. Ossea fortitodo et patientia sanctoruro insuperabiKs se- cundis etadversis, 501. Otho imperium occupat, et se interficit, 705. OUum sanctum quaerat dilecUo veriutU , aegoUvji Ju- m INDEX IN OPERA S. PROfcPERI AQLTTAM. »M atum susciplat necessitas ditectionis, »67. De Deo medi- tandam io otio, ot in actione possit de eo cogiUri, 574. Ovuhus nascHur, 699. Ovu Cbristi ex parte invenu. adhuc qn«ritur, 461. Of es a Cbristo congregand» non soluui de lsraele, sed eiiam de gentibus, 403. P Pacuvius tragicus claret, 697. Po3uiientia quomodo in Deo , 402. Poenitentia in Deo, eonversio sententi», 481 Omnia invitant ad pcaiiitentiam, cum Deus electis per flagella consubt, 619 epigr. 4. Nou est consequens , utDeusquibus poenilentiam uon dedit, resiplscentiam abstulerit, 238. Paohws martyr, 713. Pallaoios primus Scotorum episcopus ordinatur, 563, Panis confirmans cor quis sit, 588. Panem angelorum non manducaret liomo nondnm angelis adaequatus, nisi panis angelorum uominibus dignareiur aequari, 607. Pahcratius presbyier Homanus, 729. Paxtanus philosophus Chrisiianus, 716. Pantaoathus vir illustris coucUio Arausicaoo n interest et subscribit, 768^ Pantheon exstruitur, 707. Parabola talenlorum exponitur, 894. Partbis regnat primus Arsaces, unde Arsacid», 696. Pabmknidbs philosopbus, 694. Parvuit diabolo obnoxii, propter culpain originalem, 232. Parvuli sine baptismo decedentes reprobantur, 908. iElerna* eorum miseria;, 911. Quas gratia eis impensa, 911 et seq Parenlum culpa perire (|uonto- nalis effectus, 853 et seq. Per peccatum Ad» non eorpns solum, sed anim* libertas Uesa, 759. Qua3 bomim rema- nent post praBvaricationem morUlem vitatn hooestare pos- sunt, feternaiu conf^rre non i^ossunt. 337. Peccatum origi- nale pertinet ad cor|ioris tempus, 36. Peccatnm Adae nnn ipsi snlum nncuit, sed in posterns peccatnm cnin morte transfudit , 760. Quomodo baptizatus originale peccatum trajiciat quo caret, 588. Ante reconciliationem Cbristi, nemo nisi peccatnr et impius, 905. Omnes in peccato na- tos a salute alionos esse, nisi in Chrislo renascantnr, 941 Peccatum originale negant Manichaui, 62. Peccatum origi- nale etiam a nonnullis haereticis agnitum, 56. Peccalo originali per Dei judicium non soluto, aut per Dri gratiam solulo, cum moriuntur infantes, aut in«*rito regeneraliouis traoseunt ex malis ad bona , aut merito originis transeant ex malia ad mala, 36. In gravi jugo miseriae parvulorum non esset Dei justitia, si in eis esset iunocentia, 894. Du- pliciter intelligi possunt posteri cum patribus suis Unto antiquioribus peccasse, 398. Omnes sub peccato , et omni- bus redemptio sanguinis Chrisli Innoluit, 905. Nemo anle recouciliationem quae per Christi sangninem facU est, noo peccator aut impius, 904, 905. Nemo in bac viU sine per- cato, 512. In toto mundo haec supplicatio oonvalesdt, Dr- miUe nobis debita nostra, etc, 508. Quomodo verum quod nemo sine peccato sit, et quia qui natus ex Deo peccatuui nonfacit,95i, Peccatis mioutis hispidi hericiorum nomine signiflcati, 388. Et ipsi a Christo suscipiuntur, ibid. Omnia petvau, quantalibet fuerint, dimitti in baptismo, 570. Peccata amore non tiraore viUnda, 559. Qui timore non peccat sola reus est voluutate, ibid. Peccau remitlentes proxi- mis propria solvunt, 637, epigr. 38. PeccaU confltenda, non excusanda, aut ad necessiutem natura retorquenda, 507. Quidam peccau doctius defendentes, et de tali defen- sione gloriantes, 507. Peccau sua siderum influxibus de- puuntes refelluntur, 809. vers. 624 et seq. Peccau soa divinx providentia?, non sibi tribuentes refelluntur, 807, vers. 550 et seq. PeccaU pr»teriu qua cautela recogi- Unda, 572. Peccatornm oomine qni soleant intelitgi , com Hiud nec Justi a se existiment alienum, 477. Licet justi non slnt abs- que peccato, Scriptura Umen non levtom culpanim bo- mines hoc nomine appeliare oonsuevit.400. Qnos Deusom- nes peccatores disperdet, nisi perseverantes in peecatK 521. Omnis peccator inexcusabilis, 589. Omnis peccator juste puniendus, qnia non Dei, sed suam exsecutus est volumatem, 235. Nullus nisi transgressiooe peccator est . quia etiam quem non condeitiuat littera, arguit conscieft- lia, 4S5. Cur Deus laborare sinat peccatores in viis snit, 003 INDEX IN OPEKA S. PKOSPERI AQUITAM m 4C»9. De peccatoribus non csse desperandum, 569, 667, epigr. 92. Pilagii ortus , socii , et errores, 470. Pelagius apud OricntaHum eptscoporum concilium damnare compulsiis eos qui dicerent : Graliam Dei seeundwn merita noslra dari, 319. Pelagius innumeros seduxisset, si doctrinae suae poculum aliquo melle praelinisset : nam dum errores suos Initio ininus obtexit, plerosque ab iis deterruit ipsa eo- ruiu deformitale , 175, ven. 806 et $eqq. Pelagius vocatur colubi-r Britannus, 1 15 yvers. 2. Pelagii dogmata, 115, vers. 1 el seqq. Pelagius quid senserit de tnortalilate primornm homi- num, 116, vers 3. De peccato origiuali, ibid. vers. 9 ei $eqq. Adam imitatione non propagatione posteris nocuisse, <4)id. vers. 12. Posse hominem, si velit, ad virtutis cnlmeu «scendere, ibid. vers. 13. Id posse hominem ex solis na- turae viribus, 118. vers. 15 el seq. Quid de baptismatis ef- feciu, ibid. vers. Iletseq. Omnibus offerri gratiam. modo baptizari velint, recuperatamque quae sponte peccando amissa erat innocentiam, libertale servan, 119, vers. 29. Pelagii doctrinam quam fortiter Erclesia rejecerit, 119, vers. 33 et seqq Sedes aposiolica quomodo prima hanc ppstem recident , ibid. vers. 39 not. Orientales episcopi, tbid. vers. 42. Synodus Palasstina elsi erga Pelagium fbrte benignior, ad errores tamen damnandos eum adegit, 119, vers. 44 et seq Pelagius ficto pectore abnegavit errores, 121, vers. 51 et seqq. Pelagius illa verba : Da quod jube$% eljube quod vis% ferre non potuit, 75. Damnationis sus ti- more, graiiam secundum merita dari damnavit Pelagius, 61. Pelagii dogrnata, 941, 942. Dogma Pebgianom, 912. Pelagiaui prava interpretatio loci S. Pauli : Qui cospil in vobis opus bonum, Philipp. i, 6, 883. Ex ipso Apostolo re- fellitur, ibid Ante multos annos coolra ea qnae futura erant Pelagianorum venena antidotum a Cypriano prsepa- ratum, 53. Pelagiani negant origiuale peccatom, 875. Pe- lagianorum dogmata, 942. Pelagianis ab Inuocentio damnatis, Augustinl maxime scieniia resislebatur, 740, 741. Epheso ejecti Pelagiani, 121, vers. 68. Pulsi e Siciiia, ibid. vers. 69. Peiagtana hae- resis Africanorum praesulum ope potissimum debellata, 123 , vers. 72 el seqq. Geminiun Africanorum concilium, ubi damnaii Pelagiani, eorumque artes omnes discussae, 123, vers. 77 el seqq. Pelagianorum oratio, qua postulaut sic de se judicare, ut vel in Ecclesiam recipiantur, quod- qne docent Semipelagiani docere permiltanlur, vel eliam illi una secum foras peliantur, 133, vers. 196 et *eqq. Pe- lagianae hsereseos caput gratiam secundum merila dari : etsi qoaudo gratiam necessariam confilelur, meritis eam human» voluntatis enervat, 24i, 245 Pelagiana haeresis tnta ex minima sui parte renovatur, 131, vers. 287 ei seqq. Pelagianus error si vel in minima sui parte admittatur, ex toto resurgit, 365. Pelagianorum objcciiones fere nascehantnr ex 'o quod peccatumoriginale noncouflterentur,232,233. Pennae aoimai gcmina» charltatis praesidia, 500. Peregrinusquis sit, 438. Perfeciioni hujus vitaa semper addendum, 557. Nihil perfeciiiispostulari potest,quammullipIicariinvirtute 496. Perfeciis etiam in hac vita vetustatis labores tolerandi, 557. Perfecti bis qni infuriam fecerint misericordiam ma- gis optant quam vindiclam, 580.Perfectum et imperfectum quomodo s*> dixerit Apostolus, 590. Perpetua et Felicitatis mariyrium, 716. Perspcmio prima Neronis, 705. Secunda persecntio Do- mitiani, 707. Occidilur, 707. Tertia persecuiio sub Tra- jano, 708. Quarta persecutio, 713. Quinla per-eculio, 716. Sexla persecutio Maximini, 718. Septima persecuUo sub Decio, 719. Octava persecutio Valerianl, 719. Nona perse- cutio, 723. Persecutio extrema in fine inundi, 589. Perseculionibus aucta Ecdesia, non exstincta, 433. In- ter persecutiones calumniantium patieutia a Dpo petenda, 458. In persccutionibus quae cavenda , 510. Persecutiones et pericula in hac vita vitari nequeunt, 590. Cavendum ne subrepant, et nou recedendum a ligno crncis, 590. Deos persecutionibus modum posuit et flnem, 385. Perseculio- nes regum quid praesttterint Imitatoribus Christi, 904. Salva fit a persequeniibus anima, si els non consentia- tur ad maliiiu : non autem consentitur, cum Dominus assistit, 415. Bona persecutio qu», 372. Vivi absor- beutur, qui metu persecutionis consociantur implis, aut fldem intus relinentes, acquiescunt idoiorum culturs, 470. Muscipula erant promissiones persecutorum , scandala exempla lapsorum 508,luier persecutiones poruin cha- ritas non frigescil, et a mandatorum Dei exerci'atiooe noo desinit, 449. Persequentium saevilia spem sanctorum, nec gaudtum auferre potuit, quia neguibant expugnare pa- tientiam, 433. Persecutiones mundi, non oomparandae cum bonls quae speramus, aut superari possunt, aul ad prje- mium citius consequendum proflciunt , 582. Persecutores populi Dei ttdpm sa?va exinanitione subvertere voloerunt, 496. Ciiristus persecutit nem falsorum fratrum et falsorum filiorum in se et in suis sustinet, 511. Cbrfoto inferUir quod membra ejus paliuntur, 511. Perseverantia donum Dei, 2i0. Misericordher datur quibusdam, jusle non datur aliis, 210, 211. Perseve- ranlia non datur nisi pra?destinatis, 58. Perseverantia sibi concessa nemo non perseverat, 55. Concesso sibi Dei dono ue inferatur in tentationem, neuio sancto- rum est qui non teueat usque in finem perseverantlam sanctitatis, 55. Perseverare nemo deslstit, nisl io tenia- tionem primitus inferatur, 56. Utrum quis acceperit per- severanliam incertum est quamdiu vivit, 51. Cur non |>er- severaturos perseveraturis miscet Deiis, 65. Perseve- rantia martyrum diflBcilior, 55 Perseverantia qu» esl do- num Dei, est perseverautia usque in finem, 51, 52. Perse- verantia petitur in oratione Dominica, 53. Perseverantiam postulaut saucti, 54. Perte- verantia in bono a Christo, 377. P*erseverantia donnm Dei, 93. Perseveranlia est Dei donum , 916. A provectioribua etiam petenda, ibid. Perseverantia est a Deo , 883. Quid sit, 884. Perseveraotia in hooo ei Deo est. 884, 885. Perseverare est tentatione non vinci, 8»4. Perse? erarl in eo non potest quod non toto corde diligltur, 898. Pehtihacis mndestia. 715. Occidilur, ibid* Pbthonius moritur, 735. Pbthus praecipuus discipulus, 915. Etiam in passione mutabilis, 915 el seq. A principali petra coromonionem virtutis sumpsit el nomiois , ibid. Petri fld»*s ardentissima in tentatiombus defectsset , nisi pro eo Dominus suppli- casset, 93. In Petro deinonstratur liberum arbitrium nihil posse sin<» graiia, 93. Cur permissus periclitari , 94. Pe- trus multis Iacrymis se accusavitet lavit, ut principem suum Ecclesia, non negationis. sed pcenitenti» imitatione se<|ueretur, 600. Petras etsi martyrii avidissimus, adep- turus tamen denuntiatur vlctoriam passlonls non sine ten- Utione formidiois,916. Petri trina negatio, 915. Petri cor non humanis, sed divinis oculis Christus convenlt, ibid. Fides Petridefectura, nisi Christus pro eo oraral, 915. Pe- trus aposlolus fundata Aniiocuiffl EccIesiaRomamvenit,ubi pradicat. et perseverat, 703. Petrus et Paulus In pewe- cutione Neronis occumbunt, 705. Prrncs XVI Aiexandria3 episcopus , 725. Martyr ooeum- bit, ibid. Prraus Marcellinns Felix Liberios prafectns pwetorli Galliarmn et riatricius interest et subscribil Aransieano concilio, 768. V Liberius. Pharao dis.>ipatio, 488. Piledras et Hippolytus, 690. PHU.AOR1US episcopus concilio Aransicano u subscribit, 767. Philetus X Antiochia) episcopus, 717. Phiuppopolis io Achaia «dificatur, 718. Pbilippus rex Syria? a Gabinio captus, 698. Pbilippus XXIV regnat , primus ex Imperatoribus Cnrj. stianus, 718. Philippum filium consortem regni tacit, md. Philippus uterque interficitur, 718. PeiLooomjs XXI episcopus Antioehiae, 726. Philosophi a consummatiooe impudicitias abstiuentes, desideria et concupiscentiam non excludebant, 186. Phi- losophos oon talem qualis a nobis exigitur casiiiatem asse- cutos esse , 286. In his portiuncula castitatis, ibid. Per- fectam vero ac perpetuam puritatem nec cogitare potue- runt, ibid. Phinkes sacerdos adulleros interficiens, boc totius po- puli chahtate fecit, ideo Deo acceplus, 401. PUinees pon- Ufez Hebraeorum, 689. Pborbas Rhodum obtinet, 688. Photikus, a quo Photinianum dogma, moritur, 752. Pbotinus Pauli Samosal. hsresis assertor vehemeuUor : a quo Photiniani, 720. Baptiiari jubentur a synodo Nicjena, unde credendum eos regulam baptismi non babuiase. 7i0. fts LXDEX IN OPERA S. PROSPERl AQUITANI. 9M Pnotioiaoorom error de Chrlsti incarnatiooe. 81. PieUs vera in quo siu sit , 852. PieUlis officia in hac viu, 5587, 671, eptar. 96. Quod altinel ad pieutem non sumus idonei cogiure aliquid umquam ex nobis, 65. Om- nes pii despiciuntur ab impiis Uinquain stulli, quae detpe- ctio in ipsos aiiquando retorquebitur, 469, 548, 655, epi- gram.tt. Pilatos Judm procurator, 701. Pilatus sedittonibos semina prebens, 70$. Pontii Pibti morsfuuesta, 705. Pwttos Cretensis vir eloquentissiuius, 715. Plus IX RemsB episcopus, 712. PUcere Deo ad plenum non potest qui adhnc est in re- gieoe mnrulium, 429. Placidu nubit ConsUntk) t 740. Placidia Angnsta in Orteutein se recipit, 742. Placidis et Yalenliniani de Joanne victoria. 742. Placidia Augusta moritur, 751. Plag» iEgyptt nec omnes, nec eodem ordine corame- moral» in psalmis quo in Moyse, 396. PLATO,694. Plebis multitndo jumentornm et peeoram nomine signi- ficau. 525. Puitius secundus de Christianis scribit ad Trajanum, 708, 709. Ejus mors apud Vesuvium, ibid. Plotius Galius primus Ronue rhetoricam Latioam docet, 698. PluUrchus pbilosophus, 705. Piuvia Romauis et fulmina in eorum adversarios ccelitus nrissa orationibus Cliristianorum militum, ex lestimooio Anrelii imperaiorts, 714. Poenam Deus convertit ad disciplinam, et humiliationem ad erudilionem, 447. Poenae peccati ignorantia et diffi- culUs, 908. Utraque non natura bominis, sed poena, ibid. Poenitentium sessio et exalUtio, 499. Poltcarpus Rora» multos ab haeresi converUt, 712. Po- lycarpi martyrium, 713. Pdiowus nascilur, 697. Cn. Pompeios Jefosolymam ca- n*t, Judsosque vectigales Romanorum facit, 698. Pompekis imperator appellatur, LuriUnum et aiia capit, 698. Pom- pefus victus a Csesare occiditur, 699. S. Pompohius Bonnuiensis, 698. Powtiakus XVII Rohmb episcopus, 718. Populus quem Deus sobdil sive Christo , sive cuique Christiano, 515. M. Poacius Cato Stoicus pbiloeophus, 698. Pobmcims historicus, 694. Possidius Africanus episcopos, 746. A Geiserico perse- «Hiooem passus, ibid. PotenUa. Soper omnem potentiam excellil Omoipoteas,. PossibiliUSv Omnem hominem Adam pecctnte nato- ralem possibiliutem et inuocenliam perdidisse, e qua rama nisi per gratiam non possit surgere, 271, 271 Rotestas verbi nonsolum pnesidentibus , sed omnibua diaeipuli&veriutis qut possunt arguere errantes daU est , 551« Justo judiclo datur peccatoribus potestas qua sanctos persequantur, 446, 547, 629, epigr. 25. PotesUtes omnes Deo subjectae, bttmana vero alije aliis, 568. Prstceptum cur datur, 646. Ideo dari praftceptom, ut prceipientis qi»ratur auxiliiim , cui home obediendo eo- operetur, 946 el uq. Omne prsceptum Dei leve amaotl flt K»r Spiritum sanctum diffusa chariute, 574. Proceptum el chariUte fit liberaliter, timore serviliter, 574. Non ob aliud bomo accipit pra?ceptum, nisi ut divinum quarat aoxiliuin, 318. Contemptores prssceptoruin Dei feno quod super tecU nancitur similes, cum videntur sUre ceclde- ront, 478. Nihil mercedis insensatis rebus aut rallone ca- rentibus cum Dei jussa implent, sed soli homiui, 807, vers. 565 et seq. Preces. Publica? preces feria sexu hebdomada saneta oVri solit» per totum orbem ex traditione apostoiica, 275, 276. PraedesUoatio Dei elsi apud nos in hac vlU incerU est, apud Denm incommuUbilis, 256. Prade- stinalio Dei nullo modo ex filiis Dei fecit filios diabolt, etc, sedcootra 256. Nec pnedestinationis nomine fatam pnedicandum, nec faii nomtne veritas prcdesttaatio&is mfamanda, 205. Fati opinio vana et alsa, pnedestina- tionis fides certissima, ibid. Pnedeslinatio oec liberUtem, studium orandi tollit, 924. PraedestinaUonis flrmitas, 2tl PradeaUoatio qoid, 251. PnBdestinationem nnllus catholicus Christianus negat, 205. Ut differat a faio, ibid. Scripturas auctoriute mooitor, tfrid. Pradestinatio non est ex merilis, 868. Ex parvulis gra- tuiu probatur, 868. Patienter fereftda occulUtio inysterii pradesliuationis, 96, 97. Predestroatio non necessitat ad bonom aut malum, 210. Pradestinslio Dei senrper in bono est.218. Praxlicaiio non negligenda, etsl Dens det incremen- tum, 464. Praedicatio verilatis bonns Cmisti odor; qnibus id vitam quibus in mortem, stve eam loqaentfhns , slve audientibus, 598. Verbo etopere pr^sBdicare, 591 Predicatores veriUtis nubes a qulbos vinea Dominl fe- cnndatur, 583. Prsdicafores magni mootes, qoi de hnmi- litalis convaltibus a(|uas veritalfs emiitont, 586. Pnediea- tores veriutis nibil sibi quasi proprium vindicent, oec in- teremskdiscordia,etsocieU6ChariUUs fadht ooom et commune qnod profloit, 586. Prtedicatoribus verbi et prav sidentibus priBbenda necessasia, 587. Coali soot prariiea- rwes veritatis, per quos mundo innetescit coruscatio Evan- elii, 513«! 516. Pnedicatoribus Evangelii miomodot^iri stus se adraturUm prOraiserit, 8^8, 889. Nonsioce ri prmdi- catores Evaugelii sibi ministranl, non Christn, 572. Omnls devotus Evangelii pra>dicator comparalus pelicano, nyctl- corari, et passeri, 574. Christos maxime, 575. Prsscieniia Dei et voiuntas qoomodo differant, 2t6. Prnscientia Dei ad bona et mala exteoditor 907 INDEX IN OPERA S. PROSPERI AQUITANI. m ibid. Praescientia et praedrstinatio discerni debent, 218, 214. Praedestinau eadem sunt praesciu, non oronia prae- scita sunt etiam praedestinau, 219. Praescieutia Dei ueroi- nem peccare compellit, Ideo juste punitpeccantem quem peccalurum praeacivit, 606. Praescientia Dei non est causa peccalorum prafcscitorum. 890. Pratscivit Deos beneflda sua quibus nos dignatur liberare, 251. Praescientia neces» sitateui non intulit, etsi falli non possit, 218. Praescieutia Dei non est inceru, nec coosiliuui routablle, nec ineflicax voluntas, nec falsa promissio, 858. Praescientta Dei praedi- canda, etsi quidam hac doctrina aboiantur, 68. Praescientia aine praedestinatioue, non sine prsescieotia praedestinatio, Praesuies in sacris legati plebis apud Deum, et humani generis causam agunt, 275. Praesidentlum et subdiiorum periculum commune et pax, 405. Qui navem fideliier amant quas perturbationes agnoscant, 406. Piorum afnl- ctione macerari convenit praesules Ecdesiae, 262. Conni- vere (alsitati censentur prselati qui tacent, 261. Quando uliiis sit cura praeposilorum, 474, 549. 655,eptor. 56. Praesuroplio et desperatio mals, 560. Non praesumen- dum cuiquam de innocentia, 511, 512. PftjrrxxTATua episcopus concitlo Araosicaoo u subscri- lut.767. Prsevaricatores. Omnes peccatores pnevaricatores-dicun* tur propter legem natur», 455. Parvuli tales etiam depu- tantur propter originale peccalum, ibid. Presbyteri dignitate subjecti episcopis, 261. Priamus rex post Laomedontem, 690. Primus Alexaodriae IV episcopus, 708. Prwcipius episcopus concilio Arausicanou subscribit, 767. Piusca et Maximilla iusanae vates Moutani, 715. pRisciLLiArrusha3rpsiarches, 754-. Priscillianus ad Impera* toreui provocaus, plectitur a Maximo oum allls sui asscclis, 736. Prius et posterius ad opera Dei non ad Deum referenda, 563. Probus XXXII regnat, 721. Oeciditur, 722. Probus Hbpanus martyr pro ftde, 746. Procas Sylvius rex Latinorum, 692. Prccopius tyrannus exstinguitur, 731. Prodigus filius gentium forma, 499. Profectus et perseverantia a Deo sunt , 885. Profeetua in justUta a Deo petendus, 440. Sunt tam sublimes jusli- Gcationes , ut bi qui experti non sunl, putent ad eas hu- iiiauam iiibrmitatem non posse pervenire, 440. In bono semper proticienduro, 576, 677,eptpr. 106. Quisque pro- iieit sicnt Deus donat , 892. Mens proflcieus conlis aciem dirigit quo perveuire desiderat proficientium ascensione virtutoin, 469. Profnuda. Multa profunda miseriarum hujus vitse , 478. Haec senliunt et de fiis clamant ad Deum qui perfecii sunt, his demerguntur qni bis delectantur, 478. Proharesius Atheniensis scholam deserlt, 730. Prolepsis, id est, anticipaiio, in Scripturis, 395. Promissio. Firmius promissionis Dei, 350. Promlssionis Dei tirmitati tulius se commlttit homo quam infirmttatl suae, 55. Promissa Del ex impletis secure exspectari do- centur, 520. Promissiones Dci de omnibus salvandie in bia iroplentur qui salvi fiunt per universos fines terrae, 212 et $eqq. , 221. Promissorum dilatio orationem exstinguere nou debet, et quomodo utilis, 556. Promissio Dei in nocte tribulatiooum lucerna pedlbus et lumen semitis, 453. Pro- niissiones Dei bene sustinet qui mandatum ejus exsequi- tur, nec frustra sperat parcenduin peccatis suis, qui igno- scit alienis, 479. Subsuntia spei nostr» Chrtslus, 479. Fun- damentum promlssionum Dei Christus, 460. Dei promis- sionum secura exspecutio, quia quae promittit , ipse fecit, 641, epiqr. 45. Prophbta Gadt Nathan, A*aph, 691. Propbetse Abdias, Jenoxias, llicheas, 691. PropbeUnt Achias , Sameas, Je- nioded, Azarias , qoi el Addo , et Anani, 691. Propheta eiiam ad alias gentes praeter Israelilicam missi , 803 ter$. 441 el $eq. PropbeUB mysteria futura novernut , 906. Propuelia lucerua erat intcuebris ambulautHms , 484. Propbeliae auctorilas non homana est , sed divina, 475. Propheti® David aliter intelligi quam ab apoatolis sont intellectae, noa poaautit, 249. Propnetiarum luiplendaruin certitudo, 573. De hoc nou dubiundum quod licet biato- ria sacra prntenniserit,propheu noa tacuk, 394, 305. 401. Libera est prophetica iaudatio a lege uarrationis bisto- rica?, 396. Propositum. Quod Dei propoaHum admittant qoidam Se- mipelaglani , 4. Caasiaui sententia de proposito Dei eirca saluteiu homiuuin , qoos gratia Dei donum allquateuus praeveuire docet, 288 et $eq. Omnes a Deo vocan defen- dit, ibid. Initium boni aliquaudo a Deo , aliquaodo a nobis esse opinatnr, 289, 290. Prosper Augustino fiicie igootus, animo compertufet sermone, 1. Prosper ex doetrina Augustini Semipelagia- nis resistil, 3. Proaper imparem se dicit ad agendum con- tra Massilienses, 6. Augustluum rogat ut respondeat,iM. Qnaestiones proponR, quibus velit respooderi, 7. Protper vir moribus , eloquio et studio ciarus, 18. Digoua notttia Augustioi judicatus, 18. Prosper meliora in posterumde Augustini contradictoribus sperat, 90. Quo Dei consiUo si- nantur diulius errare, itid. Prosperi tempore mulue gen- tes primum gratiad participes , aliae nullum odorem ooni istius atligerant, 96. Prosper ab invidis circa fidem diffa- matus, 87. S. Prosper scriptorem quemdam aUquid operit molienlem adversus S. Augustinum , proposiu rei impie* Ute pessimoque succeasu, ab incepto delerrere nilitur, 92. Eumdem aut alium , cum jam acriptum ejus serpere diceretur, suspiciouibus onerat, ipaique egregiam a sancto doclore refuUliouem promittit, 195. Prosperl faraa obje- ctiouibus calumuiosis a malevolis et invidis palam tra- ducU,227. Has cum simplici anatbematis subscriptlone ref dllere posset , fusiori sensua sui et fidel quain ex apo- slolicaB sedis auctoriute defendebat exposilione , earum auctores eoofondit, ibid. Prosper excerptis uresbyleroram Genuensium satislacit , ex ipais librU unde iila ducu fue- rant, 242 ex $eqq. Prosper et Hilarius caiumniU presbyte- rorum quorumdam faligati ad apostolicam sedem recur- rentes, 260 , 261. Prosper Coliationum auetori resistt- bat, 890. Prosperitatis et adversiutia usos diversos in bono et mato, 550, 643 epigr. 49. Auians deceptiones suas, et gau- de.ns falsis prosperiutibus saeculi , veris pericuiis deiuer- gitur infernl, 428. Protectio Dei super populum Israel videbaiur dicere gentibua, Nulue tangere christos meos, etc.,boc ageote Deo in cordibus alienigeuarum ut electi Dei essentil* lassi, 593, 594. Providentia. Exempla provideutiae Dei erga bominea ante legem, 797, vert. 505. ln Abel et Cain, ibid. v*$. 506. Raptus Enoch et Eliae qutd doceat, ikid.t vers. 521 et seq. In diluvio servaU Noe domus, 399, vers. 355 et seq. Abrab83fides,i6f iis qui amaricaveruut, seo conversi veniam precauiur, 597 Psalterium decachordum deoeiu prvcenta legis . 516. Psalterii et cithar» differenUa et significationes, 532. Pseudo-synodua Seieuciae , 729: Paeudo-eyuodua. Ari- minensis,729. Ptolbmmos Lagi filins [irimnapotitos regno Alexsodri- norum, 695. Jodaeam capit, et Judaeos captivos abdu- CfUtm Ptolbiurjs Pbiladelpbas , 695. Judaeos liberos dimiuit, et Scripturaa per LXI Interpretee transferri curat , ibid. BM*Hotliecam amplissiwam sibi ciHnparat, ib\(L rrouMjmsEvergetea, 696, 697. m 1NDEX IN OPERA S. PROSPERl AQUITANI. Ptolbuazus Philopator regnat, 696. Ptolbmjku* Epiphan- s, 696. Judaeam caplt, ibid •Ptolkmj£US Philometor,696. Ptoleiuaeo judiraote Judaei Samarius de templo couteudentes vincuot, 697. Ptolbmjeds Physcon, qui et Soter, 697. Ptoukmaus Alexander, 698. Ptouulsus Geopatrae filius, 698. Ptolejmeus Dionysius, 698. Puerorum nomine non aeUs infantimn , sed animorum humiiitas rompellatur, 422. Pupilli et orphani ei viduae quorum Deus adjulor, 323. Anima qua? in temporalibus non fidii, sed mundi istius pe- regrina est, mcrito pupilla appellatur et vidua, 523. Puriias animi ab invilis non amittitnr, eliam corpore op- presso, 351,643 epigr. 51. Pythaoobas philosophus, 693. Quadratus discipulus apostolortim Apologista uoster, 710. Quxrere. Tum recte qnaeritnr Deus , si oon per ipsum alia, sed per omnia ipse quaeratur, 435. Queri. Impie queruli puniendi, 472. Quies hujus temporis quo pretio comparanda, 936. OtnirriLiAifus rhelor claret, 707. OuiirriLLus Augusius appellatur , mox occidltur, 720. Qunurfus Scisciauus eplscopus et martyr, 721 R Radaoaisus superatus et captus, 739. Raptus Enoch et Elic mortis meium et spem resurre- ctiomsdocuit,797,i>er«. 521 el teq. Rectus quis , 553. Recti corde de praeceptis Dei aot constitutionibus non qurruniur, nec vartetate rerum lem- lorallum depravantur , 472, 548, 635,ept#r. 35. Deus dat recta sapere et velie, 859. Reges el potpntes mundi nisi Deum timeanl, quem li- mebuut? 531. Aliquo modo tamen praedicatiooe Efvaugehi vinciuntur, ibld. Aeges Ecclesiam persequentcs , nullain eausam persecutionis habuerunt , 462. Reges iiii qui ode- runt Christianum nomen jam conquassati, sed iu die judi- cii penitus conterendi , 417 , 418. Reges Chrisiianos la- tere non potest , quod eorum sceplra doua siut Dei , 498. Dfnni laudent de excellentia sibi a Deo collata, 498. Regnum Dei oronis pulchiitudo creatur», quia diverso- ram ipsc est auctor el dominus : regnum Dci specialius nominantur invisibilia bona, quaa ex decore visibiliuin in- telligilur quantum excellant , 519, 520. Quod Dei regnum •xtpectatur , ibid. Regnum Cbrisii ul homiuis incipii a Chnslianis, et uon habet flnem, 416. Inccepit ab Jerusa- lem , ibid. Regnum Christi quotidie fleri videmus, itrid. Regnum ccelorum constat omnes ingressuros bonos , do- nante gralia; et nullos malos, merente nequitia, 97. Regnum Assyrium ad Medos translatum, 602. Regni Alexandrinorum initium, 695. Relapsi non puniuntur propler remissa sibi peccata , sed propter postrema , 206. Relapsi et sine correctione defl- cieutes, non necessitatem pereundi babuerunt, quia prae- destinati uon sunt; sed ideo praedestinati uon sunt, quia Ules futuri praesciti suut , 207. Quod antequam caderent ab hac vita nou ablati , ad occulu sed jusu Dei judicia re- ferendum, 207, ibid. Reliquiae primi sutus. Si quid homini supersit ex pri- stini status relinuiis , falso id puut sanum , atque hinc so- lum superhiendt materiam arripit , 179,vers. 862 ei $eqq. Neque ex illis. reliquiis ad veram viUui umquam perduci potest, 179 vers. 876 el seqq. Remissionem peccatorum petens displiceat sibi, 570. Rbmpham sidus adoratum , et cuitus solis ac Iuuae magna pcena vindicatum in Israe)itis,8tl,tters. 672 et $eq. Reprobaiio ex pra3scilis demeritis, 210, 215, 220, 236. Reprohi sunt qui v< rum quod credunt non loquuntur, - aut qui verum quod loquuulnr non crednnt, 429. Requies Dei et nostra quae sit , 583. Dei requies qna nullius indigel bono , 583. Requies animae in bac viu quan sil, 429, 545, 623,epior. 14. Requies looga brevis laboris merces, 775 vers. 41. Respondere. Quomodo respondendum calumniose inter- rogantibus, et non veritatem discere > sed credentium corda turbare volentibus, 495. * Resurreclio Christi fldelibus spem certam facit resur- reclionis suae, 507. Resurreclio Christi spei nostrae funda- mentum,479. Resurrectio Christi noo crediu aut inlellecu, 512. Resurrectio etiam regeneralio nuncupatur, 518. Retributioues Dei non secundum ineriu humana sunt, 379. Retributiones quatuer, quarum dus ad iustiliam rer- I0O0 tinent, tertia ad misericordiam, qnanam D*u§ nescit; pri- mitns vero necessaria lertia. qua bona pro malis relriboit Deus, 438, 545, 546, 625,epiar. 16. Tempus retributionis desiderio suo praevenit, qui promissa Dei vigitanter ex- poscit, 460. Rex est qui corpori suo sdt imperare, 577 Rex peccati in aquis perit, 495. Rhodahus Galliarum episcopus exsul ob fldem, 727. Rhodus concussa, Colossus ruit, 696. Roboam quot annos regnarit, 691. Roma. Imperii Romam ampliludo Ecclesiae serrit exor- diis, 905. Arx religiouis, et principatum habet sacerdotii 905. Romana jedes. approbaodo concilia aliarum dicece- seon, quid iis praBslel, 271, 274. Romae annos miUesimus 718. Roma capta a Vandalis, 739. Romanae orbis captiviui aGeiserico,754. P Romam Goihos superant , 726. Romani Carthaginenses navali cerUmine superant , et cenlum LibvaB urbes ca- piant. 695. Romanorum variae expeditiones /695. Romani regni latitndo ad Erclesiae dilaUlionem disposiu a Deo 905. Eui Ecclesia jam latius pateat, ibid. Romulus Romam condit, 692. Roris descensio supernae gratiae significatio, quae sancto- rum origo est meritorum, 485. Ruraius. Prosperi epistola ad Ruflnum, 87 et seqq. Ru- finus pro salute Prosperi sollicitns, 87. Rumores fam» alieu® adversi nou facile audiendi, 627 epigr. 21. Sabbati observalio boois operibus intendere, nec de his in se, sed iu Deo gloriari, 583. Sabbalum bonuui quid sil, 588, 66 Vptyr 84. Verum sabbatum quomodo observetur, 592. Sabbxlius, el ejus error, 717. Sabelliam quare dicantur Patropassiani, 717. Sacerdotis benedictio super fideles, 79. Sacramentorum indigna perceptio onde noceat, 555, 657 epigr. 72. Sacriticium. Veri sacriflcii extra Ecclesum catholicara locus non ent, 545 Sadoc sacerdos Hebraeornm, 691. Saeculum praesens nox in comparatione futuri , 459. Sae- culura hoc non coriwre, sed corde fugiendum, 59. Tempus hujus sseculi nox, perquam dat locum poeoitenti» miseri- cordia Dei ; dies judicii wane erit quo declarabitnr quid auisqun mereatur , 375. Volare de boc saeculo dooum >ei, 500 Salomoh regnat, templum aedificat , 691. Salomone ca- dente, quae per ipsum dicta sunt uonsunt deleu, quia bmt Spiritus sanctus erat locutus, 473. Salus a Dt o solo bene exspecutur, qui ea non indigeU 522. Neino \imquam salvatus sine flde incarnatioois, 805, vers. 492 et teq. Neuio nisi per Christum salvatus , 905. Salus non nisi ex fide, 253. Quomodo Deus factus sU salus alUmibos, 433. Saius animae facit ut usque ad morlem pro ▼eriUte certetur, 450. Salus aoimae per quos gradus gra- ti» flat, 379. Nemo salvatur, nisi per graiiam Chrisli , 94. Nullius salus desperanda, 924. Neminem , nisi Deo mise- raote, salvari post peccatum , cuin nemo nisi eo adjuvante salvarl potuisset aote peccatum, 589. Nemo sine revela- tiooe Dei mysterium salulis aeteruae potest oonquirere, 761 Omni tempore Deusvultaliquo modo salutemomoium, 908. Salus religionis nulli umquam defuit qui dignos fuit, et cui defuit, dmnus non fuil, 53, 34. Totum qvod ad sa- lutem pertinet Deo tribuendum , 41. Eadem gratia et fida omnes salvalos quocumque tempore ,211. Nemo perit qui perire non debet, sed omnes ab aeterno electi salvi fiunt, 919,920,921. Adsalntem necesse vel deciinare pecca- lum, vel agere pcenitentiam, 571. De saluie omnium quki apertum, quid clausum , 857. Deum velle omnes saivos fieri certum, 887 Cur autem non omnes salvet non o|)or- tct inquiri, 887. Deusomnis uationis, sexus, et cooditio- nis homines salvare nou neglexit, 803,vera. 453 ei9$q. Quomodo dicitur Deus veile omnes salvos fieri, 95. MaUin volunutem babentes, quamdiu salvi esse noiunt, salvi ease noo possunt, nec umen haec mala voluntas ex Dei votun- Ute est, 234. Salustius historicus nascitur, 698. Salustius moritur, 700. Samabta a Joanne Hircano destructa, ab Herode iosUu- ratur, el Sebaste nominatur, 667 , 700. Samabita, custodes exprimit hoc nomen, 692 Samhita a Romanis subjugati, 695. Samson, 690. Samubl, 69C. Sancti ante Christum incarnationem desiderabaat : 1001 INDEX 1N OPEfW S. PROSPERl AQMTANI. 100» sancti post Christum mamfestationem et judicium coocu- piscutit, 449, 450, 493 , 494. Sancii coeluiu, iidemque hu- iiiiles , et de huiuilitate sublimcs , 423. Donum Dei omnis celsitudo sanciorum , 423. Saucli omnia insirumenta sunt laudum Dei, quia in omuibus eorum ofliciis laudalur Deus, 532. Sauciorum mors somno similis , propter resurreclio- iiem el gloriam secuturas, 474 Sancti oihil operum suo- rum snis merilis vindicabunt, sed misericordi» D^i el gra- tiae, 506. ADeo sancloruui honor, et ipse eosexallat, 530. Victoria sanctoruin opus Dei habitaniisiu sauctis, 884, 885. Sanclorum omnium gloria , ul totus mundus subjicialur Deo el divinis legibus, 531. Sancli omnes asdem qoibui dos, subjecti tentationibus : quomodo eas vieerhil, 809» vers. 606 et seqq. Quomodo sancti peccatum babueruot, et tameniu viisDomiui ambulaverunt,435, 436. Operari pec- catum et babere ut diflerant, 436. Praesens vita sanctnrum timoris et laboris , sed habent spem laetiti» et jucuuditatis ateruse, 448. Sanciorum exaltatio viia aeterna esl , 461. Sauc.ti sublimiores throni suut, ipsi et sedes et qui sede- buni ad judicandum, 468. Deus cum possit praestare sao- ctH, ut iii eos adversarii non habeant potestatem , mira- hilius tribuit, ut omnem siiperent passionem, 510. Sancto- rum usitaia coufessio, quod tribulaiiones non immerito pa- tiantur, 460. A nuilis sanctis divina proieclio aufert quod ipbis repugnal ex i|>sis, qnare, 916. Sanctis flet in dispari clariiate par gaudium, 600. Sancti omnia in «ternum Deo referent, 420. In cordibus sanctoruin sditicatur anernuin Dei templum cum compage angelorum, 490. Sanguis Christi j retium totius muodi, 221. Qui ejus ei- tranei, tbid. Sapienii quid desiderandum , 560. Saplentis esl flnem viiae semper habere pra? ocuiis, 615,epigr. 101. Sapientia et pietas et reMqu» spiritaies di? itiae snut a Doo, 880, 881. Sapientia vera nosse et diligere Denm, a limore incipit, 420. Sapientia qua^dam in infidelibus, ex naturae a Deo condiiae reliquiis, 333. Sapienlia mundi car- nalis a vera sapienlia destruilur , 936. Sapientia est a Deo, 879, 880. Uomines non per sapientiam liujus mundl, sed per donum Dei ad lumen sapienti» Dei perveiiisse pro- batur , 903. In pace qtuereuda sapienlia , 570 , 669 epigr. 93. Saporis persecutio in Cbristianos , 728. Saul primus rex Hebraorum, 690. Scandauim. Omne scandalum , cum aut in confesslnne deitaiis erratur, aut ab Ecclesiae uuilale disceditur, 467. Schismatici uuitatem Ecclesiae deserentes uotaiitur, 502. Scientia el intellectus dona Dei , 888. Non est vera scientia l>oni, nisi ad boc cognoscalur ut agatur, 447, 5 47, 629, epigr. 24. Pessima scieulia mali csl malum esse, et pessima ignoranlia boni bonum noo esse. 359. ScienMa quantaiibet ex naturae operibus residua, vel ex legalisdo- ctriiwe erudiiione quaesita , non potest prestare ut uuod faciendum Doverimus, eiinm facere diligamus, 333. Scien- tia et amor boni ex Dei dono, 319. Scientiam boni Adam peccando perdidit , quia oerdidit bonam conscienliam, 331. Descientia non gloriandum,577. Sciemia et operaDei nihil velocius, 527. Scriptura ccelum, cujus auctoritas quasi flrmamenlum in Ecclesia posita, el per totum orbem extensa, 382. Scri- plurarum iutelligeutia huuiilitale promerenda et bonis ope- ribus, 525. Scripturarum obscuritas ad quid utilis , 553, 655 epigrr. 70. Scripturis aduaerentes inlquitas mundaua non obscurat, 559. Sci ipturae organa civium JerusaJem, 494. Scripturaruin obscuritas ad quld utilis, 525. Scriptu- ras reprenendeutes et conlemuenies propterobscuritatem, in iilis caeci manent, 525. Scriptura nos nou levat, nisi de- scendat ad nos, 605. Si desceudcntcm cognovimus , cum levaute surgamus, 603. Qui patiantur in ScripLuris fa- mem, qui fastidium, 581. Quse de unohominum genere dicuntur in Scriptura, aiiis personispriora, aliis posteriora conveniunt, 861. Sicubi in Scriplura res quaedam alilerdi- cuntur quam acta sunt, iutelligi debet prophetia, ubi oon constat historia, 424. Sebastunus comes ad Africam transiens , Geisericum a Siciliae iufestatione cessare cogit, 748. Gciserico nimium contisus misere peril, ibid. Secreta Dei patienter ignoranda : nec quia clausa ne- queunt penetrari , praHereundus reseratorum introitus, 896. Securitatis perveisae periculum , ordinat» sollicitudinis Ulilitas, 554. ^ Seditio Jerosolymis orta ubi 54000 Jud«i perierunt, Sbleucus plurimas orbes condit, 695. Judaeos hooorat, ibid. Uabyloneni obtinet, ibid. Sem posteritas recensetur, 687 ei seq. Semen servorura Dei opus justitia?, 378. Qui siot semen Abrah», 576. Patrol. LI. Semina cbarismatum sensim ordioarie adolescunt , 897* Comparatione res firmatur , ibid. Semina virtutum natu- ralia originale peccatum evertunt, 539. Semipelaqiaki periculosius fallunt, quia Pelagium dam- nare xidenturdum fatentur originale peecatum, baptismi quoque oecessiutem, eliam ralione parvuloruin. ut a pec- c»:is solvantur,175, vers. 817 et seqq. Sed cum Pelagio sa- piunt, cum aiunt naturam suis viribus ad bonum ferri posse, quemadmodum ante neccatum, quasi originaii pec- cato latsa non fuerit, elc, 275 vers. 823 ei seqq. Semipelagiani Kcclesiam fallebaut virtuth specie, 137 vers. 120. Ex ea occasionem erroris sumpserum, 127 ver$. 122 et seq. Semipelagianorum error, affe tum bene vo- lendihominl naturaiem esse, utmale volendi, 129 vert. iWet 129. Iilos a Pelagianis non discr iaref adeoque po- blice pacem cum illis iuire dcbere, ibid. versT. 132 ei seqq. Inducuntur Pelagiani verbis querulosis Seinipelagiano» interpellantes, ut in gratiam recipiantur ab eis, cum ipso- mm probent senteutiaui, ibid. 147 ei seqq. Noo posse qui ha9C sentianl Pelagianorum societatera recusare, nisi sen- tcntiam mutent; neque a;i plccli nisi palamab Kcclesia disseutiant^lSl^^ers. 173 el seqq Peiagianos facile castera concessuros modo illaesa bominis libertas agnoscatur , 131 ven. 159 et seqq. Eadem posse queri Pclagianos apud Ec- clesiae pra^sules, 1 31, vers. \Uiet seqq. Hsareseos Pelagia- nae capita, qua3, ipbis faleniibus Semipelagianis, ab JEccle- sia damnaia suut, 155 vers. 126 ei sea. Inter qua3, Gratiaro secundum meriu dari, 137, vers 259 el seq. Senrtpelagia- oorum doctrina, Gratiaoumesinvitai, sed proprio quisque arbilrio paretvocauti, eosque juval gr^tia quijuvari voluut et illuslrari,137,t'6r* 249 elseqq. In quibus adjuvante Do- mino crescunt postmodum virtulum studia, ita ul nullisoon adsit perseveraudi facuitas,139, vers. 263^1 seqq. Verum ex liberoarbitrioovenitutaller perscverel, alter non perseve- ret,t/?id.,tm.267^ seaq.Hsx capitaconfiitatS. Prosper.Et (jrimoauod uemositcuiuondelurChristigratia,etc, eorum exemtilo qui de Gdei mysteriis nihil acceperunt, 138 vers.il) et seqq. Resp. Semipel. Quibusfides non annun- tiatur, eos lumine natur» per vitia oppresso, aplos noo fuisse quibus dona salutis conferrentur , 139* vers. 287 et seq Qui hoc dicunt in duas Pelagii hsdrescs incidere, na- turam humanam uoq esse laesam, et gratiam secundum me- riiadari, Hl,vm. 296 et scqq. De voluutate Del erga ouinium salutem, 141 vers. 309 et seqq. Non omnes salvari et ad Udem venire,licet quidquid vult Deus impleatur, ibid. Kefcllit Semipel. hoc libero arbitrio tribtienles, quod alii volunt salvari, alii nolunt, t&id., vers. ZMetteq. Exem- plis probat gratia et \ irtute Dei omni tempore eouversa corda pessimorum, ibid.,vers. 523 et seqq. Semipelagiani flcte fatentnr hominem per se nec justi- liam nec salutein consequi posse aut perseverare : sed coutendunt vocanti Deo assenliri propria libertate, cujus ille couatum sequalur et perflciat, 143, vers. 334 et seqq. Cunfuiantur : Dogmate l-»lo evertl veram Christi grailam, quia foris extra animam bominis coiisliiualur, quasi cordis januam pulset lantum, non aperiat, ibid. rers. 565 et seqq. lioc pacto gratiam proprie uon agere, sed liberum arbt- trium probal exemplo eorumquse legunlur aul audiuntur, ibid. vers. 373 et seqq. Coutra verograiia flectit voluntatem quo vult omuipoteuiissiina virtut'% nec ullum eam remo- ratur obstaculum, ibid., vers. 382 el seq Non minislrum qui prsedicando extrinsecus plautat aut rigat aliquid essev sed Deum, qui dat intns iiirrementuin, 147 vers. 389 «I segq. Admirabiles gratia effectus in mentibus humaois, ibta. vers. 590 et seqq. Bene volendi affectum quo ad Deum cor accedit, oec hominein homini, nec ullum sihi, neque per uaturalem sapienliam dare uosse, ibid. vers. 395 et seqq. Eorumdem de perseveraotiaa dono seutenlia, 13. Nolebant de fide dicturo , Quid hubes quod non aeet- pisti ? ibid. Distinctionem gratia? qua> nunc detur, ab ea quae Adamo innocenti data est noo adiniltebaot , 16. Inquo a primo homine distare velleut omnium naturam, 16. Defl- nitum esse oumerum prsBdestinatorum nolebant, 17. Quem sensum horuui verlwrum, Qui omnes honrines tmlt ■ sulvos/ieri, rejicerent, quem admitterent, 17. Semipelagiaui catholico uomine ^loriantur, 271. Dam- nalis ha^reiicoruin seusibus infecti, tbid. Gratia? doctores de excessu accusaot, ibid. Sedis apostolicaa se decreta sequi proflleolur, ibid. Ftigieados errores Semipelag. omnibusvere piis, quorum Christtts est tota juslitla, qui- que agnoscuut primi parentis vulnere ita sauciatam natu- ram bumanam, ut ne quidem sponte possit oculos mentis in altum atlollere, et miseriam suam aguoscere,177,p«rs. 847 etseqq. Obicctio Semipel. Hac praadicatione g^tiai liberum aufern arbilrium : neque poenas aut prsemia olli deberi, si nalura sibi dimissa nonuisi mala velil, bona autem opera noo nobts, sed grati» ascribi debeant,157f vers. 565 et seqq. Eos sic raliocioari cum Pelagio : eoquod 3% IC03 INOEX 1N OPERA S. PROSPER! AQUITANI. tOCI pariter cum illo totius natur» in priino homioa casum re vera non agnoseanl, 159,.t>erj. 571 etseqq. A Semipela- gianis voce teuus Uanmari Pelagianos , cum subtilissi- mum illius haereseos veuenum retineant, 175 ver$. 801 ei teqq. Exstlnctam in Pelagiaois abEcclesia haeresim in Se- mipelagiaois reviviscere coepisse, 127 ver$. 114. Object. Semipelag. Si graiia ad bene agendum omoioo necessaria e&t, eaque non omnibus detur, peccali reos non (ore qui- bus boue gerendi data non fuerit, 163 vers. 647 el seqq. Hoc argumemo negari peccatum origioale : quo solo rei homines digni sunt morte, elsi propria non adjecerint, ibid.,vers.#jlel teqq Pelagianorum reliquis SemipHa- Jfitni quid dogmatum Pelagianorum servaverint, 942. Re. iquiae Semipelagianorum , quid ex iis relinuerint, 942. Urigiuale peccatuin oegabant, ibid. Auctoritates Scriptu- rarum, quibus abutunlur Semipclagiaoi, 90, 91 et seq. Si 4ogtoata Pelagiana tueri non audeant Semipelagiaoi, suos eliam errores abjicere debere, 153 ver$. 522 ei seqq. Et fateri naturam ita vulneralam, ut numquam per liberum arbitrium consurgere possit ad faciendam justiliam, ibid., ver$. 526 ei seqq. Eos, si hxc confiteri recusent, Pelagia- ois parem negare non posse, quibuscum re vera consen- tiaot, 155 ver$. 534. Verbis enim solis discrepare, dum cogunlur dicere, peccato Adae corpus nostrum morti ob- uoxium faetum, non autem auimam peccato vitiatam : quod esl injustitiam Deo ascribere, et bomioes prorstis absol- vere, 155^€ra. 540 et $eqq. Injustum vero non esse Deum : quouiam ex Apostolo omues in uno ceciderunt, nec poslea ullus ad vilam resurgere potuii, nisi Christi gratia , ne quidem justi qui fucrunt anle Cbrisium , ibid. 549 ei Sbiipronius vir doclus, 734. Senatorbs a Romulo instituli, et cursicdicti, 692. Sensuuui corporis non una est facullas circa corporalia, iocorporea vero auimus uno motu atlingit, 594. Siom teutatio colorum, 488. Seon geruien inutile, 493. Septies, pro semper, 462. Septuagiota hebdoinadarum Danielis inilium et finis, 694. Sepulcra magnalum, uhi omnes a?qualcs liunt, super- tee comprimende causa inlueri utile, 610. Sepuhura nec sumptuosa prodest nec v»lis nocet, 555. Scrapion VIII Anliochenus episcopus, 715. Sbrbnus Granius Adriano pro ChrUtianis scribit, 710. Servilus Dei vera libertas, 560, 663 epigr. 85. Servitulis nomen et conditio ex culpa, non ex natura» 566. Melior qui servit homiui quam qui cupiditali, ibid. Skrvius Homanorum rcx, 695. Servi Dei e\tra Ecclesiam uon sunt, etiam qui sn mar- tyresdicunt, 430. Chrtsli servus sapiens nii perdil horum quae sprevit, 821 ver$. 92?. Magna dignilas et bealitudo esse Dei servum, 514. Sbvkrianus Africauus cpiscopus, 746. A Geiserico per- secutionein paiiiur pro lide, ibid. Skverus XYll rcgnat, et unde oriundus, Pertinacem se cognomiiiari jussit, 715. Severi victorijede Judaeis, elc, a quibus se cognotninari voluit, 716. Severus inorilur, 716. Skvkrus conlra Maxenlium pugnans occidilur, 724. Sbxtus Albanus Sylvius Latin. rex, 691. Sidera. Non lionio sidcribus subditur, sed aliqunndo sanctis lioiimiibus sidera fuere subdita, ut Josue et Eli», 81 \yvers. 670 ei $cqq. Vanaj el noxiae praedictiones actuuui huiiiauorum ex siderihus dtictae, 813, vers. 691 elseqq. Sicisvultus belii conira Bonilacium dux Cactus post Si- ooccin, 743. Sigua divinitalis Cliristi in morte ejus, et resurrectionis ipsius, 805 ver$. 527 el seq. Signuin in cn>lov 736. Silvbstkr XXXI Rom» episcopus, 724. Smioif JacolK) succedit, 704. Simeon Jerosolymorum •piscopus crucihgilur, 708. Simok Oniae filius, 695. Simon Oni® filius Judajorum pontifex, 696. Soion Jonalhoe fraler sacerdos Judaeoram, 697. SiypLiciiHOS Mediolanensis Ecclesiae episcopus, 75. Am- brosii in episcopatu Mediolaueosi successor, 28. Simulacrum esl omoe falsum dogma, 489. Simulatio virtutis duplex iniquitas, 574. Sihocks Galbionem et Mavortium dolo perimit, 743. IpM postea a Booifacio occisus, ibid. Sior specula, Ecclesia fulura prospiciens, non presentia ciligens, 577. Sioo in toto mundo est saoctorum omoium dorpus, 472. SnucusjE conditx, 692. Suucius XXXVI Ronue episropus, 755. Sooiatbs philosophus, 694. Socrates ipse inter philoso- pbos gentiies turpia de se confessus, 286. Sol Chrislus, luua Ecciesia, 4G7. Sol lidelium cordium saplentia, tuna scientia, stell» oetera charfsmatuin mo- nera, 492. Sopboclbs clarel, 695. Sophobuas propheta, 693. Soter XI episcopus Rom», 713. Spes io soto Deo, 452. Spes data a Deo etiam In ultimo profundo jacenti, 478, 479. Indulgcntlam petens cum spe et laude debet orare, 397,398. Spes in Deum hinc fir- niaoda, quod omne bonum ab pjus bonilaie maoei, 5J3. Spes nostra perpetua et usque in linem vftae esse debet, 479. Nulla re terrenda aul obscuratida, sed fortiter custc- dienda, ibid. Spes in Deuir. inlribulationibus roborata, 510. Nihii speraodum post corpus quod non fuerit comparatnm io corpore, 567. Bouae spei bomo, 76. Spiiutus sarctus auclor omnis dooi, 881. S| iritui sancto Pater dedit vilam procedere de Filio, sicut procedit et de ipso, 605. Spirilus sanctus quo sensu inlerpeilet pro nobis el claniet, Abba, Pater, 79. Spiritus sanaus uoctio om- nein Ecclesiam penelrat, usque ad inflma membra desceo- dens, 485. Spiritussanciusquomodn noo loquatnr a semet- ipso, sed qucecumque andierit loquatur, 602. Spintus sauctus acceptus eliam hoc agit, ut largius accipiendus quaeratur, 414. Spiritus sanctus cur io igoeis lioguis da- tus, 950. Spiritus sanctus omnes sanctos regit, quolibet tempore, 8U6. Eliam anle diluvium, uude bi diai Filii ibid. Dei, Spiritales in Ecclesia Gunt angeii, cum fiunt praedicato- res veritatis, 384. lidem etiam fiunt ignis, cum fervent spiritu, et aliosacceudunt? ibid. Spihtales auimseaves ia oioulibus, 386, 387. Spinlaiiuin est inlelligere mandata Dei, 453. Eliauisub gratia homo spiritalis pugnat, 28. SlcllaB coeli subiimes sancii, arena marU multitudo ab iropiis segreganda, 424. SLellje quas Deus habet oumera- tas, noo tam stellae couli quam electi qui in Ecclesia Dei boruB cunversationis exemplo resplendent, 521. Has Deus uumerat in aeteruain pra^electas gioriam, et nominatim ad- vocatas, ibid. Stbpharus XXII RomaB epi^copus, 719. Stiaviiaiem Domini couiiteri oou polest,uisi qui gustavit, Sudor Chrisli sanguineus quid significaret, 555» 655 epigr. 71. Superbia Deo semper odiosa, 526. Superbia io rede factis CavenJa, 550, 641 epigr. 48. Superbia de v*nu gran- ditaie praesumens, nonsiiiiihominemauibularepcr arctani viam, et intrare per augustam portam, 422. De superbia el humiliute, 559. Priiui bomines uer superbiam iapsi, 439. Superbia primum et ullimum nominis vilium, 560, 665 epigr. 86. Superbia el aogelo et homini prima causa labendi, 466. Superbiam bumanam aggreditur Ar>oslolus, illo loco, Quid enxm habes quod non accepisti ? 28,29 el $eq. Superbiie plures gradus, pejor eoruin qui spem suam ooo io Deo, sed io se coustituunt, 940. Ha3c fuit diaboli super- bia, ibid. Iode primum homioem dejecit, ibid. Superbia coogrueoter avaritia uomioaiur, 940. Utraque ex perverso usu dooorum Dei oascitur, ibid. Superbia virlutibusmaxi- me caveuda, 940 , 941. Superbia tomes iuvidiae, 372, 513, 617. Omnia bona opera per superbiam destrui, 948. Vox superbi^ Semi[»elagianonim, 942. Hefellitur, ibid. Ex bonis operibus superbia, 941. Dialx)lus quibus non |jotuit persuadere viUoruin amorem, inimillit laudis cupidiutem, 941. Superbia ioitiuin peccati in angeloet iu homine, 910. SuperbiaB virus sola humilitate et chariiate, quae se invi- cem complectuotur, excludi, 949 et $eq. Superbia amor excellenlia propria?, 586. Nulla pars superbiaa nocenlior quam de bonis operibus elalio, 947. Superbi gratiam non exquirunt, et non de Deo Deo, sed de se silii placere voluot, 461. Superbi justos se videri volunt, et peccatorum confessionem refugiuot, 504. Om- nia agum ut bonos seducaut, ibid. Superbi quam gravis casus. 940. Quam diflicile resurgil, 948. Totum corpus diaboli breviler superbi, 504. Doctriiia Evaogelica oec superbos vult nos esse uec desides, 946. Superbts in pec- catum, etiam illa qua io eis videntur laudanda. vertuoiur, 943. SuperOua qui babeant, 554. Superflua pauperibus non erogaus alienorum retenlor es», r^id , 659 epigr. 77. Supplantatur qui relicto booo proposito, io luiitationem traosit impiorum, 504. Sursum corda. Gratias agamus Domloo Deo nostro. Digoum et justum esl, 66. Susachih rex /Egypti templum exspoliat, 691. Staorius vir illustris ooncilio Arausicauo u ioterfuit et 8ubscri|«it,768. Stlvius jfcnese filius postnamus, a quo reges Laliuorum Sylviiappellati, 690. Synaxis matutina ex orationum atque psalmoram solenv oitate, 283. 1005 INDEX IN OPERA S. PROSPERI AQUITANI, 1006 Siria in dilioffem Romanani trausit, 098. TAinnAcaujii Del fit qui noo sua quarit, sed quae Jesa Christi: quae autemsunt Jesu Cbristi toiius corooris bona sunt, 481. Taberuaculum Dei fit qui Ecclesi® coaptatur, et corpori Christi per spirituin cbaritaiis uniiur, 481. Tacttus XXX regnat. 221. Occiditur. ibid. Taedium spiriialiuin pericoJosum, 405, 545» toUepigr. 10. Talenta data secundum propriam et naturalem cujusque nossibilitatero ,non secundum proprium merilum,894. Tarquin ms Priscus rex Romanorum, 099. Tarquinios Superbus rex Romanorum, 893. Tatiahu* nsreticus, a quo Eucratilae, 714. Teixsphorus YII Romae episcopus, 710. Templum Jerosolymitanum quot annos steterit a prlma edificatione, 706. Templi commotiones et voces in templo auditae, 702. Deus templum sibi condit in omni lerra, 143 vers. 532. Templa gentilium subversa, 726. Temporales qui usque ln finem iii obedientia non per- manent, 77, 78. Temporana in comparatione aeternorum vana sunt ; nec vera sunt, quae vel esse desinunt, vel quod sunt perdunt, 623. Temporalia tribuiationem afferunt sperauti aeterna, 498. Hunc Deus exaudit cito, et vivificat. ibid. Cur Deus temporalia bona populo suoolim praestiteril , et nonc etiam prestet aliquando, 397. Qulsrerumtcmporalium usus esse debeat, 809, ver$. 600 et seq. Temporale est et transitorium quod in boc mundo agitur, 522. Tempus, motus crealurap. : frustra ante creaturam quaeritur, 584. Omne tempus a Deo dispositum, qui lempori subditus non est, 604. Qu» tem- J>ora Deus elegerit ad manifestandam Dei graliam , quae n omnium geniium salutem disponebatur, 002, 93. Tem- pus miserendi Deo tempu* inoarnationis Chrisii, 576. Tenebrae adversitas, oOO. D» o auxiliante lumen fiunt et deliciae, 500. Teuebrae quae mctueiidse, 596. Tenlatio duplcx, noxia et utilis, 56. Teulari et in ten- taiioncm non iuferri non est malum, immo etiam bonum est, 56. Non inferri iu lentationem ex douo Dei est, 56. Hujus viUB tentuiionihus eripi magntim Dh beneficium , 59. In lentationibus et molestiis oculi ad Deum conver- tendi, donec misereatur et parcat, 4U9. A Dei jndicio venit 3uidquid mali iuferri jubetur aut slniiur, 409. Saucti iuo- um rasiigationum suarum ex Dei scnteulia pendere no- verunl, wid. Non tenlari et non gemere nou est bujus vitae, spes sanctorura lamen meriio de his gaudel et gra- tias agit, quae sibi a veritale promissa sunt, 429. Intrare in tentatiouem et exire a tentalione, 467, 548. Tentatio Cbristi erudilio Chrfstiaui, 558. Homini non expedit con- tra diabolum sine prolectore ronfligere, 854. 0,>timis qui- busoue insiriiari tcntatorem, 941. Hoc praestat Dei pro- tcclio, ut tn fide r-t cbaritate nulla tcntatione supcremur , 467. Tontaiionum ulilitas, 573. In Ecclesia tenlationes, tribulaiiones et liberationcs, 406. Quatuor tentationum periculis liberandi qui perveniaut ad peifectam pacem, 404. Prima tentatio lgnorantia veritalis, a qua orans dedu- citur ad viam tidei, 401. Secunda cupidilatuin difficultatcs, de qua libcratur per facultatcm ad rcclo agendum a gra- tia riaiaui, ibid. Tertia teniatio verhi Dei, 405. Quarta tentatio praesidentium propria, 405, 406. TERtjrrius Varro nascitur, 698. Graecas litleras discit, ibid. Terentius comcediarum scriptor moritur, 697. Terra fundata super aquas, quia aquls siiDereminet , myslice vero Ecclesia super baptismum fundata : ita ut ab aqtii* t<»ta at» ini templi structura consurgat, 492. Terra desiderabilis, quam pro nihilo habuisse culpanlur Israeli- Ue, aetorna et cele$tis, 400. Terra quomodo fundaia super stibililatem suam, 384. Terrae notnino aliquando appel- lantur quae vicina stint terrae, 529. Terrscmotiis, 708, 710, 738. Terhidilia Dei et ipsa lauriis honore sunt plena, 518. Deus et blandilur et minatur, 519. 353. Testamentum. Manichsei vetus Iustrumenlum non acci- piunt, novum corruptum esse asserunt, 63. Per vterls Testaraenti imaginem conflrmata est promhssio haercdiuijs sternap, 59*. Patria seterua promlssa Abrah® nomine ler- ra>, cujus posscssio non est prrpetua, 393. Testamentum aeternura, n^n velus. sed novum, 420. Testimonium qtioa numquam de Dei bonitale conticuit, 891. Haec gratia generalis plurimis fuit lillera occldens, et odor mortis, 892. Quod in Isracl ner legem et prophelas gerebaiur, hoc in universis natinnibus lotius creaturae l< stiinonium et miracula bonilatis Dci semper cgisse, 890, 891 efitg.,82. Tnr.ircUaj fiuot Uerodcs, Antipatcr, Lysias et Pbilip- pus,701. TrrRicus exercitum prodit, 721. Romam diictu* ante Aureiianum triumphantem, ab eo honoratur, 72L. TiLU.ES philosopnus, 693. Thare pater Abrabam anno suo, 75, 687. Tbeodorici regis ttiii inter se dissentiunt, 752. Tbeodorus Genuensift presbyter cum Camillo altero lo eadem urbe presbytero excerpta nonnulla librorum S. Au- f uftiini de Praedest. Sanctorum, ct de Dono perseverauU» ad Prosperum dirigit, 241. Tbxodosium Gratianus consortem regni facit, 755. Is res feliciter gerit contra Gotbos, ibid. Theodosii baptisma, 734. Theodosius XLIII regnat cum filiis, 737. Tbeodosius moritur, 737. Thiodosius XLYI regnat, 742. Valentinianam Ccstrem factum in Occidentem mittit, ibid. Theodosius moritur, 751. Tbbonas XV Alexandrinonim episcorus, 722. Theophilus VI Aoliochia3 episcopus, 713. Theoph:lus Caesariensis, 716. THEOpmijjs Joaonis Chrysostomi hoslis, 758. Tbermae Commodianae, 715. Tholam quot annos judex, 690. Thorisiiodus Tbeodorici regis filius el succcssor, 752. Occiditur a germanis suis , 752. Thraces a Romanls victi, 697. Thracia in proviuciam redigitur, 704. Tiberius occupat Armeniain, 700. Tiberius Dalmntas Sannatasque subigit, 701. Tiberius III imperat, 701. Tibe- rius Drusum consoriem regni facit, 701. Tiberii \icloria?, 700. Triumphus, ibid. Tiberii fraus in mullos reges, 701. Tiberius Christom inter deos referri postulat a Senatn, cujus consulto Christiani Urbe pelluntur, 705. Tiberius moritur, 703. Tim.eus XVII episcopus Antiochiae, 721. Timidis, et de propna infirmiiate trepiJantibus speran- dum estsupernae virtulis auxillum, 501. Timor obedienliam parit, 581. Timor castus et iiber, quo recte vivitur non metu pcRnae, sed justitiai amore, car- nalia desideria comprimit, 456. Timor duplex, 935. Deus timendus et amandus, 522 Deus quomodo timendtis, 554, 657 epigr. 75. Non est amicus recti qui ex timore facit praeccpium. 574. Timor Dei douum Dei, 880. Castus timor 3uo cavelur ne offendatur chariias, non quo metuitur ne amnctur impielas, 4t2. Consensum voluutalis per gratiam gigni, non solum ex doctrina et illustratione, sed etian» ex lerrore ct metu, 914 et seq. Deus aliier tirnendu», quam caBtera, 551, 657, eptgr. 75. Non metuit quid ei faciat homo, qui ipsius incemorem (diab<»Ium) Dci vincit auxilio, 432. Timor Domini priucipium sapientiae, et donum Dui, 341. Timor non a charitate dissentiens, sed metuens ab eo quem amai avelli, 462. Ille est utilis timor qui spe erl- gitur, non qui desperaiione demergitur, 526. Per timo- rem Dei superaverunt marlyres timorem muudi, 377. Ti- mor quis inutilis, quis utilis, 473. Qui jam timebat addi sibi petit limorem, qui sufticeret mortiticandis concupiscentiis afleclibusqtie carnalibuS, 455. Timor quid in juslificatione agat. 914 et seq. Timor pccnae et amor jusiiliaB aclioue similes, voluntate dissimilesfaciunt, 577. Timor sapientiam gignit,9l4. TiMOTBiKUS Romae marlyr, 724. TmoTBEi reliquiae, 729. Titus Judttam capit et 600000 Jerosolvmis interficlt t 705. Tittis VIII regoat, 700. Ejus scientia et bouitas, ibid. Ampbiiheatruin Titi, ibid. Titi mors, ibid. Titus diaconus vir sanctus a Felice iot eremptus, 745. Tolerantia in |>ersecutionil)us pelenda, nt validior stt dilectio Dei quara magniludo supplicil, 508. Toleraniia etsi amatur, non tamen quod loleratur amatur, 569. Tole- rantia? fortitudo nonnisi ex gratia Dei, 348, 319. Ipsa est fructuosa tolerantia, quaa saevltiam porseqnentium dilc- ctione suscipit mandatorum, 462. Nihi) non lolerandum cogitauti qus3 Chrislus passus sit pro nobis, 777 ven. 89 tt teq. Quomodo a servis domini, et a plchibus principes ferendi, 472, 548, 633, *p/or. 34. Qui alios nou toleratuon profecissc se ostendit, 560. Trahi. Omnes qui ad Christum veniunt trahi a Patre, 223. Variae trahendi rationes, 525. * TaAJAims XI regnat, 708. Unde natut, et nbi imperalar electus, ibid. Trajanl mors ct sepuHura, 709. Trajanus in deos refertur, 709. Translaiio capitis S. Joannis Baptislao, 736. Trasamundus rex Vandalorum, 756. Tribuiaiio et contradictio inevitabiles recte vivere pro- ponenti, 465. Tribulationum necessitas, 518. Tribnlatie- num uliiiU8, 572. In tribulationibus Dens oprro differe ns misericors est , 576. Ilie ameiur in omni nostra liberatio- ne, qui invocatus est io omnl tribulatione, 406. Tribus suut iK)puli per suas Cunilias distribuU^i^. 1007 INDEX KN OPERA S. PROSPERI AQUITANI. I0OS Tricennalia ConsUntini, 726. Trikitixis anilas perfecu, 735. In TriniUtisdeitate nulla dlfferenii»,5M,615,epi0r.55.Ex unitate quam formalinter aoimas multas Bdes et cbarttas adh»rentiam Deo , maUo certlui conctuditar esse tn Patre et Filio et Spiritu sancto anltas perfecU, 587, 598. Ubi solns Pater et Jesus Chri- stus verus Deus cogboscendus dicitur, consequenter In- teUlgitur et Spirftus sanctus, 604. Patris et Filii non una persona, sed una deius, 595. Deitas Triniutis immuUbi- Iis, 468. Huic per Incarnationem Verbt nalura humana onitur, ut incommutabili auerniUte potiatur, 468. Tres suot Paler, ei Filius, et Spiritus sanctus : sed i|>sa Trinitts onosestDeus, 604. Opera Patris et Filii inseparabilia , 801 Nulla disparilitas in samma Triniute, 602. Tristitia patientis iniqua melior quam totitia facientis, 572. Trochilus primus quadrigam jangit, 689. Troja quo lempore capu, 690. Tropica locutio, qua significatur per id quod continet, fd quod continetur, 401. Tullus Nosnuus rex Romanorum, 693, 693. Turris Babylonicae exstructio cobtbiU, 900, 901. Ttrajvnus XIX episcopus Antiochia?, 723. De Tyriis et Sidoniis, 252. Tibus condiU, 690. u Ulpiamts jurisconsultus, 717. Unio oMelium inter se jucunda, et quando vera sit, 4fl4. Unitas chariutis servanda etlara cum inimicis, exemplo Christi,485. Ubbaiius XVI Romae episcopus, 717. Urbica Priscilliani discipula lapidatur, 738. Ubsacius episcopus accusator Prisciliiani communione privatur, 736. Umucuvus antipapa secundi schismalis ouctor, 731. Uxor viro dau auxilium, 779, vers. 116. Quomodo viri salutem promovere possit et debeat, ibid. vers. 117 et seq. Uxor regoi plebs, 411. Valbbs Cathollcos persequitur, 731. Valens tandem ca- tbolicos revocat de exsilio, deinde cuin Golhis manus con- aerens, a suis deserittir, et c«so excrcitii , ipse sagitla Baocius, iu casam deportatus, ibi cum eadem comburitur, 733,734. VALKKTiNiim orlus, 741. Valcntinianus ct Valens XL regnant, 731. Valenliniani mors. 732. VALEifTiifiAHUs cum Theodosio XLII regnat, 735 Valen- tiniani funesta mors, 757. Valbiwmaiius Augustus appellatur, 742. Valentinianus Theodosii filiam in malrimoniuin accipit, 746. Valenliuiani mors imprudenter non declinaU, 753. Valbntuius haeresiarclies , etejus errores, 711. Vauwiahus et Gallienus XXVI regnant, 719. Valeriani cantiviussub Sapore Persarum rege, 719. Van® gloriae tentaiionemquissenli:itf 591. HuicdifDcile resistitur, ibid. Vanam proprii merili gloriain omni essc peccato nocentiorem, 948 ei seq. Vandali et Alani in Gallias ingressi, 739. Vandali Romam capiuut, 739. Vandali Hispanias occupant. 739. Vandali ad Alricam transeunt, 743. Pax cum Vandalis, 745. Vanda- lorum regnl sutus, a Roina capta per annos non paucos, 755 el 756. Vandalorum regni tinis, 756. Vasa irsB, Deo bene eis utente, vasis misericordiae pro- sunt, 41. Velle. Deus dat'bonum velle, 886. Venire ad Filium donum Patris, quomodo, 883. Deus dox est ad seipsum, 879. Ventis nihil velocius, sed his peruicior est veritatis an- nantialio, 381. Ventorum nomioe anima? siguilicanlur, quia invisibiles sunt, 384. Vbbbum Dei Patris Christus, 595. Verbum Dei usque ad miseriam nostram porrexit clementiam suam, 607. Ver- bum Dei Deus, non creatura, 595. Vbbbi missio Incarnatio Christl. 527. Verbi Incarnati", 560. Verbo Deus omnia fecil,789, vers. 119 el seq. Ver- bum Dei JesusChrislusin nullo a Palrislaudediscernilur, 529. Verbum Dei quomodo ad converslonem confert, 816 el $eq. Verbum Dei rnminandum, 570. Verbum quod in Scri- pturls sanctis omnibus continetur lucerna et lumen, 453. Son omnes qui audiunt verbum vocaolur a Deo, 861. Verba Dei sagitt» Dei, quibtis sananlur bene vulnerati, 516* Verba nrajteriU el fuluri temporis quomodo dicantur de Deo, 602. Verbum Dei esca hominum, sicut citus esf angelorum, 419. Verba dicuntur etiam sine verbo facla, propter signifio*- tionem, 395. Sagitt» acutae verbum Dei, curo animos pe- netranL, inflammaot corda, non sauciant, 465. Verltas multis odiosa, et Ulium poena, 569. VeriUs !>»>- mini aeterna in trisquac promisit et quae minatus est, 431. Verius omnium arlium lex immutabilis, quae Deus est, 609. Qui inspectionem vcrkatis sibi tribuunt, noo Deo, qood illumiuaute Dei gratia imenerant, obcaecante super- bia perdunt, 850. Splriuli volunute carent, 851, et tem- poralia Dei dona viliis corrumpunt, ibid. Dogmatum mun- danorom magistri, si Christo coinparentur, absorpti erunt ; quia etsi aliquid recti verique dixerint, non cujnsquam bomiois, sed est i|>sius ? eriiatis, 508. Homo veriuiem praedicans humiliari potest ab bis qui verilati contradicuot, non ipsa veritas, 450. Verum ucendi vel non tacendi causae , 69. Venim quaudodicendum,qiiandoUcendum,69. Ulile estaliquando veruro Ucere, 69. Bonum vinci a veriute,572. Vbspasianus adversus Judaeos mittilur, 705. Hos sune- rat, Urid. Vespasianus Vll regnat, 705. Vespasianiis iLori- lur, 706. Vbtbahio, imperlo occupato, ejicitur, 728, 729. VBTURiusChristianos perseqnttur, 723. Via dextra et angusu per labores secUnda, 673 ejnar. «01. Via peccatorum exterminanda aliquando, 523. via vilaa angusta, nec nisi dilatato corde curriiur, 441, 516. 627 eviqr. 19. Viasaoclorum Christus, 509. Inqua laquco- rum nihil collocari \ otest, sed juxu eam, 510. Nulli per banc viam gradienli noceri poiest, ibid. Viae Domini mi- sericordia et veritas, in quibus omnia Dei opera consum- mantur, 498. Victob XIII Romas episcopus, 715, scribit de religione, ibid. Viduitas et pauperUs sancU in omnibus Christianis, Vicennalia Constanlini , 725. Vincere. Quis viucat in bono maluro, 577, 578. V hdihulis episcopus concilio Arausicano II subscribit, 768. VindicU impiorum quomodo afBciatur juslus, 577. Vnnus ftaxirous qua3stor designatusablticilur, 700. Virgilus uascitur , 698. Virgilius morilur, 700. Vir^iniias carnis et animae, 534, 659 epigram. 76. Viri sanguintiro sunt qui oderunt fratres. 502. Virtus priucipaliier Detis est, cui nou aliud est habere virtutem quam esse virtutem, 339. Summi booi significa- tio in appellatione virtutis, 498. Virtutes cum viiits non siroul conMstere, 539. Yirtutes omoes sioe exceplione, oisi donatas esseot nobis, oon invenirentur in nobis, 336. Exbortaiio ad virtutem et mundi contempttim. ob rerum mundanarum incertiludinem et breviUtem, 773, vers. 1 el seq. Error Cassiani, appetitum virtutum habere homiuem a seipso, prima? ejus definilioni contrarins, 315. De viriu- tum sludio discrimen oritur, si credanttir vel ex naiura prodiisse, vel ex ullo meriio venisse, 90. Semina vtrtutum naturalia admitlens, merila anle gratiam oslendere labo- rat, 340. Neo animaB fundamentum Chrislum agnoscit. 340. Quicumque virtutes suas vel sibi, vel gr;«lia3 quim merilus sit ascribit, proficiendo deficil, currendo recedii, 17 i vers. 775. Optime moralorum, inter eos qni nattt- rali demum sapientia pollenl, virlutes falsac, ibid. vers. 401 et seqq. Virtutum semina in homine p ccato eversa, 339. Nec haberi queunl, nisi eo restituente qui dederat, 539. Iter virtulum amplum est fidelium spei, etsi angu- stum iufldelium vanitali,546. Omni virtr.ti ex timore princi- pium,3ll.Omnisvirlusa Deo manat, 854 Principium, pro- fectus et consummatio virtutum ex Deosunt, 883, 881 Vir- tutes in impiis veras non esse, 310. Opera eorumcmnia immunda,qtiiahtsper superbiam non Deo subduntur . sed ei qui primus recessita Deo, 310. Iu ingeniis impiorum lieet nvilta laudabilia, non tamen veraa virtutes, 541, 542. Mulii virtutum sludiis inhserere desideranl, pauci praevalent, 287. Ab eo virttitum portio, a quo habebitnr pleoituda 952. Totum quod virtus est Deus est, 851. Virtutum si\.; meriiorum principia nulla innobis ante gratiam, 340. Vir- lus sine gratia nulla vcra est, 871 et seq. Varia ejus iu* creroenta el gradus, 897 et seq. Semina virtutum natn- ralia Seripturae destrutint, dum omnia ex Deo haberi do- cent, 341. Nuila vera virlus sine Dei cultu, sed peccalum, 853. ViU corporis et animae, 576. Vitae breviUs, si attendatur mundi duratio, nihili ducitur, 775, vers. 31 et sea. MulU U\ hac vita accidunt bonis et malis communia, in altera nul- latenus iu erit,8I7, vers. 810 et $eq. Vera viu in qua Deus 1009 LNDEX 1N OPERA S. PROSPERl AQUITANI. 1010 perfecte laodabitur, vita »terna, 322. Vera vita in coelo, quia A pr»seulia morii sunt similiora quam vit», 451. Vita prtfc- sensmuitis leoiaiiooibus impugoatur, unde etiam redempti iudesinenter opem Redemptoris imploraot, 475. Vita prse- sens dies belli, quia vei foras, vel intus numquam deest •dversitas, cui repugoari debeat, 505. Obumbratio gratic peienda, ibid. In hac viu pieutis est cootra vitia pugua- re, in Paradiso felicitatis fuisset vitia non oabere, 587, 671,epigr.96. Omnes in hac viU peregrini el periculis uiulu* obooxii, iuter quae solus Chrislus sequendus, 628 epigr. 17 In viu «terna amorprsdsentisDeinecmiiiuitur, nec finilur, 592. ViUe Christiano more transigeods leges, 775 ver*. 49 et seq. ViU beata amanda ut habeatur, et propter eam alia omnia: sola aeteroa talis, 565. Quomodo arct» vitae viae iosisteDdum,655,ipigr. 69. Viu carnis anima, qua» est supra carnem; vita auim» J)eus, qui est supra ani- mam, 567. Viu aeterna dextera nostra, trmporalis sioistra, 495. Vila sanctorum tum erit iu splendore, quaudo cum Christo apparebuut in gloria, 416, 417. Vita haec oniuis pieua tenialiouum est, plena placarum, 469. Vera vita quaj sine addilo dicitur , et sine fioe et sioe ulla miseria erit, 449. Vitaljs XX Antiochi» episcopus, 726. t» Vitandi qui contraria Christo docent, 262. D Vitsllius imperium invadit, et occidiiur, 705. Vitium omue contra natitram rei cujus esl vitium, 607, 608. Vitium (|iiid sit, 568. Viliuin nec iii summo bono, nec nisi in aliquo bono, 563. Coulra oinn a vilia couiiuua sunt bella vinutibus, 504. Vitricus rebus bellicis clarus, 747. Vivere velle naturale, nou uiale vivere, 585. Nec ao- 6elo, nec bomini viveudtim secundum se, sed secundum »eum, 544. Bene loqui et male vivere esl sua se voce dam- nare,381,544,619,epi>.6. cupieutium, quantum sanctls novlt utlle : ut hinc etiam quod faciunl contra volunlalem Dei, non implealur nisi \o- luntas Dei, 250. Sincerlssime credendum Deum velle ut omnes homines salvi fiaut, qui eliam illos salvat qui salvari oolunt, 231. Apostolus enim pro omnium salule orari poe* cepit, quod in omnibus Ecciesiis cuslodiiur, iMd. Non omnes ad gratiam vocati, cum nondum totus muDdns Evangelium receperit : et apostoli ad quosdaio ire noo sint permissi : el post pr»dicalionem Evangelii in toto munuo Domioi adventum fore sit praeuuotiatum : nec vo- caii dici possint parvuli sine baptismomorientes, 208 el teq.$ 220, 221. Evangelio per omnem terram currente, fit om- nium gentium vocatio, praeveniente gratia Dei credenlium li«Jem, 527. Vocatio electorum propria, noo quia credide- runt, sed ut credant, 42. Oui secuodum propositum voca- C tur, non potest dicere, credidi, ut sic vocarer : preveoit eum quippe misericordia Dei, quia sic vocatus est ul cre- deret, 42. Vncatio quomodo vocatis omnibus «qualis, et quomoUo non «qualis, 209, 220. Quod quidam non cre- dunt, volunutis humao» facit aversio : qnod alii credunt divin» grsti» operatio, ibid. Vocalionis genlium Ogura inimium \eileribus, 527. Vocaiio omnium gentium, 906, 907, 908. Vocationis tem- ptis dispositum omnibus gentibus, 905, 906. Vocatio quo- rumdam cur dilata sil inscruUbile, 889,Causa dilat» voca- liouis occulu, 890. Vocatiooi Christi respondere est cre- dere ei et obedire, 577. Muilus aote vocationem juttusdici potest, 527. Vores docentium et lilter» pagioaram non carent ejus virtute cui serviunt, 946. Voluntas nulla potentior Dei volunute: contra quam cum aliquid fieri siuit, misericordiam suam judiriiimqoe demonstrat, 419. Quidquid egerit homo, non deerit Douii- oo. uude suam compleat voluntatem, 419. Volunus triplex ; sensualis, aniinalis et spiriulis, 849. Est in parvulis aliqua, ibid. Voluntas humana sine gratia Sualis sit, HZieluq. Bona omnium virlutiimgermen,852. D ona iuspiralur et regitur a Deo, 896. VoluoUs non au- fertur per gratiam, 326. Sed muutur, ibid. Volunute cre- ditur, volunute noo creditur, sed Umen ibi discerneodum quid veniat de misericordia Dei,quidde iudicio, 246. Quo- modo Apostolus dixerit, Velleadjaceimiki, etc.. 317. Vox ista vocati est, etsub gratia coustituti, 317. ^ Qui to- luntatem Dei spreverunt inviuntem, volunUtem Dei sen- tieut vindicantem, 210. Volunus saluiis omnium generalis, quorumdam vero peculiaris iu Deo, 912. Voluut.is Dei «terna et incomrautabilis : in qua simul est quid it, 537. VoluuUa Dei primaetsumma omnium causa , semper Justa, 55ly 552, 647 epiqr. 58. Quaeslio de sanctarum origine volunta- tum contra Pelagianos clare defioila, 321. Voluntas sen- sualis et carnalis in parvulis, ad quae extendalur , 819. Eadem in fatuis, 849. Omnis bona voluntas a Deo csi, 852. El ad Deum sese refert, ibid. Voluntaiis buman» inflrmi- tas ex peccato, 852. Voiuntas animalis qiwe, et quousque extendatur, 859. f Voluniaria oris sacrificia laudis confessione chariutis. Don timore necessltatis oblaU, 453. VolupUs. Qui gaudent in mortiferis voloptalihus, sioe doloris timore esse non possunt, 586. Voiuplates lelhiferai pretiiim perditiooisr 770. Volorom oblatio munus Dei, 762. Volum coniinentl» perpetuae mutuo inter conjuges consensu intiuiu, 19. Vo- torum oblalio Del munus, 551 , 645 epigr. 54. Quid Deo vovendum, etubi vovendum, 431.515, GZSepigr. 15. Vox et sonus ut differant, 505. Vox mentis Interior affrctus, 509. Wallia regnum invadit, 740. Pax cum Wallia a Coo- sUniio firmatur, 741. X Xahtus Triopus Lesboo coodit, 689. Xerxes Darii filiut regnat, 693, »94. Xistus VI Rominoe Ecclesia? pra?esf, 709. Xistus XXX II Romae cpiscopus, 719. Xistus HomauaB Kcclesiaj presbyter, 76. Xistus XLII Romaa episcopus, 744. Xistus papa : occuliosgraiiahostes abigere illi servatum, 565. Augiistiui ad eumdem epistola, qua iodicaiur quomodo tr.ictandi qul gratiae repuguarenr9 365, 566. Xistus, Leonis liorutu, Julianuin subdole irre* pere in conimunionom Ecclesue et sedem rccuperare uio» lieutem repeilit, 747. Zacmi Dominns prxnaravit aniinum, cojus elegit hosfii- tium, 524. Qua^siius a Christo et | rxventus, 524. Zacluus IV Jerosolymorum episcopus, 7(V9 Post quriq V Tobias, VI Benjamiu, VII Joannes, VIII Matthias, IX Philippus, 709. Zacharus ppopheta, 693. Zachaiias inlerficitur, 69i. Zabdas xXVII Jerosolymis episcopus, 723. Zelus amoris, oon livoris, 458. Zkwo philosophiis, 694. Zenobu Odoacri vidua Orientl Imperans vincilur, li\. Romae aute Aureliaoum triumphantem ducta, consene^il, ibid. ZEraiaiifus XIV Rom» episcopos, 716. Zosimus XXXIX Romae episcopns, 740. Zosimi epblola ad orbis uoiversi episcopos, 320. 1011 ORDO RERUM 101« ORDO RERUM QXJJE IN HOC TOMO CONTINENTUR. S. PROSPER. Praelatio. 9 Viia S. Prosperi. 17 Art. I. — Veterum et recentiorum de S. Prospcro encomia. Ibid. Art. II. — Prosperi juventus et conversio. 19 Art. III. — Prosperum svi stii calamitates ad pietalem excitant. Gonlumaces nonnuliorum querclas castigat. 21 Art. IV. — Doctrinam de gratia adversus Seuiipelagia- oos luetur. 23 Art. V. — Suam Augustlnique famam defenditS. Pro- sper, scribilque adversus Ingmos. 25 Art. VI. — Respondet S. Prosper Vincentio el presby- teris Genuensibus. 28 Art. VII. — S. Prosper Romam cum Hilario proflcisci- tur. Coelestinus pontilex utrumquc scriptis defendit. 30 Art. VI II. — S. Prosper scribit adversus Cassi «num. 34 Art. IX. — De aliis S. Prosperi operibus, deque ejus- dem cbronico. 36 Art. X. — S. Prosper scriliit advorsus Eulychianos pro S. Leone. Ejus mors. Non fuit episcopus. 38 Art. XI. — De quibusdam operibus S. Prospero ascri- plis. 40 Notitia historico-litteraria in S. Prospcrum. 43 OPERUM PARS PIUOR. — OPERA GENHNA. Admmiiio in S. Prospcri epistolam ad S. Aucntst. 63 Epistola ad Augustihum. — De reliquiis Pulagiaus3 hae- reseos iu Gallia subolescentibus. rieque hujusmodi homi- num (|uerelis adversus predcslinalioiiis el gratie doctri- nam, Auguslini opusrulis explicalam. 67 Admonilio in Epistolam ad Rufinum. 73 Epistola ad Rufinum. — De gratia et libero arb. 77 Admonilio in Carmen de Ingratis. 89 CARMEN DE INGRATIS. 91 Pralatio. Ibtd. Pars prima. — Declarat S. Prospcr sibi in animo esse Impendens Ecclesi» periculum ab occullis grati» uosti- bus, hoc cariuine propulsare. Mox aperit quale fuerit dogma Pelagii, et quaulo cum sludio ab Ecclesis praesu- libus improbatum, conciliorum et sedis apostolicae auclori- tate damnatum, a SS. doctoribus confutatum, poiissimum- que a S. Augustino, cujus prsBSlantissimi viri, et uberiori- bus gratix dotibus a Deo curnulali in hoc cerlamine lndustria et iumen prae omnibus enilneril. 93 Pars secunda. — Praecipua Pclagii dogmata ab Ec- clesia damnata percurrit. Tum propomt illorum doctriuam, riijus duae suut partes. Una est , omnibus hoininibus of- fcrri gratiiiin a Deo ; altera , Hberum arbitrium in causa esse cur unus gratiam amplcctalur, alter respuat, eo quod gratise opem sibi comparare neglexerit, quod ouines |os- luut, cum ex primigenia? integhtaiis reliquiis satis virium in natura residuum fuerit ad oprm Dei desiderandam et postuhnriam. Pars utraque catholice refutatur. 107 Pars tkrtia. — ArgiuiK nta Semipelagianorum et que- relae propulsantnr. Duo prsesertim opponebant : primum quidem tolli liberum arbitrium , nec Titiis pocnam debcri aut praemia virtuli si vel nalura peccato corrupta nonnisi malum velit, vel gratiae opus sit in homine quidquid bene agat, et quidemejus gratias quae velle det et currere. Re- tpondet S. Prosper, objectione illa peccati Originalis tidem everli, per quod libertas nobis iu Adam concessa deleta est, nosque concupisceuti» jugo subditi a qtia semper in maium rapimur, licet idem volenles faciamus. Volunta- lem noslram ab illa servitute liberari non posse uisi quan- tum Christi salvatrice gratia liberalur, per quam libertns pristina non tollitur, sed rpparatur, etc. 123 Pars quarta. — Scmipelagianorum doctrinam cum fajeresi Pelagiana comparat, ostendens Pelagianum riogma periculosius ab iis statui. Potissimum illorum fundamrn- tum destruit de prim» intesritatis reliquiis quas in ho- minis natura supercsse opinabantur ; doceique , quod ad veri boni appelilionem spectat , nihil iu natura sanum re- mansisse. 135 Admonitio in dno epigrammata sequenlia. 147 Epiqramma in obtrectatorem Augnslini. 148 Epioramma in eumdem sive in alium quempiam obtrecta- torem Augustini. 1 49 Admonitio in scquens Epilaphium. l"l Khtapmum Pplauianae et Nestorianaehaprcscon. 1*3 Admoniiio in Hcsponsioncs ad capilula GaUorum. l'j.'i RESPONSIONES AD CAPITILA GALLORUM. Ibid. Praefotio. I55 PARS PRIMA. — SlHGULIS OBJECTIOWIBUS SWafJUi UVOlH hohis. 157 Cap. I _ Resp. ad illnd : Quod ex pnedestinalione Dei, velut falali necessitate homiues ad peccata compulsi co- f antur in mortem. Ibid. Cap. II.— Resp. ad illod * Quod ah eis qui non snnt pra>- destioati ad vitam non auferat percepta baptismi gratia oriff. peccatum. ibid. Cap. III. — Resp. ad illud r Quod non prcdestlnati ad vitam, etiamsi fueriut in Christo regenerati, et pie juste- que viieriut , nihil eis prosit ; sed tamdiu reserventur do- nec ruant et pereant; nec ante eos ex hacvita, qium boc eis conlingat, auferri. 158 Cap. IV. — Resp. ad illud : Quod non omnes homines voceotur ad gratiam. J59 Cap. V.— Rtsp. ad illud :Quodqui vocatisuntnon asqua- Uter sint vocati , sed alii ut crederent, alii ut non cre- derent. 160 Cap. VI. — Resr». ad illud : Quod ad booum sive ad ma~ lum praedestiuatio Dei in hominibus opereiur. Ibid. Cap. VII. — Resp. ad illud : Quod Deos quibusdam tiiiia •uis, quibus fidem dedit, ob hoc non det perseveranuam, quia non sunt a massa perdilionis discreti, 161 Cap. VIII. — Resp. ad illud : Quod non omnes velit D^n salvos Gpri, sed cerlum numerum praedeslinatorum. 162 Cap. IX. — R( sp. ad iliud : Quod non pro totius muurii salute Redemptor slt crucifixus. 164 Cap. X. — Resronslo ad illud : Quod quibnsdaro Evange- lii prneriicritio a Domino subtrabatur, ne percepta Evange* lii praedicatione salveuliir. t66 Cap. XI. — Resp. ad illud : Quod per polentiam Deus homines nd peccata compellat. Itnd. Cap. XII. — Resp. ad illud : Quod qnibusdam vocatis rt pie vjveniihus obedientia sublrahatur f u( obedire desi- stant. 167 « ap. XIII. — Respad illud : Quod qnidam non ad hoc a !>eo creaii suut , ut vitam adipiscanlur aelornam; sed ut habitum tantummodo s^culi pra?sentis ornarent. 168 Cap. XIV. — Resp. ad itlud : Quod qui Evaugelicas prac- dicationi non credunt, ex Dei predestinatione non cre- dunt. 169 Cap. XV. — Resp. ad illud : Quod idem sit praescientia quod praedeslinatio. 170 PARS SECUKDA. — Dl SI5GUUS CAPITCUS SUiaCl^B SK5TE.1- tim. Ibid. Adtnonilh in Responsiones swientes. 175 PRO AUGUSTINO RESPONSIONES ad capitula ostatet. 182 Cap. IX. — Resp. ad illud : Quod velit Deus, ut mapu pars sanctorum a sanctitatis proposilo ruat. Ibid. Cap. X. — Resp. ad illud : Quod adulterit et oornipte- lre virginum sacrarum ideocontingant, quia illas Deus ad hoc prxdeslinavit ul taderent. Ibid. Cai». XI. — llevp. ad illud : Quod quando incestanl pa- tres tiiias et matres lilios, vel quando servi domiuos (»c- cidunl, ideo fial, quia ita Deus preileslinavit ul fleret. 183 Cai*. XII.— Resp. ad iliud : Quod Dei praxiesliuationc 4013 QUJE IM I10C TOMO CONTINENTUR. 1011 elllcianlur de (Uiis Dei fitU diaboli, et de templo S. Sr>i- i iius templa demonum, eic. 185 Cap. Xlll. — Resp. ad illud : Quod omnes illi fidelcs et sancti , qui ad aeternam mortem praedcslinati sunt, quan- do ad vomitum suum ivUbuntur, vitio quideui suo hoc fa- cere videntur; scd ipsius vitii causa esl prcdestinalio. 184 Cap. XIV.— Resp. ad illud : 0«od magna pars illa catlio- licorum fidelium atque sanclorum quae ad ruinam el per- eliiioncm praKleslinala est, etiamsi pelat a Deo sanclila- tis perseverantiam, n«>n impetrabit. ibid. Cap. XV.— Resp.ad illud : Quod omoes iili fideles sancli qui ad aUernam morleui |ir«Uestiiiati suul , |>oslcaquam ceciderint,slc a Deodispeusanlur,utnec possiut necvelint per pceiiitentiam liberari. 185 Cap. XVI. — Resp. ad illud : Quod raagna pars illa flde- liuui atque saiictorum quae ad aeteruam mortem praxlesti- nata est, quando dicit Deo, Fiat voluntastua, nihil aliud quam contra se petat, id Sst , ut cadant el ruaut. Ibid. Adm. in Prosperi Resp. ud txcerpta Genueiuium. Ibid. RESPONSIONES ad Excerpta Gkmjehsium. 187 Kxcerpu MX cum res|>onsiouibus. 187 Admonitio in librum $equentem. 201 PILETERITORUM SEDIS APOST. EPISCOPORUM AUCTORITATKS , DB OBATIA ET LIBERO ARBITHIO. -05 Cap. I.— Quod Adam omnes homines Ix-serit, nec qiieui- quam sine gratia Christi pcsse salvari . Ibid. Cap. II. — Quod nemo sit bouus suis vii ibus, nisi par- ticipaiione ejus qui solus est bonus. 306 Cap. III. — Quod nisi gratia Dei coulinua juvcmur, iu- sidias diaboll superare nou pussuiiius. 207 Cap. IV. — Quod per Chrisiutn lihero bene utamur ar- bilrio. Ibid. Cap. V. — Quod omnia SS. merita dona siut Dei. lbid. Cap. VI. — Quod ouiuis saucla cogiutio et motus piae t olunlalis ex Deo sit. 308 Op. VII. — Quod gratiaDei non solum peccala dirait- lat, sed eliam adju\ et ne conimiiUuiur , el praestet ut lex impleatur : non sicut ait Pelagius, facile, quasi sinc gratia Dei ditbVilius possit iinpleri. Ibid. Cap. VIII. — Quod prautcr statuta sedisapostolicse, om- nes oraliones Ecclesiae Christi gratiam resonenl, qua ge- nus humanum ab ttterna dainnatione reparalur. 209 Cap. IX. — Quod gratiam Dei eliMii baplizandorum tesletur insliluta purgatio, cum exorcismis et exsuttlatio- nihus spirilus al> eis abiguntur irnmundi. 910 Cap. X. — Quod profuudiores quxstiones neccontcm- ncud;e sint, nec penilus asserend». 211 Admonilw in tibruin contra CoUalorem. lbid. LIDEU CONTRA COLLATOREM. il3 Cap. I. — Calumniatores doctrin» S. Augostini eo du- cuul, ut inimici gratiae credautur ab Ecclesia injuste dam- nati. Unde orlatur major necessilas eos refellendi. 115 Cap. II. — Cur aggrediatur unius Cassiani potissimum deliniliones Cassiani prima deflnitio catbolica. Aquoposlea incipil iutroduci defiuitio , qua doceiur multos ad graliam venire sine gralia. 217 Cap. III .— Cassianus nec cum Pelagianis, nec cum Catno - licis piene coucordat, dum asseril alios per graliam, alios per legeui et naturam juslificari. Deflnilio lertia Cassiani : Appetiium virtutum habere hominem a se ipso. 221 Cap. IV. — Contra Cassianum probatur, nec desiderium sanitatis haheri sine gratia. Quarta Cassiani deflnitio : Per notnrffi bonum aliquando bonarum voluntatum prodire principia. Kefellilur. 223 Cap V. — Detinilio quinta Cassiani : Simul susclpiondas esse sentenlias contrarias; et illam quae hoiiam voluntatem nasci ex gratia , et illam quse ex boua volunlale gratiam pendere dicit. KefuUtio. 225 Cap. VI. — Cum ea quaestio, qu» est de sanrtanim ori- gine voluntatum, contra Pelagianos clare defluita sit; raale Cissianus , erranlium arma colligens , contendit liberum arbiirium auferri per gratiam. 228 Cap. VII. — Cassianus, conlrarias deflniticnes confun* ileus, exemplis colorare nititurquod intendit, hoc posse (|uo.sdaui per liberum arbithum , sine adjutorlo Dei, quod quidam uisi Deo cooperaiitu nou possint. K«fellilur. 2i9 Cap. VIII. — Deflnitio s^xta Cassiani. Liberum arbi- trium et gratiam pariter suscipi debere; id est, iu ut pari iimkJo ad salutem couferre credantur. Divinae auctoriutei de gratia afleruntur , daturque ralio quare voluntas non uuferaiur per eratiam. 255 Cap. IX. — Contra Cassianum probatur ioitinm bona» vo- lunutis esse ex gralia. Defluilio septima Cassiani refelli- tur, ncmpe : Adamuro post prevaricatiooem accepisse scieiitiani mali, non amisissc srientiam boni. 235 Cap. X. — Eiponitur et vindicatur locus Aposloli Rom. n, 14, de geiitibus sine lejre facientihus quao legis sunt. Sapientia quaedain iu iulideiibus ex ualurse a Deo condiue reliqtiiis : nullus vcro bon® volunUlis motus nisi ex Si»i* rilu saucto. 2i0 Cap. XI. — Liherum arbiirium nec vohmuiem boni, nee posMbililaiem haberc, nisi per graliam. Cur hoinini impe- r< ntur ea quorum faculutem non invenit in sua uatura. Dellnitio octava Cassiani : Naturae humana; non id soliun ascribendum quod malum est, uieriu hominum uulla nW ex gratia. 242 Cap. XII. — Demonstratur ubcrius senlentiam Cassiaui esse, cogitationes pias el samu consilia absque inspira* tione Dei concepta. do naturali ix>sse prodire sapientia. Kelellitur. 243 Cap. XIII. — Definilionona Cassiani: Omnianim»inesse naluralitcrvirtuium semina, a Creatore inseru. Kefellitur, quia peccatum origioale everiit. Virtutes in imniis veras non essc. Virtulum sive meritorum principia nulla in nobis ante gratiam. In ingeniis impiorum licet mulu laudabilia, nonUmenvera virtutes. Confutat id quodex Pastoris iibro apocrypho probare volucrat collator, hominem eliam aote gratiam acf bonum et malum sequaiiter se habere. 247 Cap. XIV. — Delinitio decima Cassiani : Job suis viribus vicisse diabolum, nou auxilio gratiae , uisi quatenus Deua non majorem tentatori dedit |K>iestatetn, quam iili uoverat inesse virtutem. Cassiani fraus : cathoiicam seiitentiam de gratia in dispuUtionis exordio prsedicat, eamdem poatea expugnalurus. 252 Cap. XV.— Libero arbitrio quantum tribuerit Cassianus. Job in cunflictu cum diabolo sua ipsiusvirtiite vicisse puUt Contra probalur Job vicisse auxilio Dei. Toleranti» forii* tudo non nisi ex gratia Dei. Cassiani error, virtutem resi- stendi habuisse Job ex libero arbitrio, oon ex gralia. 253 Cap. XVI. — Quod supra docuerat CasManuscentuhoiiis evaugelici exeiiiplocoiihrinare iiiiitiir;cujus definilio unde- ciuia ebt : Nullius laudis et meriti ess<« si id in eo Chri- stus quod ii>se douaverat pra^tulisset. KefuUtio. 250 Cap. XVII. — Quantum Cassianus in su»»ra refutatisad» juvet Pelagianos. Salus omui muudo uisi ex flde eaae non potest. 261 Cap. XVIII. — Cassianus inconvenientia miscere cona- tur, etlideles m duo geuera dividit, quibus contraria ae- commodet. Delinitio duodeciiua Cassiaui : Dcum in salutis negotio aliis esse salvatorem, aius susceptorem Unlum. Kefutatio. 11B2 Cap. XIX. — Recapit. duodcrlm Cass. deflnilionum. 265 Cap. XX. — Errores in Cassiaui deliuitiombus couteuii summaiim colhguiitur. 260 Cap. XXI. — Redit adsuscoptam initio defensionem Ao- gnstini , quem praecipue Semipelagiani impelebanl. illos ergo iisdem armis impugnaudos esse Ecclesia). Auguslini doctriua ejusdem teuoris ubique deinoiistratur. 270 Cap. XXII. — Conclusio operis. Etsi Augustini repre- hensores salis sinl c(»nvicti, tamcn toUrandi suut , nec da correclione eorumdesperanduin esl. Iiilerunamaudi quiden semper, sed \iundi. 274 Adm. in S. Proxperi L. vsntmorum expositionem 27 J EXPOSITIO PSALMORLM a C tisque ad CL. J77-425 Adm. in iib. Senl. ex Auqusimo desumptarwn. 425 LIBEK SEiNTEiNTlARUM ex Augustino dclibalarum. 427-531 Admonitto m Clnonicwn S Prosntri. 531 CHROMCLM, in duas parles diMsum. 535 Prijua pars, ab ortu reriim ad moriem Valcntis. 555-583. Sicuftda pars, a morte Valenhs imp. usque ad obituin Valeniiniani urtii, et Romam a Vandaliscaptam. 583H505 AppenUicula ad Chronicum S. Prospeh. 605 OPERLM PARS POSTERIOR. -OPERA DUBIA. Admonitio de opuuuto sequenti. 607 CoifrBSsio S. Piiosperi. Ibtd. Admonitio de Poemaie conjugis ad «xorem. 609 Pocma corucois ad oxoRKn. — U&orcm horUtur ut to- Um se Deo dedicet. 61 1 Admonitio in earmen de Providentia divina. 615 CARMEN DE PROVIDENTIA DiVINA. 617 A dmonitio in tibrot de vocatione onimum gentiwn. 659 DE VOCATIONE OMNilM GENT. Liata PRiiica. 647 Capct primum.— Maleriam hoc libro traclandani propoail, docelque non recto scntire cos qui pradicatione grati» li- berum ncgari arbitrium conlciiduni. Ibid. Cap. II. — Omni animas bnmans naturaliter inessequa- Jemcumque voluntatem, quaa aut sensualis aul animalia. aut spiriulis est. 649 Cap. III. — De voluntate sensoali. 650 Cap. IV. — De voluntate animali qua nihil anpra mer- cedem temporalis gloriae acquiritur, eliautfi donoDei hn ea sublimius sapialur. Ibkt. Cap. V. — Omnes gentes in elementis accepiaae prav cepu legalia, ul inexcusabilcs sint in idololatria. 6R1 Cap. VI. — Ouod alisque divioa gralia volunlas tanto cl- 1013 ORDO RfcRUM QVi£ IN BOC TOMO CONTINENTUR. ttas propinquatintqoiUli, quanto acriua inlenditor aclioni. quia non in gloriam J)ei vivit. 65* Cap. VII. — ln horaiuc, cura ad pieUlem rodit, hoq aliam creaii subsUntiaiu , sed eaindeiu quae fuerat labe- factaia, reparari; nec aliud ab eo auferri nisi vitiuiu, jirior e volunute correcu. 653 Cap. YIII. — Gratiam sicreparare opus Dei ul lib. arbi- trium non auferat, sed potius per ipsummel iilud sauet. 654 Cap. IX. — Quod Scriptura, sive de lionis , sive de uia- iis loquatur, sive de eleciis, sive de reprobis , iia mcminit untus partis, quasi nemiueni homioum praHermittat. 657 Cap. X. — Quod scriptura de electis et reprobis ejus- deni populi loquitur, Umquam de iisdem. 661 Cap. XI. — Quod Scripiura de diversorum temporum hrMiiinibus loquitur, quasi de ejusdem lemporis geuera- tioue. 663 Cap. XII. — Quod illud Apostoli, Vull omnet honnnes salvoi fieri, de omni genere bomhium iuteiUgitur. Ibid. Cap. XIII. — Secreti illius profuudiU?, quo Dei salvnif tis gratia aiiquos pro quibus Ecclesia orat, praeteril, nohis in uac vita paiere non potest. 665 Cap. XIV. — Mulu esse in dispensatlone operum divi- norura , quorum causis lalentibus , soli monsiraulur effe- ctus 666 Cap. XV. — Quod pars hominum liberatur, ascribi non potf st merilis volunUtum , veluli bonos elegerit gratia, malos praiterierit. 668 Cap. XVI. — Ki eo quod parium parvulorum alii ad jtternam vium, alii ad inortem anernam ante intelli- genti» usum hinc raigreot, ostendilur inscruubilitas di- vinorum judiciorum. • Ibid. Cap. XVII. — Ei impiis qui in eitremis conversi sal- vantur, ostenditur el gratiam sine meritis dari el inscru- tabile esse Dei judicium. 669 Cap. XVIII. — Gratia , sine qua hona meriu esse ne- qucuut, non accipitur a quoquam, uisi ei Dci voiuutate, aine meritis. 671 Cap. XIX. — Qualis sil natura sine gratia. 672 Cap. XX. — Viscera misericordi» bouiiuus ad omniuin nnliouiini impendit salutem, omuescjue salvat; et tamen etlam veruni est quod lcstimouium cjusoeuioaccipit. Jo/a*. Cap. XXI. — Non esse scruUndum cur Deus ahos ehgit, alios non eligit; sicut nec cur anlea , omuibus gentibus praoiermi^sis, unum Israelem elegil. 674 Cap. XXII. — Eos qut discrelionem qua Deus aiios ele- git ad mcriu referunt \oluuUtis humaua , docere nemi- nem gratis , sed ex retributioue salvari , et ex parvulis apme confuUri. 675 Cap. XXIII— Omne bonum hominis raeritura, ab iuitio fldei usqtie ad perseveranti® consummatiouem , douum esse divinum. 676 Cap. XXIV. — Omne bonuro in homine esse ei gratia, et Hduiii dari non petiUm , ut ipsius petilionibus celera bona consequamur. 679 Cap. XXV. — Cur potius hic quam ille accipiat gratiam tsse impeueirabile uec posse ex hbero arbitrio solvi . 685 LlBER SBCUHOCS. Ibid. Cap. I. — Tria esse in hac qussstioiie certa : Deuin telle omnes salvos fieri, cogoitionem verttalls ct salut« m ease ex gratia , et judicia Dei esse impenetrabilia. 6H5 Cap. II. — Scriplura docet Deum velle omues homiues salvos fleri. 687 Cap. III. — lnscruUbile esse cur Deus judicarit quo- rumdam vocaliouem differendam. 688 Cap. IY. — In prxteritis saxulis semper admonuil di- Ytaa bonius homines sui cullns per eleinenla. 689 Cap. Y. — Qui inter gentes Deo placueruut apiritu fldei el ffrati» sunt discreti. 691 Cap. VI. — Non omnibua , etiam nuoc , eadem grati» mensura confertur. Ibid. Cap. VII. — Cum omne bonum ei gratia Dei sit, iiupa- ritas meritorum nec in 4iberuin arbitriuui est reierenda, uec in querelam est vocanda. 692 Cap. VIII. — Unicuique sine merito datur unde tendat ad meritum, et a graiia ]am donata exspecUtur ut id quod acceplt augeat per illum qui dat incremeutum. Ibid. Cap. IX. — Variat» per diversa lcmpora gratis causa a nobis non est invesliganda. 694 Cap. X. — Omnibus sasculis misericordia Dei et corpora aluit ei mentes juvit. 695 Cap. XI. — Hominibus fere paulatim et parliculatim ac- srpscit (iiiod superna largius eis dare decrevit. 695 i Cap XII — Divin» coiisUtutiouis non est uostra a Deo aversio, sed propriae voluntatis. 697 Cap. XIII. — Bouitatein Dei uon solum sanclis, sed ct fwpiis iustituendis affuisse aute diluvium. Ibid. 4016 Cap. XIV. — In diluvio, et poatea usque ad Christum, revelau sunt opera divinae grati» , et Christian» gratiae miracula prassignau. 698 Cap. XV. — Meliora non nasci nunc ingenia quam ante Christi adventum. Tempore adventus Chrisii invenu est Iniquitas robuslior, ut gratia Dei manifesUretur. 700 Cap. XVI. — Cbristus proforauibus uiortuus est. 702 Cap. XYII. — Nationes quibus nondum gratia Salvatoris illu % It, disposito tempore vocandas osse ad bvangelium. 704 Cap. XvIII. — Pnoribus ssculis abscooditam fuisse cen- Ubus gratiam Christi, non lauieu prophetiam. lbid. Cap. XIX. — Deus pro omui lempore vult omnes homi- nessalvosfieri. 706 Cap. XX. — Objectio ei parvulis contra illud , Qui vuli omnes nonnnes salvos fieri. 707 Cap. XXI. — Juble agi cum parvulis pereuntihus, tam in boc saeculo quain iu fuluro, piopierorig. peccatum. Ibid. Cap. XXII. — Dlvina justitia cuilibet meusuram et mo- dum miseriae ordinat. 708 Cap. XXII I,— Farvulis pereuntibus generalis gratia tri- buitur, dum ea parentibus datur. 709 Cap. XXIY — Non esse juslam auerelaro ei discretione erium parvulorum, sed magnam dlvinae justiliae et gralia iristi commeudationem. Ibid. Cap. XXV. — Deum ob generalem gratiam omni tem- pore velle omnes saivos fleri : at peculiari gratia quosdam tantum. • 710 Cap. XXVI. — Quod in omni jostificalione gratia quidem principaliterpr£emineat,sed volunias ei subjungatur, quia gratia primo sibi, Uuoquam receptricem et famulam douo- rum suorum, |>ra9uarat voluntatem. 7 1 1 Cap. XXVII,— Consensum volunUtis per gratiam gigni, uon solum ei doctrina et ilkistralione , sed eliam ei ter- roreetmelu. 712 Cap. XXVIII. — Posse eos qui gratia Dei in Christum ereduut, non credere , el eos qui perseverant, a Deo re- ceiiere. 715 Cap. XXIX — Promissiobenrdictlonisomnium gentium IU completur quolldie , ut nec pereuntibus sit eicusaiio Justa, nee salvatis de sua salute glorialio. 715 Cap. XXX. — Repetilio primi capttis libri secundi. Ibid. Cap. XXXI. — Omnibus sxculis affhisse omnibus homi- nibus generalem Dei bonitatem ; sed untum salvandis pe- culiarein gratiam. 716 Cap. XXXII. — Iuter fideles varios esse gradus munp- rum Dei ; idque uon ex uienlis eorum, sed juslo et lateuti Deijudicio. Ibid. Cap. XXXIII. — Nemo perit qui perire non debet; sed omnes ab sdterno electi salvi fiuot. 717 Cap. XXXIY. — Non fruslra laborari ad acquireuda bo- norum operum meriU, vel orationibus insisti ; quamvis iucommulabile sil Dei propositum super salute electorura. 719 Cap. XXXY. — Gralia datur electis nonul olieotur , vel a nullo hoste impelantur, sed ut bene opereutur , et ho- atem vincant. Ibid. Cap. XXXVI. — Eleclio non tollit orandi studium , sed ejus effectus per orat. et bona opera complelur. 720 Cap. XXXVII. — De nullo ante flnem vit* hujus pru- nuntiarl ixitest quod in electorum gloria sit fulurus. 722 APPENDIX AD OPERA S. PROSPERI. Ibid. Admoniiio in Concilii Arautkani II Canones. Ibid. CANONKS. 723 Admonitio in librum sequentem. 729 LIBER DE PKOMISSlOiNlBUS ET PRjEDICTIOMBIS DEI. 733 Pra>lalio. Ibid. Pars prima. — Tempus ante legem. Ibid. Pajls sscuimA. — Tcmpus legis. 767 Pars tertia. — Tempus gratiae. 817 Pars qoarta. — Dimidium lemporis, ad cujus finem im- plenda) sunt visiones iu Scripturis facta? de Anlichristo. 837 Pars QuurrA. — De gloria reguoque sanctorum. »55 Adtnoiiilio in Ckronicon sequens, S. Prospero aliribu- tum. «57 CHRONICON. 853 IDATIVS AQUjEFLAVIENSIS. Prolegomena. 8fc7 IDATII CHRONICON. 873 Prajfatio. 875 Ihcipit CnRomcoif. Ibid. DESCRIPTIO CONSULUM. h9I MARCBLLINUS COUKS. Prolpffomena. 915 MARCELLIM CHRONICON. 917 FINIS TOHI QUINQUAGESIMI PRIMI. q*S~\-Si Parisiis. — Ex typis L. MIGNE. ACME BOOKBmDMG '€0,, \H£. JULl 61984 100 CAMBRIDGE STREET / TH!S VT1'JME DOES fiOT Cl&CttATT QUTSlDt" THE L»8RARY ACME BOOKWHDflHG €0,, m. JULl 61984 100 CAMBRIDQE STREET CHARLESTOWN, MASS. 2044 054 758 611 / TH!S VCL1.WE DOES KOT CIKCWATT OUTSIDE THE l»BFAR\ ACME BOOKBmDlttG 'CO,, 1N€. JULl 61984 100 CAMBRIDGE STREET CHARLESTOWN, MASS. 2044 054 758 611 / TH!S VCL'JtfE DOES NOT ClKCtttATT OUTSIDE THE L»8PAR\ ACME BOOCWIDMG'«MNe. JUU 61984 100 CAMBRIDGE STRElj CHARLESTOWN, MASS. "l „ Illli 32044 054 758 61 / THIS VOLUME TJOtS KOT «JM«